Monthly Archives: September 2019

LA PERQUIZITO (NOVELO)

[La Franca autoro Anatole France (1844-1924) supozas ke mikra soldato plomba, surhavanta la blanka vesto bordizita per la blua koloro dil Franca guardi, inkluzita en vetrino, inter altra anciena kozeti vidinda, raportas ad ilu lua memoraji pri la Revoluciono, dum un nokto kande la febro mantenis ilu en vigilanta stando.]

La chambro esis tapetizita per pala blua silko. Videsis espineto sur qua esis apertita la libreto Le Devin du village (La Divinanto dil vilajo), stuli havanta liro kom dorsapogilo, moblo nomizita »bonheur-du-jour » ek mahagono, lito blanka ornita per rozi, alonge la kornico esis pari de kolombi, omna kozi ridetis kun emociganta gracio. La lampo brilis dolce e la flamo di la herdo igis palpitar ulo quaze ali en la ombro. Sidanta vestizita per chambro-robo avan la moblo « bonheur-du-jour », elua eleganta kolo inklinata sub la splendida e pala aureolo di elua hari, Julie foliumas la letri qui obliviesis, ligita per silka rubandeti, en la tirkesti dil aludita moblo.
Noktomezo sonas ; lo esas la signo dil paso de yaro a la sequanta yaro. La miniona pendul-horlojo, ube ridas orizita Amoro, anuncas ke la yaro 1793 esas finita.
Dum l’instanto dil kunjunto di la horlojo-aguli, mikra fantomo aparis. Jolia infanto, ekirinta la chambreto ube il esas en lito  e di qua la porto duras esar mi-apertita, venis, quankam il vestizesas nur per kamizo, por springar vers la brakii di lua matro e dezirar ad elu felica Nova Yaro.
« Felica Nova Yaro, Pierre…Tun me dankas. Ma ka tu savas to quo esas felica yaro ? »
Il kredas savar lo ; tamen, el volas docar ico plu bone a lu.
« Yaro esas felica, mea karulo, a ti qui pasis ol sen odio e sen pavoro. »
El kisas ilu ; elu portas il a la lito deube il eskapis, pose el retroiras por itere sideskar avan la « bonheur-du-jour ». Elu regardas alterne la flamo qua brilas en la herdo e la letri deube eskapas sikigita flori. Ico chagrenigas el bruligar oli. Ico esas tamen absolute necesa. Pro ke se ita letri esus deskovrita, oli sendigus a la gilotino ilta qua skribis li ed elta qua recevis li. Se parolesus nur pri el, elu ne kombustigus oli, talgrade el fatigesas luktar por ne livrar elua vivo a la tormenteri. Ma el pensas pri ilu, proskriptita, denuncita, serchata, qua celesas en ula granario en la opozita extremajo di Paris. Suficus obtenar un de ta letri por trovar lua traci e livrar ilu a la morto.
Pierre dormas, en agreabla varmeso, en la chambreto vicina ; la koquistino e la chambristino, di qua la nomo esas Nanon, departis por irar a lia mansardi. La granda silenco dil nivo-vetero regnas til fora disto. La aero akra e pura ecitas la flamo di la herdo. Julie bruligos ita letri, e co esas tasko quan elu ne povos efektigar, elu savas lo, sen profunde e triste revar. El balde bruligos ita letri, ma ne sen rilektar oli…
La kalmeso esas profunda cirkum elu. Singlahore, el iras a la fenestro, levetas la kurteno, vidas en la silencoz ombro la kloshturmo di Saint-Germain-des-Prés arjentizita per la luno, pose elu ristartas elua verko di lenta e pia destrukto…
Elu lektas e revadas. La nokto finas. Ja lumeto livida trairas la kurteni : lo esas la matino. La servistini komencis lia laboro. El volas parfinar la sua. Kad el ne audis voci ? No, la kalmeso esas profunda cirkum elu…
La kalmeso esas profunda ; pro ke la nivuro amortisas la sono dil pazi. Onu venas, on esas hike. Frapi shanceligas la pordo.
Celar la letri, klozar la « bonheur-du-jour », el ne plus havas la necesa tempo por co. Omno quon el povas agar, el agas lo ; t.e. el prenas la paperi per brakiedi e jetas oli sub la kanapeo di qua la tegilo jacas sur la planko-sulo. Kelka letri extensesas sur la tapiso ; el retropulsas oli per sua pedo, sizas libro e springas aden fotelo.
La prezidanto di la distrikto eniras sequata da dek-e-du viri armizita per piqui. Il esas anciena ripaliizisto, nomata Brochet, qua tremas pro febro e di qua la okuli sangoza natas en perpetua hororo.
Il signifas a lua viri gardar la ekireyi, e paroleskante a Julie :
« Civitanino, ni jus saveskis ke tu korespondas kun agenti di Pitt (1), enmigrinti e konspiranti dil karceri. Ye la nomo di la lego, me venas por sizar tua paperi. Ja de longa tempo tu denuncesis a me kom aristokratino de la maxim danjeroza speco. La civitano Rapoix, qua esas avan tua okuli (ed il indikis un de lua viri), konfesis ke dum la granda vintro di 1789, tu donacis a lu pekunio e vesti por koruptar ilu. Oficisti moderata ed indijanta civismo indulgis tu dum tro longa tempo. Ma me esas la mastro meafoye, e tu ne eskapos la gilotino. Livrez a ni tua paperi, ho civitanino.
-Prenez oli vI ipsa, dicas Julie, mea skribo-moblo esas apertata. »
Posrestis ankore ibe kelka dokumenti pri nasko, mariajo, o morto, fakturi di furnisanti e rent-akti quin Brochet exploris unope. Il palpis oli ed agitis oli kom desfidanta homo, qua ne savas bone lektar, e dicis tempope : « Mala ! La nomo dil ex-rejo ne ja efacesas sur la rent-akti, mala, mala esas ico ! »
Julie auguras de co, ke la vizito esos longa e minucioza. El ne povas impedesar regardetar furtatre vers la kanapeo ed el vidas angulo di letro qua aparas sub la tegilo quale la orelo blanka di kato. Vidante ico, lua angoro cesas subite. La certeso di elua periso pozas en lua mento quieta sekureso e sur lua vizajo kalmeso tote simila ad olta dil sentimeso. Elu esas certa, ke la viri vidos ica extremajo di papero quan el ipsa vidas. Blanka sur la tapiso reda, lu ne povas ne perceptesar dal okuli. Ma el ne savas kad li deskovros ol quik o kad li tardesos por vidar ol. Ita dubito okupas lua mento ed amuzas elu. El facas a su, dum ica tragediatra instanto, ulaspeca ludo mental per regardar la patrioti desproximeskar o proximeskar a la kanapeo.
Brochet qua parexploris la dokumenti dil moblo « bonheur-du-jour », nepacienteskas e juras ke il fine trovos to quon lu serchas.
Il renversas la mobli, movadas la pikturi e frapas per la pomelo di lua sabro la ligno-paneli por deskovrar la celeyi. Il deskovras nulo. Il destruktigas la panelo dil spegulo por vidar kad esas ulo dope. Esas nulo.
Dum ita tempo, ilua viri deprenas kelka lami dil parqueto. Li asertas ke desnobla aristokratino ne mokos la benigna senbrachi (2) . Ma nulu de li vidis la mikra korno blanka qua preteriras la tegilo dil kanapeo.
Li forduktas Julie a la cetera chambri di ca apartamento e demandas omna klefi. Li ruptas ed exkavas la mobli, ruptas la vitrofolii, krevas la stuli, fendas la foteli. E li trovas nulo.
Tamen Bochet ne ja desesperas, il retroiras a la dormo-chambro.
« La paperi esas hike ; me esas certa pri co ! »
Il exploras la kanapeo, deklaras ol kom suspektinda e sinkas en ol kin- o sisfoye ilua sabro
en olua tota longeso. Il ankore trovas nulo de to quon ilu serchas, klamas hororinda
blasfemo ed imperas lua viri departar.
Il ja esas an la pordo kande, riturnante su vers Julie, e prizentante pugno ad elu :
« Tremez rividar me ; me esas la suverena populo ! »
Ed il ekiras kom la lasta.
Tandem, li departis. El audas la bruiso di lia pazi diminutar en la eskalero. Elu salvesas !
La neprudenteso di lua filiulo ne trahizis elu ! El adkuras, havante rido joyoza, por kisar
elua Emile qua dormas profunde, quaze nulo esabis subversata cirkum lua bersilo.
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Pitt (1) : William Pitt, Angla ministro (1759-1806) obstinanta adverso dil Revoluciono eventanta en Francia.
Senbrachi (2) : Ico esis la nomo dil militanti por la Revoluciono en Francia
(France : Sans-culottes).