La vispresidente pasada de Guatemala es prisonida

Un corte en Guatemala ia condena la vispresidente pasada, Roxana Baldetti, a des-sinco anios e un dui en prison per sua rol en lo cual ia deveni conoseda como la scandal de “acua majiosa”.

Acusores ia dise ce el ia froda un reserva governal instituida per descontamina un lago. El ia acorda paia cuasi $18 milion a un compania israeli per puri la lago Amatitlán, ma la formula usada ia es un solve nonefetosa de acua, sal e cloro.

La acorda ia es negosiada par sua frate, Mario, ci no ia ave un posto ofisial. On ia condena el a des-tre anios en prison.

En sua deside, judor Pablo Xitumul ia dise ce Baldetti ia es la scemor de un projeta intendeda per froda la governa guatemalteca.

Jornalistes en Guatemala descrive la deside como major, en un rejion do persones rica e potiosa ia es tradisional esenta de puni.

Baldetti ia parti desonorada de sua posto en 2015, pos la protestas antifrodal la plu grande cual la pais ia vide. El va es ance litigada en un otra scandal relatada con la paia de sobornas par companias privata a la duana guatemalteca.

Acusores ia implica Baldetti e Otto Pérez Molina, la presidente de acel tempo, en la scema de froda. Pérez Molina ia es detenida a la fini de sua presidentia en 2015 e es ancora arestada, espetante sua litiga. Ambos nega la alegas.

On aresta du mexicanes ci ia reteni partes de corpo

La polisia en Mexico investiga un om e fem ci ia es arestada per transporta partes de corpo en un caro de bebe, en relata con a la min des omisides.

On reporta ce a un escuta pos sua aresta, la om ia confesa mata dudes femes en un suburbe de la Site Mexico.

Investigores ia trova partes de corpo en la aparte de la duple e ance a un otra imobila prosima. Los ia es retenida en baldes plen de semento e en un friador.

La avocatos acusante dise ce la duple ia vende la partes de corpo, ma on no sabe a ci.

Matas de femes es comun en Mexico e multe es nonpunida, ma la detalias macabre de esta caso ia crea un scandal e ia provoca protestas sur strada en Ecatepec, la suburbe povre en la Stato Mexico do los ia aveni.

Visinas ia dise ce sempre cuando los ia vide la duple, los ia puia la caro en cual polisiores ia trova la partes de corpo.

La polisia ia para los per xerca pos la desapare en setembre de un fem local de 28 anios, Nancy Huitron, e Valentina, sua bebe de du menses.

La Stato Mexico es la rejion con la cuantia la plu alta de femes mancante en la pais. Entre janero e april de esta anio, 395 persones ia desapare en la stato, de ci 207 ia es femes.

La desapares es xef consentrada en locas violente cual es comun controlada par ganges e a cual la polisia teme entra.

Un nasionaliste serbsce gania un seja presidential

En Bosnia e Hersegovina, Milorad Dodik, la xef nasionaliste de serbsces bosnian, ia gania la seja per sua comunia en la sistem de tre presidentes. Dodik, ci ave relatas prosima con Rusia, ia recomenda forte ce serbsces bosnian ta separa, disente ce la pais ia fali.

La partito xef de la bosniaces ia dise ce sua aspiror Šefik Džaferović va es sua representor. Votores corvatsce ia repone la democrata sosial sentriste Željko Komšić a sua seja presidential. 53% de votores ia partisipa ier.

La tempo ante la eleje ia es malida par maltratas e menasas etnical, a plu ca dudes anios pos la gera interna en Bosnia.

La pais es ancora divideda en du esentes: la Republica Serbsce e la Federa de Bosnia e Hersegovina. Sua presidentia coletiva de tre membros (corvatsce, bosniace e serbsce) ia es instituida como un parte de la acorda de pas en 1995 cual ia fini la gera en cual sento mil persones ia mori.

Dodik, ci gida la Republica Serbsce ja de 2006, ia reclama sua vinse en Banja Luka, un vila norde.

Par la sistem political complicada de Bosnia e Hersegovina, votores ia debe eleje sinco presidentes e des-cuatro ministros xef. Aspirores ia xerca entra a la governa sentral, composada de du salones parlamental e la presidentia tripartisan, como ance a la governas de la du esentes political.

2018-W40 – Elektromobili in Dania

AUSKULTA REGISTRASION DE SON (aksentuasion italik)

1149340_608x342_1r_IWi_A_r_ELtdrIn parlament in diurn marsdiik, ministr prim danian av anunsied proposasion de leg, ke noun automobili ko movator kombustativ esero nove admited in Dania da temp anuik du mil trides, yunkte ko anunsiasioni simil fasied anteriore in otr stati europan. Britania Grand e Fransia av voluasion a finiar vendasion de vehikli pure bensinik e dieselik usk temp anuik du mil kuatrdes, durantu ke inhibiasion de diesel in metropol fransian esero valid ya da temp anuik du mil dudeskuatr. (DK)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈin parlaˈment ˈin diˈurn marsdiˈik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”miˈnistr ˈprim daniˈan ˈav anunsiˈed proposasiˈon ˈde ˈleg”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke noˈun automoˈbili ˈko movaˈtor kombustaˈtiv eˈsero ˈnove admiˈted ˈin ˈdania ˈda ˈtemp anuˈik ˈdu ˈmil triˈdes”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈjunkte ˈko anunsiasiˈoni siˈmil fasiˈed anteriˈore ˈin ˈotr ˈstati euroˈpan”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”briˈtania ˈgrand ˈe ˈfransia ˈav voluasiˈon ˈa finiˈar vendasiˈon ˈde veˈhikli ˈpure bensiˈnik ˈe dieseˈlik ˈusk ˈtemp anuˈik ˈdu ˈmil kuatrˈdes”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”duˈrantu ˈke inhibiasiˈon ˈde dieˈsel ˈin metroˈpol fransiˈan eˈsero vaˈlid ˈja ˈda ˈtemp anuˈik ˈdu ˈmil dudeskuˈatr”/>.

Un depinta trinxa se en la subasteria

La artiste Banksy ia publici un video cual mostra como el ia ajunta secreta un trinxador a un de sua depintas cual ia destrui se direta pos cuando on ia vende lo per plu ca milion paundes.

La depinta moldurida Xica con balon, un de la obras la plu conoseda de la artiste, ia es subastada par Sotheby’s en London. Ma a mera momentos pos sua vende, la lona ia pasa se tra la lado basa de la moldur, deveninte trinxada. La depinta ia mostra un xica estendente sua mano a un balon con forma de cor.

Banksy ia publici un video en sua conta de Instagram, ajuntante un sita de Picasso: “La desira per destrui es ance un desira construinte.”

La video comensa con un testo cual dise: “A alga anios ante aora, me ia pone secreta un trinxador en un depinta.” On vide algun en un sueter de capeta ci instala un trinxador en la moldur, pos cual un plu testo ajunta: “Per la caso ce on ta ofre lo per subasta.”

La video mostra alora la momento cuando la depinta ia trinxa se a la subasteria en venerdi, filmada par telefoneta. On no sabe como la trinxador ia es ativida. La depinta, stensilida con pinta jetada en 2006, ia veni de vende per 1 042 000 paundes.

Banksy ia deveni conoseda par un serie de obras de grafiti tra Britan. On crede ce el ia crese en Bristol en la sude-ueste de England, ma sua identia resta secreta an pos multe esplora tra la anios.

La depinta Xica con balon ia apare orijinal sur un mur en un strada en London. La varia vendeda ia usa pinta jetada e acrilica sur lona, e ia es monturida sur un funda. Sotheby’s no ia revela ci ia compra la obra ante la trinxa, e lo es nonclar esce la contrata es ancora obligante. Ma cisa la truco par la artiste ia ajunta an a la valua de la obra.

2018-W40 – Co(m)mercie líber in Mexico

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu hispan)

1252px-_NAFTA_logo.svgPos li nov negociationes pro un pression del guvernament del States Unit de América in lunedí, li landes vicin ha adheret al nov A(c)corde States Unit – Mexico – Cánada (USMCA) quam un successor por li A(c)corde pri Co(m)mercie Líber Nord-American (NAFTA). NAFTA va advere maner valid til quande li nov a(c)corde va har esset ratificat de su states-membres e til quande li chefes del tri states va har subscrit li contracte in li fine de novembre du mill deciott.

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”pos li ˈnov negot͡sjaˈt͡sjones pro un preˈssjon del guvernaˈment del ˈstates uˈnit de aˈmerika in luneˈdi”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”li ˈlandes viˈt͡sin ha adheˈret al ˈnov akˈkorde ˈstates uˈnit meˈgziko ˈkanada”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈu ˈes ˈem ˈt͡se ˈa”/>) <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kwam un sukt͡seˈssor por li akˈkorde pri komˈmert͡sje ˈliber ˈnord ameriˈkan”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈen ˈa ˈef ˈte ˈa”/>). <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈen ˈa ˈef ˈte ˈa va adˈvere maˈner vaˈlid til ˈkwande li ˈnov akˈkorde va ˈhar eˈsset ratifiˈkat de su ˈstates ˈmembres e til ˈkwande li ˈʃefes del tri ˈstates va ˈhar subˈskrit li konˈtrakte in li ˈfine de noˈvembre du mill det͡siˈott”/>.

La mori de Montserrat Caballé

Montserrat Caballé, la cantor de opera de ci sua presenta duple con Freddie Mercury ia deveni forte asosiada con la Juas Olimpial en Barcelona en 1992, ia mori a la eda de 85 anios. Sua sania ia sufri tra alga tempo, e el ia es ospitalida en Barcelona en setembre.

Sua carera ia estende tra 50 anios. El ia presenta con la Operas de Basel e Bremen ante sua avansa major en 1965 en Lucrezia Borgia a Carnegie Hall en York Nova.

Plu tarda, el ia presenta con la Opera Metropolitan, la Opera de San Francisco e la Opera Nasional de Wien, aparente con tal cantores como  Luciano Pavarotti e Placido Domingo.

La canta Barcelona ia es prima publicida en 1987 e ia deveni un imno per la Olimpiales en la site en la anio pos la mori de Mercury. Caballé ia canta a la rituo abrinte, con Domingo e José Carreras.

Montserrat Caballé ia nase en Barcelona, e cuando el ia ave sola nove anios, el ia es asetada per instrui a la Conservatori Liceu en la site. El ia gradua en 1953, e ia vade a Italia, do el ia canta alga roles minor.

Sua carera ia avansa rapida pos un apare susedosa como Mimi en La Bohème a la Opera Nasional de Suiz en Basel.

En 1965, el ia fa un debua vinsente en la Statos Unida, emprendente con poca preavisa la rol titulal en Lucrezia Borgia par Donizetti a Carnegie Hall. Sua presenta ia trae multe lodas per la belia de sua vose e sua interprete dramosa, e ia institui el como un stela internasional.

En la mesma anio, el ia apare a Glyndebourne en Der Rosenkavalier e La sposi de Figaro, ma el ia espeta tra sete plu anios ante sua debua en Covent Garden, como Violetta en La Traviata.

Con figur corta ma impresante, Caballé ia cari se a regardores tra la mundo con sua personalia nonrepresable. Sua fanes ia nomi el “La Superba”.

Sua carera ia es difisilida par maladia. En 1985, el ia pasa tre menses en ospital con un tumor serebral, e ia reseta un trata per un disturba cardial en 1993. En 2015, el ia es condenada a un prisoni suspendeda de ses menses per froda impostal.

Sua funera va aveni en Barcelona a lundi.

Rusia es acusada sur siberatacas global

On ia acusa spiores rusce sur relatas con un serie de siberatacas tra la mundo. Rusia ia rejeta la alegas como “un mania ueste sur spiores”.

Nederland ia acusa cuatro omes rusce de conspira per ataca en april la Organiza per la Proibi de Armas Cimical (OPCW), cual ia investiga un ataca cimical contra un spior pasada rusce en la Rena Unida.

La governa de la Rena Unida ia acusa la departe militar de securia rusce de scemi cuatro siberatacas major contra companias en Rusia e Ucraina, un rede peti de televisa en la Rena Unida, e la Partito Democrata de la SUA.

La SUA ia dise ce departes de securia rusce ia ataca sua departe contra drogi, un de sua companias de enerjia nucleal, e FIFA, la organiza governante de futbal.

Canada ia dise “con sertia alta” ce penetras a sua sentro per etica en sporte e a la Departe Mundal Contra Drogi en Montreal ia es fada par departes rusce.

Nederland dise ce aparatos en la portabagaje de la auto de la suspetadas ia es dirijeda a la construida de OPCW per recolie detalias de usores. Un antena ia es ascondeda su un jaca sur la scafal retro de la auto. Cuando on ia intersepi la omes, los ia atenta destrui un de sua telefonetas.

En ajunta, la autoriosas nederlandes ia trova ce un computador portable saisida de la cuatro suspetadas ia es ja usada en Brasil, Suiz e Malaisia. Lo ia es usada en Malaisia per ataca la investiga contra la cade de la vola MH17 en 2014 supra teritorio ocupada par rebelores suportada par Rusia en Ucraina este.

La departe rusce de esternas ia publici un declara ofisial en la tarda de ier, descrivente se como la vitim de “ancora un plu campania organizada de propaganda”. La declara ia ajunta: “Cualce sitadan rusce con un aparato portable es regardada como un spior.”

Peru reversa la pardona a sua presidente pasada

Un corte en Peru ia reversa un pardona donada a Alberto Fujimori, un presidente pasada de la pais. El ia es pardonada en desembre par causa de sania, a nove anios pos cuando on ia judi el como culpable de relatas con un scuadron de moria e du masacras.

Ma un corte ia comanda sua revade a prison cuando un grupo de vitimes ia gania un apela contra la deside, fada par la presidente a acel tempo, Pedro Pablo Kuczynski.

Fujimori, ci ia gida Peru en la desenio de 1990, va batalia contra la judi. Sua fia Keiko, ci gida la partito xef oposante, ia descrive lo como “nonumana” e “nonjusta”.

La plu de peruanes ia crede ce Fujimori, ci ave aora 80 anios, va es en prison per la resta de sua vive, car on ia condena el a 25 anios en 2009. On ia judi el como culpable de comanda la matas de 25 persones par un scuadron de moria, finansiada par la governa, en la gera interna en la pais.

Ma en desembre 2017, on ia move el de prison a un ospital en la capital, Lima, car el ia sufri de presa sangual basa e un ritmo nonormal de cor.

Kuczynski, ci ia resinia en marto sur un scandal de compra votas, ia dona un pardona a Fujimori en la mesma mense, provocante protestas en Lima, an cuando la suportores de Fujimori ia selebra estra la ospital do on ia trata el.

On ia regarda jeneral la pardona como un parte de un acorda political. A tre dias a ante, Kuczynski ia evita difisil un acusa de malcondui, con la suporta de la suportores de Fujimori.

Carlos Rivera, ci representa familianes de la vitimes, ia dise ce la deside de reversa la pardona “reinstitui la direto a justia per la membros de la familias”.

Fujimori es amirada par multe en Peru car el ia crase noncompatiosa la rebelores maoiste en la desenio de 1990, fininte un gera cual ia custa deses de miles de vives. Ma sua oposores dise ce el es un tirano frodante ci on ia prisoni justa per comanda la matas de campanianes inosente.

Kial mi ne plu partoprenos la UK-n

Robert Nielsen opinias ke ĉiu devus partopreni en Universala Kongreso – sed ne pli ol unu fojon. Almenaŭ dum ne esence ŝanĝiĝos la UKoj. Ĉu temas pri netranspontebla diferenco generacia? Jen analizo el junula vidpunkto.


La libroservo de la UK en Lisbono. Foto: Kalle Kniivilä

Mi opinias ke ĉiuj esperantistoj partoprenu iun Universalan Kongreson almenaŭ unufoje dum sia vivo. Mi mem partoprenis trifoje: 2015 en Lille, 2016 en Nitra kaj 2018 en Lisbono. Ĝi estas la plej granda esperanta renkontiĝo kun longa historio kaj grava rolo en Esperantujo. Mi memoras la senton kiun mi havis dum mia unua UK, mi neniam vidis tiom multe da esperantistoj en unu loko. Esperanto estas apenaŭ konata en mia lando, sed jen granda ondo da homoj kiuj scias la lingvon. Ĉeestis nekredebla kvanto da homoj el la tuta mondo kaj multaj asocioj kun diversaj temoj.

Sed mi ne plu partoprenos. Dum la kongreso estis multaj tedaj prelegoj kaj prelegantoj kiuj agis kvazaŭ paroli esperante sufiĉu kaj ne necesus krome esti interesa. Mi ne memoras el kiom da prelegoj mi eliris antaŭ la fino pro enuo, sed estis multaj. Dum IJK, mi ĉeestis prelegon pri virinaj aŭtoroj en Esperanto, kaj la sperto estis tute alia ol dum UK. Ne nur la temo estis malsama, sed ankaŭ la prezento. La preleganto parolis klare, laŭte kaj vigle, li vere strebis teni la atenton de la ĉeestantoj per siaj voĉo kaj agoj. Mi estis tre impresita kaj subite ekpensis ke neniu prelegis tiel dum la UK.

UK ne estas bona loko por junuloj. Eble iuj malkonsentas, sed mi forte opinias ke junuloj kaj maljunuloj havas malsamajn interesojn kaj ŝatojn. Tio kio interesas maljunulojn ofte estas teda kaj enua por junuloj. La partoprenantoj de UKoj estas ege maljunaj, kaj tio malfaciligas la rilatojn inter la du grupoj, ĉar la kongreso aspektas kiel domo por emeritoj. Junuloj volas festi, amuziĝi kaj drinkumi – sed dum UK, ne estas festoj, nur prelegoj. Eĉ dum la koncerto, la plejparto de la homoj nur sidas kaj silente observas (kaj nur kelkaj junuloj dancis). La plej bonaj momentoj estas dum la junulara programo, sed tiu okazas ekster la oficiala programo. Unu el miaj plej ŝatataj momentoj dum UK estis kiam ni havis piknikon en iu parko dum la Lilla kongreso – sed tio okazis kiam ĉiuj aliaj ekskursis.

Sed la plej granda problemo estas la etoso (aŭ manko de etoso). La plej bona parto de ajna kongreso estas la etoso, sento malfacila por priskribi, kiun tamen ĉiuj sentas. La plej bona parto de renkontiĝoj estas ne la programo, sed la homoj. Mi partoprenis renkontiĝojn kun ĥaosa organizado en aĉaj lokoj, kiujn mi tamen multe ĝuis, ĉar la homoj estis tiel bonaj kaj amuzaj. Sed ne estas etoso dum UK – nenio okazas ekster la programo. Ne facilas babili kun aliaj partoprenantoj, ne estas komunaj lokoj por ripozi kaj renkontiĝi. La etoso en UK estas pli propagandema kaj homoj iam troigas. Nur dum UK oni vidas homon kiu uzas la Esperantan flagon kiel mantelon kaj faras longajn paroladojn pri la “miraklo” de Esperanto.

Kiam mi pensas pri IJK, mi pensas pri la bonega etoso, la novaj amikoj kiujn mi akiris kaj la malnovaj kiujn mi ĝoje revidis. Ĉiam mirigas min kiel fortan amikecon oni povas krei ene de nur kelkaj tagoj. Oni honorigas la lingvon per amuzado kaj ĝojo, ne per solenaĵo kaj paroladoj. Mi pensas pri la horoj da dancado, drinkado, festumado, babilado, flirtumado kaj amuzado. Mi pensas pri la ludoj en la trinkejo, babiladoj en la koridoroj kaj umado en la komunejo. Sed kiam mi pensas pri UK . . . Kion mi pensas? Plejparte mi simple ne memoras, ĉar nenio donis fortan impreson al mi. La longegaj solenaj malfermoj? La troigita adorado de Zamenhof?

Oni povus trakti la libroservon kiel metaforon por la UK. Ĝi enhavas multajn bonajn aferojn. Estas multaj bonkvalitaj libroj (mi aĉetis kelkajn dum la kongreso) kun interesaj tekstoj kaj gravaj vortoj. (Ankaŭ estas kelkaj strangaĵoj kaj amatoraj verkoj.) La libraro estas grava parto de nia kulturo kaj la viveco de nia movado kaj lingvo. Sed la libroservo ankaŭ estas malmoderna. Oni eĉ ne povas pagi per kreditkarto, anstataŭe oni devas uzi iun strangan antikvaĵon, kiun mi opinias pli taŭga en muzeo (la aĵo estas tiel antikva ke eĉ en mia denaska lingvo mi tute ne scias la nomon) Mi dubas ĉu ili eĉ aŭdis pri elektronikaj libroj kaj verŝajne opinias ke tiuj estas tro novaj kaj neelprovitaj (kiel flugantaj aŭtoj). Dume, en la neesperantuja mondo, elektronikaj libroj furoras tiel multe ke ili detruis kaj forigis multajn librovendejojn kiuj vendis nur paperajn librojn. La mondo ŝanĝiĝas, kaj tiuj kiuj ne ŝanĝiĝos, ĉu paperaj libroservoj aŭ tradiciaj kongresoj, suferos.

Sed granda problemo estas ke la bona libroservo havas aĉan libroservestron. Ĉi tiu ne estas nur mia persona opinio, multaj homoj scias pri kio mi parolas kaj mi aŭdis kelkaj plendojn dum UK. Ĉiuj scias pri lia malafableco, malĝentileco kaj malhelpemeco, sed la stranga afero estas ke neniu faras ion por plibonigi la situacion. Ĉiuj organizoj havas problemojn, sed kiam ĉiuj scias pri problemo, sed nenio ŝanĝiĝas, tio estas ĉagrena. Tio ke UEA kaj UK havas problemojn ne ĉagrenas min, ĉar ĉiuj organizoj havas tiajn, sed tio ke neniu provas solvi la problemojn ja ĝenas min. Oni ne malhelpu kaj forpuŝu homojn per malĝentileco, scivolante poste kial homoj ne revenas.

Mi ankoraŭ estas juna kaj intencas ĉiam esti esperantisto, do mi ne volas diri ke mi neniam denove partoprenos eĉ unu UK-on dum la sekvontaj 50 jaroj. Sed dum la venontaj kelkaj jaroj mi ne iros. La aferoj kiujn mi amas pri aliaj renkontiĝoj – la etoso, la amikoj, la amuzo – ne estas ĉe UK. Esperantujo estas bunta kaj vigla mondo, kun multaj interesaj renkontiĝoj kiuj allogas min pli ol la polva kaj eksmoda Universala Kongreso.

Robert Nielsen

On recatura un gangster franses major

Rédoine Faïd, un gangster franses ci en julio ia evade prison par usa un elicotor saisida, es aora recaturada. La fujor la plu xercada en Frans ia es detenida a norde de Paris, con sua frate e du otra omes.

Faïd, ci ave 46 anios, ia descrive se como un fan de filmas de gangster, sur cual el dise ce los ia instrui el sur metodos de fa atacas subita.

On ia aresta el a la ves prima en 1998, per un ruba armada. Sua fuji a 1 julio ia es sua evade du e la plu dramosa. El ia es librida de un prison en Réau, a sude-este de Paris, par tre omes forte armada ci ia entra par forsa a la sala de visitores. Los ia puxa el a un elicotor de ci la pilote ia es un instruor de vola, saisida como ostaje.

Faïd ia es prisonida per 25 anios per scemi un ruba malfada en cual un polisior fema ia es matada en 2010. On ia recatura el en la vila Creil.

Naseda en 1972, el ia crese en un parte turbosa de Paris. En la desenio de 1990, el ia dirije un gang envolveda con rubas armada e estorse.

El ia dise ce filmas de Hollywood, como la triler Scarface de Al Pacino, ia inspira sua modo de vive e alga de sua scemas. A un ves a un festa de filmas en Paris, el ia parla a Michael Mann, dirijor de filmas de crimin, disente: “Tu ia es mea conselor tecnical.”

Sua fama ia es aidada par un libro en 2009 cual ia resoma sua dias plu joven sur la stradas de Paris e sua desende a la vive de un criminor profesal. Par causa de esta, el ia gania la nometa “la scrivor” entre la polisia franses.

Palu deveni desperante per aida

La popla de Palu, la vila indonesian afetada par un trematera e tsunami a venerdi, deveni sempre plu desperante per aida. Acua, comedas e carburante es rara, e la vias danada difisili la furni e la asede a locas distante.

La polisia ia xuta avertinte e usa gas lacrimojen contra un fola ci ia atenta prende cosas de un boteca peti.

On ia confirma ce a la min 844 persones ia es matada par la desastre. Entre los es 34 studiantes indonesian de ci on ia trova sua corpos su un eglesa enterada par un lisca de fango. On teme ce alga survivores es ancora trapida su esta e otra construidas.

Salvores xerca ance en la ruinas de un otel de cuatro niveles, cual ia conteni sirca 50 persones cuando lo ia colasa. On ia estrae 12 persones, de ci sola tre ia es vivente.

Car ospitales es danada, on trata la feridas su la sielo, e ia institui un ospital militar en la campania.

La militar ia prende controla de la airoporto per transporta aida a la loca, e per fa evacuas. Ma miles de persones espeta ancora longa la vola comersial prima a via de Palu.

La trematera a venerdi ia es potiosa ma nonprofonda, e sua move ia es plu ladal ca vertical. Lo no ia es de la spesie cual crea tipal un tsunami.

Vispresidente Jusuf Kalla ia dise ce la conta final de la mores pote es plu ca mil, e la Crus Roja estima ce plu ca 1,6 milion persones es afetada.

Iran xuta misiles venjante a Suria

En Iran, la Corpo de Gardores de la Revolui Muslim dise ce los ia xuta misiles a ativistes en Suria este, en responde a un ataca matante contra un parada militar en setembre. Sua declara dise ce “multe teroristes ia es matada o ferida” par la misiles.

A la min 25 persones ia es matada en la fusili en la mense pasada en la site Ahvaz. Esta ia es la ataca la plu matante en Iran en plu ca un desenio. E la grupo Daex e un grupo separadiste arabi ia reclama lo.

Oji, alga misiles balistical ia es xutada a un area a este de la rio Eufrates en Suria. La Corpo ia publici alga fotos sur cual los dise ce los mostra la lansa de la misiles.

Iran ia suporta presidente Bashar al-Assad en la gera interna en Suria, enviante sentos de soldatos e fortinte militias cual combate per la governa suri.

Femes, enfantes e membros de la Corpo de Gardores ia es entre la persones matada cuando cuatro fusilores ia spara a un parada onorante la aniversario de la comensa de la gera de 1980 a 1988 entre Iran e Irac. A pos, Iran ia anunsia la aresta de 22 persones en relata con esta.

A la funeras de la vitimes, la visxef de la Corpo de Gardores ia promete un responde “crasente e ruinante” a la ataca, per cual el ia culpa Arabia Saudi, Israel e la SUA. Sua critica ia es repeteda par presidente Hassan Rouhani de Iran, ci ia acusa ce la SUA e la statos arabi de la Golfo Persian ia capasi la ataca.

An tal, la ambasador SUA a la Nasiones Unida ia comenta: “Lo cual el debe fa es regarda la miror.”

Misre condena un ativiste per diretos umana

En Misre, un corte ia dona un multa e un condena suspendeda de du anios a Amal Fathy, un ator e ativiste per diretos umana, car el ia “sperde novas falsa”.

Fathy es ja detenida de maio pos sua publici de un video en cual el ia critica la governa sur la grado de turba sesal en la pais. Amnestia Internasional ia dise ce esta es “un caso scandalosa de nonjustia”.

Misre ia aseta resente un lege cual forti sua controla de la interede – un cambia desaprobada par ativistes per diretos.

Par la lege nova sur sibercrimin, Misre pote bloci la asede a locas de rede sur cual on judi ce los menasa la securia nasional o la economia. La lege permete ance ce on supravide cualce conta de rede sosial cual ave plu ca 5000 seguores.

La potiosas de la pais dise ce esta es nesesada per combate nonstablia e terorisme. Car protestas sur strada es aora cuasi intera proibida en Misre, la interede ia es un de la foros final restante do misris pote espresa sua disenti.

En ajunta a la condena suspendeda, la corte a saturdi ia multa ance Fathy per 10 000 paundes misri (560 dolares SUA). Sua avocato ia dise ce Fathy va apela contra la judi.

En maio, Fathy ia publici un video de 12 minutos a Facebook, en cual el ia descrive como on ia turba el en modo sesal cuando el ia visita sua banco. El ia critica ance ce la governa no ata sufisinte per proteje femes.

Pos du dias, on ia aresta el e ia acusa el de atenta dana la stato misri e de posese materia ofendente.

Organizas per diretos umana dise ce autoriosas en Misre usa sempre plu la cortes e la leges de contraterorisme e crise per fa litigas nonjusta contra jornalistes, ativistes e oposores per sua critica pasosa. La autoriosas no ia comenta sur la judi contra Fathy.

2018-W39 – Reprovasion in Cinesia

AUSKULTA REGISTRASION DE SON (aksentuasion espanik)

safe_image_1Ambasadet de Stati Unied in Hong Kong, Cinesia sudik, av diked in diurn marsdiik, ke nav de marin militarik de Stati Unied pregav visit in port de Hong Kong, ma Republik Popular de Cinesia reprovav ist preg, dikante, ke tal pregi es trakted separike e individuike, konformu prinsip de nedependitet de Cinesia. Ist-kos av avenied in mediad de konflikt kausu komers intr Stati Unied de Amerik e Republik Popular de Cinesia, militar de kel Stati Unied avav desided a sanksionar. (CN)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ambasaˈdet ˈde ˈstati uniˈed ˈin ˈhong ˈkong”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”t͡ʃiˈnesia suˈdik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈav diˈked ˈin diˈurn marsdiˈik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke ˈnav ˈde maˈrin militaˈrik ˈde ˈstati uniˈed preˈgav viˈsit ˈin ˈport ˈde ˈhong ˈkong”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈma repubˈlik popuˈlar de t͡ʃiˈnesia reproˈvav ˈist ˈpreg”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”diˈkante”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke ˈtal ˈpregi ˈes trakˈted sepaˈrike e individuˈike”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”konˈformu prinˈsip de nedependiˈtet de t͡ʃiˈnesia”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”istˈkos ˈav aveniˈed ˈin mediˈad ˈde konˈflikt kaˈusu koˈmers ˈintr ˈstati uniˈed ˈde ameˈrik ˈe repubˈlik popuˈlar de t͡ʃiˈnesia”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”miliˈtar ˈde ˈkel ˈstati uniˈed aˈvav desiˈded ˈa sanksioˈnar”/>.

Un trematera e tsunami en Indonesia

Plu ca 380 persones ia mori cuando un tsunami, causada par un trematera grande, ia bate un site indonesian ier. Ondas con altia de asta tre metres ia pasa tra Palu sur la isola Sulawesi.

Replicas forte secute ancora la site. Miles de casas ia colasa, como ance ospitales, oteles, mascitas e sentros comersial.

La labora de salva es impedida par un rompe major de eletrica. La via xef a Palu es blocida par un liscatera e un ponte importante ia cade.

A la min 540 persones es ferida. Alga ia survive par asende en arbores alta per evade la ondas.

Ance ier, un trematera min potiosa ia mata un person e ia feri a la min des en Donggala, un vila de pexa. Plu ca 600 mil persones abita en Palu e Donggala.

En Palu, sentos de persones ia intende partisipa en un festa de plaia, cual ia ta comensa a la sera de venerdi.

La ospital xef de la site ia es danada en la trema, e on trata pasientes a estra en tendas tempora.

La airoporto xef resta cluida pos la tsunami. Sua atereria ia es danada, ma on espera ce elicotores va pote ancora atera. La militar de la pais envia aviones de aida de la capital, Jakarta.

La trematera ia aveni prosima a la isola Sulawesi, con profondia de 10 cilometres e fortia 7,5. On ia difusa un averti de tunami, ma ia cansela lo pos min ca un ora. On ia critica la departe meteorolojial per esta, ma lo pare ce la ondas ia ariva cuando la averti ia es ancora ativa.

Junulara movado: mortinta aŭ reviviĝanta?

Ricevinte la novan Jarlibron, oni povas konsterniĝi pro la evidente pli kaj pli malaperantaj Landaj Sekcioj de TEJO. Ili perdas membrojn, pluraj fakte mortas. Ĉu la nova estraro de TEJO konscias la riskon?


Komuna fotado dum la IJK. Foto: TEJO.

Antaŭ iom da tempo mi aliĝis al la publika babilgrupo “TEJO telegrame” ĉe la rapidmesaĝilo Telegram. Fakte mi aliĝis al du, sed aktivado ene de la alia, nome “Esperantujo”, estas tro granda, mi nek kapablas mem ĉion legi nek volas ke en mia Telegram-konto amasiĝu miloj da nelegitaj mesaĝoj. “TEJO telegrame” estas ne tiom ekstreme aktiva, sed ja sufiĉe: babiladoj okazas vigle kaj regule – foje temas pri movadaj aferoj, foje ne. Imagu nur, kiom da celoj atingus la pli fruaj generacioj de TEJO-aktivintoj, se ili havus ne nur retpoŝton (jes ja, antaŭ certa tempopunkto oni eĉ tion ne havis), sed ankaŭ sociajn retojn kaj rapidmesaĝilojn.

Estas nature ke mi konas persone neniun el la babilantoj el “TEJO telegrame”. Kelkaj nomoj, tre malmultaj, estas tamen konataj – nur dank’ al primovadaj artikoloj kaj raportoj aperantaj en diversaj periodaĵoj. Do, fakte antaŭ ekstera leganto aperas “nova brilanta mondo” de junaj esperantistoj-aktivuloj, kio en si mem estas ege bona kaj salutinda afero.

Multe malpli bona kaj absolute ne salutinda estas la situacio en la landaj sekcioj (LS) de TEJO. Ricevinte la novan Jarlibron (fakte Gvidlibron kaj fakte ne nur novan, sed laŭ ĉiu ŝajno ankaŭ la lastan – peza suspiro), mi kun granda malĝojo informiĝis pri la plorinda stato de la aferoj “surloke”.

Estas listigitaj 48 LSoj de TEJO. Inter tiuj 9 jen “ne aktivas” jen “ne funkcias” (kia diferenco inter la du nocioj, ne klaras, kvankam tio ne gravas): Honkongo, Grekio, Haitio, Kanado, Kebekio, Litovio, Rumanio, Rusio kaj Serbio. Preskaŭ kvinono de la LSoj ne aktivas, praktike ne ekzistas.

– Jes, kelkaj LSoj de TEJO bedaŭrinde ne estas tiom aktivaj, tamen kelkaj en la lastaj jaroj signife reviviĝis ankaŭ dank‘ al la helpo de TEJO. Mi persone devenas de du LSoj kiuj estis mortantaj, sed ni sukcesis partneriĝi en interesaj projektoj kunlabore kun TEJO kaj pro tio havis rimedojn trejni surlokajn aktivulojn kaj ĉefe kolekti novajn homfortojn dank‘ al interesaj aktivaĵoj kaj servoj (ekzemple fondusoj) kiujn ni povus subite proponi – komentas la situacion por Libera Folio la unua vicprezidanto de TEJO, Léon Kamenický. Konkretaj ekzemploj de “signife reviviĝintaj LSoj” ne estis menciitaj. Kamenický ankaŭ ne povis respondi, kiucele oni mencias en la Jarlibro la neaktivajn LSojn, argumentante, ke pri tio oni devus demandi la antaŭan estraron (eble prava aserto).

Ni revenu al la ciferoj.

El la restintaj 39 LSoj sep laŭafiŝe havas dek aŭ malpli da membroj. La ciferoj estas tro belaj por ne listigi ilin: Israelo – 10 membroj, Norvegio – 10, Hispanio – 9, Finnlando – 7, Britio – 6, Danio – 5, Aŭstrio – 2! En pluraj aliaj landoj la situacio estas preskaŭ same malbona. Ĉe kelkaj aliaj LSoj kvanto ne estas indikita. Grandan aŭ relative grandan kvanton de membroj – ekde 50 – havas malpli ol 10 LS.

 

Kiel dirite, en la babilgrupo de TEJO estas nemalmulte da esperantistoj, kiuj evidente estas junaj aŭ eĉ tre junaj. Ilia averaĝa lingvonivelo estas tre bona. Konsiderante, ke la babilgrupon partoprenas fakte nur tre malmultaj, oni povas diri, ke ĝenerale la kvanto de junaj E-parolantoj estas almenaŭ ne malalta. Esperanto kiel lingvo akiras pli kaj pli da novaj parolantoj, kio nur ĝojigas.

La menciitaj ciferoj neambigue signifas nur la daŭran krizegon de la organizita junulara E-movado, kaj mi persone ege skeptike taksas ties perspektivojn. Atentu: malmultegajn membrojn havas junularaj organizoj en la iam fortaj E-movadoj, plejparte en Eŭropo (ne en ekzemple Afriko, kie iu ajn aktivado jam estas tre bona signo). Inter la malaperintaj LSoj estas eĉ landoj, kiuj iam akceptis IJKon, kelkaj eĉ pli ol unufoje. “Triste!” – pepus pri tio mondfama prezidanto de iu granda ŝtato.

Kolapso de LS certe estas nek rekta nek malrekta kulpo aŭ respondeco de TEJO. Kio tamen povus kaŭzi tiom malbonan situacion?

Por havi almenaŭ unu konjekton, mi invitas legi pliajn statistikaĵojn – el la sama Jarlibro. La landaj asocioj (LA) de UEA havas jen kiom da membroj (ekzemploj):

Rumanio – 51, Grekio – 65, Aŭstrio – 79, Kanado – 120, Danio – 129, Rusio – 138, Norvegio – 144, Hispanio – 154, Israelo – 160, Finnlando – 300, Britio – 357, Litovio – 960 (!).

Certe estas ankaŭ aliaj, kun malpli da membroj. Tamen la tendenco estas tute klara: oni jes membriĝas en “plenkreskaj” LAoj multege pli ofte ol en junularaj LSoj. Kial?

–  Hodiaŭaj junuloj ofte unue prioritatas bone studi kaj trovi laboron. Ni esperas, ke plialtiĝante la supran aĝlimon (al 35) ni povus rekapti junulojn kiuj jam laboras kaj ne plu studas – diras la vicprezidanto Kamenický.

La argumento sonus bone, se temus pri vera aktivado (kvankam la monda sperto montras, ke post bona finstudado kaj trovo de laboro oni ekprioritatas sukcesan laboradon, familion kaj infanojn), kaj ne pri simpla membriĝo, kio postulas fakte tute nenion.

Problemo estas en manko de sperto pri varbado – unuflanke, kaj preskaŭa malapero de iuj ajn allogaĵoj de la E-movado por junuloj – aliflanke. Avantaĝoj, kiuj estis akireblaj eĉ en la mezo de la 1990-aj jaroj (des pli en la 1980-aj kaj pli frue) ne plu ekzistas. Tranombri ilin ne necesas, ĉiuj klare scias, pri kio temas. Kio restas nun? Fakte nur subkonscie aperanta simpatio (kun la ideo) kaj lingv(istik)a interesiĝo (eventuale). En la “grandaj” LAoj la situacio nun jam estas pli bona, kvankam prognozo ankaŭ por tiuj ne estas ege optimisma, sed tio estus temo por aparta artikolo.

– Mi ŝatus kompreni la problemojn de ĉiuj [komitatanoj] kaj proksimigi la estraron de TEJO al ili. Certe ankaŭ la venonta IJK estas grava ŝlosilo: la pasinta IJK estis tre sukcesa kaj vekis multe da movademo – ni devas prizorgi tiun renovigitan emon agadi – diris al Libera Folio la nova ĝenerala sekretario de TEJO, Konstanze Schönfeld. Oni nur esperu, ke la novelektita estraro de TEJO, kiu prioritatis landan agadon kiel agaddirekton, efektive sukcesos ion ŝanĝi ĉi-rilate.

Grigorij Arosev

2018-W39 – Facilisation de co(m)mercie exteriori in Iran

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu hispan)

800Li ministres de a(f)feres extran de quin potenties mundal – China, Germania, Russia, Grand Britannia e Nord-Irland, Francia – e Iran ha donat su a(c)corde in lunedí con li creation de un systema financiari in li Union Europan a facilisar payamentes pro importationes e exportationes iranian e continuar co(m)merciar con Iran de napht(h)a e altri merces. Talmen Iran ha a(t)inget un scope important pos li reimposition de sanctiones del States Unit de América contra Iran. (IR)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”li miˈnistres de afˈferes eksˈtran de kwin poˈtent͡sjes munˈdal”/> – <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈʃina”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ʒerˈmanja”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈrussja”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈgrand briˈtannja e nordirˈland”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈfrant͡sja”/> – <phoneme alphabet=”ipa” ph=”e iˈran ha doˈnat su akˈkorde in luneˈdi kon li kreat͡sˈjon de un sysˈtema finanˈt͡sjari in li unˈjon œroˈpan a fat͡siliˈzar pajaˈmentes pro importat͡sˈjones e eksportat͡sˈjones iranˈjan e kontinˈwar kommerˈt͡sjar kon iˈran de ˈnafta e ˈaltri ˈmert͡ses”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈtalmen iˈran ha atinˈʒet un ˈskope imporˈtant pos li reimpozit͡sˈjon de sankˈt͡sjones del ˈstates uˈnit de aˈmerika ˈkontra iˈran”/>.

Un avion cade en un lagon en Micronesia

Un avion de pasajores ia cade en un lagon prosima a la Airoporto Internasional Chuuk en Micronesia. Lo ia suprapasa la atereria.

Imajes sirculinte mostra la avion de Air Niugini, de Papua Gine Nova, cual reposa en acua nonprofonda a lado de la costa. No feris grave ia es sufrida par cualce de la 35 pasajores e 12 ecipores en la vola ANG73.

La manejor de la airoporto ia dise: “La avion ia cade en la lagon, a sirca 150 metres de la atereria. A esta momento nos no sabe vera como lo ia aveni. On va comensa investiga a la plu temprana de doman, ma operas comensa denova como usual en la airporto.”

El ia ajunta ce tota la persones en la avion Boeing 737-800 ia es transportada a ospital per es esaminada. El ia crede ce alga ia sufri “feris minor”.

La avion ia vola de la isola Pohnpei en Micronesia a Port Moresby, la capital de Papua Gine Nova, parante a la isola Weno en via.

Maduro vole presa manos con Trump

Nicolás Maduro, la presidente de Venezuela, ia dise ier ce el es preparada per presa manos con sua corespondente Donald Trump en la SUA, “an con la diferes”.

La xef sosialiste ia fa un visita nonespetada a la Asembla Jeneral de la Nasiones Unida en York Nova “per defende sua pais”. Ses nasiones ia acusa el de crimines contra umanas, e Trump ia indiceta la posible de ata militar contra Venezuela en ajunta a punis esistente.

Trump ia dise plu temprana ce el ta aseta consenta con Maduro. An tal, el ia dise ance ce “tota posibles es sur la table” car el “vole vide Venezuela ordinada”.

Venezuela es en un crise grave de economia de pos 2014. On estima ce 2,3 milion sitadanes ia fuji de iperinfla, rompes de eletrica, e mancas de comeda e medisin.

A la Nasiones Unida, la xef de la pais ia declara: “An con la diferes, me ta aseta estende mea mano a la presidente de la Statos Unida, Donald Trump, per discute biladal la situa.” En sua parla longa, el ia asentua ce el es “un laboror, un gidor, un om de la popla” e “no un maniate”.

A martedi, la tesoreria de la governa SUA ia pone punis finansial a la Dama Prima de Venezuela, cual la sosialiste ia descrive como “punis nonlegal uniladal”. Maduro ia acusa la SUA ance de “dona ordina a la resta de la mundo como si la mundo ta es sua propria”.

La sosialiste ia repete acusas ce la SUA ia controla un ataca par avioneta en agosto, un ata sur cual la SUA nega tota conose. El ia xerca un consenta con Trump tra cuasi du anios.