Un poco de amor

Car amico,
Le amor nos circumfere cata die
Plus sovente illo non es forte e grandiose
ma veni in moderate morsellos
e nos da un poco de quotidian felicitate
Le amor es su proprie gratification
Illo nos da placer, gaudio,
suspiro e dolor
Illo da le vita color
Illo crea le contrastos
que es le condition pro ver experientia del vita
Illo nos da le sensation de unitate e fusion
que reflecte le fortia
que tene cosmos in su manos
Ma nos vive in un mundo
ubi le amor es complicate
Illo es miscite
con multe negative sentimentos
como timor e jelosia
Le amor pur es un sonio
que vive in mi spirito
e in le tue
Cordialmente,
Marcus

Spatio ultra parolas

Si tu experientia
lo que te circumfere
como ver e vivente poesia
toto deveni
immensemente significante
Le poeta experientia le vita
directemente
e solmente post isto
veni le parolas
Le magia es ibi
ante que nasce le verbos
ma le verbos
pote revocar le lector al magia
Le parolas non es le scopo,
illos solo son flechas
que indica le cosas importante
Quando on entra le experientia
del consciente presentia
on debe disvestir se del parolas
e lassar los ante le porta
Io crede que nos ambes ha essite
in iste spatio ultra le parolas
Ibi il ha pace e beatitude
Io la ha essite
solmente curte momentos,
toccate lo
con mi tremulante manos,
ma forsan un die io osara entrar
con tote mi corpore e anima
e postea retornar…
…transformate

IDO-RENKONTRO DI 2014 EN PARIS

13ma di julio (sundie) – La vetero esas pluvema, me aceptas, quale ico esis previdita, s-ro Scholz che la fervoyala staciono “Gare de l’Est”. Ni arivas senprobleme a nia gasteyo CISP, bulvardo Kellermann. Poka tempo pose ni vidas arivar s-ro Heintze akompanata da afabla yuna muliero qua helpis lu trovar la voyo, malgre lua nesavo di la Franca linguo.

14ma di julio (lundie) – Plur Idisti iras por asistar la defilo dil nacionala festo Franca. Ma ico ne tre interesas me e me timas la turbo. S-ro Pontnau e me iras a la palaco di Luxembourg. Pos kelke promenir til la insulo Saint-Louis, ni dejunas en Chiniana restorerio di la Quartero Latina. S-ro Pontnau parolas sucesoze Chiniane a servisti. Plu tarde ni rajuntas la ceteri por vizitar la Quartero Marais (Marsho) e la « Place des Vosges ». Sub ardoroza suno Gaël Richard vizitigas da ni la belaji di ca urbo-parto, quan il bone konocas (anciena stradeti, diskreta muzei e monumenti). Che la « Place des Vosges » quan me ne plus vizitis depos dek yari (lor vizito di Paris da nia samideano Vilis Stakle), me esas tre shokata. Ibe, on vidas sur la benki e sur la gazono homi qui brunigas su sub la suno e qui esas nura blanki. Esas en ca loko nula persono veninta de la « diverseso » quale on dicas hodie e qui altraloke esas omnube. E, sat ofte, esas mem plu grandanombra kam la aborijena Europana blanki. Mentale me maledikas ica privilejiziti, qui pensigas da me pri la nobeli dil tempo ante la revoluciono di 1789, e me deziras a li omnaspeca desfortunaji en la futuro. Pose, ni trairas la « rue des rosiers » (strado dil rozieri), olqua esas la strado Hebrea di Paris. Ni vidas tre exotika ortodoxa Hebrei. Granda impreso di kalmeso e sereneso ; ma ye la predio manifestanti por-Palestina atakis sinagogo en Paris. Kad ica kalmeso esas trompiva ? Me havas l’impreso (forsan nejusta), ke la Hebrei di Francia « dansas sur volkano », quale on dicas en la Franca ‘patuazo’, t.e. li vivas ankore pacoze ed agreable ma kataklismo, quan li ignoras, proximeskas e povas glutar li irgekande pro la grandanombra komunajo Mohamedana di Francia, qua ne esas amika a li.

15ma di julio (mardie) – Matine laborkunsido. Posdimeze me iras a Versailles por vizitar expozo pri Chiniana arto e civilizuro. Ma fine me renuncas ta vizito pro ke me ne havos suficanta tempo por retrovenar justatempe a la CISP por la dineo. Donald Gasper di Hong Kong, qua esas tre desintrikema, malgre ke il ne esas lokano, sucesis agar lo. Notinda, ke cayare, esas tre multanombra Chiniana turisti malgre la desagreablaji quin li subisis dal furtisti pro la dessekureso nun submersanta Francia. Me astonesas anke pro la fakto, ke li semblas esar tre individualista e nule agas – quale me supozis antee – grupope.

16ma di julio (merkurdie) – Dum la matino esas itere laborkunsido. Ol aludas la vivo di Couturat. S-ro Pontnau montras video pri lua recenta voyajo en Armenia e Gruzia. Gaël Richard vidigas texti e fotografuri pri la vivo di Couturat e lua proximi. Arivas eleganta e diskreta siorulo, qua esas la nepoto di sioro Leau, un de la pioniri di la Delegaciono.

Posdimeze, s-ro Pontnau e me departas por irar a le « Champs Elysées », la maxim bela ed eleganta avenuo di Paris. Survoye, ni renkontras Frank Kasper, qua perdis valizo che l’aerportuo. Fortunoze, la employatino dil CISP, qua esas che la acepteyo esas tre energioza e tenaca e persuadas la aeroportuani sendar a Frank lua valizo tam rapide kam ico esas posibla. Ma tempo perdesis e Frank ne esas tote quieta.

17ma di julio (jovdie) – S-ro Pontnau e me vizitas la quartero Indiana di Paris, dum ke, quale la predio, la ceteri vizitas la quarteri ube Couturat habitis, laboris e vivis. Ni iris unesme a la Paseyo Brady tante exotika ed Indiana per lua kolori, delicoza spici-odori, lua restorerii e precipue lua butiko Velan ube vendesas produkturi veninta de la subkontinento Indiana. Pos ekirir la Paseyo Brady, s-ro Pontnau admiras, en la vicina stradeti, kelka mikra vendeyi tre exotika ; e la varma suno, danke ita vendeyi, la spici-odori e la bunta kolori ed imaji, semblas transportir ni a ‘lontana’ regiono di sud-India.

Pose, me rezolvis vizitigar da s-ro Pontnau la nekonocata da me templo di Ganesh, la Deo kun elefanto-kapo. En la butiko Velan dil Paseyo Brady men savigis la vendistino, ke ol esas en la strado Pajol. Pos konsultir la mapo ni adiris la regiono cirkondanta la ‘metroo’-staciono « La Chapelle ». Ibe ni vidis splendida e luxoza vendeyi propozanta belega robi por mulieri Indiana (ed eventuale anke ne-Indiana). Ni dejunis en ecelanta, neta e chipa restorerio Indiana. Questionita pri la templo, la jeranto dicis a ni ke ol ne esas fora ed indikis la direciono. Tamen, me ne sucesis trovar ol pro ke kande me konsultis la mapo me konfundis la stacioni « Porte de la Chapelle » e « Chapelle ». Fortunoze, pos questionir plura personi, afabla yunino tre helpema (forsan sendito dal Deo ipsa) montris a ni la tote proxima voyo a ta strado. Ni rapide arivis ibe e mustis deprenar nia shui ante enirar la templo. En ol esis bela dekoruri e plura mikra statui dil Deo. Dume, ni audis dolca « mantra ». Pos questionir il, nin savigas sacerdoto ke on darfas fotografar la templo e s-ro Pontnau facas kelka fotografuri.
Fine, ni retroiras a nia chambri dil CISP por repozar del ardoroza suno.

18ma di julio (venerdie) – Dum ke la ceteri vizitas la tombi di Couturat e Leau, me vizitas la charmiva urbo mezepokal Provins, olqua esas enskribita da UNESCO che la heredajo mondal di la homaro. La varmeso esas granda, ma Provins havas multa ombroza stradeti.
19ma di julio (saturdie) – Ni vizitas la ruro-domo di Couturat en Bois-le-Roi e la proprietanti permisas afable a ni enirar la gardeni kontigua a ca domo. Li tre interesesas pri to quon onu naracas a li pri la vivo ed agi da Couturat. Ante departar Gaël propozas a li pozigar sur lia muri plako memorigiva pri Couturat. Pose ni iras a la kirko ube olim oficiis paroko Guignon, ilqua esis grand amiko di Couturat e lua spozino. Regretinde, la kirko esas klozata. Pos dejuno en Fontainebleau, ni vizitas la belega kastelo ube sejornis, depos la Mezepoko, multa reji di Francia til la imperiestri Napoléon I-a e Napoléon III. Ni ne povas vizitar omno, quale ni dezirus lo, pro minacanta sturmo.

Me ne povas redaktar multe pri ca renkontro, pro ke, regretinde, ni ne esis nombroza. Pro quo ? Ka pro la krizo ekonomial ? Ma Paris esas un de la maxim bel urbi di nia planeto ed atraktas, malgre lua defekti, multega turisti de la tota mondo. Ka la Idisti esas plu selektema kam ca turisti ? O kad nia movado divenas tante senviva ke ol ne plus povas movigar l’Idisti ? O, forsan, tote simple, la tempo dil granda renkontri o kongresi pasis e ke, nun, venas la tempo dil video-konferi e di la mikra renkontri intima, quale olta di Ouroux pasintayare. Ita renkontro preske neorganizata esis oluamaniere tre sucesoza. Posible ico esas la voyo por Ido, future.

(Ek Kuriero Internaciona n° 2/2014)

Preskaŭ mia frato – responde al Joop Kiefte

Reage al la artikolo de Joop Kiefte, la nova prezidanto de TEJO, Hanso Becklin konsentas, ke esperantistoj efektive konsistigas ian rondon familian – kun granda trezoro, kiu ebligas al ĉiu alporti sian kulturon al la komuna kulturo de la homaro. “Sed anstataŭ gardi ĉion ĉi kiel gemon kaj ekspozicii ĝin tra la mondo… ni disipas la heredaĵon de niaj pioniroj kaj antaŭuloj per atento al aliaj aferoj, malpli gravaj kaj multe pli apartigaj”, li skribas.

Li estas preskaŭ mia frato: nepo de kuzo de onklo de konato.


Hanso Becklin.

Unu el la plej fortaj sentoj en la historio de la homaro estas tiu de aparteno al familio. Pro fortaj ligoj de amo, proksimeco, historio, kaj ekonomio veraj familioj ofte konsistigas la plej intiman rondon de ies vivo.

Ĝuste ĉi tial la familio fariĝis bela metaforo por homoj kunligitaj per io alia ol la komuna sango; efektive, nomi iun frato aŭ fratino estas tradicia maniero montri la kamaradecon alie ne same forte manifestebla per vortoj. S-ro Joop Kiefte, en sia artikolo “La Fina Venko jam estas ĉi tie”, proponis, ke pro sia reciproka amo la Esperantistaro konsistigas iaspecan familion.

Ĉi tiun taktikon uzis diversaj homoj dum jarcentoj: militistoj, sklavoj, sindikatanoj, gejoj, religiuloj, kaj aliaj samsortanoj. Precipe kiam la vera familio forestas, malakceptas, anatemas, aŭ simple ne komprenas, flegi senton de familia aparteno ne estas nur utile, sed bezonate; alie oni pereus kiel individuo en maro de vizaĝoj neamikaj sen azilo plena je iuj komprenantaj la batojn de komuna fatalo.

Mi volas substreki ion subtilan, sed tamen gravan rilate al ĉi tiuj rondoj familiaj: iusence ilin kunfandas iu traŭmato, perdo, sperto, aŭ forta kredo. Pensu pri la afrikdevena sklavo de la 17-a jarcento, kies vera familio troviĝas trans oceano, en kripto, aŭ katenita aliloke, sed kiu laboras ŝultr-al-ŝultre kun aliaj same transvivintaj la frakasiĝon de la libera vivo anstataŭigita per larmoj kaj klopodoj ritmataj de la mastra vipo.

Projekciu antaŭ vi la gejajn kvartalojn dum la aidoso-krizo, kie oni ne nur sentis sin malakceptita de la socio (kiu inkluzivis, tre ofte, la veran familion de la geja enloĝanto) sed ankaŭ perdanta amikojn, amatojn, kaj instituciojn al plago. Tiaj travivaĵo elfosas abismon duoble pli profunda ol eĉ la kutima angoro de povrulo ion perdinta.

Se vi preferas fikcian familion nuntempe mondskalan, sen drastaj konkretaj perdoj, meditu pri la vortoj de Paŭlo en lia letero al la Galatanoj: “Ne estas ja Judo nek Greko, ne estas sklavo nek liberulo, ne estas ja vira kaj virina; ĉar vi ĉiuj estas unu en Kristo Jesuo.” Kredi, ke Dio forigis ĉiujn distingojn al la cetera mondo gravajn estas malfacile, se iu komuna sperto por kunglui ĉiujn mankas.

Tamen, Paŭlo konstante menciis la dronigon de la pekoj en baptaj akvoj kaj la aljungadon al la resurektinta sorto de Kristo. Tio estas iu spirita travivaĵo same dura en la menso, kiel tiuj pli realaj. Kaj la forteco de la sento kaj la dureco de ĝia efiko ĉiuokaze hardas grupon en familion.

Kompare kun ĉi tiuj, Esperanto ŝajnas unuavide magra familio apenaŭ kungluita per io ajn. Ĉiu ankoraŭ apartenas al sia propra familio, lando, kulturo, religio, kaj lingvo. Nur la sperton de la lernado de Esperanto, la uzadon de ĝi, kaj la interkompreniĝadon per ĝi ni havas kiel komunaĵojn, kaj ĉiu havas sian amatan ĉevaleton en tiu vasta stalo.

Eĉ la Verdan Pentekoston de Bulonjo-ĉe-Maro kaj ĝian milfojan ripetiĝon en Esperanto-kongresoj oni citas malpli ofte kiel kvazaŭmiraklon ol kiel simplan fakton de la vivo, same okazintan alilingve dum mondpintoj de diplomatoj, komercaj foiroj pri teĥnologio, aŭ poliglotaj renkontiĝoj.

Tio estas eraro. La monto de interkompreniĝo per Esperanto havas pli mildan deklivon postulantan malpli da mono, tempo, kaj prestiĝo por atingi la pinton ol ajna alia lingvo. Kaj pinte ĉiu nova generacio spertas ion fortan kaj mense fortikan, kontraŭstaran al la impetoj de la mondo tion kalumniantaj.

La fakto, ke per Esperanto ordinaraj homoj el diversaj mondpartoj kaj de plej diversaj mondrigardoj sin renkontas sur ebenaĵo de privilegioj kaj rajtoj ja estas iuspeca miraklo ne ripetata alikuntekste, almenaŭ ne same vaste kaj egale.

Do, ni ja havas potencan sperton, komunan travivaĵon kiu povas kunteksi nin malgraŭ niaj diferencoj. Sed malkiel Paŭlo, ni ne postulas la demeton de la antaŭa ĥitono por ke oni volviĝu en pli pura. La fakto, ke ĉiu rajtas alporti sian kulturon al la komuna kulturo de la homaro pere de Esperanto, eĉ kiel minoritato aŭ subpremata grupo, estas granda atingo kaj ankaŭ forto de la movado.

Sed anstataŭ gardi ĉion ĉi kiel gemon kaj ekspozicii ĝin tra la mondo, en valo kaj sur monto, inter stepa kampo plena je tritiko kaj en kamero de ŝtalskeleta nubskrapulo, ni disipas la heredaĵon de niaj pioniroj kaj antaŭuloj per atento al aliaj aferoj, malpli gravaj kaj multe pli apartigaj.

Se ni havas fortan komunan celon, la disvastigadon de Esperanto por ke ĉi tiu miraklo estu eĉ pli inkluziva, bunta, kaj mondŝanĝa, ni povas senti nin granda rondo familia. Mi estas preta nomi S-ron Kiefte mia frato, se li volas aliĝi al grupo de samsortanoj kunigita ne per amo, sed per komunaj sperto kaj celoj.

Efektive, kiel prezidanto de TEJO li devus scii, ke la celaro de TEJO ne inkluzivas reprezentadon de la Esperantistaro sed male ĝian pligrandigon, evoluigon per kulturo, respektigon, kaj solidarigon pere de unu rimedo, la Internacia Lingvo mem (Statuto de TEJO, ĉapitro 1, paragrafo 3).

Provizore, lin mi nomas preskaŭ mia frato. Mi ne dubas, ke abundas bonvolo en li kaj en tiuj, kiuj opinias Esperanton familio kungluita nur per amo, ame sekvanta siajn kapricojn. Sed tia reciproka amo celas la internon, ĉiam la samajn amatojn kaj iliajn duulojn alilandajn. Tio estas recepto por ŝrumpado dum kontenta promeno en la nekropolon de la lingvoj; novan generacion ne allogas koterio.

Ni pafu la sagojn de nia aktiveco eksteren, por trafi homojn per scivolemo kaj tiri ilin en nian movadon per la veraj rakontoj de horizontoj plivastigitaj de Esperanto kaj efika instruado. Ni urĝu kaj la longdaŭrajn samideanojn kaj la ĵus rikoltitajn al pli da varbado por Esperanto, kultura produktado en Esperanto, kaj reciproka respekto pere de Esperanto. Eble post tio en nia generacio ni povos tosti je venko finita.

Hanso Becklin

 

Le palmas de Las Palmas

Isto es un chronica publicate in Panorama in interlingua, no.6, 2017. Illo reflecte mi impressiones del 22e Conferentia de Interlingua del UMI in Las Palmas in 2017.
Tosto comenciara le 23e Conferentia de Interlingua in Praga. Forsan illo anque inspirara un nove chronica de mi parte. 
(Fonte del photographia: Wikipedia, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Las_palmas_gran_canaria_parque_san_telmo_2005.jpg)

Le palmas de Las Palmas vacilla in le calorose vento oceanic. Undas sensual caressa roccas, plagias e homines natante. Le citate pulsa de vita: parla, crita, klaxona e ride.
Inter casas nove e vetere, domos ric e povre, desde centenas le lingua espaniol echoa, plus recentemente miscite con un plethora de linguas del touristas.
Ma recentemente un nove lingua appareva al stratas, hotels, restaurantes e plagias de Las Palmas: Interlingua, le soror de espaniol, se faceva audite, et occurreva de novo le magia de communication interlingual. Interlinguistas e canarios parlava e comprendeva le un le altere.

Conversationes, discussiones, camminatas, excursiones. Septe dies de Interlingua del matino al nocte: un extendite curso de conversation. Labor e amusamento in un felice maritage.

Scientistas ha constatate que Las Palmas ha le melior climato del citates del mundo. Esseva nos in le paradiso? Saporante le suave fructos local, sentiente le sablo del plagia sub nostre pedes, gustante vino, smoothies e aqua de Firgas (con gas o sin gas, secundo le gusto diverse del gruppo), nos divideva experientias, transformante a Interlingua nostre sentimentos e pensatas.

Interlingua debe esser un lingua quotidian, non solmente theoretic. Assi nos sempre trovava nove parolas a traducer quando nos explorava le ricchessa natural, cultural e culinari de Gran Canaria. Como traducer isto? Como traducer illo? Existe iste parola in le dictionario?

Duo autos blanc gira al longe del stricte camminos serpentin del montanias. Riscante nostre vitas, celante nostre horror, nos vade a Teror. Le parking in Teror evelia pavor. Il es quasi impossibile entrar, sin grattar le lacca. Ma al fin isto succede e nos pote regratiar le fortias divin pro lor clementia, in le Basílica de Nuestra Señora del Pino.
Le seniora del Pino vigila super nos, assi sin accidentes nos reveni al hotel.

Inexpectatemente veni le crepusculo. Le sol se pone in hasta.
In le vespere le citate luce in le mar. Le pharo se torna, disseminante su lumine al abysso oceanic. Le undas sempre murmura, grillos discrete sona continuemente. Le tepide nocte da relevamento al corpores que tote le die baniava in sol.

Troppo rapidemente fugi le tempore quando nos nos approfunda in discussiones interessante. Inevitabilemente se approxima le medienocte, lento nos linguistas ambula al hotel. Bon nocte! Dormi ben!

Le somnolente luna guardava le reposante citate durante le horas nocturne. Nos dormiva, e soniava in Interlingua. Se approximava un nove die, portante nove ideas, nove possibilitates, nove incontros e renascite fortias creative a nostre lingua international, que sempre vive e trova nove vias.

2019-W36 – Absolution in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

108582705-andrej-babisSecundo informationes non official, prosecutores chec intende a absolver Andrej Babiš, le prime ministro de Chechia, de accusationes contra le re corruption. Le accusationes es, que le milliardario Andrej Babiš obscurava su possession de un ferma e centro de conferentias cognite como le “Nido del Ciconias” a habilitar se a reciper subsidios del Union Europee pro parve interprenditores. Iste absolution sin processo judicial ha delectate le in lunedi in su 65te die natal. (CZ)

INFORMAJO DI LA DIO

INSULO OLERON, FRANCIA : La hanulo Maurice darfos durar kantar.
La tribunalo punisal dil urbo Rochefort refuzis la absurda plendo, koncernante la kanto di ca hanulo, agita da vicini dil proprieterino di ca ucelo. Ico esas vinko altanivele simbolatra por la defenseri dil animali e dil rurala bruisi. (Notinda ke la sociala reti Franca tre emoceskis pri ca afero pro ke inocenta bestio atakesis judiciale da urbani, veninta retretar en rurala areo, qui ne volis tolerar lua kanto). La amiki dil animali esas quietigita. Tandem bona novajo ! dum ke eventas tanta dramati e mala kozi.

Ĉu TEJO havas 25.000 membrojn?

Al EU-instancoj TEJO raportis, ke ĝi havas 25.000 membrojn. Efektive la asocio en 2018 havis nur 549 individuajn membrojn kaj 1.123 asociajn membrojn. La cifero raportita al EU do estas 15-oble pli alta ol la efektiva kvanto de pagintaj membroj, sed laŭ la prezidanto de TEJO la pli alta cifero donas pli ĝustan impreson pri la agado de TEJO. 

Individuaj membroj de TEJO
En 1990 la aĝolimo por individuaj membroj estis altigita de 26 jaroj al 30. En 2017 la limo estis refoje altigita, nun al 35 jaroj. Ambaŭ altigoj videblas kiel saltoj en la statistiko. Fonto: la revuo Esperanto.

Jam de pluraj jaroj la gvidantoj de TEJO ĉiel evitas publike mencii ajnajn ciferojn rilate la membronombron de la asocio. Reprezentantoj de la asocio estas instigataj eviti la demandon en kontaktoj kun aliaj organizaĵoj, kaj kiam en la komitata kunsido dum la IJK en Liptovský Hrádok leviĝis la demando pri membronombro, la videoelsendo el la kunsido estis provizore ĉesigita.

La sekretumado estas iom mirinda, se konsideri, ke TEJO spite sian juran sendependecon plu restas la junulara sekcio de UEA, kaj sekve la efektivaj membronombroj facile troveblas en la tabelo, kiun UEA ĉiujare publikigas en sia oficiala organo, la revuo Esperanto. Laŭ tiu statistiko, TEJO en la fino de 2018 havis entute 549 individuajn membrojn kaj 1.123 asociajn membrojn, do sume 1.672.

En 2016 la kvanto de individuaj membroj estis nur 353, sed tiam la asocio decidis altigi la aĝolimon de 30 jaroj al 35. Similan trukon TEJO faris pasintfoje en 1990, kiam la aĝolimo estis altigita de 26 jaroj al 30. Tiam oni sukcesis provizore altigi la kvanton de individuaj membroj de 430 al pli ol 700. Post la jaro 2000 la kvanto de individuaj membroj tamen neniam plu atingis eĉ 600.

Se rigardi la statistikon pri aligitaj membroj, la drasta falo okazis eĉ pli frue, lige kun la drastaj politikaj ŝanĝoj en centra kaj orienta Eŭropo. Dum en 1984 TEJO havis preskaŭ 10.000 aligitajn membrojn, en 1991 restis nur 4.000. Post 1998 la kvanto de aligitaj membroj nur unufoje atingis 2.000. Tio okazis en la jaro 2005.

Membroj de TEJO 1984-2018

La suma membraro de TEJO en tiu jaro estis 2.607. Post tiu jaro la membrokvanto de la asocio neniam atingis 2.500, kaj en la lastaj jaroj ĝi restadis klare sub 2.000.

En 2018 la suma membrokvanto de TEJO kiel dirite estis 1.672. Spite tion, al la oficialaj instancoj de Eŭropa Unio TEJO raportas, ke ĝi havas 25.000 membrojn. La raportita informo do estas 15-oble pli alta ol la vera cifero. La koncerna informo en la publika registro de EU estis ĝisdatigita komence de julio 2019.

Informoj pri TEJO en retejo de EU.Libera Folio demandis al la prezidanto de TEJO, Joop Kiefte, kial TEJO raportas tiajn ciferojn. Laŭ li, la oficiala statistiko pri pagantaj membroj donus malĝustan impreson:

– En TEJO, ĉiuj membroj estas pagantaj membroj, kaj ne vere reprezentas la tutan atingon de TEJO, tiujn, kiuj efektive partoprenas en TEJO-rilataj aferoj, ĉu internacie ĉu nacinivele. Tio memstare estas tute enorda afero, sed simile kiel la kialo por la altiĝo de la supra aĝo por junuloj, ne kongrua kun la plimulto da normaj organizoj. Tio kaŭzas praktike ke TEJO raportante la dokumentitajn membrokvantojn donas malĝustan impreson pri sia agado.

En la estonteco TEJO laŭ li volas atingi ciferojn kiuj donas ”pli realecan bildon” pri la asocio, popularigante la novan membrokategorion “junaj amikoj de Esperanto“:

– Ni havas planojn ankaŭ korekti tion tamen en la faktaj membronombroj per facila registriĝo de tiuj kiuj iel ajn rilatas al TEJO per la kategorio de Junaj Amikoj de Esperanto kaj la pli bona atingo de ĉiuj esperantistoj nun kiam la tutmonda esperantistaro interrete estas pli facile atingebla.

Libera Folio: Sed tamen nun tiu 25.000 ne havas ajnan rilaton al la vera membrokvanto de TEJO, do ĉu vi ne timas, ke EU-instancoj povus trovi ĝin falsigo?


Joop Kiefte

– Tio certe eblas. Vi pravas ke laŭ la striktaj reguloj povas okazi problemo kiam venas kontrolo, sed aliflanke ni estas sufiĉe valorigataj, do ni ŝatus ambaŭflanke eviti problemojn pri tio. Laŭ plej bona eblo, ni rapide korektu la administran situacion por ke ne estu problemoj.

Libera Folio: Kion vi celas per ”korekti la administran situacion”?

– Ke TEJO fakte registru kiom da junaj Esperantistoj efektive agas TEJO-etose/influe.

Belaj membrociferoj gravas, ĉar TEJO volas plu havi aliron al diversaj EU-subvencioj. Por tio necesas membri en Forumo Junulara Eŭropa, sed la efektiva membrokvanto tute ne sufiĉas por tio.

Laŭ la reguloj de Forumo Junulara Eŭropa, membro-organizaĵoj havu minimume 5.000 membrojn en 10 eŭropaj landoj, kaj en neniu el tiuj landoj malpli ol 300. Tiun postulon TEJO verŝajne neniam plenumis, kaj nun tutcerte ne plenumas.

La statuto de Forumo Junulara Eŭropa tamen enhavas la eblecon esti membro sen plenumi la nombran kriterion, sed tiukaze necesas aparta rekomendo de ĝiaj decidaj organoj.

LA RELATI INTERNACIONA ANTE 1914 E LA PRECIPUA KAUZI DIL UNESMA MONDOMILITO

Balde on celebros la centesma aniversario di la erupto dil unesma Mondomilito e lua kauzi.Ico semblas esar granda enigmato e tre diversa tezi expozesis. Me havas personale propra vidpunto carelate, quankam me ne esas historiisto. Mea reflekti nutresis per mea lekturi sive surpapera sive trovata che la interreto. Do, me expresas mea propra tezo sube.
Fakte, on devus redaktar grandanombra dika libri detaloza por bone explikar e savar to quo reale eventis. Ma me opinionas ke mea mikra e modesta savo ne esas fora de la realeso historial, quankam, kompreneble, me povas kompozar nur tre kurta e konciza artiklo pri ca temo.
Kande me esis yuna dicipulo en la gimnazio di sud-Franca urbeto, me havis bona relati kun mea docisto pri la Germana quan me vizitis a lua hemo e ni kunparolis. Aludante la recenta historio di Germania, il dicis a me ke du tezi konfrontesis: la unesma esis ke la tota historio di Germania infalible esis duktonta ad Hitler e la duesma ke Hitler esis nur parentezo en la historio di Germania. Il ipsa esis partisano di ca duesma tezo.
Me probis lektar ed informesar pri lo lore eventinta e me fine konkluzis ke certe esabis parentezo, ma ol ne komencis en 1933 kande Hitler e lua
partisani kaptis la povo, ma plu frue… En 1862, plu precize, kande Bismarck enoficeskis kom chefa ministro en la rejio Prusia. Itapoke, pos la falio dil probi unionar Germania en 1848, Prusia tendencis sempre plu multe evolucionar a liberala sistemo Parlamental similesanta olta di Britania. La direktanta militistal kasto di Prusia e la konservema rejo esis tre sucioza, fine on konsilis a rejo Wilhelm Ima di Prusia advokar tre energioza viro havanta forta tradicionalista e monarkiala opinioni, e lu esis la dicita Otto Eduard Leopold von Bismarck.
Tre rapide, pos lua enoficigo, la kozi chanjis. Bismarck esis viro havanta fera manuo, qua domtis la Parlamento. Kom reprezentanto di la militistal nobela kasto di Prusia, il intelektabis ke forta guvernerio povis impozesar nur per vinkanta aventuri milital ed, eventuale, per la unigo di Germania sub Prusiana dominaco.‘Itaque’ en 1864, federita kun Austria, il entraprezis milito kontre Dania por, asertite, rekuperar Germana dukii. Kompreneble tala milito finis per facila vinko. La dukii Schleswig-Holstein divenis kondominio Prusiana ed Austriana. La duesma fazo esis eskartar Austria de la povo en Germania. Nome, itaepoke multa homi pensis ke la uniono di Germania povis facesar nur sub la dominaco dil imperiestro di Austria, ma la Prusiani tote ne deziris ico, nam li volis imperar e nule submisesar a ti quin li opinionis kun desprizo esar la dekadanta Austriani. Itaque Bismarck konvinkabis Austria implikesar en komuna milital entraprezo por, pose, trovar motivo por atakar Austria, nome intencite la relati inter Prusia ed Austria koncerne la dukii esis mala ed ico finis per konflikto en 1866 inter ita du povoza landi. Pro la supereso dil armeo Prusiana, la Prusiani obtenis tre brilanta vinko lor la batalio di Königgrätz, malgre la fakto ke la sud-Germana Stati kombatis kom federiti ye la latero di Austria. La rejo e la militisti volis lore anexar importanta parto de la Austriana teritorio, ma la reflektema e genioza Bismarck refuzis kun granda rezolvemeso, nome il ja projetis milito kontre Francia e, tale, ne bezonis enemika Austria qua povabus atakar Prusia e koaktar ita lando kombatar an du fronti. Il nur impozis ad Austria renuncar esar parto dil Germana federuro e tale ne plus esis konkurencanto a Prusia por unionar Germania.
La motivi pri la milito kontre Francia esis simpla, Bismarck ipsa en lua memoraji-libro explikis la pro quo di lua ago, nome la Germani povis, segun Bismarck, nur per komuna iraco aceptar kombatar kune ed unionesar. Violentoza jurnalaro-kampanio kontre Francia komencis lore en la Germana landi por preparar li a la lukto komuna. La fortuno (por Bismarck) e desfortuno (por Francia) esis ke ca laste dicita lando esis guvernata da imperiestro (Napoleon III) tam stulta kam Bismarck esis inteligenta. Il e lua proximi ne intelektis la insidio quan Bismarck preparis kontre Francia. Bismarck ipsa preparis sorgoze omno sen lasar irga spaco por la hazardo.Il signatis sekreta federo-kontrati kun la sud-Germana rejii kontre eventuala atakanto. Pose, il savigis komence dil yaro 1870 ke la kandidateso di membro dil familio Hohenzollern a la lore
vakanta trono di Hispania aceptesis. Ico produktis granda emoco en Francia, nam on timis la rezurekto dil Imperio di Karolus V, (1520-1558) kande Francia esis presata inter Hispania e Germania ed en milit-kazo mustis kombatar an du fronti. Pro la forta reakto da Francia, la princo Hohenzollern renuncis, ma la frajila guvernerio di Napoleon III, olqua pro grava problemi interna vacilis, kredis ke nur granda vinko diplomacal o militistal povus salvar ol. La ambasadisto Franca, s-ro Benedetti, insistis, che la rejo di Prusia, lore en kuracloko en la urbo Ems, pri la renunco da le Hohenzollern a la trono di Hispania; la rejo respondis polite ke ico esis ja aranjita afero e ke lu ne bezonis agar plusa deklaro. Bismarck profitis la okaziono por modifikar la depesho transmisita por la ambasadisto talgrade ke ol semblis esar ofensanta. Eventis to quon Bismarck deziris, nome Francia deklaris milito a Prusia, tale asumante koram Europa la responsiveso dil eruptigo di milito. Komplete indignigita la sud-Germana Stati sustenis Prusia, cetere konforme a lia federo-kontrato kun ica nord-Germana lando. La Germani esis bone preparita a ta milito, kontre ke la Franca armeo esis, kompare, en kaosatra stando. On devas adjuntar ke, ne nur la Germani havis plu bona armeo, ma anke ye la Franca latero esis multa trahizeri (la maxim famoza de li esas Bazaine) qui tre faciligis la tasko a li. Francia desvinkis rapide e mustis cedar la teritorio Alzacia-Lotringia ed anke pagar tre forta militindemno por obtenar la liberigo di lua teritorio. La Germana Duesma Imperio esabis proklamita en Versailles ye la 18ma di januaro 1871 e, kompreneble, la Germana Imperiestro esis la rejo di Prusia Wilhelm I-ma. Tale Bismarck sucesis facar la Uniono di Germania kontre ke omna antea probi faliabis. Ed anke ico esis la komenco di to quon, plu tarde (1945), la Germana skriptisto Thomas Mann qualifikis kom «Das unheilige deutsche Reich preussischer Nation“ quan on povas tradukar aproxime per : „La funesta Germana Imperio dil Prusiana Naciono“. Thomas Mann pensis precipue pri la militarismo quan la dominacanta kasto di Prusia impozabis a la tota naciono Germana ed a la anciena titulo dil Unesma Imperio Germana: «Heiliges Römisches Reich deutscher Nation» (Santa Romana Imperio dil Germana Naciono).
On povas astonesar pri la fakto ke Bismarck esis tre moderata, nome il postulis nur Alzacia-Lotringia (14.000 km2), kontre ke pos la Unesma Mondomilito Germania perdis 70.000 km2. Semblas a me, ke esis bona motivo por co, nome se Bismarck esabus plu postulema la milito povabus divenar vera milito nacional e la Franci implikar lia omna forci en la kombato, e tala militon Bismarck ne esis certa ganar. Ma, mem en kazo di Germana vinko, Francia cakaze esabus komplete devastita e ne havus la apteso pagar forta milit-indemno. Or, Bismarck bezonis ita pekunio, nam il mustis multege pruntar che granda financisti internaciona por formacigar la maxim bon armeo dil mondo, por pagar la hezitema sud-Germana Stati en la skopo ke li aceptez l’unigo di Germania sub la ceptro e la dominaco dil rejo di Prusia ed anke por pagar la spionanti e la trahizeri en Francia. Richa Francia, e, pro la kurtatempe durinta milito, ne ja multe sufrinta, esis preferinda a lu por obtenar la necesa indemno. Tamen, il konciis ke ico en perspektivo di min o plu longa tempo esis nesuficanta, nome por la sekureso di Germania duesma milito kun multe plu severa pacokondicioni por igar Francia nedanjeroza esis necesa. Taskope, il entraprezis politiko di federigo por protektar Germania. Ilu do signatis kontrati kun Rusia ed Austria – Hungaria. Tamen ico ne esis suficanta e tala federuro esis nestabila, nam la relati inter Austria- Hungaria e Rusia ne esis tre bona. Por cernar Francia, Bismarck bezonabus anke federuro kun Hispania e Britania. Koncerne la relati kun Hispania ni savas nulo, ma adminime segun semblo, il obtenis neutreso favoroza. Ma, pro nediskreta paroli da admiralo Tirpitz (ye la komenco dil XXma yarcento) ni savas ke kontakti eventis kun Britania ma ne abutis e ne povis abutar.
Hike me devas apertar parentezo, nome en 1815 pos la Napoleonala militi, malgre la odii e rankori di multa Europana Stati kontre ol, Francia
rihavis preske la sama frontiero kam en 1789, ante la revoluciono. Ol perdis nur kelka urbi e mikra teritorii, kontre ke pos du mondo-militi, Germania dum la XXma yarcento perdis un triimo de lua teritorio. La motivo di ta indulgo por Francia? La Angli, qui dum la Napoleonala periodo esis la maxim akra adversi di Francia, defensis energioze ica lando lor la paco – kontrato di 1815. Me konjektas ke, lore, la tre inteligenta diplomacisto Franca, Talleyrand, propozis kontrato sekreta a la Angli, olqua divenigis Francia vasala lando di Britania, nome ol adoptus la liberala sistemo ekonomial di Anglia por favorizar la kambii komercial, e, kaze di litijo inter amba landi, Francia sempre cedus a Britania ed ol
reprezentus (diskrete) la interesti Britaniana sur la Europana kontinento.
Danke ica kontrato, Francia salvesis en 1815. Certe, on povas dicar a me, ke ne esas traco di tala kontrato, ma sekreta kontrato esas facita por precize restar sekreta. Omnakaze, mem se mea supozo icarelate esas nejusta, restas la fakto ke depos 1815 Francia egardis sempre la interesti di Britania plu kam le lua propra e divenis evidente e fakte vere vasala lando di Britania.
Kande Bismarck propozis federo a Britania, la Britaniani nule esis enemika, ma li volis la sama garantiaji quin li havis kun Francia. Kompreneble, vinkanta e fiera Germania dil yari 1870ma ne povis aceptar la sama kondicioni kam olti quin vinkita Francia en 1815 aceptabis gratitudoze. Do, Anglia ne divenis membro di lua federuro, olqua tale esis tre klaudikanta e poke utila, nam Austria-Hungaria e Rusia esis fora de Francia e ne povis helpar tre efikive la Duesma Imperio dil historio Germana. Tamen, Bismarck esis koncianta pri la importo dil Angleparolanta mondo, nome ulfoye jurnalisto questionis lu: – «Quon vu
opinionas esar la maxim importanta fakto di nia epoko?», lore Bismarck respondis: – «Die Tatsache, dass Amerika Englisch spricht» (La fakto ke Usa parolas Angle). Malgre omno, il esforcis flegar bona relati ad Anglia. Pro ke la milito nemulte devastabis ol, Francia restauresis rapide. E la lora guvernerio rikreis armeo, qua esis same forta kam olta di Germania. La Germana militisti komencis emoceskar e generalo von Moltke demandis a Bismarck entraprezar preventiva milito kontre Francia. Ico esis ideala situeso por ke Francia cesez definitive esar minaco a Germania. Ma Bismarck esis prudenta, il memoris ke ye la fino dil milito di 1870-1871 la Europana landi, qui komence esis favoroza a Prusia esis multe min amika ye la milito-fino. Il do komencigis jurnalaro-kampanio kontre Francia per famoza artiklo en la jurnalo POST di qua la titulo esis: «Ist Krieg in Sicht?» (Kad milito en perspektivo?). Di Francia la guvernanti emoceskis ed intervenigis la guvernerii di London und Sankt-Petersburg kun qui li flegis bona relati. Ita guvernerii sustenis Francia e Bismarck intelektis ke to quon lu timis, nome Europana milito kontre Germania, povus divenar realajo. Tre deskontenta, il renuncis lua milito – projeto. Tamen, ulagrade, il obtenabis granda vinko, nome la Franci, qui antee volis revancho kontre Germania, mustis dicar publike a lia Europana parteneri, ke li esis pacema e deziris paco ed ico implikis Francia por renuncar revancho-milito. Ma Bismarck ne egardis ico e pro ke la Franca guvernerio, oficale republiko, esis fakte direktita da monarkiisti, il agis desube omnamaniere por eliminar la Franca monarkiisti de la povo e remplasigar li per autentika republikani. Ultree, il pensis ke en monarkiala Europa, republikana guvernerio esus izolita e sen federiti. Lua agado esis plene sucesoza ed il obtenis to quon lu deziris. Tamen, il ignoris o nesavis la fakto ke Francia esis vasala lando di Anglia, e, konseque mem kom republiko ne esis komplete izolita. Fakte, ica ago di
blinda odio kontre l’adverso esis granda folajo en perspektivo di longa tempo. Nome, se Francia ridivenabus monarkio, ol agabus omnamaniere por impedar la unesma mondomilito (la Franca monarkiisti havis tre bona relati a la Austriani), e se la milito ne povabus evitesar, adminime la Franca monarkiisti esforcabus salvar, lor la paco-kontrato, la monarkii di Mez- Europa. Per tala ago Bismarck agis kontre lua propra partiso. Ica reakto esis stranja che tante genioza e reflektema persono ma la blinda odio quan lu havis kontre Francia e la Franci impedis lu, cakaze, agar e reflektar sencoze.
Il esis tante obsedata per Francia e per posibla revancho-milito di ca lando, ke il refuzis dum longa tempo konquestar kolonii por Germania kontre ke il kurajigis la republikana guvernerio Franca entraprezar koloniala aventuri qui desproximigus la Franci de Europa. Or, la Germana industriisti deziris e bezonis koloniala merkati, Bismarck fine cedis, ma ja la maxim interesiva teritorii kaptesis da Anglia e Francia ed ico produktis frustro-sentimento che la Germani, olqua plu tarde esis kontributonta a la milit-eniro di Germania.
Cetere, la relati inter Austria – Hungaria e Rusia desamelioreskis konstante e lo esis desfacila a Bismarck mantenar la konkordo inter li. Fine, Bismarck, desproximeskis de Rusia pro ke Germania ne povis abandonar lua proxima e frata Germana lando Austria.
Pos kelka yari kalma kun la Franca guvernerio republikana, la Franca nacionalisti, qui esis furioza ne havir revancho-milito, sucesis per intrigi promocigar aventurema militisto, generalo Boulanger, kom ministro pri Militaferi, en 1886. Ico esis perfekta absurdajo, nam pro lua febla demografio, Francia sola havis nula chanco ganar milito kontre Germania. Bismarck tamen desquieteskis (o fingis desquiesteskar) e pronuncis diskurso koram la Reichstag ube lu dicis la frazo famoza: «Ni, Germani, timas nur Deo e nulo altra en la mondo». Il obtenis kredito por plufortigar l’armeo e, balde, ye la 20ma di aprilo 1887, eventis incidento qua povabus duktar a milito inter Francia e Germania. Franca spionanto de Alzaciana origino e komisario di polico, nomata Schnaebele, qua intrigis sur Germana teritorio segun imperi da general Boulanger, advokesis da Germana kolegi por konversado. La afero esas konfuza, nam esas desfacila intelektar pro quo spionanto respondis a tala invito. La Germani kaptis lu, kande lu esis ankore sur Franca teritorio. Ico produktis granda skandalo e giganta indigno-klamo en Francia. La nacionalista deputiti volis quika milito kontre Germania, ma la Franca guvernerio rezistis, nam ol tro bone memoris la dizastro di 1870 e lu opozis judiciala argumenti a Bismarck. La afero tranis longatempe sen abutar a milito. Ico esis kontrea a la esperi da Bismarck, nam Francia deklarinte milito a Germania por salvar spionanto esabus sen irga federito en Europa e la rezulto di tala milito esabus definitive plufebligo di ca adversa lando. Fine, la guvernerio Rusa, probable instigata da Britania, savigis da Bismarck, ke lu konsideris la situeso en Europa kom desquietiganta. Bismarck, quik intelektis la mesajo,e pro ke il ne volis Europana milito kontre sua lando ilu liberigis Schnaebele. Ico esis definitiva falio pri lua volo plufebligar Francia ye la grado ube ol ne plus esus danjero a Germania. Il anke bone konciis, ke lando jacanta en Mez-Europa devis esar tre prudenta pri lua internaciona relati.
Regretinde, lua sucedanti, pose, ne plus havis tala sagaceso. E precize la tempo di Bismarck esis balde finonta, nome la olda imperiestro Wilhelm I-ma mortis ye la komenco dil yaro 1888, lua sucedanto Friedrich III regnis nur dum tri monati e mortis pro kancero, il remplasesis da lua filiulo Wilhelm II. On multe redaktis pri Wilhelm II, ofte enemike, ma ica yuna imperiestro (il evis 29 yari en 1888) esis inteligenta e volis havar bona relati kun Anglia e Francia (il esis la nepoto di rejino Victoria di Anglia). Il ne konkordis kun Bismarck, nam tro granda fosato generacional separis li. La fera kancelero (surnomo di Bismarck) koaktesis demisionar en 1890. Tale finis la guverno-epoko di la viro qua realigis la uniono di Germania. Il esis tre sagaca e prudenta persono, qua entraprezis milito nur kande il esis preske certa pri la suceso di lua entraprezo. Tamen on povas reprochar a lu, ke il tro ofte praktikis la diplomaco dil pugno-frapo sur la tablo, qua esis esonta tre mala exemplo por lua sucedonti min prudenta ed habila kam lu. Me reprochas anke a lu ilua quaze morbala odio a Francia, kontre ke il ne intelektis justatempe ke la vera adverso di Germania por la venonta tempo esis Anglia e Francia esis nun nur figuranto. Ma nek il, nek lua sucedonti ne volis admisar ico. Til 1914… Altra mala punto por il; ilu ne volis, quale agis lore altra Europana landi, konquestar kolonii. Certe, ico esabus tote justa por pacema e tranquila lando ne vizanta havar prestijo, ma lando dinamismoza ed expansema quale lora Germania bezonis transmara teritorii por lua ekonomio. La fakto, ke, pro Bismarck,la Germani erste tro tarde komencis tala politiko ed obtenis nur la restaji quin la altra potenta landi ne kaptabis, esis tre frustranta por la Germani e, plu tarde,instigis li obtenar tala teritorii altramaniere, tale tensigante la situeso en Europa e kontributante al milito-explozo.
La yuna imperiestro komencis politiko nomizita «Der neue Kurs» (La nova direciono). Quale me ja skribis, il deziris bona relati kun Anglia e Francia.
Pro quo ne eventis tale? Kad il volis aludar ico, plu tarde kande il esis exilita oldulo, e ke lu dicis: «me tro askoltis la altri e ne suficante sucesis impozar mea volo», nome la nobela kasto militistal guvernanta Germania esis nacionalista e ‘xenofobioza’ tilextreme e volis precipue plufortigar e kreskigar Germania sen tro egardar altra landi. Dume, en la direktanta medii di Anglia (politiko, ekonomio, armeo), on sempre plu divenis anxioza pri la kreskanta povo, omnarelate, di Germania e libro titulizita «Made in Germany» avertante pri ca minacanta konkurencanto, havis granda vendo-suceso che la reprezentanti di ta medii. Pro ke la relati inter Austria e Rusia esis mala e ke ja quik de la tempo di Bismarck, Germania selektabis la partiso di Austria, la relati inter Rusia e Germania desamelioreskis. E pos Bismarck la diplomaco di Germania divenis tre plumpa. Ico esis granda chanco por la adversi dil Germani. La agenti di Anglia esis tre aktiva e, balde, en 1893, danke lia interveno, Francia e Rusia federis su. Me ne savas quale Bismarck lore reaktis, nam tala federuro sempre esabis lua maxim granda koshmaro, ma la cetera Germani ne tro desquieteskis. Juste. La Rusi ne esis Germanodianta e la Franci lore kun la ministro pri Exterlandana Aferi, Gabriel Hanotaux, deziris diskreta pluproximesko diplomacal a Germania, me skribas diskreta pro ke la vunduro produktita per la perdo di Alzacia-Lotringia ne ja komplete cikatreskis. Ma la reprezentanti di la kasto guvernante Germania volis quika e senrestrikta agnosko di lo eventinta e savigis ke li ne esis interesata per hezitanta rikoncilio. Ka vera amelioro dil Germana-Franca relati esis posibla ? On havas la respondo per la krizo di Fashoda (1898) inter Francia ed Anglia. Militistal exploranto Franca kapitano Marchand entraprezas expediciono a Fashoda, olqua esas teritorio dezirata e bezonata da Anglia en Sudan. Pos la arivo dil Franci en ca teritorio eruptas krizo inter ita amba landi. Por evitar milito kun Anglia, la Franci, qui ja ne havas Germania kom amika lando, cedas. On darfas pensar anke ke ica renunco esis la rezulto dil vasaleso, depos 1815, di Francia a Britania.
La iraco nacionalista en Francia esis granda, ico produktis generala indignoklamo e lore granda majoritato de Franci penseskis, ke, forsan on devus rikonciliar su kun Germania e definitive aceptar la perdo di Alzacia-Lotringia, nome on havis nekontebla nombro de militi kontre Anglia e perdabis imperii pro ta lando (Nord-Amerika, India), dum ke, kontre Germania esabis nur un milito (1870) e la perdo di nur un provinco. Ka cafoye la Germani aceptus l’ofro dal Franci ? Dum longa tempo, me pozis a me la questiono pro quo ico ne abutabis a Germana-Franca federuro, nam me ne trovis expliko pri co en la libri pri historio. Fine, uladie, per trovar e lektar anciena libro pri historio, me havis la respondo, nome Gabriel Hanotaux, qua esis ministro pri Exterlandana Aferi favoroza a bona relati kun Germania remplasigesis subite che lua ofico da Théophile Delcassé, ilqua esis fanatika nacionalisto ed agento di Anglia. Evidente, la partiso di Anglia esis tre forta en Francia ed havis la moyeni chanjigar la ministri.
Tale sen kulpo ye la latero dil Germani nek dil Franca populo, rikoncilio ne esis posibla e ne povis abutar pro la streta ligili di Francia ad Anglia.
Tamen, la situeso esis tre tensita inter la Franci ed Anglia, nome la Boer-milito en Sud-Afrika riecitis la enemikeso kontre la Britaniani e lor la sedicio di le «Boxer» en Chinia, dum 1900, Franci e Germani kombatis sucesoze kune por liberigar la diplomacisti Europana en Beijing (Pekino) siejita da le «Boxer». Evidenteskis ke la Germani e la Franci povis tre bone kombatar kune ed esar federiti. La rezulto esis ke, dum kelka yari, onu ne plus celebris la Sedantag, olqua esis mi-oficala festo nacional en Germania celebranta la desvinko dil Franca trupi en Sedan (1870). La membri dil guvernanta klaso en Britania komencis esar tre anxioza, nam Franca-Germana rikoncilio povus klozar la pordo dil kontinento a lia lando e plufortigar lia danjeroza konkurencanto Germania. Lore, la Angli rezolvis negociar direte kun Germania e facis omna posibla propozi avantajoza a ta lando. Nur, li postulis ke la Germana navaro ne egalesez olta di Britania, nam ico esis principo netushebla che la Angli, ke nula navaro en la mondo esez tam potenta – o plu potenta – kam la lia. Desfortunoze, malgre omna averti, admiralo Tirpitz, ilqua havis la favoro di imperiestro Wilhelm II, refuzis omna konsento-posibleso carelate. Il esis fanatika nacionalisto e la imperiestro, qua esis la nepoto di rejino Victoria, e konseque anke parte Anglo (la Angla esis lua duesma matrala linguo) savis tre bone l’importo di potenta navaro por expansema lando ed il ipsa tre interesesis pri omno koncernanta la maro. Malgre omna ofri oportuna dal Angli pri altra temi gentlemen’s agreement ne esis posibla. Simila negocio, ja eventabis kun Bismarck, nam Tirpitz aludis ico, ma dum la tempo di Wilhelm II, la Angli esis plu jeneroza a la Germani. Vane.
La rejo di Anglia tatempe, Edward VII, dum privata konverso deklaris: «Lando, qua ne aceptas havar navaro min forta kam olta di Britania devas
irgakuste kombatesar e mem aplastesar». On povas dicar, ke, pro la refuzo da admiralo Tirpitz e lua influo a la imperiestro, la milito kontre Germania esis ja de ante deklarita da Anglia. Ma oportis krear oportuna cirkonstanci por komencar la konflikto en maxim bona kondicioni.Unesme lo esis tre importanta retrovenigar Francia a submiso ed obedio ad Anglia, sen ke ica suzereneso esez tro evidenta. Nome, se Britania havis la maxim bona e potenta navaro dil mondo, ol ne havis vere infantrio, kontre ke Francia havis tala armeo apta opozesar a Germania.
Edward VII, konseque entraprezis vizito ofical a Francia en 1903. La acepto da la habitantaro, qua memoris ankore tre bone Fashoda e la Boer-milito esis glaciala e tilextreme deskordiala. La guvernerio dil republiko, lore, uzis tre anciena artifico, lu venigis aktori e pagata personi de tota Francia por aplaudar e bonvenigar la Britaniana suvereno, ed ico kredigis ke la rejo di Anglia esabis apta seduktar la Franci e modifikar lia opiniono relate Anglia. La aspekto di la relati Angla-Franca esis salvita. Quik signatesis la Entente Cordiale, olqua mem se ol ne esis explicita federuro, tamen asociis strete amba landi.
En Germania, on esis konsternita, la maxim mala koshmaro di Bismarck, esis nun realajo. Kad la «fera kancelero» esabus kapabla evitar tala situeso se il esabus ankore vivanta ? En 1904 komencis milito inter Rusia e Japonia, e pro ke, dum la printempo di 1905, Rusia ne standis bone e komencis perdar la milito, la pangermanisti (alldeutschen, Germane) judikis ke l’instanto esis oportuna por agar. Li agis forta presuri a la imperiestro, ilqua, malgre lua deklari grandioza esis prefere pacema, por ke il defiez Francia, nam ica lando konsideresis kom la febla katenringo dil embrionatra federuro Angla-Franca-Rusa. La imperiestro do desembarkis en Marokana urbo e proklamis la yuro di Germania komercar libere ibe e defensar la nedependanteso di Maroko. Kompreneble, il esis tre sucesoza e la lokala turbi aklamis lu. Ico esis stroko kontre Francia, nam interkonsente, kun altra povoza landi di Europa (Britania, Hispania ed Italia), ol yurizesis extensor lua influo sur granda parto de la Marokana teritorio. Esis milito-minaco e la Germani savigis ke se la Franci deziris salvar la paco, li mustis sakrifikar Théophile Delcassé kom ministro pri Exterlandana Aferi. Lo esas desfacila judikar ica postulo, nam la Germani esis justa, nome Théophile Delcassé esis danjeroza viro, agento di Anglia, ed agis omnamaniere por kontreagar Germania omnaloke ube ico esis posibla. Ma, altralatere, nulatempe antee onu vidis tala ultimato, nome, ke lando postulez la revoko di ministro di adversa lando por evitar milito. La Franci, qui timis riskoza aventuro militistal kontre Germania, aceptis, e per la mediaco da Anglia rezolvesis ke per internaciona konfero en Algeciras establisesez la rolo dil diversa landi koncernata. Danke la Angla diplomacistaro (qua mem intervenigis la Usani), ita konfero esis suceso diplomacal por Francia e falio por Germania. La temerara pangermanisti duktabis lia imperiestro a kontreproduktiva misago. Me ne povas anke impedesar pensar, ke, se Bismarck entraprezabus justatempe koloniala politiko digna de Germania, tala evento ne bezonabus ‘okurar’, nam la Germani reaktis tale parte pro ke li esis frustrita ne posedar la imperio kolonial, quan lia dinamismo ed entraprezemeso igis necesa a li.
Tamen, mem la militistal kasto, lore guvernanta Germania, ne deziris irgakuste generala milito, en 1908 grava krizo havis loko en Mez-Europa pro l’anexo di Bosnia-Hercegovina da Austria, nam Serbia asertis ke ita regiono esis Serba provinco e devis atribuesar ad ol. Lu havis la simpatio di Rusia, olqua volis esar la protektanto dil Slava landi. Lore, la Germani mediacis e negociis tante habile per informar ed implikar anke la west-Europana landi (ed anke Francia) ke la paco salvesis. Malgre lia deziro abatar la danjeroza konkurencanto Germana, la Angli ne povis entraprezar milito kontre lu, nam li ne havis la necesa instrumenti militistal en ca skopo e Francia timis kombatar kontre lando (Germania), qua havis 25 milion habitanti plusa kam ol (Germania: 65 milion habitanti, Francia: 40 milion habitanti). Ultre lo, quale me ja skribis supre, Germania, mem kun atakema direktanta kasto, ne deziris irgakuste milito. La Britaniana eminentaro politikal trovis solvuro: kom konsequo di la revoluciono-probo en Rusia dum 1905, generala revolto-etoso aparabis che la laborista klaso en Europa, lore la Britaniana sekreta servi organizis manifesti revolucionera sur la kontinento. Francia, quan la Angli bezonis en lia federuro, esis indulgata e la manifesti ibe esis mikra e sensignifika.
Ma en Germania, en 1910, ube esis forta opozo di la simpla populani a la
dominacanta kasto, ita manifesti havis nekredebla ampleso; en omna granda urbi Germana esis tre multanombra manifestanti kontre la militarismo, por la paco e plu multa demokratio. La jurnali di ta epoko raportas ke ja nur en Berlin esis 300.000 manifestanti (probable plu multe en la realeso) e la tota lando esis agitata per ita sedicio. Me volas pluse dicar, ke, kande on redaktas ulo pri la historio di Germania itaepoke, onu aludas la nacionalismo e la militarismo, onu tro ofte oblivias ke esis tre forta kontrea tendenci e ke se la Germana populo esabus mastro pri lua fato, on darfas supozar ke ol esabus prefere pacema e demokrata. Ma, kom konsequo di ta eventi, la membri dil kasto militistal pavoreskis e kom remediilo a tala situeso, li pensis pri la bon anciena recepto di Bismarck, nome entraprezar milito kontre Francia. En 1911, li rikomencigis duesma Maroko-krizo, cafoye la milito semblis esar tre proxima; la guvernerio Franca, qua volis irgakuste evitar ol, sendis a
Berlin lua maxim inteligenta ed habila politikisto e diplomacisto, Joseph
Caillaux. Ma la milito semblis preske neevitebla, kande, subite, la Britaniani intervenis e minacis kombatar la Germani an la latero dil Franci. La Germana guvernerio, tainstante divenis plu prudenta, e la Angli mediacis inter la Germani e la Franci. Ici laste dicita mustis, por salvar la paco, cedar parto di Kongolando posedata da li. La rezulto esis iraco-explozo en Francia, pro ke ica lando perdabis teritorio dum pacotempo, sen desvinko militistal. La Germani anke esis deceptita e furioza pro ke li expektabis plu granda avantaji. De nun la Angli obtenabis to quon li deziris, nome la Franci quik de ta tempo esis tante iracoza e diveninta odioza a la Germani, ke li esis pronta a milito kontre Germania e mem lego votesis, qua irigis til tri yari la duro dil milit-servo. Lia-latere, la Germani kredis ke la facanto di omna intrigi kontre Germania esis Francia, e tre enemika jurnalaro-kampanio kontre ca laste dicita lando komencis en Germania. Cetere, en Francia la situeso esis exakte la sama e la jurnalaro agis anke simile. Negociado tamen ankore
eventis inter Germania ed Anglia, por mantenar la paco, e la Britaniani sendis altaranga maristo, Lord Haldane, ilqua esis Germanamika en la skopo negociar kontrato pri la navaro e la milit-navi. Ma esis tro granda desfido inter amba partisi, e mem Germano, konservema deputito, nomata von Heydebrand, klamis en la Reichstag dum lucidesofulmino : „Ni nun savas qua esas la vera enemiko!». Fine ita lastega kontakti ne abutis.
Nun, pro ke la Angli savis ke la Franci esis rezolvita a milito, la aferi iris rapide. En 1912-1913 eventis armizita konflikto en la Balkaniana landi kontre Turkia (federito di Germania), por precize plufebligar ita laste dicita lando, danke la intrigi e laboro dal Angla sekreta servi (Intelligence service). Pos la sucesoza rezulto di ta entraprezo, la Franca sekreta servi liafoye, quik de la fino dil yaro 1913, helpis Serba konspiranti preparar atento en la skopo ocidar la tronheredonto di Austria- Hungaria, arkiduko Franz-Ferdinand, por produktar milito implikanta Germania. La Germana sekreta servi, qui esis ecelanta, informesis pri l’afero, ma pro ke en Germania on deziris anke milito, li ne savigis ico dal Austriani.
Dum la printempo 1914, jurnalaro-kampanio komencis en Francia kontre Joseph Caillaux pri qua on supozis ke il impedabis la milito en 1911. Ica jurnalaro-kampanio, organizita dal nacionalisti, esis tre violentoza ed atakis il en lua privata vivo. Ilua spozino anke implikesis en ita kampanio pro ke elua letri sendita a lua spozulo, kande el esis lore nur lua amoratino, publikigesis. El demandis rendevuo a s-ro Gaston Calmette, direktisto dil jurnalo LE FIGARO, ube la ataki kontre el ed elua spozulo redaktesis. Ye la 16ma di marto 1914, el pafis kontakte per revolvero kontre Calmette, qua poka tempo pose mortis. Ico esis granda skandalo, ma s-ino Caillaux povis tante bone justifikesar pro la ataki kontre la honoro di elua spozo e kontre el ipsa, ke, kurtatempe ante la milit-erupto el absolvesis. Tamen, tale, la nacionalisti e la agenti di Britania obtenabis to quon li volis, nam pro ca afero e proceso, Joseph Caillaux ne plus povis plear irga rolo dum longa tempo en la Franca politiko e la armizita konflikto esis nun neevitebla e neimpedebla.
Me ne tro insistos pri la atento di Sarajevo e lua konsequi. Imperiestro Wilhelm II esis tre hezitema e manipulata dal militisti e pangermanisti. Il konciis ke milito esus katastrofo e grandega danjero, ma, altralatere, il ne povis abandonar Austria-Hungaria, olqua esis la unika federito fidinda di Germania. La Germani probis omnamaniere, adminime agar por ke la Rusi ne partoprenez la milito e la ambasadisto di Germania en Sankt-Petersburg, komto de Pourtalès, esforcis til la lasta instanto mantenar kontakti, por evitar la konflikto, kun la autoritatozi di Rusia. Vane. La Rusi ne povis e ne volis abandonar Slava populo, nam, same kam en Germania esis pangermanisti, en Rusia esis panslavisti.
Se la Angli agabus aktive e propozabus lia mediaco, tre versimile la milito povabus ne eventar, ma pro komprenebla motivi (la milito esis insidio preparita da Anglia e, fine, anke da Francia kontre Germania) la Angli duris esar neaktiva.
La kombati komencis rapide an la westala fronto, mem ante la militodeklaro, nam la Germana generali opinionis ke rapida desvinko di Francia esis necesa por povar negociar oportuna paco. Ma pro ke la frontieri di Francia esis bone protektata, li mustis invadar Belgia, malgre la neutresokontrato garantianta la sekureso di ta lando. Lore, la skopo vizata dal Angli e Franci esis atingata, la Angla populo esis tante indignigita ke Anglia senfriste povis deklarar milito a Germania.
La Germani subite koncieskis ke lia vera adverso esis Anglia e ke la milito
an du fronti, kun potenta adversi, havis granda chanci perdesar. Li povabus savar lo, longatempe antee, ma pro, supozeble, rasista motivi li kredis ke lia fratala populo Germanal, la Angli, nulatempe facus ulo mala kontre li, kontre ke la Franci esante «welsche»-i povis esar nur perfida, ruzoza ed hipokrita atakanti. Li tante plu persuadesis pri co, pro ke la simpla Angla populani havis tre amikala sentimenti e relati a la Germani, e la Angla guvernanti profitis ca fakto por blindigar la Germani.
Esis quika odio-explozo kontre Britania en Germania, lor ica militodeklaro, ed on salutis su en la stradi per klami quale :»maledikata esez Anglia!» e Germana autoro Ernst Lissauer redaktis poemo tatempe famoza, titulizita «Hassgesang auf England» (Odiokanto pri Anglia) ube dicesis ke la Germani ne grantis importo a la Rusi ed a la Franci:»Lin ni ne amas, lin ni ne odias.»«Ni havas nur un enemiko: Anglia!». Plu tarde Germana generalo agnoskis dum la milito: «Francia esas la espado di Anglia en Europa».
Ico esis, ya, justa, ma pro quo la Germani ne volis apertar la okuli antee?
E, pro quo li ne aceptabis la tre oportuna propozi quin Anglia facis a li ye la frua komenco dil XXma yarcento? Certe, lo esis neyusta e nejusta, pos la unesma mondomilito, volar imputar a la nura Germani la responsiveso pri la militexplozo. Ma pro la akra militarismo di la direktanta kasto, pro la sempra ataki kontre Francia en kazo di problemo, olqui koaktis Francia refujar en streta federuro kun Anglia, li tre faciligis la intrigi di Britania kontre lia lando. On povas nur dicar ke esis du granda responsivi, ye egala nivelo, nome Anglia e Germania, ed anke lastatempe adjuntesis Francia. Ma Francia esis nur duesmaranga figuranto kompare a la potenta imperii Rusia e Britania, kontre ke la Germani kredis, o volis absolute kredar, dum tro longa tempo, ke ol esis la precipua aktoro.

(Ek Kuriero Internaciona n°3/2013)

2019-W35 – Successo medicinal in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

vP716U.jpgLe Hospital Universitari in Brno, Chechia del sud-est, ha annunciate, que un pueretta ha essite parturite per un femina cerebralmente morte, qui habeva essite mantente mechanicamente vivente durante tres menses, a que le baby poteva nascer. Le pueretta pesante duo kilogrammas ha essite cesareemente secte in le medio de augusto post 34 septimanas de pregnantia e illa es in le custodia de su patre desde lunedi. Le matre habente 27 annos ha suffrite un hemorrhagia cerebral. (CZ)

2019-W33 – Tumultui in Hong Kong

vP7IGr.jpgKausu tumultui augustik, ofis aer-portik de Hong Kong av anuled omni voli partant eks Hong Kong, efektive klosante Aer-Port Internasional de Hong Kong. Vok-portator de Ofis (de Republik Poplik Cinesia) pro Aferi de Hong Kong e Makao av publiked dokument akusant protestatori konfliktos, keli lansav botelii fokos kontr polisieri de Hong Kong, ke ili es teroristi e ke minoritet konfliktos interioru movasion pro-demokratik es pen serios pro prosperitet e stabilitet de Hong Kong. (HK)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”kaˈusu tuˈmultui augusˈtik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”oˈfis aerporˈtik ˈde ˈhong ˈkong ˈav anuˈled ˈomni ˈvoli parˈtant ˈeks ˈhong ˈkong”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”efekˈtive kloˈsante aerˈport internasioˈnal ˈde ˈhong ˈkong”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”vokportaˈtor ˈde oˈfis”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈde repubˈlik popˈlik t͡ʃiˈnesia”/>) <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈpro aˈferi ˈde ˈhong ˈkong ˈe ˈmakao ˈav publiˈked dokuˈment akuˈsant protestaˈtori konflikˈtos”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈkeli lanˈsav boˈtelii foˈkos ˈkontr polisiˈeri ˈde ˈhong ˈkong”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke ˈili ˈes teroˈristi ˈe ˈke minoriˈtet konflikˈtos interiˈoru movasiˈon prodemokraˈtik ˈes ˈpen seriˈos ˈpro prosperiˈtet ˈe stabiliˈtet ˈde ˈhong ˈkong”/>.

LA PERQUIZITO (NOVELO)

[La Franca autoro Anatole France (1844-1924) supozas ke mikra soldato plomba, surhavanta la blanka vesto bordizita per la blua koloro dil Franca guardi, inkluzita en vetrino, inter altra anciena kozeti vidinda, raportas ad ilu lua memoraji pri la Revoluciono, dum un nokto kande la febro mantenis ilu en vigilanta stando.]

La chambro esis tapetizita per pala blua silko. Videsis espineto sur qua esis apertita la libreto Le Devin du village (La Divinanto dil vilajo), stuli havanta liro kom dorsapogilo, moblo nomizita »bonheur-du-jour » ek mahagono, lito blanka ornita per rozi, alonge la kornico esis pari de kolombi, omna kozi ridetis kun emociganta gracio. La lampo brilis dolce e la flamo di la herdo igis palpitar ulo quaze ali en la ombro. Sidanta vestizita per chambro-robo avan la moblo « bonheur-du-jour », elua eleganta kolo inklinata sub la splendida e pala aureolo di elua hari, Julie foliumas la letri qui obliviesis, ligita per silka rubandeti, en la tirkesti dil aludita moblo.
Noktomezo sonas ; lo esas la signo dil paso de yaro a la sequanta yaro. La miniona pendul-horlojo, ube ridas orizita Amoro, anuncas ke la yaro 1793 esas finita.
Dum l’instanto dil kunjunto di la horlojo-aguli, mikra fantomo aparis. Jolia infanto, ekirinta la chambreto ube il esas en lito  e di qua la porto duras esar mi-apertita, venis, quankam il vestizesas nur per kamizo, por springar vers la brakii di lua matro e dezirar ad elu felica Nova Yaro.
« Felica Nova Yaro, Pierre…Tun me dankas. Ma ka tu savas to quo esas felica yaro ? »
Il kredas savar lo ; tamen, el volas docar ico plu bone a lu.
« Yaro esas felica, mea karulo, a ti qui pasis ol sen odio e sen pavoro. »
El kisas ilu ; elu portas il a la lito deube il eskapis, pose el retroiras por itere sideskar avan la « bonheur-du-jour ». Elu regardas alterne la flamo qua brilas en la herdo e la letri deube eskapas sikigita flori. Ico chagrenigas el bruligar oli. Ico esas tamen absolute necesa. Pro ke se ita letri esus deskovrita, oli sendigus a la gilotino ilta qua skribis li ed elta qua recevis li. Se parolesus nur pri el, elu ne kombustigus oli, talgrade el fatigesas luktar por ne livrar elua vivo a la tormenteri. Ma el pensas pri ilu, proskriptita, denuncita, serchata, qua celesas en ula granario en la opozita extremajo di Paris. Suficus obtenar un de ta letri por trovar lua traci e livrar ilu a la morto.
Pierre dormas, en agreabla varmeso, en la chambreto vicina ; la koquistino e la chambristino, di qua la nomo esas Nanon, departis por irar a lia mansardi. La granda silenco dil nivo-vetero regnas til fora disto. La aero akra e pura ecitas la flamo di la herdo. Julie bruligos ita letri, e co esas tasko quan elu ne povos efektigar, elu savas lo, sen profunde e triste revar. El balde bruligos ita letri, ma ne sen rilektar oli…
La kalmeso esas profunda cirkum elu. Singlahore, el iras a la fenestro, levetas la kurteno, vidas en la silencoz ombro la kloshturmo di Saint-Germain-des-Prés arjentizita per la luno, pose elu ristartas elua verko di lenta e pia destrukto…
Elu lektas e revadas. La nokto finas. Ja lumeto livida trairas la kurteni : lo esas la matino. La servistini komencis lia laboro. El volas parfinar la sua. Kad el ne audis voci ? No, la kalmeso esas profunda cirkum elu…
La kalmeso esas profunda ; pro ke la nivuro amortisas la sono dil pazi. Onu venas, on esas hike. Frapi shanceligas la pordo.
Celar la letri, klozar la « bonheur-du-jour », el ne plus havas la necesa tempo por co. Omno quon el povas agar, el agas lo ; t.e. el prenas la paperi per brakiedi e jetas oli sub la kanapeo di qua la tegilo jacas sur la planko-sulo. Kelka letri extensesas sur la tapiso ; el retropulsas oli per sua pedo, sizas libro e springas aden fotelo.
La prezidanto di la distrikto eniras sequata da dek-e-du viri armizita per piqui. Il esas anciena ripaliizisto, nomata Brochet, qua tremas pro febro e di qua la okuli sangoza natas en perpetua hororo.
Il signifas a lua viri gardar la ekireyi, e paroleskante a Julie :
« Civitanino, ni jus saveskis ke tu korespondas kun agenti di Pitt (1), enmigrinti e konspiranti dil karceri. Ye la nomo di la lego, me venas por sizar tua paperi. Ja de longa tempo tu denuncesis a me kom aristokratino de la maxim danjeroza speco. La civitano Rapoix, qua esas avan tua okuli (ed il indikis un de lua viri), konfesis ke dum la granda vintro di 1789, tu donacis a lu pekunio e vesti por koruptar ilu. Oficisti moderata ed indijanta civismo indulgis tu dum tro longa tempo. Ma me esas la mastro meafoye, e tu ne eskapos la gilotino. Livrez a ni tua paperi, ho civitanino.
-Prenez oli vI ipsa, dicas Julie, mea skribo-moblo esas apertata. »
Posrestis ankore ibe kelka dokumenti pri nasko, mariajo, o morto, fakturi di furnisanti e rent-akti quin Brochet exploris unope. Il palpis oli ed agitis oli kom desfidanta homo, qua ne savas bone lektar, e dicis tempope : « Mala ! La nomo dil ex-rejo ne ja efacesas sur la rent-akti, mala, mala esas ico ! »
Julie auguras de co, ke la vizito esos longa e minucioza. El ne povas impedesar regardetar furtatre vers la kanapeo ed el vidas angulo di letro qua aparas sub la tegilo quale la orelo blanka di kato. Vidante ico, lua angoro cesas subite. La certeso di elua periso pozas en lua mento quieta sekureso e sur lua vizajo kalmeso tote simila ad olta dil sentimeso. Elu esas certa, ke la viri vidos ica extremajo di papero quan el ipsa vidas. Blanka sur la tapiso reda, lu ne povas ne perceptesar dal okuli. Ma el ne savas kad li deskovros ol quik o kad li tardesos por vidar ol. Ita dubito okupas lua mento ed amuzas elu. El facas a su, dum ica tragediatra instanto, ulaspeca ludo mental per regardar la patrioti desproximeskar o proximeskar a la kanapeo.
Brochet qua parexploris la dokumenti dil moblo « bonheur-du-jour », nepacienteskas e juras ke il fine trovos to quon lu serchas.
Il renversas la mobli, movadas la pikturi e frapas per la pomelo di lua sabro la ligno-paneli por deskovrar la celeyi. Il deskovras nulo. Il destruktigas la panelo dil spegulo por vidar kad esas ulo dope. Esas nulo.
Dum ita tempo, ilua viri deprenas kelka lami dil parqueto. Li asertas ke desnobla aristokratino ne mokos la benigna senbrachi (2) . Ma nulu de li vidis la mikra korno blanka qua preteriras la tegilo dil kanapeo.
Li forduktas Julie a la cetera chambri di ca apartamento e demandas omna klefi. Li ruptas ed exkavas la mobli, ruptas la vitrofolii, krevas la stuli, fendas la foteli. E li trovas nulo.
Tamen Bochet ne ja desesperas, il retroiras a la dormo-chambro.
« La paperi esas hike ; me esas certa pri co ! »
Il exploras la kanapeo, deklaras ol kom suspektinda e sinkas en ol kin- o sisfoye ilua sabro
en olua tota longeso. Il ankore trovas nulo de to quon ilu serchas, klamas hororinda
blasfemo ed imperas lua viri departar.
Il ja esas an la pordo kande, riturnante su vers Julie, e prizentante pugno ad elu :
« Tremez rividar me ; me esas la suverena populo ! »
Ed il ekiras kom la lasta.
Tandem, li departis. El audas la bruiso di lia pazi diminutar en la eskalero. Elu salvesas !
La neprudenteso di lua filiulo ne trahizis elu ! El adkuras, havante rido joyoza, por kisar
elua Emile qua dormas profunde, quaze nulo esabis subversata cirkum lua bersilo.
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Pitt (1) : William Pitt, Angla ministro (1759-1806) obstinanta adverso dil Revoluciono eventanta en Francia.
Senbrachi (2) : Ico esis la nomo dil militanti por la Revoluciono en Francia
(France : Sans-culottes).

Mikra poemo

Silenco…
Me regardas ulo sen savar vere
ube me regardas
Nuboza cielo
e varma vetero…
Omno quietese…
ecepte la konstanta bruiso
di ula fonto 
apud me.
Silenco…
Preske omno silence…
Grifo, Fuente, Dispensador De Agua, Corriente De Agua

Amikumu interesas ĉefe esperantistojn

Antaŭ du jaroj estis lanĉita la poŝtelefona servo Amikumu, kiu ebligas al parolantoj de Esperanto, sed ankaŭ al parolantoj de aliaj lingvoj, trovi proksimajn samligvanojn. Esperantistaj komencantoj estas daŭre la plej granda grupo de aliĝintoj, pli ol 6.700. Entute estas preskaŭ 12.000 parolantoj de Esperanto kaj preskaŭ 14.000 parolantoj de la angla inter la aliĝintoj. La parolantoj de la angla supozeble grandparte estas esperantistoj.

En aŭgusto 2017, la aplikaĵo Amikumu publikiĝis al ĉiuj (post ses monatoj, dum kiuj nur esperantistoj povis uzi ĝin). La aplikaĵo celis helpi homojn trovi proksimajn homojn kiuj ankaŭ parolas la saman lingvon. Por diskuti la nunan staton de la projekto, mi demandis Chuck Smith, la ĉefa teknika oficisto de Amikumu.

Libera Folio: Amikumu lanĉiĝis antaŭ du jaroj, kiel la aplikaĵo nun statas?

Chuck Smith: – Homoj daŭre uzas ĝin kaj renkontas esperantistojn per ĝi.

Kiom da homoj aliĝis al Amikumu? Kiom da ili aktive uzas ĝin?

– Pli ol 18.000 homoj aliĝis al Amikumu. Pli ol 3.000 ankoraŭ aktive (monate) uzas ĝin, pli ol ni atendis!

Ĉu vi povas doni iujn statistikojn pri la uzantaro? Ekzemple laŭ aĝo, lando, lingvo aŭ simile?

– Jen bildo de statistiko laŭ naskiĝjaro. Ni havas nur proksimajn GPS-lokojn por homoj, do ni nur malofte kalkulas la uzantaron laŭ landoj. Kiam ni laste kalkulis tion en 2018, la plej loĝataj landoj de Amikumanoj estis Usono, Brazilo, Germanio, Francio kaj poste Ĉinio.

Kiom el la uzantoj estas neesperantistoj kaj ĉu vi provas allogi parolantojn de iuj specifaj lingvoj?

– Eblas vidi lingvan statistikon publike en la retejo de Amikumu. Tie eblas vidi tamen, ke Esperanto estas la dua plej populara lingvo en Amikumu post la angla. 
Ni provis alparoli alilingvajn komunumojn, sed verdire ne havis multe da sukceso tiurilate. Ne estas tiom granda deziro kontakti samlingvanojn de aliaj lingvoj simple.

Ĉu vi opinias ke la aplikaĵo sukcesis plenumi siajn celojn?


Chuck Smith

– Ĝi certe plenumis siajn celojn por esperantistoj. Daŭre kie ajn oni estas, oni povas trovi kaj kontakti esperantistojn proksime. Krome, eblas montri al homoj, kiuj skeptikas pri Esperanto, ke jen ĉi tiuj parolas Esperanton!

UEA en 2017 anoncis, ke ĝi investis 10.000 eŭrojn en Amikumu. Ĉu estis pliaj financaj kontribuoj de UEA? Ĉu UEA estonte povos rericevi la investitan monon, aŭ eĉ profiti el la investo?

– Ne estis pliaj financaj kontribuoj de UEA. Ni esperas, ke ili rericevos sian investon kaj ni laboras pri tio.

Kiuj estis la plej grandaj defioj por Amikumu?

– La plej granda defio estas trovi aliajn komunumojn, kiuj ankaŭ bezonas apon kiel Amikumu.

Kiaj estas la estontaj planoj por Amikumu?

– Ni nun konsideras uzi la sistemon de Amikumu speciale por partoprenantoj kaj organizantoj de eventoj. Ni kutime vidas, ke la plej granda utilo de Amikumu estas ĝuste dum eventoj, do indas profiti de tio.

Intervjuo: Robert Nielsen

LA MIKRA YUNINETO

RAKONTO

Damo qua promenis uladie en splendida gardeno, haltis por admirar ravisanta tulipo havanta petali reda e flava. “Qua jolia floro ! » elu dicis dum inklinar su por examinar ol plu proxime. Saminstante, la tulipo desklozesis kun granda bruiso ed in la internajo sur la fundo verda, la damo perceptis mikra yunineto, tenua, charmanta ed havanta la longeso di polexo. Onu nomizis el Polexa.
Kom bersilo on donis ad elu nuco-shelo, kom matraco folii di violo e kom kovrilo folio di rozo. Dum la jorno, elu ludis sur tablo e kantis per voco tante dolca e melodioza ke onu nulatempe audabis ulo simila ad ol.
Ma ulanokte, leda rospo eniris la chambro tra vitro-karelo ruptita, saltis adsur la tablo ube dormis Polexa.
Koak, koak ! brekke-ke-kex ! lu klamis dum vidar la jolia mikra yunineto, ed il havis l’ideo forportar la yunineto dormanta.
Arivinte an aquo-fluo, il selektis granda folio di arctium retenita an la rivo per sua stipo e pozis en olu la nuco-shelo ube dormis la mikra Polexa.
Kande la kompatinda yunineto, dum vekar lor la sequanta matino, vidis ke el esis meze dil aquo, el ploreskis tante forte ke la fisheti venis por natar proxim la folio qua esis azilo a Polexa. Li judikis ke el esis tante jentila ke li volis liberigar elu ; li kunvenis cirkum la stipo, grosa lucio tranchis ol per sua denti, e la folio forportis la yunineto adfore sur la rivero, exter la atingo-povo dil rospo.
El efektigis tale vera voyajo, joyante pri la beleso dil naturo, la kanto dil uceli, l’aspekto dil aquo quan la suno briligis quale oro. Survoye, jolia papiliono blanka flugetis cirkum elu e pozis su sur la folio apud la yunineto. Polexa prenis sua zono, atachis un extremajo di ol al papiliono, la altra extremajo al folio ed al avancis mem plu rapidamente.
Subite, grosa melolonto pasis proxime e vidinte el, lu cirkondis per sua gambi elua korpo delikata e, per flugar, forportis elu aden foresto.
Polexa tre pavoris, ma el kompatis precipue la desfortunoza papiliono qua ne povus desatachar su e qua esus mortonta pro hungro.
La melolonto sidigis el sur la musko, pede di arboro e ridepartis tra la foresto. La yunineto profitis lua absenteso por fugar.
El haltis an la bordo di senarboreyo, ube el povis shirmar su sub peco de korticoqua divenis tekto ad elu. Polexa pasis tale la somero e l’autuno, okupata por askoltar l’uceli e regardar la flori.
Ma venas la vintro ; pokope, Polexa vidas la arbori senfolieskar, la flori velkar, e la kompatinda yunineto sufrante pro la koldeso afliktesas e pensas ke el va mortar.
Quivit ! quivit ! audas elu kriar tainstante. Elu levas sua kapo e vidas hirundo qua questionas el pri la motivo di elua chagreno. Polexa naracas a lu sua travivaji.
« La vintro arivas, dicas ad el la hirundo, me retroiras a la varma landi, ka tu volas venar kun me,  ni fugos a tre fora loko de hike ? – Me iros volunte kun tu », dicas lore Polexa.
Quik, el sideskas sur la dorso dil ucelo ed atachas sua zono ad un de la plumi maxim solida. Super la foresto, la maro e la alta monti, el forportesis tre lontane(1), vere tre lontane.
La hirundo haltis proxim bela lago apud olqua stacis anciena kastelo marmora. La lando esis splendida, esis varma. Granda flori kreskis preske omnube, e lo esas sur la maxim bela de oli ke la hirundo depozis la yunineto. Polexa joyis tilextreme, ma el tre astonesis kande el videskis mikra viro blanka, ne plu granda kam elu, qua esis sidanta en la floro. Il havis krono sur lua kapo e brilanta ali sur lua shultri. Vidante Polexa, il staceskis, prenis sua ora krono e pozis ol sur la kapo dil yunineto. Du jolia ali diafana atachesis senfriste ad elua shultri, e, lore, elu povis flugar de floro ad altra floro.
Tale Polexa divenis la rejino dil flori.
lontane (1) = fore
(Segun ANDERSEN)

LA MULIERO QUA VENIS DE ALTRA LOKO

Dum la 16ma di julio 2008, Lerina Garcia Gordo, Hispanino evanta quaradek-e-un yari, sendis e-postala mesajo sur loko interretal konsakrita a lo supernatura, el demandis sokurso. El asertis vekir en universo paralela, diferanta mondo de olta quan el livabis ante dormeskar, ed elu serchis homi, qui, quale elu, uladie trovabis su en alternativa realajo.

Ulamatine, dum la monato marto 2008, Lerina apertis la okuli ed el remarkis quik ke elua lito-tuki havis chanjita koloro. Konfuzigita, el serchis logikoza expliko ma trovis nula e pro ke el devis levar su por irar ad elua laboreyo, el obliviis rapidamente ca incidento. Ita yuna muliero esis kontoristino che la sama entraprezeyo depos plu kam duadek yari ed elua ‘travalio’ divenabis tre rutinoza.
Pos dejunetir rapide, Lerina preparis su, plu tarde, el iris a la halto-staciono por vehili di elua imoblo ed el marchis vers lua automobilo qua trovesis exakte en la loko ube el lasabis ol dum la preirinta vespero. El suriris la sama voyo kam kustumale, olta quan el pariris plurafoye dumsemane depos ke elu instalabis su en elua apartamento sep yari antee, e nul incidento notinda atraktis elua atenco. Enirante elua laboreyo, el vidis personi quin el ne konocis ma el pensis pri diversa kozi e remarkis li apene. El eniris l’acensilo por irar a la triesma etajo, marcheskis en la koridoro, ma arivante avan la pordo di elua labor-chambro el deskovris kun astonegeso ke lua nomo esabis supresata e ke ula altro remplasis ol.
Komence, el pensis erorir pri la etajo ma rapida regardo al numero enskribita an la debuto dil koridoro informis el pri elua misjudiko ed el kaptesis da nepreciza sentimento di desquieteso. Duminstante el duris esar senmova, probante analizar la situaciono, pose venis ad el subite l’ideo ke el esabis konjedata sen avertesar ed el komencis pavorar. Ekirigante hastoze elua portebla komputatoro de elua ledro-sako, Lerina konektis su al senfila reto dil entraprezeyo ed el deskovris ke el duris esar enskribita sur la listo dil employati ma ke el esis nun sub la direkto di altra responsivo, viro quan el mem ne konocis. Foleskanta, la yuna muliero, qua ne memoris subisir irga kambio di lua labor-servo, iris a la kontoro pri la personaro e pretextante esar maladeta el demandis la permiso retroirar adheme, to quo grantesis ad elu.
Kande el instalesis en elua automobilo, el facis infero de co ke ulu kredigabis ke lu esas el interne dil entraprezeyo, ke lu chanjigabis la informi koncernante elu e ke lu demandabis sua permuto pro irga motivo, probablamente pro malvolo. Pavorigita, el exploris atencoze elua sako dum timar ke lua dokumenti esabus furtita, ma elua dokumento profesional, lua dokumento posibligante duktar vehili, ed elua identeso-dokumento duris esar en elua portfolio e lia informi esis justa.
Lore, pro ke el ne sucesis explikar a su ca eventi, Lerina haveskis dubiti pri sua sanesala stando mental ed el rezolvis irar adche mediko por konsultar lu. Pos questionir ed examenir elu sorgoze, ca mediko penseskis ke forsan el trouzis, volante o nevolante, ula substanco, ed il propozis ad elu subisar kelka analizi. El aceptis ico spontane, ma nula traco di alkoholo o di narkotajo trovesis en elua organismo.
Retroveninta heme, Lerina exploris minucioze elua apartemento e lua omna dokumenti, elua konti bankal, elua fakturi ed elua anciena pago-folieti, sen remarkar ulo nenormala. La yuna muliero, lore, penseskis ke el havis forsan ulaspeca amnezio, ke ulo grava eventabis dum la recenta dii e ke lua spirito refuzis memorar ico. Por esar certa pri l’exakteso di elua memoraji, el havis l’ideo konfrontigar oli a la novaji maxim recenta. El konektesis al interreto, pose el vizitis omna retala pagini quin el kustumis regardar, ma la informaji esis le sama kam dum la predio e nur kelka raportaji neimportanta adjuntesabis. Dum la morga dio el retrovenis por laborar quale se ca nova labor-chambro esabis sempre la sua, ma plurafoye el esis submersata per angoro-krizi qui koaktis elu ekirar dum instanto en la koridoro por povar quieteskar.
Sis monati antee, Lerina livabis elua amiko, kun qui el havis relati depos sep yari, e kelka semani plu tarde el renkontrabis Agustin, viro qua habitis en elua quartero. Li interfrequentis depos apene quar monati, ma li ja esis tre proxima mente e granda kompliceso unionis li. El konocis ilua nomo, ilua adreso, ilua telefon-numero, la loko ube il ‘travaliis’, la gimnazio ube lu studiabis, e mem ilua filiulo quan il prizentabis ad elu. Dum la vespero, la yuna muliero probis telefonar ad Agustin por raportar a lu elua stranja experimento ma nekonocato respondis ad elu, ilqua asertis ne konocar el, e qua fine cesis bruske la konversado, nam konstateble il esis agacita pro elua insisto. Desquietigita, el rezolvis irar ad ilua hemo ma arivante ad ilua adreso el deskovris ke la nomo sur lua enireyo-pordo esabis chanjigita e ke altra familio habitis nun en l’apartamento. Ita personi asertis vivar ibe depos multa yari e nulatempe renkontrir Agustin o lua filiulo.
Elua amikulo departabis sen avertar el e sen poslasar adresi e Lerina opinionis ke lua desaparo esis suspektinda. Ulo eventabis, quon el ne intelektis, ed el bezonis respondi. Senesperigita, el pagis privata detektivo por probar trovar ilu ma poka tempo pose ca viro rivenis por vidar el e dicis ke omno supozigis ke ita Agustin e lua filiulo nulatempe existabis.
Lerina ne plus rikonocis la mondo ed el penseskis ke el divenabis komplete fola. Lore, el demandis ed obtenis rendevuo kun psikiatriisto, qua judikis ke el esis mente sana e qua imputis la tota historio ad halucini debata a laboro-tensi, ma la yuna muliero tote ne kredis ico. El savis perfektamente ke to quon el travivabis esis reala… adminime el kredis lo, nam poka tempo pose, elua anciena amikulo, ilta pri qua el pensis ke li esis separita depos plura monati, informis el ke li duris esar kune.
Hororizita, Lerina iris hastoze ad elua genitori, pensante ke li quietigus el pri elua vivo ed elua memoraji, ma kande el demandis novaji koncernante elua juniora fratino, qua ruptabis shultro a su e qua mustis subisar interveno kirurgial kelka monati antee, li regardis elu kun astono. Segun semblo, elua fratino nulatempe havabis tala problemo.
Dum la sequinta semani, Lerina deskovris multanombra diferi inter elua memoraji e la realeso e pokope penso impozesis ad elu, qua rapidamente divenis certeso. Ulo probable eventabis qua baskuligis el, irgamaniere, ad universo paralel. La mondo ube el esis nun semblis ad el entote simila al anciena, la importanta eventi e la precipua traiti esis le sama, ma mikra detali chanjabis ed el deskovris nova de li singladie. Exemple, vesti quin el nulatempe komprabis ordinesis en lua mur-armoro e sur la blogo quan el redaktis olim kun lua anciena kompanulo, ilqua fine duris esar elua amikulo, nombroza artikli esabis sendita dum la recenta monati, qui signatesabis per elua manuo ma quin elu ‘jame’ skribabis.
Dum la 16ma di julio 2008, Lerina sendis elua atesto sur retala pagino konsakrita a lo ‘paranormala’, per serchar altra personi, qui, quale elu, pensis transirir ad altra realeso : « Me pregas vi, se ulu travivis ulo simila, lu kontaktez me por parolar pri co, nam me trovas nulo qua povas explikar to quo eventis a me. Me pasis kin monati per lektar omnaspeca teorii e me konvinkesas saltir aden universo paralela. Ulo, rezolvo quan me realigis, ago quan me efektigis, o kombinuro de eventi igis me baskular ad altra sistemo di universo.
Me tamen astonesas ne transirir ad altra epoko ed arivir dum la sama yaro. Korpale ed intelektale me ne chanjis, me esas exakte la sama persono. Por dicar omno a vi, lo esas quale se me perdabus la memoro dum kin monati e ke me vekabus pos sonjir dum ca tota tempo. La homi memoras pri me e mea agi dum ca periodo, e li raportas pri kozi quin me ne memoras entraprezir. Ka vi travivis ulo simila ? Me pregas ti qui pensas savar omno ne sendar respondo. To quon me travivas ne esas drola, koncernante me ico esas tre grava. Predanko. »
Lerina recevis multa respondi, qui aludis altra dimensioni, paralela universi, e se la plu multa intervenanti semblis kredar elu, el ne povis trovar ulu qua asertis quale elu, venar de realeso alternativa.

(Segun artiklo interretal)

2019-W33 – Discoperta archeologic in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

oo7Cm.jpgLe jornal Antiquity ha publicate un articulo in jovedi re reliquias de un guerrero del 10me seculo, excavate in Chechia sub le Castello de Praga in le anno 1928. Il habeva un longe disputa, esque iste ossatura era viking (como assereva le propaganda nazista) o local slave (como assereva nationalistas chec e etiam le propaganda sovietic). Secundo le nove articulo, le viro era de un identitate mixte, proque e objectos viking e objectos slave es trovate juxta su reliquias. (CZ)

KURT KLUSMEIER, LA LASTA DEFENSERO DI BRESLAU

Naskinta en Basa-Saxonia, nia protagonisto evas nur 18 yari kande il sendesas a Rusia, proxim Leningrad. Ibe il suriras la klasika itinerario di la « Landser », t.e. la bazala infantriano. Plurafoye vundita il salvesas di co por lastega kombato : la defenso dil rezisto-loko Breslau, falinta pos Berlin. (extrakturi de interviuvo facita dum decembro 2016 en Ganderkesee, Germania, da Yacha MacLasha). 

Questionanto : Quala sequo de eventi duktis vu irar al « Wehrmacht » ?

Kurt Klusmeier : Me naskis en 1924, kom unika filiulo di quaradekyara patro, veterana oficiro di 1914-1918 membro dil « Stahlhelm » di qua omna membri rajuntis la nazista partiso. Cetere, il ne povis agar altramaniere, nam il esis instruktisto. En 1939, mea patro, qua esis rezervo-kapitano, rivokesis por irar aden l’armeo. Il komandis kompanio ‘logistikal’ (t.e. jeranta la necesa moyeni por la flegado dil trupi armeal) unesme en Polonia, pose en Norvegia, en Francia ed en Libia. Oficale, il esis responsivo logistikal ma ilu laboris anke por la « Abwehr », t.e. la informo-servo. En Afrika, il vere konocis Rommel, pri qua il dicis ke il esis tre aroganta e nule sorganta pri la destino di lua viri. Dum januaro 1942, sen subisir la exameno « abitur » (exameno qua finas la studii en gimnazio, NDLT), me kunvokesis dal  « Reicharbeitsdienst » (civila servo por obligata laboro, NDLT), quan me rajuntis dum marto. Fakte, me volis quik engajar me por irar en le « Waffen-SS » nam li esis le maxim bona – e mea patro skribis por ta skopo al responsivo lokal di Bremen, ma ico ne sucesis. Me fine vokesis por irar aden l’armeo dum septembro 1942.

En quala militistal unajo ?

Me atribuesis al 28ma diviziono di chaseri  (28.Jäger-Division) olqua esis elitala unajo. Pos tri monati de exercado en Lübeck, me eniris treno por Rusia dum la Kristnasko-dio di 1942. Me ankore pasis kelka semani de exercado e, ye la 20ma di marto 1943, me insertesis en la logistikala regimento 83ma regimento di chaseri (83. Jäger-Regiment) akantonata lore en Tosno [53 kilometri sudeste de Leningrad].

Quala esis vua itinerario an la est-fronto ?

Me recevis la bapto dil fairo dum la 6ma di aprilo. Ye la morga dio, me lejere vundesis che la gambo e che la kudo. Me iris itere an la unesma lineo erste dum la 17ma di mayo, por periodo de un monato, t.e. suficanta tempo por partoprenar kelka kombati. Pose la regimento sendesis a la dopo, en Gatchina [45 kilometri sude de Leningrad], por periodo de tri repozo-semani. Retroirinta an la fronto sude di la lago Ladoga, me itere vundesis dum la 31ma di julio, ma me restis che la Komandeyo sen aceptesar en la hospitalo, e dum la 19ma di agosto me recevis la fera kruco di 2ma klaso pro kaptir enemika soldati. Ye la 3ma di septembro, on permisis a me vakancar heme e me pasis lo cetera di ca monato en mea familiala hemo. Retroveninte an la fronto, me restis en rezervarmeo til la fino di 1943. Dum januaro, ni komencis nia retreto, lor olqua me agis por la sekureso dil stabo. Ye la 5ma di mayo 1944, me departis por permisita vakanco a mea familiala hemo por periodo de un monato. Komence di julio, me rajuntis mea unajo en Volodymyr-Volynskyi [100 kilometri nordeste de Lviv, en Ukrainia nunal], ube la retreto ristartis, per la fervoyo. Dum la tempo di mi-oktobro, me itere vundesis. Pos operaco en Naumburg, me retrosendesis a Basa-Silesia, ube la rutino  pluduris lor la vintro : retreto, kombati…Komence di marto 1945, me arivis en Breslau, termino di mea odiseo militistal.

Kad vu volabus esar oficiro quale vua patro ?

No. En 1943, me povabus ma me savis ke me ne havis la necesa autoritato, ke me ne esus agnoskata kom chefo da mea kamaradi. En Breslau, dum la printempo 1945, generalo Niehoff [la militistal mayoro dil fortifikita kampeyo] venis aden nia bataliono, pos ke me facabis mea raporto, il questionis me pro quo me ne divenabis oficiro. Me respondis a lu : « Me ne havis la vokeso profesional por ta skopo. »

Quo esas segun vu bona soldato ?

Kande soldato staceskas por atakar e ke lua vivo perdas sua importanteso : il trancendesas per esar pronta por mortar ed aquiras estimo pri su ipsa qua ne esas posibla developar dum tempo di paco. Yen, segun me, to quo esas bona soldato. E me sempre probis kondutar tale, mem en Breslau dum la lasta dii dil milito. Me sempre esis voluntal por irar al maxim danjeroza kombato-lineo.

(…)

Ka vi havis kontakti kun la Rusa habitantaro ?

Yes certe. On imperis strikte a ni bone kondutar a li, ne entraprezar nutrar ni che li. On kambiis tamen aguli e filo po ovi e lakto – la rurani ne volis aceptar nia pekunio, ma filo ed aguli esis raraji ibe. Me memoras ke dum januaro 1944, en Luga [130 kilometri sude de Leningrad], la familie qua gastigis ni esis tre felica aceptar ni, nam ni donis ad ol kelka konservaji, kelketa pano e precipue botelo de schnaps. Erste dum la somero di 1944, en la Poloniana vilaji, me deskovris la kontre-Germana sentimento : li ne celis lia odio. Ma en Rusia me nulatempe sentis ol.

(…)

Quon divenis la kaptiti ?

Dum la somero 1943, proxim Tosno, me kaptis kelka soldati helpata da mea kamaradi. Ni traktis li tre bone : ni donis a li pano, sigareti. Pose ni transportis li adche la komandeyo di nia kompanio por questionado. Me ne savas quon li divenis. Cetere lo esas pro ca kapturo ke me ordenizesis per la fera kruco e ke me promocesis kom kaporalo. Mea patro esis tre fiera kande il saveskis lo.

(…)

An la fronto, quon vu timis admaxime . Artilrio, chari, avionaro ?

La Stalin-orgeni, ico esis lo maxim danjeroza e precipue lo maxim netolerebla. La ululado qua akompanis la lanso di ta fuzei, me sentas ol sempre en mea internajo ! Ico duris nur dum 20 sekundi, ma co esis la sekundi maxim longa e maxim terorigiva di la tota milito. La Stalin-orgeni tre nocis la mento-stando di nia infantrio.

(…)

Kande vu intelektis ke la milito esis perdita ?

Dum decembro 1942 o dum januaro 1943. Pos vidir l’armizo en la dispono dil Usani, mea patro skribis a me de Afrika, dum asertar ke, militistale, lo esis neposibla obtenar la vinko. Quale me dicis lo a vu, ilu laboris por informo-servo e me savis ke il havis suficanta informaji por havar bona vido pri la milito-kozi. Konseque me kredis il. E pose, me divenis supersticoza. Me dicis a me ke se ni esus ganonta la milito, me mortus ante la vinko. Ma, ke se mea patro esis justa, me posvivus la desvinko. Ico esas stulta ma me havis ca fixa ideo…

E vua kamaradi ?

Inter soldati, on dicis inter ni : « Ni bone profitez la milito, nam la paco esos terorinda..» Ma me devas dicar ke ni vivis sen pensar pri la morga dio, onu apene pensis pri to quo eventos pos la repasto o pri la sequonta atako. Hodie, la Germani ne volas intelektar ke ni vivis tale, ke nia vivo konsakresis por solvar nemediata problemi quale la frosto o la nutrivi, nule por savar ka la milito esis yusta o ne. Ni ne havis la necesa tempo por pensar pri altra kozi. Eventis a me restar en tranchei dum monati sen povar lavar me e chanjar mea sub-vesti. On multe sufris pro la lausi. On vivis de vunduro a la sequanta, de ordenizo a la sequanta… Ed amba kozi grantesis tre abundante a me. Lor la milito-fino, dum la 11ma di aprilo 1945, me recevis la fera milito-kruco di unesma klaso.

On dicas ke ye la fino dil konflikto la ordenizi obtenesis facilamente…

Askoltez, me povas dicar a vu ke la kombati en Breslau esis le maxim harda quin me subisis. Yen quale ol grantesis a me. Lo esis dum la 1ma di aprilo, Pasko-sundio, sub la ne-cesanta bombardo dal artilrio e dal avionaro. Lor la vespero, charo « JS » proximeskis a nia Chefa Quartero. La mayoro dil regimento sendis a ni « Jagdpanzer IV » kom rinforco e me montris a lua akompananta esquado ube esis la charo Rusa. On demandis a me klimar ye 20 metri de alteso, celata dop ruinaji, por surveyar e signifar kande ca Rusa koloso moveskos. Ol moveskis, me signifis… Nia charo iris ek lua celeyo. Ol pafis e frapis la angulturmo dil “JS”, qua recevis la shoko e desaparis. Ye la morga dio, l’enemikaro sucesis okupar la taluso dil fervoyo an nia dextra flanko. Nia bataliono imperesis rikaptar olu. Ni ne plus havis multa viri e mea chefo imperis me prenar kun me radio-transmisili. Por atakar, oportis trairar 100 metri di « no man’s land », dum la justa instanto, kande nia artilrio komencis bombardar l’enemikaro, sat rapidamente por evitar la kugli ma ne tro por ne trovesar sub nia propra obusi lor la arivo. Nia artilrio pafeskis, me klamis « Adavane ! » ma nur un soldato movis su… Me pavoris, itere klamis, ma sen efiko. Lore ni departis duope… Fortunoze, nia artilrio facis bona ‘travalio’ e la Rusi ja ne plus esis surloke. Dum la sequanta dio, la cetera homuli venis a me por exkuzar su ne akompanir me.

Karl Hanke, la nazista chefo dil fortreso Breslau, reputesas pro pendigir ti omni qui pensis livrar su. Pro quo ca soldati ne punisesis ?

Pro ke nulu savabis lo. Ka vu savas ke Breslau en 1945, esis tre diferanta de Tosno en 1943 ? Dum la siejo ni esis shirmita en kelero, la Rusi esis en la strado vicina. La ligili inter la Chefa Quartero dil bataliono e dil regimento esis, por tale dicar, ne-existanta. Singlafoye kande oportis transmisar informajo, facar exploro, portar municioni ed aquo an la fronto-lineo, me mustis trairar la pafado-lineo. E pose la urbo bombardesis sencese, esis omnube incendii. Omna konstrukturi esis destruktita. Uladie, me vidis aviono « Junkers 52 »  tervenar en la ruinaji. Me nulatempe intelektis quale la pilotisto sucesabis pozar su sur la sulo… La mento-stando dil habitanti di ca urbo esis lamentindega. Ulafoye, proxim la fervoyala staciono, me selektis la subteretajo di domo por instalar ibe la nova komandeyo dil bataliono e me saveskis ke la tota familie, qua habitis ibe, suocidabis. Ed ico ne esis unika kazo.

(…)

Ka vi drinkis alkoholaji por rezistar ?

Proxim Leningrad, on povis komprar alkoholo che kampanio-kiosko di nia diviziono ma quale me sempre dicis a me, “milito ne esas amiko kun ‘schnaps’” e me drinkis de ol nur un unika foyo. Lo esis itere anke dum la fino di aprilo 1945, en Breslau. Itadie, me iras al komandeyo responsiva pri la vicina sektoro, okupata da SS-soldati. Cirkum la tablo surhavante mapi, esas du oficiri qui signifas a me proximeskar. Kun desprizanta mieno, un de li questionas me pri mea intenci koncernante li. Me respondas ke lua viri lasis nia alo deskovrita e ke ni havas nulu por stopar la truo. Ilu sumnas me indikar mea sektoro sur la mapo e dicas lore a me ke ni pafabis adsur lua kerli. Me retroturnas a lu, ke, depos ke la Rusi esas ibe, ni pafas adsur omno quo movas su. E ta-instante, me koncieskas ke me relatas kun Besslein e Rogge, la du oficiri maxim timenda dil fortreso. Subitamente, obusi explozas e la muri dil subteretajo tremeskas. Sen atencar ico, Besslein indikas la mapo ed explikas a me ube esos la nova defenso-lineo. Pose il dicas a me : « Ante tua departo, ni drinkez ulo » – ed il prizentas glaso a me. Ni shokis reciproke nia glasi, me drinkis e me departis…Retroveninte en mea unajo, kande me naracis ke Besslein ipsa invitabis me kundrinkar glasedo de alkoholo, nulu volis kredar me. Ico esas la unika foyo kande me drinkis schnapsan la fronto-lineo, me nulatempe oblivios lo.

(…)

Quon vu opinionis kande la Federiti desembarkis en Normandia ?

La tota regimento volabus transportesar a Francia por kombatar la Usani.

E lor l’anunco dil atento di la 20ma di julio kontre Hitler ?

Ni esis an la fronto-lineo e du oficiri dil stabo divizional anuncis a ni ke atento organizesis kontre la Führer e ke ol faliis. Li adjuntis dicar ke un oficiro di nia stabo implikesis en ol, ke il fugabis e ke ni devis esar surveyema. Nulo pluse. La soldati ne parolis pri co. Ni havis plu importanta problemi.

La morto di Hitler ?

Me saveskis ol en Breslau, dum la vespero dil 1ma di mayo. Me renkontris soldati en la urbo-centro, qui dicis a me ke ula Tönnes indikesis kom sucedanto. Pose me informesis per la ‘radiofono’ ke parolesis pri admiralo Dönitz. Ma ca novajo ne emocigis ni. Ni ja omni intelektabis ke ico esis la fino.

Quale la livro di Breslau eventis ?

Dum la 5ma di mayo, on saveskis ke nia chefi signatabis armistico kun la Rusi e ke lia unaji militistal ja esis en la urbo. Nia batalionestro sendis me kun du plusa soldati por explorar to quo eventis. Ni iris vers la Königsplatz, ni renkontris la Rusi. Li esis armizita, ni anke, ni haltis, intersalutis, e pose singlu pluduris marchar. Pos ico, la Rusis promisis a ni esar libera se ni livrus ni. Dum la nokto del 6ma til la 7ma , ni livris la urbo a li ma li trompis ni… Me inkluzesis en Breslau, pose komplete spoliata ed embarkita kun plura mili de altra soldati en brutaro-vagoni al direciono di Kaukazo. Nia « voyajo » duris dum dek dii, dumsomere… Lo esis tre varma. Ni recevis nur du gobletedi de aquo dum la tota voyirado. Kaptiti diareis…Pos ca kalvario, ni arivis en Kirovabad [Gandja depos 1990], en la monti di Azerbaidjania, ube ni mustis laborar en la mineyi di kobalto.

Quale on vivis ibe ?

En Kirovabad, on havis tre poke por manjar, pano, supo e kacha (paplo di cereali). La quanto di pano dependis del efektigita laboro. Ma pro ke me savis la alfabeto Rusa, me obtenis ofico en kontoro, ube la vivo esis plu facila. Me povis manjar tam multa pano kam me volis, e me rihavis mea kustumala forteso, mem se ico ne duris dum longa tempo…To quo anke helpis me, lo es la fakto ke me ne fumis : me povis kambiar mea sigareti po pano. Me pasis tale tri yari, sen judicio. Me ne havis mem la maxim mikra ideo pri la tempo kande ico duros…

Ka vua genitori savis ube vu esis ?

Pos letro retrosendita sen respondo, to quo instigis me havar la maxim mala timo, un de mea karcerala amiki liberigesis pro prisanesa motivi. Tale mea genitori saveskis dum januaro 1946 ke me transvivabis. Kande mea kamaradi fine judiciesis e kondamnesabis a 25 yari de karcero-puniso sen ajorno, me esis en hospitalo pro tifo : me indulgesis. Me liberigesis dum la fino di agosto 1948, me retrovenis adheme dum oktobro di ta yaro. Me havis la fortuno ke la komisitaro pri saneso konkluzabis ke me esis tro febla por laborar.

Kad en la kampeyo on instigis vu divenar membro dil partiso komunista o dil Nacionala Komitato por libera Germania ?

No. On dicis nur a ni ke plu bone onu laboros, plu rapide on retrovenos adheme. Kande me arivis en mea vilajo, me trovis mea genitori qui esis senlabora, en domo mi-destruktita per bombo, quan li habitis kun refujinti. Til la monato marto di 1949, me restis en la hospitalo. Pose, me laboris en komercala brancho. Mea monatala salario esis 50 DM, de qui me mustis pagar 20 DM amendo kom anciena membro dil partiso nacional-socialista.

Quala traco la milito poslasis interne di vu ?

Me divenis harda, tre harda. Hitler dicis ke oportis esar harda quale Krupp-stalo e tenaca quale la ledro…La milito igis me harda e tenaca. Pose, en la vivo, kande me renkontris viro di mea generaciono, me quik savis kad il esis front-soldato o rato restinta dope. Bismarck esis justa – onu nulatempe devus militar kontre Rusia !

(Segun artiklo en la revuo GUERRES & HISTOIRE)

Lacrimas in le rivo

Io sta apud le murmurante
rivo montaniose
Dolo e suspiro comprime le corde
Amar e dulce lacrimas
flue a basso del genas
e cade in le rivo
Prestemente le lacrimas flue via
con le torrente aquatic
Illos es battite contra petras,
caressate del herba
e jectate a basso de cascadas
Illos hasta preter villages e plagias
ubi infantes joca, curre e ride
Illos es tirate de vortices
preter quacante anates
e cygnos tacente
Quando le vespere se approxima,
le lacrimas flue a in le citate
al qual illos ha suspirate nocte e die
Illos reflecte le lumine de omne le fenestras,
le lustro del lanternas e le splendor lunar
Le calor del citate evapora le lacrimas
e le vento los porta retro al montanias
Illos reveni con spero e consolation
Io ancora sta apud le rivo montaniose
e subito senti lor fragrantia distante
Io claude mi oculos e dice un oration
Post un momento io aperi mi oculos
e reveni a mi parve cabana 

2019-W32 – Profanation in Indonesia

AUDI REGISTRATION DE SONO

VC1tZ.jpgIndonesianos ha essite choccate per un comportamento disrespectuose de touristas in le Beji-templo in le Foreste de Simias juxta Ubud in Bali, Indonesia del est. La un tourista chec Zdeněk Slouka ha sparse aqua bendicte al podice de su amatrice Sabina Doležalová e illes ha publicate le video in le internet. Postquam iste video habeva devente viral, illes debeva participar un ritual a purificar le templo hinduista a expiar su peccato e a evitar esser expulse ex le insula. (ID)