LERNADO DI LA LINGUO LATINA

Olim, dum mea puereso, me lerneskis la linguo Latina en la gimnazio. Ma ol esis tre desfacila ed hororinde docata. Ni ne lernis la vortaro, quale por la vivanta lingui, ma precipue la gramatiko, multa gramatiko. E, pose, ni mustis tradukar desfacila texti di Cicero od Caesar. Ico esis ulaspeca ludo intelektal, quan nur tre poka pueri esis apta dominacar e komprenar. Me nur durigis la lernado di la Latina idiomo, pro ke me ne esis bona lernanto pri matematiki e, ke, adminime la praktiko di la Latina evitigis a me tro multe submisesar a l’importanteso di la noti pri matematiki. Tale, me lernis preske nulo, ma, stranje, me esis bona lernanto pri la vivanta lingui ; ma oli docesis tote altramaniere kam la Latina, nome oli docesis quale vivanta lingui e nule quale intelektala exerco preske matematikal. Ulafoye, tamen – me evis lore aproxime 20 yari – me havis l’okaziono trovar e lekteskar che vicini lernolibro pri la Latina evanta de la XVIIma yarcento. Ico esis vera revelo, nam la Latina docesis lore quaze vivanta idiomo. Simple, klare e kun metodi tre apta por yuna, ne tre matura e ne ja tre intelektoza, pueri. Ico esis quale difero inter dio e nokto kompare a la nequalifikebla metodo per qua me lernabis la Latina. Plu tarde, me konciis ke ulo indijesis a me, nam vera kulturoza persono dil Ocidentala kulturo-domeno mustas infalible havar bona savo, od adminime nocioni, pri la Latina e mem la Greka klasika. Ma se me sucesis rifreshigar me ja existanta savo e mem pluse lernar, me ne sucesis havar vere bona savo. Tamen, tala savo esas necesa ne nur por kulturema personi ma anke por la adepti dil interlingui, nam la moderna interlingui esas nur surogati di la Latina. Olim, dum la Mezepoko e mem til aproxime la XVIIIma yarcento, la Latina esis la linguo komuna di Europa, od adminime dil tre pokanombra Europani savanta lektar e skribar. Pose, pro la kreskanta nacionalismo dil diversa landi Europana, la Latina perdis ye importo e docesis multe min bone e sorgoze. La interlingui esas nur probo ridonar komuna linguo a la Europani (ed a la homi apartenanta a la Europana kulturdomeno), similesanta la Latina ma multe plu facile lernebla (mem kun nebona metodi). La savigo di la Latina e min o plus di la Greka esas klara avantajo a la homi qui volas bone dominacar lia interlinguo e, se posibla, redaktar elegante en ol. Or, recente, me kompris metodo por lernar la Latina titulizita “Lingua Latina per se illustrata”. Ico esas vera metodo por lernar la Latina kom vivanta linguo. On lernas e komprenas facile la vortaro ed on lernas pokope la gramatiko per lektar facile komprenebla ed interesiva texti relatanta a la singladia vivo en l’antiqua Imperio Romana. Lo esas extraordinara povar lektar historieto e dialogi senpene en la Latina ed igas ol tre atraktiva. Pro quo ni ne lernis la Latina segun tala metodo ? Se, on mantenabus bona e sencoza metodo por lernar la Latina, la Europani hodie havus komuna linguo. Ed ico havus nekalkulebla konsequi ! Pro mea evo, me tre dubitas povar lernar ankore vere bone la Latina, e me tre regretas ne lernir ol talamanier dum mea yunevo. Ica metodo nova (ma tamen anke tradicional) havas nur un defekto, la lecioni esas tre longa…