Monthly Archives: January 2021

Ĉu ĉiuj esperantistoj ekuzu Telegram? Kaj kial?

Ĉu la retaj gigantoj jam havas tro da potenco? Ĉu esperantistoj devus ekserĉi alternativojn? Tion opinias Yves Nevelsteen, komisiito de UEA pri reta agado, kiu aktive instigas esperantistojn ekuzi Telegram. Ni petis lin klarigi kial Telegram laŭ li estas la plej bona mesaĝilo por esperantistoj – kaj por ĉiuj aliaj.


Fenestro de Telegram en komputilo.

Antaŭ nelonge la tujmesaĝilo WhatsApp ŝanĝis sian privatecpolitikon. Uzantoj kiuj malakceptas la novajn uzkondiĉojn, ekde februaro 2021 povos perdi la aliron al Messenger-babilejoj kaj eĉ al sia Facebook-konto. Kiam al tio aldoniĝis la silentigo de la prezidento de Usono en Twitter kaj Facebook, multaj homoj serioze ekserĉis alternativojn por Facebook, Messenger kaj WhatsApp.

Sufiĉas – ne plu oni konsentas kun la filozofio de tiu monavida firmao Facebook. Post multe da diskutado, komparado kaj esplorado, mi aktive ekvarbis kaj plu varbadas, por ke esperantistoj ekuzu Telegram. Mi provos klarigi al vi kial, uzante interalie argumentojn kiujn mi trovis en la blogo de Pavel Durov, la kreinto de Telegram.

Telegram estas senpaga, nuba tujmesaĝilo. Ĝi estas disponebla por poŝtelefonoj (Android, iOS) kaj komputiloj (Windows, macOS, Linux). Uzantoj povas telefoni kaj videovoki per ĝi, sendi per ĝi voĉmesaĝojn kaj interŝanĝi bildojn, filmetojn, glumarkojn, voĉmesaĝojn kaj ĉiajn dosierojn.

Homoj ne plu volas interŝanĝi sian privatecon kontraŭ senpagaj servoj. Ili ne plu volas esti ostaĝigitaj de teĥnikaj monopoluloj, kiuj ŝajnas pensi, ke ili povas fari ĉion ajn, kondiĉe ke iliaj programoj havas sojlan amason da uzantoj. Se vi ne bone scias pri kio temas kaj eĉ se vi ja scias mi invitas vin spekti ĉi tiun klarigan filmeton, kiun kreis la videoblogisto Jezer Dorante.

Kun duona miliardo da aktivaj uzantoj (!) kaj akceliĝanta kresko, Telegram fariĝis unu el la plej grandaj rifuĝejoj por tiuj, kiuj serĉas komunikan platformon engaĝitan pri privateco kaj sekureco. La homoj malantaŭ Telegram ĉiam estis konsekvencaj se temas pri defendado de privataj datumoj kaj plibonigo de la programoj kiujn ili proponas. Mi pri tio citas afiŝon de Pavel Durov el 2018:

Vi niaj uzantoj estis kaj ĉiam estos nia sola prioritato. Male al aliaj popularaj programoj, Telegram ne havas akciulojn aŭ reklamantojn al kiuj raporti. Ni ne faras interkonsentojn kun komercistoj, datumistoj aŭ registaraj agentejoj. Ekde la tago, kiam ni lanĉis Telegram en aŭgusto 2013, ni ne malkaŝis eĉ bitokon de la privataj datumoj de niaj uzantoj al eksteruloj.

Ni funkcias tiel, ĉar ni ne rigardas Telegram kiel organizon aŭ programon. Por ni, Telegram estas ideo; ĝi estas la ideo, ke ĉiuj sur ĉi tiu planedo rajtas esti liberaj.

Komparante la diversajn komunikilojn, evidentiĝas, ke ne nur la filozofio de Facebook estas problema, sed ke alternativaj komunikiloj estas ankaŭ simple pli bonaj.


Yves Nevelsteen prelegas.

Foje mi aŭskultas muzikon kaj tial ne aŭdas kiam iu kontaktas min. Krom se oni kontaktas min per Telegram, ĉar mia iPad estas mia muzikilo kaj eblas agordi sonajn sciigojn. Telegram per la nubo flue sinkronigas ĉiujn viajn datumojn kun ĉiuj viaj aparatoj, kontraste al WhatsApp. Ja ekzistas WhatsApp Web, sed ĝia funkciado estas diversmaniere limigita.

Kiam mi komunikas per Messenger, ofte erarigas min aŭtomata korektilo kiun mi uzas. Korekti senditan tekston per Messenger malfacilas, kaj videblas, kiam oni forigis mesaĝon. Per Telegram rapide kaj facile eblas ŝanĝi senditaĵojn. Tio ŝajnas esti detalo, sed sendube ne nur mi spertis tion kaj taksas seneraran lingvouzon grava.

Eblas per Telegram sendi dosierojn ĝis 2 GB. Tio ofte helpas en iuj laborfluoj, ekzemple kiam oni kunlaboras pri kreado de filmetoj. Facebook limigas al 25 MB, WhatsApp al 100 MB…

Facebook havas tutan fakon por ekscii kial Telegram estas tiel populara, kaj ĝi aktive varbas per multekosta reklamo kaj alimaniere… Facebook povus facile ŝpari dek milionojn da dolaroj; jen la sekreto: respektu viajn uzantojn.

Milionoj da homoj indignas pro la plej nova ŝanĝo de WhatsApp-kondiĉoj, laŭ kiuj nun la uzantoj devos liveri ĉiujn siajn privatajn datumojn al la reklamilo de Facebook. Ne surprizas, ke akceliĝis la fuĝo de WhatsApp-uzantoj al Telegram, okazanta jam de kelkaj jaroj.

Kun ĉirkaŭ 500 milionoj da uzantoj, Telegram fariĝis grava problemo por la kompanio Facebook. Nekapabla konkurenci kun Telegram pri kvalito kaj privateco, WhatsApp de Facebook ŝajnas esti ŝanĝita al sekreta merkatado: Vikipediaj redaktoroj elmontris ke multaj pagitaj robotoj aldonas antaŭjuĝajn informojn al la artikolo pri WhatsApp en Vikipedio. La Telegram-teamo ankaŭ malkovris robotojn, kiuj disvastigas malprecizajn informojn pri Telegram en sociaj retoj.

Jen la 3 mitoj, kiujn ili “puŝas”:

  • Mito 1. “La kodo de Telegram ne estas malfermfonta”. Fakte ĉiuj programoj de Telegram-klientoj estas malfermfontaj ekde 2013. La ĉifrado kaj la t.n. aplikprograma interfaco estas plene dokumentitaj kaj estis reviziitaj de sekurec-spertuloj milfoje. Cetere, Telegram estas la sola mesaĝa programo en la mondo, kiu havas kontroleblajn versiojn por iOS kaj Android. WhatsApp intence malklarigas sian kodon, malebligante kontroli ĝiajn ĉifradon kaj privatecon.
  • Mito 2. “Telegram estas rusa”. Fakte Telegram ne havas servilojn aŭ oficejojn en Rusio kaj estis blokita tie de 2018 ĝis 2020. Telegram ankoraŭ estas blokita en iuj aŭtoritatemaj landoj kiel Irano, dum WhatsApp kaj aliaj “supozeble sekuraj” programoj neniam havis problemojn en tiuj lokoj.
  • Mito 3. “Telegram ne estas ĉifrita”. Ĉiu babilejo ĉe Telegram estas ĉifrita ekde la lanĉo. Ni havas sekretajn babilejojn kun fin-al-fina ĉifrado kaj nubajn babilejojn, kiuj ankaŭ proponas realtempan sekuran kaj distribuitan nuban konservadon. WhatsApp, aliflanke, havis nulan ĉifradon dum kelkaj jaroj, kaj poste adoptis ĉifran protokolon financitan de la usona registaro. Eĉ se ni supozas, ke la WhatsApp-ĉifrado estas solida, tion nuligas multaj malantaŭaj pordoj kaj la dependeco de sekurkopioj.

Sole en 2019, Facebook elspezis preskaŭ 10 miliardojn da dolaroj por merkatado. Male al Facebook, Telegram ne elspezas monon por merkatado, kaj certe ne miliardojn da dolaroj. Ni kredas, ke homoj estas sufiĉe inteligentaj por elekti kio estas plej bona por ili. Kaj, se juĝi laŭ la duonmiliardo da homoj uzantaj Telegramon, ĉi tiu kredo praviĝas.

Kiu reta komunikilo plej taŭgas por esperantistoj? Telegram. Sed kial?


Telegram en poŝtelefono, en Esperanto.

Utilas laŭ mi uzi poŝtelefonajn aplikaĵojn en Esperanto, ĉar uzante ilin, vi aŭtomate lernas teĥnikajn vortojn kaj alkutimiĝas al ili.

Facebook kaj Messenger parte ekzistas en Esperanto, sed bedaŭrinde ĝia tradukejo (mirige) estas tre malbone farita. Esperantistoj kiuj multe kontribuis al ĝia tradukado, kiel Paul Peeraerts, rezignis.

Telegram ekzistas en (bona!) Esperanto. Kunordigas la traduklaboron Robin van der Vliet. Nur Robin aprobas proponitajn tradukojn; la kvalito vere estas tre bona. Robin komencis tiun traduklaboron fine de 2015. En 2018 nova (bona!) tradukejo estis lanĉita, en kiu Esperanto trovis lokon. Ekde tiam mi kunlaboras pri la traduklaboro. Por Telegram ni multe uzis la vortaran projekton Komputeko kaj kontribuis al ĝi. Komence de aprilo 2020 la traduko estis finpretigita por ĉiuj tradukeblaj versioj. Entute temas pri pli-malpli 16 000 frazoj!

Nur de Telegram X por Android ekzistas ĝis nun oficiala Esperanta traduko. Por helpi oficialigi ĉiujn aplikaĵojn, vi povas uzi kaj testi la tradukon (kaj inviti ankaŭ viajn Esperanto-amikojn amase uzi ĝin), por trovi la lastajn erarojn kaj por montri al Telegram, ke ĝia oficialeco estas dezirata de la komunumo.

Se vi jam uzas Telegram, alklaku ĉi tiun ligilon por ekuzi ĝin en Esperanto.

Se ni volas progresigi Esperant(uj)on, gravas laŭ mi esence du aferoj:

  • Igi Esperanton pli utila.
  • Progresigi la lingvonivelon de ĝiaj parolantoj.

Telegram povas efike helpi pri ambaŭ tiuj celoj.

Ekzistas tuta komunumo de esperantistaj Telegram-uzantoj en www.telegramo.org. Ĉar ekzistas multaj temaj grupoj, esperantistoj – finfine! – povas uzi la lingvon ne nur por “paroli Esperanton”, sed por interŝanĝi ideojn kun homoj kiuj interesiĝas pri samaj temoj. Tio estas giganta diferenco, vere, se temas pri motiviĝo por daŭre okupiĝi pri Esperanto. Mi rimarkas, ke multe kreskis kaj plu kreskas tiuj grupoj. Por doni al vi ideon, jen kelkaj ciferoj:

KULTURAJ GRUPOJ
Muziko ”</p

Buller: ”Lerni Esperanton plej gravas”

La plej grava tasko de esperantistoj estas ne propagandi, sed lerni Esperanton kaj kleriĝi pri ĝi. Tion skribas la iama ĝenerala direktoro de UEA Osmo Buller en artikolo, kiu reaktualiĝis lige kun ĵusa diskuto pri informado en la komitato de UEA kaj en Facebook. Ni republikigas la artikolon kun permeso de la aŭtoro.


Osmo Buller. Foto: Aleks Andre CC BY-SA 4.0.

Esperantistoj estas tiom entuziasmaj pri sia lingvo, ke ili ne volas resti ĝiaj solaj posedantoj. Tial ili informas pri ĝi ankaŭ aliajn. Renato Corsetti, kiu ĉiam troigas por emfazi sian mesaĝon, lastatempe skribis en reta diskuto, ke “nia tasko estas paroli pri Esperanto al ne-esperantistoj; ĉio cetera estas nur io cetera”.

Mi pensas, ke ankaŭ ĉio cetera estas same grava. Tiel ankaŭ Renato fakte agas, kiel scias ĉiu, kiu aŭdis kanzonojn tradukitajn de li el iu itala dialekto aŭ legis liajn prilingvajn studojn. Ni esperantistoj estas strangaj homoj. Ni povas deklari nin adeptoj de finvenkismo, raŭmismo, uneskismo aŭ io alia, sed en la realo ni estas ajnistoj, en kies pensado kaj agado miksiĝas diversaj, eĉ inter si kontraŭaj ismoj.

Ni laboras pri tri grandaj kampoj: disvastigo, instruado kaj utiligo de Esperanto. Tio ne estas ordo de graveco sed nur alfabeta ordo, ĉar ne eblas elparoli la tri vortojn samtempe. Diskuti pri tio, kiu el ili estas la plej grava, ne havas sencon. Ĉiu rajtas okupiĝi pri tio, kion li aŭ ŝi sentas plej proksima al la koro, kaj ĝuste tiam li aŭ ŝi faras la plej bonan kontribuon al la pluvivo kaj disvastiĝo de Esperanto. Ĉiu havas same valoran lokon en UEA.

Tiuj, kiuj substrekas la “paroladon pri Esperanto al neesperantistoj” kiel la plej gravan taskon de UEA, pravigas sin per la Statuto, laŭ kies 3-a artikolo “disvastigi la uzadon de la Internacia Lingvo Esperanto” estas la unua celo de UEA.

Tiu celo estas tamen multe pli vasta kaj profunda ol nur informado pri Esperanto. Verki poemojn estas uzado de Esperanto kaj povas esti pli bona kontribuo al la unua celo de la Statuto ol la plej laŭta reklamado, kiu povas doni falsan senton de memkontento pri konkreta agado sed neniun rezulton krom perdo de mono kaj energio.

En la postparolo al la Esperanta Kalevala, Vilho Setälä skribas pri la kredo de prafinnoj al la forto de la vorto. En la 19-a jarcento la filozofo J. V. Snellman instruis siajn samlandanojn, ke la sola forto de malgranda popolo troviĝas en la vorto, tio estas, en strebado por edukado kaj klero. Tial eĉ en la plej mizeraj regionoj de Finnlando oni zorgis pri lernejoj kaj bibliotekoj, kaj pagis decajn salajrojn al la instruistoj. Oni pensis, ke ĉio cetera estas io cetera, ĉar se la popolo estos bone edukita, la cetero venos de si mem. Tiel ankaŭ okazis.

44 jarojn pli frue, en 1920, la juna Setälä resumis la redaktopolitikon de la gazeto Esperanta Finnlando fine de ĝia unua aperjaro en la spirito de Kalevala kaj Snellman: “Por triumfi, la esperantista popolo devas lasi diversajn infanaĵojn kaj evolui ĝis vera kulturpopolo. Eduki la samideanaron en tiu direkto – ankaŭ ni volis partopreni en tiu grava laboro.”

Sendepende de tio, ĉu ni volas koncepti nin kiel ian metaforan popolon aŭ malpli emocie kiel komunumon aŭ movadon, nia vojo al kresko bezonas, ke ni eduku kaj klerigu nin. Eĉ la plej vervaj informistoj ne forgesas tamburi, ke mondaj literaturaĵoj estas tradukitaj en Esperanton kaj ke Esperanto posedas ankaŭ propran originalan literaturon, teatran kaj muzikan kulturon, ktp.

Pasintjare ili ripetadis, ke la lingvo havas jam 125-jaran historion, kies plena priskribo plenigus bibliotekon. Mi tamen timas, ke malmultaj el ili havas eĉ nur supraĵan konon de la Esperanta literaturo kaj eĉ ne bazajn sciojn pri la historio de la lingvo. Krome, fundamento de la Esperanto-klereco estas bona rego de la lingvo, sed ŝajnas esti regulo, ke ju pli laŭte iu reklamas ĝian facilecon kaj advokatas lingvan demokration, des pli malbona estas lia aŭ ŝia propra lingvoscio.

Esperantisto, kiu bone regas la lingvon, regule legas ĝian literaturon kaj orientiĝas pri ĝia historio, estas la plej bona reklamo por la lingvo. Kiu interesiĝas ankaŭ pri lingvopolitikaj aferoj, tiu studu ankaŭ ilin por akiri “sufiĉajn sciojn por kuraĝe kaj konvinke argumenti kontraŭ eraraj prezentoj”, kiel diras “Gvidlinioj pri informado” komence de la Jarlibro.

Serioza eksterulo – pri neseriozaj ni ne interesiĝas – iel sentas ĉe kulturita esperantisto fidindecon kaj eĉ ion allogan, dum informtrudulo tuj elvokas tedon. La unua lasas pozitivan impreson pri Esperanto, la dua nutras malnovajn antaŭjuĝojn.

Jes, informi pri Esperanto ne estas la plej grava tasko de individua esperantisto nek de UEA. La plej grava tasko estas bone lerni Esperanton en la vasta senco de kleriĝo pri ĝi. Helpi en tio estas la plej grava tasko de UEA. Ĉio cetera venos de si mem.

Osmo Buller
(La revuo Esperanto, 2013)


La republikigo en Libera Folio okazas kun permeso de la aŭtoro. Publikigo aliloke nur kun aparta permeso de la aŭtoro.


Pli pri la temo:

Stella scintillante

 

Stella belle scintillante,

sempre tu es coruscante,

perla in le vaste celo

detra nubilose velo

Stella belle scintillante,

sempre tu es coruscante

Mozart crea melodias

plen de dulce phantasia

Ingeniose variationes

con diverse emotiones

Mozart crea melodias

plen de dulce phantasia

Veni vesper’, sol non brilla,

tunc de novo tu scintilla

Tote nocte tu produce

incantante, suave luce

Veni vesper’, sol non brilla,

tunc de novo tu scintilla

Ora Wolfgang ha finite,

omne notas es scribite,

a Josepha, su alumno

dedicate in autumno

Ora Wolfgang ha finite,

omne notas es scribite

Quando yo in nocte viagia

luce tue incoragia

me e mi car companiones

que viagia trans nationes

Quando yo in nocte viagia

sempre tu me incoragia

Anque juven’ damisella

in le celo vide stella,

specta al compositor,

in su corde es amor

Anque juven’ damisella

in le celo vide stella

Quando yo in lecto jace,

tu mi oculos jam place

In mi auros cantilena,

Amadeus aere plena

Quando yo in lecto jace,

tu mi oculos jam place

 

Du jardekoj kun la Esperanta Vikipedio

La 15-an de januaro festis sian naskiĝtagon la anglalingva Vikipedio, kaj jam la 15-an de novembro povos same jubilei la Esperanta Vikipedio. Krome iam en majo 2021 la Esperanta Vikipedio atingos 300 000 artikolojn. Sed kian rolon havas Vikpedio en Esperantujo, kaj kian Esperanton enhavas Vikipedio?

La unua artikolo de la Esperanta Vikipedio temis pri modernismo, kaj originis en La Enciklopedio Kalblanda, kiun verkadis Stefano Kalb ekde 1995. La 15-an de novembro 2001 tiu artikolo estis konvertita de Chuck Smith al vikia formato, kaj tiel naskiĝis la Esperanta Vikipedio.

Post kelkaj semajnoj ĉiuj 139 artikoloj de la Kalblanda enciklopedieto estis konvertitaj, aperis frontpaĝo en Esperanto, kaj ĝi komencis kreski. Post dek jaroj, en 2011 estis 140 000 artikoloj, kaj en majo ĉi-jare oni atendas, ke estos superita la limo de 300 000 artikoloj.

Tio signifas, ke la Esperanta Vikipedio estas proksimume same granda kiel la versioj de Vikipedio en la hebrea (9 milionoj da parolantoj laŭ Vikipedio), la bulgara (9 milinonoj) kaj la dana (6 milionoj). La Esperanta Vikipedio krome estas klare pli granda ol la Vikipedioj en la kazaĥa (13 milionoj), la slovaka (5 milionoj) aŭ la kroata (pli ol 5 milionoj da parolantoj).

Tio tamen ne signifas ke Esperanto havas milionojn da parolantoj, sed ke la esperantistoj pretas dediĉi multe pli da energio al redaktado de sia Vikipedio.


Michal Matúšov
Foto: Niccolò Caranti CC BY-SA 3.0

– Estas konata afero, ke parolantoj de malgrandaj lingvoj havas al sia lingvo alian rilaton ol parolantoj de grandaj lingvoj. Ofte oni pretas pli labori por helpi al sia lingvo – tio ja estas bazo de la Esperanta movado. Mi dirus, ke Esperantistoj estas kompare pli aktivaj pri verkado de Vikipedio ol anoj de aliaj lingvoj. Kaj, ja, danke al tiu sinoferemo, nia Vikipedio apartenas al tiuj pli disvolvitaj, klarigas Michal Matúšov, unu el la ĉefaj aktivuloj de la Esperanta Vikipedio.

En Esperantujo li estas pli konata sub la nomo KuboF Hromoslav. Li de pli ol dek jaroj aktive laboras pri Vikipedio, unue en sia denaska lingvo, la slovaka, poste ĉefe en Esperanto.

– La Vikipedia komunumo min ankaŭ elektis administranto, do mi rajtas forigadi maltaŭgajn paĝojn kaj bontenadi Vikipedion. Kiel prizorganto de roboto mi faras amasajn redaktojn, ekzemple mi povas korekti kutimajn mistajpojn. Laste, sed ne balaste, kiel aktivulo de la organizo Esperanto kaj Libera Scio (estontece nomata Vikimedio Esperanto) mi ankaŭ prelegas kaj trejnas pri Vikipedio kaj ĝiaj frataj projektoj, organizas konkursojn kaj partneradojn.

Ĉu Vikipedio gravas por la Esperanto-komunumo, kaj se jes, kial?

– Vikipedio estas tre grava parto por la Esperanta komunumo. Pripensu, ĉu vi konas alian ĝeneralan enciklopedion en Esperanto? Vikipedio estas precipe utila edukilo pri ĝeneralaj temoj. Ekzemple la temaro de birdoj estas elstare prezentata en la Esperanta Vikipedio, multe pli bone ol en mia denaska lingvo.

– Pro sia famo, Vikipedio ankaŭ helpas firmigi specifajn fakajn vortojn, kiuj troviĝas eble nur en obskuraj paperaj vortaroj al kiuj ne multaj havas aliron. Krom tio, ĝi funkcias ankaŭ kiel montrofenestro de la kapabloj de la Esperanta komunumo.

– Menciindas ankaŭ, ke Vikipedio funkcias en ekosistemo de pluraj frataj projektoj de la Fondaĵo Vikimedio. Ili subtenas unu la alian por havigi pli grandan utilon. Ekzemple en Vikifontaro ni kolektas kaj transskribas librojn el la frua epoko de Esperanto, kaj en Vikivojaĝo ni kreas gvidilon por vojaĝo al, ekzemple, Esperantaj renkontiĝoj.

Iuj kritikas la lingvaĵon de Vikipedio, ĉu la lingvo-nivelo de la kontribuantoj estas problemo?

– Okazas, ke iuj Vikipediaj artikoloj uzas nekutiman lingvan stilon, eĉ enhavas klarajn erarojn. Tamen, mi dirus, ke ĝenerale la lingva nivelo estas bona kaj la absoluta plejparto de la artikoloj estas flue legebla. Kaj se vi trovas ajnan eraron, supre de ĉiu artikolo estas la butono “Redakti” kaj vi tuj povas montri kiel vi kapablas korekti.


Jouko Lindstedt

Akademiano Jouko Lindstedt rekomendas, ke lingve nespertaj esperantistoj iom atendu pri kontribuado al Vikipedio.

– La lingva kvalito de la artikoloj en la Esperanta Vikipedio tre varias – troviĝas bone verkitaj, kaj troviĝas aliaj, kiujn oni devas mense retraduki en la anglan por kompreni ilin. Ne ĉiuj kontribuantoj komprenis, ke ne sufiĉas posedi koncizan gramatikon kaj konsulti vortaron, sed oni devas legi Esperantan literaturon kaj ekzemple Monaton por lerni, kiel oni diras aferojn en Esperanto – kaj nur poste ekverki, Lindstedt diras al Libera Folio.

La lingva nivelo de la kontribuantoj tamen laŭ li ne estas la sola manko en Vikipedio:

– Alia problemo estas, ke en la artikoloj troviĝas pluraj alternativaj terminoj por la sama afero, ekzemple ”senpilota aviadilo”, ”droneo”, ”spavo”, ”UAV”. Estas nature, ke por iuj novaj fenomenoj la Esperantaj terminoj ne tuj stabiliĝas. Mi tamen suspektas, ke la kontribuantoj ne faras sisteman terminologian laboron en diversaj fakoj, sed solvas la problemojn ĉe ĉiu artikolo aparte. Sed mi koncedas, ke se ni postulus la saman nivelon kiel en la grandaj nacilingvaj Vikipedioj, la Esperanta enhavus multe malpli da artikoloj…

Nun la Esperanta Vikipedio havas 291 000 artikolojn, kaj laŭ la prognozo de Michal Matúšov, ĝi iam meze de majo 2021 atingos 300 000 artikolojn.

– Tio signifos, ke esperantistoj povos trovi utilajn informojn pri pli vasta temaro, kaj tiel Esperanto estos utila lingvo por pli multaj fakoj. Tamen, kvanto estas nur unu flanko de la monero – la alia estas kvalito, li atentigas.

Intervjuis Robert Nielsen


Pli pri la temo:

 

Vicprezidanto de ISAE: ”La angla venkis”

La angla lingvo jam plene triumfis en scienco, kaj ne havas sencon publikigi sciencajn esplorojn en Esperanto. Tial estas nur logike, ke estis malfondita la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj, diras Wendel Pontes, vicprezidanto de Internacia Scienca Asocio Esperanta, ISAE.

Wendel Pontes estas brazila biologo, fakulo pri la konduto kaj reproduktiĝo de insektoj. Kiel universitata profesoro, li respondecas pri laboratorio, faras sciencajn esplorojn, instruas pri zoologio kaj scienca metodo.

Aldone, li estas esperantisto ekde la jaro 1995, kaj ekde 2017 vicprezidanto de ISAE, Internacia Scienca Asocio Esperanta. En oktobro li faris publikan retan prelegon kun la titolo ”La fiasko de Esperanto en scienco”, en kiu li konvinke argumentis, ke ne havus sencon publikigi sciencajn esplorojn en Esperanto.

Post kiam iĝis ĝenerale konate, ke estis malfondita la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj, ĉar ”fiaskis la ideo konvinki oficialajn instancojn, ke eblas universitat-nivela instruado en Esperanto”, ni petis lin komenti la staton de la aferoj.


Wendel Pontes, vicprezidanto de ISAE.

Libera Folio: En oktobro vi prelegis pri la fiasko de Esperanto en la scienco. Ĵus iĝis vaste konata la malfondo de la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj. Ĉu tio pruvas vian tezon?

Wendel Pontes: – Parte jes. Pro la nuntempa funkciado de scienco, kiel mi detalis en mia prelego, fari bonan sciencon estas multe pli grava ol disputi kiu estus la plej taŭga lingvo por publikigi sciencajn rezultojn. Kaj nur pere de publikigo de originalaj sciencaj eltrovaĵoj scienco evoluas. Kiam mi parolis pri fiasko, mi pensis pri tiuj originalaĵoj.

– Simple ne valoras la penon publikigi tiajn sciencajn eltrovaĵojn en esperanto (aŭ en alia malgranda lingvo), ĉar la limigita kvanto de legantoj kondamnos ĝin al malapero. Se alia sciencisto faros la saman eltrovon, kaj publikigos ĝin en anglalingva vaste konata scienca revuo, li fariĝos la ”patro” de la ideo. Tiu kiu publikigis unue, tamen en malgranda obskura revuo, simple perdiĝos. Tio okazis kun Gregor Mendel, kaj okazas ĝis hodiaŭ. Nuntempe, se sciencisto publikigas en nekonata scienca revuo, li detruas sian propran sciencan karieron.

Dum multaj jaroj esperantistoj strebadis montri, ke Esperanto estas plenvalora lingvo, kiu taŭgas por ĉiaj celoj, ankaŭ sciencaj. Ĉu la malsukceso signifas, ke Esperanto kiel lingvo efektive ne taŭgas?

– Ne, la malsukceso ne signifas tion. Fakte, ankaŭ mi opinias ke Esperanto estas taŭga por ĉiaj celoj. La fiasko temis ne pri la lingvo mem, sed pri la hodiaŭa aspekto de scienco.

– En la komenco, ne estis granda malutilo al sciencisto dediĉi parton de sia tempo al publikigo de esperanta scienca artikolo, kiel ideologia klopodo antaŭenigi la lingvon. Sed hodiaŭ la scenaro tute ŝanĝiĝis. Publikigo de sciencaj artikoloj en Esperanto en la pasinteco baziĝis sur la ĝenerala kompreno ke la ekzisto de fakvortoj estas esenca por ke oni faru sciencon en tiu lingvo. Sed sen sciencistoj por antaŭenigi la fakon, ne gravas kiom da fakvortoj ekzistas, ĉu? Kaj tio estis la granda manko en Esperantujo, kiel mi montris en mia prelego.

Se la problemo ne temas pri Esperanto kiel lingvo, kial do okazis fiasko?

– La fiasko de Esperanto estas sama kiel la fiasko de aliaj naciaj lingvoj, kiel la portugala, ekzemple. Hodiaŭ nia landa scienca asocio ne plu publikigas sciencaĵojn en la nacia lingvo. Por ke la scienca revuo fariĝu videbla kaj alirebla al multaj aliaj sciencistoj eksterlande, ĝi fariĝis anglalingva, ĉar estas la lingvo regata de la plejmulto el la sciencistoj kiuj potenciale povus interesiĝi pri la enhavo de la revuo. Sciencaj revuoj kaj sciencistoj devas fariĝi konataj en sia fako, kaj se ili devas skribi en la angla por atingi tiun celon, tion ili faru.

Ĉu tio signifas, ke ankaŭ ĉiuj aliaj lingvoj krom la angla perdas sian signifon en scienco?

– Por originala scienco, jes. Scienco evoluas pere de konstanta disvastigado de siaj eltrovoj (la sciencaj artikoloj) inter samfakuloj ĉie en la mondo. Kaj nuntempe en la plejmulto el la grandaj respektataj laboratorioj, ĉiu sciencisto almenaŭ iom scipovas la anglan. Do sciencaj revuoj en la angla havas pli grandan eblon esti konataj kaj trovataj de la internacia scienca komunumo ol revuo kiu publikigas nur en la rusa aŭ en la japana. Scienco fariĝas pere de konstanta interŝanĝo de informoj de la sciencistaro. Anstataŭ pensi pri lingva justeco, sciencistoj preferas studi la lingvon kie troviĝas la informoj de ilia fako kaj produkti sciencon. Estas pli rapide kaj pli efike.

Ĉu finfine do la angla jam iĝis la internacia lingvo, kaj okazis la fina malvenko de Esperanto?

– Jes, rilate al scienco la angla triumfis. Sed tio ne estas la fina malvenko de Esperanto, nek de aliaj lingvoj. Malgraŭ ke la angla gravas por disvastigi originalajn sciencajn novaĵojn inter fakuloj, estas necese ke scienco estu popularigata al ĉiuj branĉoj de la socio. Ĉefe en la hodiaŭa momento, kiam oni atestas la kreskadon de kontraŭsciencaj konspirteorioj kaj pseŭdosciencaj ideoj. Popularigsciencaj prelegoj, podkastoj, videoj, blogaĵoj, estas ege gravaj en ĉiuj lingvoj, inkluzive en Esperanto.

Vi mem estas vicprezidanto de ISAE. Kian rolon havu ISAE kaj similaj organizaĵoj, se jam evidentas, ke Esperanto fiaskis en scienco?

– Laŭ mia kompreno, tiaj asocioj devas investi tempon kaj energion por popularigi sciencon al la esperanta komunumo. Tiel kiel estas scienco-popularigantoj en la angla, la hispana, la franca, la portugala, ankaŭ estu en Esperanto. Kaj la Esperanto-movado efektive faras tion, pere de prelegoj, seminarioj, blogaĵoj kaj jutubkanaloj. Tamen, estas forta manko de homforto por antaŭenigi la sciencan aferon, problemo kiu persistas de jardekoj, kiel mi klarigis en mia prelego.

La organizaĵo de esperantistaj medicinistoj, Universala Medicina Esperanto-Asocio, iris alian vojon. Ĝi ne volas okupiĝi pri popularigo de scienco en Esperanto, sed ĝia revuo de jam pluraj jaroj aperas en la angla. Kion vi opinias pri tia elekto?

– Tiu estas interesa ekzemplo kiu parte konfirmas mian teorion. Eblis persisti pri Medicina Internacia Revuo, por ke ĝi havu rolon en la hodiaŭa scienca scenaro, rezignante pri la lingvo. Mi opinias ke estis tre kuraĝa decido, fakte la nura elektebla, por daŭre publikigi la revuon sen perdi ĝian sciencan aspekton. De Esperanto ĝi nur konservis la nomon kaj la fakton ke ĝi akceptas resumojn de la sciencaj artikoloj en Esperanto. Tamen, mi jam klarigis en mia prelego, kial eĉ tiuj esperantlingvaj resumoj ne kontribuas por diskonigi Esperanton en scienca medio.

 

Komitatano de UEA demisias proteste

Marc Konijnenberg, komitatano A por Nederlando, anoncis sian demision el la komitato de UEA. En sia demisia letero li protestas kontraŭ la nuligo de la pensia aranĝo de la oficistoj de UEA kaj la pasiveco de la komitatanoj, eĉ kiam la estraro ignoras la decidojn de la komitato.

aMarc Konijnenberg. Foto: Facebook.En la lasta tago de la pasinta jaro la komitato de UEA senŝanĝe aprobis la buĝeton, kiun ĝi en aŭgusto rifuzis aprobi, postulante ke la estraro ĝin reviziu. La decido signifas interalie, ke estas nuligita la pensia aranĝo de la oficistoj de la asocio. Tion ne povis akcepti Mark Konijnenberg, kiu la 9-an de januaro anoncis sian demision el la komitato.

– Kun bedaŭro mi konstatis ke la komitato de UEA enhavas grandparte silentan ”ŝafaron”, kiu iele-trapele voĉdonas ĉu favore ĉu malfavore la proponojn, li skribas en sia demisia letero al la komitato.

Kiel la ĉefan kialon de sia decido li mencias la manieron en kiu estis pritraktita la buĝeto de la asocio por la jaro 2021. Libera Folio raportis pri la temo en pluraj artikoloj. La ĉefa malkonsento pri la buĝeto de 2021 laŭ li temis pri la pensia aranĝo por la restantaj kvar oficistoj en la Centra Oficejo. Nuligante la pensian programon, UEA laŭ li neglaktas siajn devojn kiel serioza labordonanto.

– Laŭ mi Esperanto estu lingvo kiu celas moralecon kaj justecon, kaj UEA estu morala kaj justa labordonanto. Ĉar UEA neglektas sian moralan devon, kaj la Komitato klare neglektas sian rolon, mi bedaŭrinde sentas min devigata forlasi la rolon de Komitatano A por Nederlando.


François Lo Jacomo.

Komitatano François Lo Jacomo konsentis pri la kritiko, sed miris, kial Marc Konijnenberg ne voĉdonis kontraŭ la buĝetpropono:

– Pro precize la kialoj, kiujn vi mencias, mi mem kaj du aliaj Komitatanoj voĉdonis kontraŭ la buĝeto. Vi ne voĉdonis. Mi aldonis argumenton, ke por plibonigi la financojn de UEA, plej grave estas firmigi la fidon de la Esperantistaro al la Asocio, kaj la menciita artikolo same kiel via decido forlasi la Komitaton pruvas, ke la buĝeta decido pri pensioj ne iras en tiun direkton. Mi daŭre opinias, ke tiu buĝeta decido damaĝos la financan situacion de UEA, tion mi ja diris dum la koncerna diskuto, sed la protokolinto (malgraŭ insisto) rifuzis eĉ protokoli tiun ĉi opinion, ĉar ĉiuokaze la decido estis jam farita antaŭ la diskuto.

Marc Konijnenberg respondis, ke li ja voĉdonis, sed evidente la voĉo ne estis ĝuste registrita:


Guy Matte. Foto: Facebook.

– Mi ne zorge kontrolis ĉu mi ricevis la konfirman retpoŝtmesaĝon, simile kiel okazis ĉe almenaŭ du aliaj komitatanoj. Kulpas mi. Sukcesa voĉdono tamen ne ŝanĝintus la rezulton.

Komitatano Guy Matte opiniis, ke estas neĝentile nomi la komitatanojn ”ŝafoj”, kaj diris, ke li voĉdonis por la buĝetpropono post serioza pripensado.

– La situacio de UEA estos bankrota se la Komitatanoj ne farus gravajn malfacilajn decidojn. Tio estas nia devo kaj ni ne povas nur meti la kapon en la teron kiel struto. Ni kune devas resanigi la financajn aferojn de UEA.

Simile argumentis komitatano Renato Corsetti:


Renato Corsetti. Foto: Aleks Andre CC-BY-SA-4.0

– La situacio de UEA estas tia, ke ne plu eblas havi pensiajn aranĝojn por la oficistoj. Estas miraklo, se oni sukcesos savi UEA-n. Vi pravas, ke nek la estraro nek la ĝenerala direktoro informis pri interparolo kun la oficistoj, sed kiel mi diris UEA faris sian eblon por ke la nunaj oficistoj estu kontentaj. Pri la estonteco ne estos pensiaj aranĝoj, sed mi estos kontenta, se entute estos oficistoj, kaj ne nur volontuloj.

Komitatano Osmo Buller komplete malkonsentis pri la ekonomia argumento:

– Guy Matte pravigas sian voĉdonadon per ”bankroto” de UEA. En tiu aserto mankas ĉiuj proporcioj, ĉar la pensia aranĝo temus sume pri 6 000-9 000 eŭroj, depende de la nivelo de la aranĝo. Tio estas ĉio krom bankrotiga.

Laŭ Buller, kiu voĉdonis kontraŭ la buĝeta propono, la nuligo de la pensia aranĝo estas neakceptebla decido:


Osmo Buller. Foto: Facebook.

– Por mi, kiel funkciulo de UEA kaj en politiko, la defendo de la rajtoj de dungitoj estis kaj restas unuarange grava kaj gvida principo. Ke oni tretas kaj malrespektas tion en la nuna UEA, evidente reflektas la socian pensadon de tiuj, kiuj pretas tion akcepti. Alie ili ne agas honeste, kio estas morale ne malpli neakceptebla.

Pluraj komitatanoj nomis Marc Konijnenberg unu el la plej valoraj anoj, kaj pledis, ke li tamen restu en la komitato. Li tamen restis ĉe sia decido.

Responde al demando de Libera Folio li diris, ke kontribuis al lia decido ankaŭ aliaj faktoroj:

– Sendube ankaŭ ludas rolon pandemia streĉo, ĉar ankaŭ por mi 2020 ne estis facila jaro: necerteco pri plua okazigo de fizika IJK en Nederlando; lastmomenta reorganizado de fizika al reta IJK; mortis kaj grave malsaniĝis familianoj pro la viruso; dum ĉi tiu defia periodo mi eklaboris kiel staĝanta flegisto (do flegas ankaŭ infektiĝintojn de la kronvirusa malsano). Mi ŝatus dediĉi mian ĉi-jare malpliiĝintan energion al agadoj kiujn mi taksas (pli) utilaj. Interalie mi ankoraŭ private instruas Esperanton per la reto, sed ĉiam prioritatas mia flegista studado.

Libera Folio: Kiel vi vidas la estontecon de UEA?

– Por ekscii ke la komitato kaj estraro de UEA ofte estas sendirektaj sufiĉas legi la komitatan liston, kvankam ja ankaŭ okazis sukcesoj kiel la Virtuala Kongreso – por la rolo kiun li ludis en ĝi, Fernando Maia Jr. tutprave elektiĝis kiel la Esperantisto de la Jaro. La estonteco de UEA estas en la manoj de ĝia gvidantaro, kaj restas espero por la Asocio se ĝiaj gvidantoj povas reveni al la radikaj ekzistokialoj de UEA.


Pli pri la temo:

 

Sol de flammiferos

Le sol de flammiferos
brilla in le pais del ligno
Le anellos annual
se accumula al horizonte  

Nubes ramettos
es trappate in le celo
Io sta firmemente
in un brun paisage  

Io time le scintilla
que inflamma le grande igne
le qual mesmo deos de ligno
non pote extinguer

Lacrimante io ora,
desirante pluvia
Le folios del autumno
jam es oblidate

Le foco de transformation es devastante
a ille que remane immobile
Ma si io eradica mi radices,
que de valor remane a me?

Le sol de flammiferos
incontra le horizonte,
deveni ancora un anello annual
Al arbores, un anno es como un die
e deman
- le spero, que se perdeva in le nocte

Spero celate

 

In le profunditate de mi corde
io ha celate mi suspiro
In le fonte del anima
io ha conservate le amor immemorial

In sonios secrete
io ha sigillate le spero del vita eterne
Durante le nocte
le facie del Deo luce in le lontanantia

Le prime amor
es tamben le ultime,
nam illo circumfere toto

Le fonte pur
es coperite de solo
e oblidate del majoritate

Sperantiose guttas de pluvia
frigida mi visage
Le beltate celeste
benedice mi oculos

Le prime radios solar
es cordas de un harpa
que calmemente sona
un psalmo insolite

Le aurora
conta del die nove
ubi toto lo que esseva
celate e oblidate
de novo videra le luce

20 000 membroj en reta Esperanto-grupo

La Esperanto-grupo en la usona retejo Reddit nun havas pli ol 20 000 membrojn. En decembro la grupo atingis rekordon pri la kvanto de vizitoj. Ni petis la administranton Robert Nielsen rakonti pri la grupo, kiu ekzistas ekde 2008.


La ĉefpaĝo de la Esperanto-grupo ĉe Reddit.

Reddit estas ĉefe anglalingva, usona retejo, en kiu estas multaj grupoj pri diversaj temoj. Ĝi similas al la iam populara sed nun malaperinta Esperanta retejo Klaku.net: la uzantoj afiŝas demandojn aŭ ligilojn, kiujn aliaj povas komenti kaj subteni aŭ malsubteni per voĉdono. La pli popularaj eroj ŝoviĝas supren en la paĝo.

La esperanta grupo estis fondita en novembro 2008 kaj fine de 2020 atingis 20 000 membrojn. La grupo estas dulingva – oni povas afiŝi aŭ en Esperanto aŭ en la angla. La anglan unuavice uzas komencantoj, kiuj ankoraŭ ne regas Esperanton.

Robert Nielsen aliĝis al la estraro de la grupo en 2016 kaj nun estas la sola aktiva administranto. Ni petis lin rakonti pri la grupo kaj por kio ĝi utilas.

Libera Folio: 20 000 anoj estas tre granda kvanto por io ajn Esperanto-rilata. Sed kiom el tiuj homoj fakte aktivas, kaj kiom el ili fakte scias Esperanton aŭ lernas ĝin?


Robert Nielsen.

Robert Nielsen: – Estis 109 685 vidoj de 10 387 homoj en decembro. Tiu estis la plej populara monato de la jaro, kaj eble iam ajn. Pri ilia nivelo de Esperanto, mi ne scias. Certe estas granda miksaĵo inter homoj kiuj ne scias eĉ unu vorton kaj iuj kiuj flue parolas ĝin. Ĉiutage ni averaĝe ricevas inter tri kaj kvar mil vidojn de ĉirkaŭ 600 unikaj uzantoj. Multaj homoj uzas la grupon pasive, ili rigardas la filmetojn, legas la artikolojn, sed mem nenion afiŝas.

Laŭ vi, kial indas okupiĝi pri la retejo?

– Estas bonega maniero por subteni kaj informi esperantistojn. Ofte, kiam iu kreas ion en Esperanto, la ero ricevas malmultajn vidojn, kaj tio estas seniluziiga. Per Reddit mi povas subteni tiujn kreintojn kaj kuraĝigi ilin. Simile, povas esti malfacile por aliaj esperantistoj trovi novajn kaj interesajn aferojn en la lingvo, do mi ŝatas kunigi tiujn du grupojn.

Kiuj estas la plej oftaj temoj?

– Honeste, oni neniam anticipe scias, kio aperos ĉiutage, kaj tiu estas unu el la plej interesaj aferoj. Io ajn povas aperi.

Kiuj estas viaj taskoj kiel administranto? 

– Mi havas du taskojn: aldoni kaj forpreni. La unua estas neoficiala sed pli grava. Ĉiutage mi afiŝas interesajn kaj bonkvalitajn esperantaĵojn por la intereso de la grupo sed ankaŭ por subteni la kreintojn. Ofte neniu konus tiujn erojn sen la subteno de la Reddit-grupo.

– La dua tasko estas forpreni iujn afiŝojn kiuj ne taŭgas. Ekzemple se io estas spamaĵo aŭ malĝentila, mi forprenas ĝin. Sed dum miaj kvar jaroj kiel estro, mi elfermis nur unu homon pro malĝentileco

– Plia grava tasko estas teni altan kvaliton por la afiŝoj en la grupo. En fejsbuka grupo pri Esperanto io ajn aperas kaj homoj ne havas tempon por legi ĉion, do ili rigardas nur tiujn erojn, kiuj postulas la plej malaltan kvanton de energio. Mi ne volas ke tiu okazu al la Reddit–grupo.

Kiel eblas eviti tion?

– Tiel nomata “pigra afiŝado” estas problemo por multaj grupoj en Reddit. Mi tre bedaŭras vidi, kiam iu elspezis multe da tempo por krei interesan kaj originalan filmeton aŭ artikolon, sed homoj ignoras ĝin kaj rigardas iun bildon ĉar tiu postulas multe malpli da tempo. Mi strebas akiri ekvilibron inter la pigraj afiŝoj popularaj kaj la afiŝoj kiuj postulas pli da tempo sed vere kontribuas al nia kulturo.

– Kompreneble, kiam mi forprenas ion, iuj opinias ke ajnaj reguloj estas cenzurado. Do mi provas trovi ekvilibron inter lasi la komunumon decidi kiajn afiŝojn ili volas vidi, kaj samtempe ne lasi la grupon pleniĝi je rubaĵo.

– Alia ekvilibro estas inter komencantoj kaj spertuloj. Kompreneble komencantoj havas multajn demandojn pri bazaj aferoj, kaj iĝas tede por spertuloj respondi al la samaj demandoj denove kaj denove. Oni lernas lingvon por uzi ĝin, ne por senfine diskuti pri ĝi. Sed kompreneble oni devas subteni komencantojn kaj bonvenigi novulojn al la komunumo. Do mi kreis apartan diskutejon por gramatikaj demandoj, kaj oni demandu nur tie. Tiel eblas helpi komencatojn sen tedi la spertulojn.


Pli pri la temo:

 

Animation graphic de musica

 Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2018

In YouTube il ha un interessante categoria de videos a discoperir: le partituras graphic.
Un eminente creator de tal videos es Stephen Malinowski. Ille ha producite avantiate partituras graphic, ubi le tonos es reproducite con separate colores e formas, pro symbolisar le differente tonos e instrumentos.
Il es intertenente spectar iste videos, ma anque educative. Io ha obtenite un comprension plus profunde de certe pecias de musica, gratias a illos.

Un exemplo es “Le Sacre du printemps” de Igor Stravinskij, le qual io antea ha trovate chaotic et enigmatic. Le animation de Sr. Malinowski de iste obra me ha date un melior comprension de su structura e instrumentation.
On pote vider un poco in avantia como le musica se evolvera: le interaction del lineas melodic, del irregular rhythmos, e le combination de differente instrumentos in le textura musical. Isto da un melior supervista del continuitate del pecia.

Ille anque ha facite partituras graphic que es multo belle, per exemplo del prime Arabesque de Claude Debussy, ubi le undulante tonos es materialisate in le forma de cordes e papiliones stilisate.

In le animation del famose canone de Pachelbel, ille lassa le partes melodic revolver in un rota, ubi on pote vider como illos es repetite e variate.

Como le ultime exemplo del arte musical graphic de Sr. Malinowski io vole mentionar le animation del tertie parte del Concerto Hibernal de Antonio Vivaldi, del “Quatro stationes”.

Hic anque le oculos pote disfructar se del stilo plen de contrastos del “prestre rubie”, nunc contemplative e lyric, nunc plen de temperamento e fortia.

Le partes melodic meandra in alto como parve serpentes que devora le tonos globular, super un fundo de extendite burdones.

Longemente le serpentes repe in avante, hesita, cerca lor via, ante que illos al fin attacca su victima con phrenetic staccato-morsuras.
 

Sr. Malinowski non es le sol talento in YouTube in le campo de animationes graphic de musica.
Io vole mentionar un de plus ante de finir iste chronica:
Andy Fillebrown ha publicate un serie de animationes ubi le tonos vola in avante ex un grande distantia in lo que poterea esser describite como un tunnel trans le spatio, brodate con radios tonal ex galaxias lontan.
Naturalmente iste typo de animation es particularmente apte pro pecias musical de character epic.

Io pote recommendar le animation de “La Cathédrale engloutie” (Le cathedral affundate) de Debussy e anque le celebre Toccata e Fuga in Re Minor de J.S. Bach, le qual obtene un funeste, martial character, quando le tonos arriva como missiles interplanetari in un guerra stellar, contra le indefense spectator de YouTube.

2020: FRUKTOZA YARO EN LA IDO-LITERATURO

Kovrili dil 11 libri publisita dum la duesma semestro di 2020.
En antea blogajo on povas vidar la kovrili dil 12 libri aparinta
dum la unesma semestro di ta yaro.

Dum la tota yaro 2020 aparis la sequanta Ido-libri o -broshuri:

(Per * markizesas la publisuri del duesmasemestro, do olti ne ja mencionita en l’antea blogajo bibliografial.)

 

*Carlevaro, Tazio, Haupenthal, Reinhard, Madonna, Tiberio, Neves, Gonçalo: Bibliografio di Ido. 3ma edito plubonigita e kompletigita til julio 2020. Bellinzona: “Hans Dubois” 2020. 302 p. ISBN 978-88-87282-41-2. (pdf-edituro) [Aparis anke kom papera libro (sama ISBN, 317 p.) kun limitizita edito-quanto, distributita a biblioteki.]

Chandler, James (trad.): Terence McKenna kun Art BellTerence. McKenna diskutas kun radio-hosto Art Bell che Coast to Coast AM en mayo 1997. Tradukita da James Chandler. 106 p. 2020. (pdf-edituro)

Drake, Brian E. (trad.): H(enry) L(ouis) Mencken: Mencken-krestomatio. Selektita e tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 172 p. (pdf-edituro)

Drake, Brian E. (trad.): Robert Louis Stevenson: La stranja kazo di doktoro Jekyll e sioro Hyde. Ilustruri da S. G. Hulme Beaman. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 138 p. (pdf-edituro)

Drake, Brian E. (trad.): H(erbert) G(eorge) Wells: La tempo-mashino. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 151 p. (pdf-edituro)

Drake, Brian E. (trad.): George Bernard Shaw: La Dicipulo dil Diablo. Melodramo en tri akti. Skriptita dum 1896 e 1897. Unesme pleita Albany 1897. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 127 p. (pdf-edituro)

Drake, Brian E. (trad.): Larry Kent: Mortala kiso. Misterio di Larry Kent. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 155 p. (pdf-edituro)

Drake, Brian E. (trad.): L. Frank Baum: La marveloza sorcisto di Oz. Ilustrita da W. W. Denslow. Tradukita aden Ido da Brian E. Drake. Dundee: Evertype 2020. 262 p. ISBN-10 1-78201-240-0, ISBN-13 978-1-78201-240-5.

Drake, Brian E.: Tu. Poemo-serio. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 30 p. (pdf-edituro)

*Drake, Brian E. (trad.): Ward M. Stevens: (Paul S. Powers): Sonny Tabor mortinta o vivanta. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 81 p. (pdf-edituro)

*Drake, Brian E. (trad.): Ward M. Stevens: (Paul S. Powers): Sonny Tabor fumagas la Cirklo-Kaudo. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 80 p. (pdf-edituro)

*Drake, Brian E. (trad.): Emile C. Tepperman: Morto sendas la maniiki. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 92 p. (pdf-edituro)

*Drake, Brian E. (trad.): Ward M. Stevens: (Paul S. Powers): Sonny Tabor ye la Jibeto-domeno. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 79 p. (pdf-edituro)

*Drake, Brian E. (trad.): Alfred Jarry: Rejulo Ubu. Dramato en kin akti en prozo. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 83 p. (pdf-edituro)

*Drake, Brian E. (trad.): Peggy Gaddis: Yunino en kakio. Romantika romano. Tradukita da Brian E. Drake. Oxford, NY: The Oxford Rationalist 2020. 130 p. (pdf-edituro)

Jacob, Max: Nova vivo. 22 recepti vejetarala. Nova edituro, konforma al unesma ed original edituro de 1934 aparinta che Ido-Centrale en Berlin, nun ilustrita e kelke revizita, kun epilogo da Gonçalo Neves (pri le Jacob ed ulo plusa). Espinho: Editerio Sudo 2020. 31 p. (pdf-edituro)

*Madonna, Tiberio: L’asasino di Gonçalo. Detektivo-romaneto di cienco-fiktivajo. Italia: Editerio La Plumo 2020 (per Lulu). 112 p. ISBN 9780244223540 [Verko ja aparinta kom pdf-libro en 2018, ankore disponebla hike.]

Neves, Gonçalo: Itere. Kolekturo de 18 original Ido-poemi senpretenda (qui povus esar mem plu mala), kun prefaco da Nuno Lemos. Espinho: Editerio Sudo 2020. 38 p. (pdf-edituro)

Neves, Gonçalo (trad.): La hororo di homal foleso. Kolekturo de 27 fotografuri pri poluto ed altra homala folaji, kompilita e textizita da anonimo. Tradukis de la Franca: Gonçalo Neves. Editerio Sudo 2020. 30 p. (pdf-edituro)

*Neves, Gonçalo (trad.): Lewis Carroll: L’aventuri di Alicia en Marvelia. Ido-tradukuro da Gonçalo Neves. Dundee: Evertype 2020. 148 p. ISBN-13: 978-1782012818. ISBN-10: 1782012818

Pontnau, Robert (trad.): La Franca revoluciono. Tradukita da Robert Pontnau. 2020. 32 p. (imaj-rakonto) (pdf-edituro).

*Stuifbergen, Hans (trad.): Paulo Giordano: En epoko di kontagio. Amsterdam: La familio Idistaro literatur-klubo. 52 p. 2020.

*Stuifbergen, Hans (trad.): Chimamanda Ngozi Adichie: Omnu devus esar feministo. Amsterdam: La familio Idistaro literatur-klubo. 28 p. 2020. 

Yen kelka statistikal datumi pri la supera listo (inter parentezi, por komparo, aparas la korespondanta datumo de 2019):

Nombro de libri publisita: 23 (34)

Nombro de verki originala: 5 (22)

Nombro de verki tradukita: 18 (12)

Nombro de autori ed/o tradukinti: 9 (13)

Nombro de libri/broshuri papera: 5 (3)

Nombro de pdf-libri/-broshuri: 18 (31)

Distributo autorala: Drake: 13 (11); Neves: 4(4); Madonna: 2 (9); Stuifbergen: 2 (0); Carlevaro: 1 (3); Chandler: 1 (0); Haupenthal: 1 (0); Jacob, M.: 1 (0); Pontnau: 1 (0). 

Nombro de pagini: entote 2.459 (2.616) 

Jenri reprezentata: romano (12), esayo (3), poezio (2), bibliografio (1), dramato en prozo (1), interviuvo (1), koquarto (1), social kritiko (1). 

La yaro esis fruktoza, quankam ne rekordala. Kun 23 tituli, ol esis la duesma maxim bona yaro, dop la rekordal (e nefacile superirebla!) 2019 (34) ed apene avan 2018 (22). Tamen, kompare a 2019, malgre la konsiderinda diminuto dil nombro de verki (23 < 34), la totala pagino-nombro ne diminutis proporcionale (2.459 < 2.616), quo signifikas ke, meznombre, en 2020 la publisuri esis konsiderinde plu paginoza kam en 2019 e certe multe plu paginoza kam en 2019 (2.459 > 1.759). Altra pozitiva tencenco es l’augmento dil nombro de papera libri (5) kompare a 2019 (3) e 2018 (2). Ol durez em 2021! 

Certe ameliorenda es la nombro de verki original, tro mikra (nur 5) kompare a tradukuri (18). 

Nu, existas nun multa Ido-libri lektebla e mem lektinda, por omna gusti e tendenci. On do sequez la konsilo da Juste, qua yene kronizis la prefaco di La Serchado:

 

«Agez kom bon lektero : do vu lektez…»

La buĝeto de UEA estis aprobita lastmomente

Kvin monatoj ne sufiĉis por ŝanĝi eĉ komon en la buĝeto 2021, kiun la komitato rifuzis aprobi en aŭgusto. UEA pagos neniom por pensiaj aranĝoj de oficistoj. 10 000 eŭroj estos rezervitaj por la sekvoj de ”administra transiro” en la Centra Oficejo, sed ne klaras, kion tio signifas.

La buĝeto de UEA por la jaro 2021 estis aprobita de la komitato en la 31-a de decembro 2020 post mirinda proceduro. La nun akceptita buĝeto neniel diferencas de la propono, kiun la komitato pli frue dufoje rifuzis akcepti.

La buĝeto estis unuafoje proponita al la komitato la 2-an de aŭgusto. La komitato tiam ne ricevis promesitan raporton pri la planata financa resanigo de UEA, ĉar la proponoj en ĝi laŭ la prezidanto povus timigi la membrojn.

Poste la timigaj rekomendoj tamen estis konigitaj al la komitato, sed ili enhavis pli da demandoj ol respondoj, kaj post longa diskutado la komitato decidis prokrasti la aprobon de la buĝeto.

La diskuto daŭris en kroma komitata kunsido en septembro. Tiam la komitato decidis, ke ĝis la fino de novembro la estraro devos prezenti novan proponon de buĝeto por la jaro 2021 kaj gvidliniojn por la investa politiko. Ĝis la fino de novembro tamen nenio aperis.

La 9-an de decembro la estraro anstataŭe denove prezentis al la komitato la malnovan, senŝanĝan buĝetproponon, kiun la komitato jam dufoje resendis por kompletigo. Aldone, kaj eĉ pli mirinde, la estraro krome proponis ke la komitatu ”amendu” la buĝeton de la finiĝanta jaro 2020, aldonante al ĝi nespecifan sumon kiel rezervon ”por financi la kostojn de transira fazo en la buĝeto 2021”.


Osmo Buller

Komitatano Osmo Buller atentigis, ke neniu ero de la buĝeto estis reviziita, kvankam la komitato aparte decidis, ke la estraro reviziu la buĝeton. Ĝenerala sekretario Aleks Kadar respondis, ke ne necesas revizii la buĝeton, ĉar la ”petoj” de la komitato ja estas konsiderataj de la estraro kaj la ĝenerala direktoro.

Buller aparte miris pri la propono ”amendi” la buĝeton de la finiĝanta jaro, kaj eĉ sen mencio de konkreta sumo:

– Tio estas kaĉa kaj kontraŭdira. La buĝeton por 2020 ni ne povas amendi nun, kiam la jaro estas preskaŭ finita. Se temas pri mistajpo kaj oni celas amendon en la buĝeto por 2021, kies akcepton la 1-a punkto signifas, tio estas absurda kaj nelogika. Revortumo de la propono ŝajnas al mi necesa. Mi petas klarigon.


Martin Schäffer.

Responde al la kritiko de Buller eksplodis lia posteulo kiel ĝenerala direktoro, Martin Schäffer:

– Mi forte kontraŭstaras, ke Osmo distrumpetas ion pri malprofesieco de la buĝet-preparo ĉe UEA. Tio subfosas la fidon al la gvidorganoj. Krome tio tute ne estas vero. La buĝeto estas farita laŭ prudentaj taksoj, spertoj kaj kalkuloj.

Osmo Buller aliflanke ricevis subtenon de la eksa prezidanto Mark Fettes, kiu konsentis kun li pri tio, ke necesas apartigi la proponojn pri la buĝeto 2021 kaj eventuala amendo de la buĝeto 2020.


Mark Fettes

– Mi ankaŭ samopinias kun Osmo, ke propono amendi la buĝeton 2020 devas veni kun ciferoj. Do, se la estraro volas refari tiun proponon, ĝi bonvolu indiki kiuj(j)n linio(j)n de la buĝeto ĝi proponas ŝanĝi, kun kiuj ciferoj. Mi tamen ne vidas bezonon entute ligi la kreon de rezervo al decido pri la buĝeto 2020. Kial ne simple proponi krei rezervon de 10 000 eŭroj por la menciitaj celoj? La sumo venas ĉiuokaze el la kapitalo.

Komitatano François Lo Jacomo opiniis, ke la estraro intence ignoris la proponojn de la komitato pri necesaj ŝanĝoj en la buĝeto. Kiel ekzemplon li menciis la diskuton pri la pensia aranĝo por la oficistoj, kiu mankas en la buĝeto 2021:


François Lo Jacomo.

– Problemo estas pli komunikado ol buĝetado mem. Ekzemple, en la protokolo de la kunsidoj pri pensioj, intence estis forĵetita opinio, kiun mi ja klare esprimis dum la kunsido kaj ripetis dum komentado de la unua versio de tiu ĉi protokolo, nome ke rezigno pri tiu pensia aranĝo riskas malpliriĉigi UEA-n, tiusence, ke homoj (kiel mi) malpli emos donaci al UEA se ili sentos sin miskomprenataj, kaj sufiĉos malmultaj tiaj homoj por financi la koncernan buĝeteron.

Nenio fine estis ŝanĝita en la buĝeta propono, kaj la buĝeto dufoje resendita de la komitato estis aprobita kun tri kontraŭaj voĉoj: tiuj de Osmo Buller,  Tuomo Grundström kaj François Lo Jacomo. Por la buĝeto voĉdonis 41 komitatanoj, sin detenis tri. La detalaj rezultoj troveblas en la komitata diskutejo.

La propono pri lastmomenta amendo de la buĝeto 2020 estis apartigita disde la buĝeta decido kaj anstataŭ amendi la buĝeton de finiĝanta jaro oni decidis simple preni la proponatan rezervon el la spezokonto:

Subtene al la procezo de administra transiro, konforme al la volo de la Komitato sekurigi la estontecon de la Oficejo, Biblioteko, Libroservo kaj aliaj servoj, la Ĝenerala Direktoro estas rajtigita starigi rezervon de maksimume 10 000 EUR (dek mil eŭroj) en la buĝeta spezokonto 2020 por kovri eksterordinarajn kostojn ligitajn al la transiro.

Tiu propono estis aprobitaj kun 39 poraj voĉoj, 5 sindetenoj kaj 3 kontraŭaj voĉoj.

Kvankam oni do rezervis 10 000 eŭrojn por antaŭvidataj ŝanĝoj en la Centra Oficejo, oni nenion decidis pri tio, kiaj ŝanĝoj efektive okazu en la Centra Oficejo.


Pli pri la temo