Monthly Archives: August 2020

La Ondo dufoje ĉesis aperi – sed ne malaperis

En 2016 Libera Folio kun bedaŭro raportis, ke ĉesis aperi la papera revuo La Ondo de Esperanto. Fine de 2019 ĉesis aperi ankaŭ la elektronika versio de la revuo. Kaj tamen La Ondo pluvivas, en formo de abonebla almanako, kies abonantoj financas ankaŭ la funkciadon de ĉiutage aktualigata novaĵretejo. Ni petis Aleksander Korĵenkov klarigi, kiel tio funkcias.


Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov, la eledonisto kaj la redaktisto de La Ondo. Foto: Aleksej Korĵenkov.

Libera Folio: Fine de la pasinta jaro aperis la lasta numero de la monata revuo La Ondo de Esperanto, sed La Ondo plu ekzistas. Kio okazis jarŝanĝe?

Aleksander Korĵenkov: Antaŭ ol respondi, necesas atentigi, ke La Ondo de Esperanto estas nur parto, eĉ se la plej grava parto, de nia informa agado, kiu daŭras preskaŭ kvar jardekojn, kaj, se vi permesas, mi faros etan plonĝon en la historion por klarigi tion.

Jes, tio povus esti interesa.

– Komence de la 1980-aj jaroj ni – temas pri kelkaj uralaj kaj siberiaj gejunuloj – tediĝis pri la agado de ASE [Asocio de Sovetiaj Esperantistoj] kaj de la eksaj SEJM-aj [SEJM: Sovetia Esperantista Junulara Movado] aktivuloj, kaj ni decidis agi laŭeble memstare. Mi ne intencas nun prelegi pri nia tuta tiutempa agado varia kaj riskoplena, tamen, ĉar temas pri afero gazeta, mi menciu, ke ni fondis la informilon Ekzakte (1982-91) kaj la trimonatan kulturan almanakon Sezonoj, ambaŭ aperis samizdate, t. e. neleĝe (kaj senimposte): ili estis preparataj per tajpilo, poste multobligataj; dum la samizdata periodo nia abonantaro estis ĉefe en la orienta parto de Sovetunio.

– En 1991, la kolapsojaro de Sovetunio, okazis la unua ŝanĝo: Ekzakte kaj Sezonoj, kiuj plenumis sian samizdatan rolon, ĉesis, kaj ekaperis du novaj gazetoj: la ĉiumonata movada Ruslanda Esperantisto (RE) kaj la dumonata socia-kultura La Ondo de Esperanto (LOdE), kiuj transprenis la titolojn de la respektivaj antaŭrevoluciaj gazetoj. Ili estis kompostataj komputile. RE, nemultekosta informilo dissendata en leterkovertoj, bone progresis kaj baldaŭ iĝis la ĉefa movada gazeto en Ruslando, dum la pli varia kaj ampleksa LOdE havis nemultajn abonantojn, sed en ĝi plu kunlaboris la aŭtoroj de Sezonoj kaj novaj verkemuloj kaj recenzantoj.


La kovrilpaĝo de la somera Ondo, aperinta en la komenco de julio.

– La vivnivelo en Ruslando iom post iom kreskis, niaj legantoj jam povis aboni pli dignan gazeton, kaj en 1997 finiĝis la dua periodo de nia gazetado, ni nomu ĝin Ruslanda. Ekde la 35-a numero La Ondo de Esperanto ensorbis ĉiujn rubrikojn de RE kaj transformiĝis al ĉiumonata revuo.

– Komenciĝis la tria periodo, internacia, en kiu LOdE iĝis internacia gazeto laŭ la geografio de la aŭtoroj kaj abonantoj, presata en Pollando kaj dissendata el Litovio. La ĉiumonata Ondo aperis papere preskaŭ dudek jarojn, sed la mondo evoluis, la reto donis novajn eblojn, kaj post kelkaj eksperimentoj ekde la 147a numero (januaro 2007) apud la papera versio estis publikigata ankaŭ la malpli kosta bita (elektronika) versio en la formato pdf, kiu rapide atingis la abonantojn. Post kelkaj jaroj ni konstatis, ke la papera abonantaro iom post iom ŝrumpas, kaj la elektronika konstante kreskas. Sed ankaŭ la politika situacio komplikis la regulan busan cirkuladon inter Kaliningrado, Olŝtino kaj Kaŭno por presigi, pagi, porti kaj dissendi la paperan gazeton, kaj la lasta papera Ondo aperis en decembro 2016 (n-ro 266).

– Dum la kvara, bitgazeta periodo ekde januaro 2017 (n-ro 267) ĝis decembro 2019 (n-ro 302) LOdE plu aperis ĉiumonate, nun en la formatoj pdf kaj ePub; sed ĝia amplekso iĝis multe pli granda ol la papera, kutime ĉiraŭ 70-paĝa. Tio postulis pli da laboro, kaj miaj feblaj okuloj nur grandpene eltenis ĉiutagan 16-18-horan laboradon antaŭekranan. Krome, ni komprenis, ke multaj novaĵoj en la revuo ne plu estis veraj novaĵoj je la momento de la koncerna monata eldondato, ĉar intertempe ili diskoniĝis en la reto. Ni neeviteble devis ŝanĝi nian informstrategion, kaj ĝuste pri tiu ŝanĝo vi demandas.

Kaj do, kio okazis jarŝanĝe?

– La ŝanĝo estis sufiĉe drasta, nome: ekde januaro 2020 La Ondo de Esperanto funkcias dumaniere: unue, kiel ĉiutage aktualigata novaĵretejo; due, kiel ampleksa trimonata almanako, en kiu estas publikigataj la plej gravaj tekstoj el la retejo, kaj ankaŭ artikoloj, eseoj kaj beletraĵoj verkitaj speciale por la almanako.

Laŭ amplekso la almanako ne tre diferencas de la monata revuo, se kalkuli la jaran paĝokvanton, ĉu? Kial vi preferas ĝin aperigi malpli ofte? Ĉu la enhavo malsamas?

– Kvankam ĉiuj antaŭaj sekcioj de La Ondo, escepte de la amuza ”Mozaiko”, plu aperas, la proporcio inter ili ŝanĝiĝis favore al la kultursekcio, kiu okupis 52 paĝojn en la unua ĉi-jara almanako (№303), kaj 59 paĝojn en la dua (n-ro 304). Sendube, al la magriĝo de la movada sekcio “Eventoj” kontribuis ankaŭ la koronvirusa pandemio, pro kiu esperantistaj renkontiĝoj, kongresoj, kursoj kaj festivaloj nun ne oftas, sed, kiel mi jam diris, la aktualaĵoj nun rapide aperas en nia novaĵretejo, kaj nur kelkaj el ili restas interesaj kaj publikigindaj je la momento de la sezona eldono.

Kia estas la rolo de la novaĵretejo? Kiel vi elektas la novaĵojn, kaj el kiuj fontoj vi ilin ĉerpas?


La novaĵretejo de La Ondo de Esperanto.

– Nia novaĵretejo aperis fine de 2010 kiel La Balta Ondo, kaj kutime en ĝi aperis kvar aŭ kvin informoj ĉiusemajne, entute 2 250. Sed ekde la 1-a de januaro en la reta alo de La Ondo ĉiutage aperas almenaŭ unu nova teksto, hodiaŭ, la 2-an de aŭgusto, estas la 215-a tago de nia senĉesa informado.

– Se temas pri la fontoj, la plej grava el ili estas la Gazetaraj Komunikoj de UEA, sed gravas kiel fontoj ankaŭ la retejo de TEJO kaj El Popola Ĉinio, malpli ofte ni ĉerpas novaĵojn el Libera Folio, Heroldo Komunikas, foje ankaŭ el Facebook, Edukado.net kaj el aliaj publikaj retejoj. Kompreneble, Halina kaj mi daŭre verkas por la retejo kaj por la almanako, kaj niaj kunlaborantoj daŭre sendas siajn tekstojn por aperigo en La Ondo de Esperanto.

– Iusence nia novaĵretejo plenumas la rolon de la centra “superpartia” Esperanto-informejo, kvankam la uzata sistemo (WordPress) ne ebligas al ni realigi pliajn funkciojn, kiujn oni vidas ĉe grandaj informretejoj. Sed kiu en Esperantujo investu en tian projekton?

Kiel laŭ vi la rolo de La Ondo diferencas de la rolo de Libera Folio?

– Unue, La Ondo estas ĉiutaga informejo, dum Libera Folio aperigas unu-du informojn semajne. Due, La Ondo nur disponigas diversfontajn informojn, ne ĉiam gravajn, dum Libera Folio instigas diskutojn, foje tre interesajn, elektante trafajn temojn por tio. Kaj fine, ni tute ne esprimas nian rilaton al la informoj, publikigante ilin tiaj, kiaj ili estas, dum la redakcio de la Folio kutimas enmeti antaŭ la teksto sian klarigon aŭ enkondukon, supozeble sekvante iun gvidlinion.

Kiom da abonantoj havas via almanako? Kiom da abonantoj estu, por ke la laboro restu por vi sencohava?

– Nun estas ĉirkaŭ 120 abonantoj, kaj ĉi tiom estas nur duono de la abonantaro de la ĉiumonata bita Ondo. Tio ne sufiĉas por vivteni nian entreprenon, pagi la retejojn (ni prizorgas ankaŭ grandan arkivan retejon kun miloj da tekstoj kaj bildoj, podkastejon, retservojn, aparataron, riparadon ktp).

– Nun ĉiujn elspezojn kovras ni mem kaj niaj abonantoj, amikoj kaj patronoj – vidu liston – ja neniu esperantista asocio, fondaĵo aŭ establo finance subtenas nin. Ni ŝatus enspezi almenaŭ tiom, kiom la bita La Ondo de Esperanto donis dum la tri antaŭaj jaroj – ĉirkaŭ 3 500 eŭrojn jare, aŭ ĉirkaŭ 300 eŭrojn monate por nia konstanta duopa laborado, sed ŝajne Esperantujo estas tro malriĉa por permesi al si la lukson havi sendependan informejon.

Kia vi vidas la rolon de paperaj revuoj en la nuna kaj estonta Esperantujo?

– Prognozi estas malfacile, sed kompare kun la pasinteco ilia rolo reduktiĝis. Ekzemple, en 1990-91 en Sovetunio aperis pli ol tridek Esperantaj gazetoj kaj informiloj, sed nun en Ruslando estas, krom se mi tre eraras, neniu papera gazeto Esperanta.

– En la sfero de novaĵoj kaj diskutoj la reto jam venkis en Esperantujo, en kiu mankas taggazetoj, kiuj konkurencas kun la reto, radio kaj televido en la granda mondo. Nur danke al asocia financado (ofte per membrokotiza sistemo) ankoraŭ ekzistas paperaj organoj de kelkaj dekoj da landaj kaj fakaj asocioj. Eĉ UEA ne plu aperigas papere sian jarlibron, sed ankoraŭ persistas pri la revuo Esperanto, tamen kiom da personoj abonus ĝin sen membri en la asocio? Supozeble, post kelkaj jaroj ankaŭ ĝi transfomiĝos al bitgazeto aŭ retĵurnalo rezervita al la membroj, tamen Beletra Almanako, La KancerKliniko, Literatura Foiro kaj Monato espereble ankoraŭ dum jaroj venados al niaj poŝtkestoj.

Pli pri la historio de La Ondo kaj ĝiaj antaŭuloj oni povas legi ĉi tie: Iom pri “La Ondo de Esperanto”

Antonia Montaro: La reta IJK superis la atendojn

La unua reta IJK ne nur estis surprize bona imito de ĉeesta renkontiĝo. En pluraj manieroj, ĝi klare venkas la tradiciajn kongresojn. Tion skribas Antonia Montaro, unu el la organizintoj de la ĉi-jara reta IJK, en sia vidpunkta artikolo.

Fine de aprilo estis definitive – IJK devos realiĝi en la interreto. Sed kion signifos tio? Tion sciis nek ni organizantoj, nek la partoprenontoj. Efektive, eĉ tagon antaŭ IJK, ne estis tute klare kia ĝi estos. Nun, post la kongreso, mi povas konstati ke ĝi estis mejloŝtono en pluraj manieroj.

Se vi ĉeestis regulajn unuhorajn skajpalvokojn kaj imagis ke IJK estos simila, vi subtaksis ĝin. La kongreso havis la elementojn de junulara renkontiĝo kiuj al mi estas klasikaj: koncertojn, interkonan vesperon, internacian vesperon, novulan programon, Gufujon, kvizon, ludadon de Homlumpo, prelegojn pri lingvoj, rakontojn pri longaj biciklovojaĝoj, diskutrondojn pri feminismo kaj plej grave: mojosegan etoson.

La babilado estis malstreĉa kaj amika, kvazaŭ la partoprenantoj konus unu la alian jam de longa tempo. Ĉi tiu IJK, same kiel ĉiu alia, estis intensa sperto. Per la programo kaj la platformo en kiu ĝi okazis, kreiĝis sento de komuneco. La 80 programeroj havigis temojn por priparoli kaj inspiris al internaj ŝercoj. Ĝuste la bonega etoso surprizis kaj partoprenantojn kaj organizantojn.

La reta IJK ne nur estis surprize bona imito de ĉeesta renkontiĝo. En pluraj manieroj, ĝi klare venkas siajn antaŭintojn. Plej grave ĝi ebligis partoprenon de homoj loĝantaj en pli da landoj. Mi kuraĝas aserti, ke kun siaj 316 partoprenantoj el 52 landoj, la reta IJK estis la plej internacia IJK iam ajn.

Por la unua fojo en la 76-jara historio de IJK partoprenis filipinano, kaj fakte ne nur unu, sed dek tri! Kaj tio estas nur unu ekzemplo. Estis programkontribuantoj el Novzelando, Barato, Ĉinio, Benino, Togolando, Burundo, Germanio, Britio, Usono kaj Brazilo, por nomi kelkajn.


Unu el la interparoloj dum la IJK.

Partoprenanto de IJK ne bezonis koni la statistikon por rimarki, ke estis reprezentantoj de ĉiuj mondpartoj. Tio frapis onin jam dum la interkona programo, kiam ĉiuj desegnis sian lokon sur mapo sur la komuna virtuala tabulo.

Dum la resto de la kongreso, tiuj kiuj ne povus veni al fizika kongreso, almenaŭ ne en Eŭropo, estis tiuj kiuj plej aktivis. Ili sendis filmetojn. Ili profesie prezentis programerojn. Ili senlace kaj kun multe da entuziasmo paroladis en la Gufujo. Mi estas tiom dankema ke mi havis la ŝancon renkonti tiujn homojn kaj esperas vidi ilin pli en Esperantujo!

Estis multaj ebloj por interagi en la reta platformo, kaj la partoprenantoj kune eksperimentis kun la disponigitaj spacoj kaj funkcioj. La virtualaj ĉambroj similis al ĉeesta renkontiĝo. Oni povis elekti inter paroli nur voĉe aŭ ankaŭ ŝalti sian kameraon. Unu estis nomata “Koridoro” por spontanee babili. Kelkaj aperis je specifa tempo por pli serioze diskuti specifan temon. Estis la tiel nomata klasĉambro, kie oni povis dividiĝi en malgrandaj ĉambroj por solvi taskon. Nova estis la partopreno per skribado. Tio estis praktika se oni ne volis veki sian kunloĝanton, se oni estis en brua loko, aŭ se oni havis malfortan retkonekton.

Laŭ nia enketo, triono de la partoprenantoj nur skribe komunikis dum la tuta kongreso. Mi vidis ke multaj homoj ĝuis la apartan tekstbabilejon sub prelegoj kaj koncertoj. Tie oni povis saluti, ŝerci kaj klaĉi tute sen ĝeni la prezentiston. Estis ankaŭ aparta funkcio por skribe starigi demandojn, kaj oni povis voĉdoni por jam proponitaj demandoj. Mi malofte vidis tiom multe da engaĝiĝo dum prelegoj en aliaj kongresoj – kaj tio estas komprenebla! En ĉi tiu formato pli da homoj kuraĝas demandi ol kiam necesas voĉdiri ĝin al ĉambro plena je okuloj direktitaj al la parolanto.


Antonia Montaro.

Plia avantaĝo estis ke la reta IJK igis nin esplori novajn manierojn por amuzi la spektantojn. Dum la koncertoj okazis interkanta intervjuo, kiu ebligis interagon inter artistoj kaj publiko alian ol la kutimaj aplaŭdoj, kiuj en reta elsendo ne aŭdeblas. La kvizoj havis viglajn prezentistojn kiuj kunhavigis interesajn faktojn kun la partoprenantoj. La tuta kongreso taŭge finiĝis per festo – Mondovizio, versio de internacia vespero kun eminenta ĵurio, kiu bele komentis la dancadon, kantadon kaj ludadon, kaj je ĝia fino la publiko voĉdonis por sia plej ŝatata kontribuo.

Mi estas inter la homoj kiuj ne bedaŭras, sed aprezas, la devigan enretiĝadon de niaj kongresoj ĉi-jare. Ĝi estis grava leciono por nia movado. IJK montris la potencon de reta renkontiĝo: tute novan nivelon. Mi defias vin trovi alian ekzemplon de ĝia grandeco kaj internacieco, ekster Esperantujo.

Kio sekvos? Mi scias ke estas pluraj homoj kiuj entuziasmas pri organizado de semajnfina reta renkontiĝo, kaj laŭ nia enketo 4 el 5 partoprenintoj plej verŝajne partoprenus denove. Mi forte kredas ke ni ne vidis la finon de grandaj retaj junularaj renkontiĝoj!

Antonia Montaro

Figurina de 6500 annos trovate presso Zalaegerszeg

Venere de 6500 annos de etate ha essite trovate durante un excavation archeologic presso le urbe Zalaegerszeg, sud-west de Hungaria le 7 de julio 2020. Presso iste urbe (mi loco de nascentia e de habitation, le capital del contato Zala) de 2017 se construe un tracia pro probar autos automotive (non guidate per chauffeurs, etc.), usante le technologia 5G – un unic interprisa in le Europa Central – e ante de construer toto al fin, como usual, archeologos excava le terreno.

“Al prime vista mesmo io non credeva, que iste figurina conta 6500 annos” – diceva Lívia Simmer, leader del departimento archeologic del museo Göcseji, qui gere le excavationes al tracia de proba. (Ma on sape, que in nostre epocha il ha manieras scientificamente confidibile pro constatar le etate de alicun fossile.)
Durante le excavationes pro le route de proba pro vehiculos auto-guidante in 2018 on trovava tracias de un colonia prehistoric del s. n. cultura de Lengyel (habente le nomine de un village in le contato Tolna), que se data del 5te millennio a. Chr., dunque del epochas del neolithico posterior e le chalcolithico anterior. Inter iste tracias le plus recentemente trovate “Venere de Zalaegerszeg” ha un importantia mundial, proque de ille epocha del cultura de Lengyel usque ora on a pena ha trovate figurinas elaborate artisticamente tal minutiosemente.
Le “Venus de Zalaegerszeg” – como on lo appella es un statuetta elaborate de argilla e functionava como un idolo. Illo consiste de iste duo elementos, trovate separatemente: le prime es le corpore superior de figura conic, habente le grandor de un palma. Le armas sta horizontalmente, le pectores es minutiosemente elaborate. Le colo detra es schizzate, que pote indicar alicun joiel o un vestimento taliate. Le organo genital feminin es indicate per un schizzo triangular. Le capite manca, ma immediatemente presso le corpore superior jaceva le secunde objecto – le culo, elaborate con emphase e le gamba con un planta allargate.

Lo que illo habeva essite trovate non in su plen integritate, ma rumpite prova, que on lo usava pro scopos religiose, in rituales. A saper: si on rumpe un tal statuetta, alora le potentia, le fortia opinate a illo anque dispare. Como prova a isto previemente le archeologos trovava anque ossos de animales e ceramicas rumpite a simile maniera, non distante del loco, ubi illes ha trovate postea “Venere”. Pro isto illes suppone, que iste colonia habeva un loco separate pro rituales religiose.

Bálint Havasi, vice-director del Museo Göcseji in Zalaegerszeg diceva, que le Venus e altere fossiles de iste serie de excavationes va esser presentate in un exposition virtual, que essera interactive e tridimensional e assi mesmo reproducibile pro scholas per imprimitores 3D…
Gratias pro le fontes zaol.hu e zalamedia.hu.