Monthly Archives: July 2019

Malgranda kongreso en sporta atmosfero

La ĉi-jara Universala Kongreso en Finnlando estas la plej malgranda UK en Eŭropo post la dua mondmilito, kun nur naŭcento da aliĝintoj. La kongreso okazas en sportejo, kaj kiel salono Zamenhof servas enorma glacihokea areno. Dum la komitato de UEA devas fari seriozajn decidojn pri la estonteco de la asocio, la kongresanoj povas ĝui intiman kaj amikan atmosferon.


Komuna foto de kongresanoj en Lahtio. Foto: EAF.

La dimanĉo en Lahtio komenciĝis per la solena inaŭguro kun la eliranta estraro sur la podio. Nome de la Zamenhof-familio salutis la pranepino Margaret Zaleski-Zamenhof, kiun fine de ŝia parolado oni surprizis per atribuo de lingvoekzamena diplomo. La ekzamenon ŝi sukcese trapasis pli frue.

Estis anoncitaj neniuj novaj honoraj membroj, ĉar neniu estis proponita por tiu honorigo. La longiĝantajn landajn salutojn markis laŭvicaj reklamoj kaj akuzativaj eraroj. La inaŭguro aliflanke ricevis salutmesaĝon nek de urbaj au ŝtataj autoritatoj nek de UN au Unesko. Tiaj salutmesaĝoj ordinare estas la rezulto de instigo flanke de la LKK kaj UEA. Ja salutis  la ambasadoro de Kanado, kiu invitis al la sekva UK en Montrealo

Kiel kongresejo ĉi-jare funkcias la glacihokea stadiono Isku Areena. Krom la granda ĉefa stadiona halo, kiu duone-duone estas salonoj Zamenhof kaj Hodler, la sportejo disponas precipe pri malgrandaj ĉambroj. La libroservo estas nekutime malgranda kaj la salonon de aŭtoraj duonhoroj povas eniri samtempe nur deko da homoj.

Ankaŭ la kongreso estas tre malgranda, kun malpli ol 900 aliĝintoj – temas pri la plej malgranda eŭropa kongreso post la dua mondmilito. Aliflanke la Universala Kongreso en Lahtio tamen ŝajne estas la plej granda internacia kongreso en Finnlando ĉi-jare, kaj ĝi jam ricevis iom da atento en gravaj amaskomunikiloj.

En artikolo en la plej prestiĝa gazeto de Finnlando, Helsingin Sanomat, la prezidanto de LKK, Tuomo Grundström, konstatis ke la relativa malgrandeco de la kongreso efektive estas seniluziiĝo, konsiderante ke la kongresoj nemalofte havas du milojn da partoprenantoj. Kiel eblan kaŭzon li menciis la proksimecon de Baltiaj Esperanto-Tagoj.

Por UEA la malalta nombro de aliĝintoj estas problemo, ĉar ne antaŭvideblas granda financa profito, kiun la asocio tre bezonus. Por la partoprenantoj la malgrandeco de la kongreso ne nepre estas problemo – la etoso estas pli amikeca kaj intima ol kutime. La vetero, same kiel la organiza nivelo, estas favoraj al la kongresanaro – kaj tiel prognozataj ĝis la fino.


La komitato kunsidas en glacihokea areno.

La dua kunsido de la komitato de UEA estis unu el la ĉefaj okazaĵoj de dimanĉo.

Kvankam limigo de la dumkongresa tempo dediĉata al formalaĵoj estis unu el argumentoj por la enkonduko de reta voĉdonsistemo, dum la tuta jaro ne okazis reta voĉdono pri la aprobo de la protokolo el Seulo. Tiu tagordero dimanĉe prenis de la komitatanoj preskaŭ duonan horon, unuavice pro la amendo kiu forigis el ĝi unu fragmenton, kiun kelkaj opiniis maltaŭga.

La komitato akceptis tiun eksterordinaran proponon kaj lige kun tio Francesco Maurelli, kiu protokolis pasintjare kaj ĉi-jare, sciigis sian demision kiel protokolanto, opinante la amendon cenzuro.

Dum la komitata kunsido la antaŭa ĝenerala direktoro de UEA, Osmo Buller, demandis, kiel povas esti, ke la vojaĝkostoj de oficistoj en 2018 superis la buĝeton per preskaŭ 10.000 eŭroj. Por tiu celo estis buĝetitaj 1.500 kaj elspezitaj 11.226.

Montriĝis, ke la kroman elspezon kaŭzis la kontrakto de la nova ĝenerala direktoro Martin Schäffer, kiu ne loĝas en Nederlando kaj ricevas abundan vojaĝkompenson por siaj vizitoj en la laborejo. Schäffer mem diris, ke lia salajro aliflanke estas malpli alta ol tiu de liaj antaŭuloj.

Prezidanto Mark Fettes agnoskis, ke la estraro efektive malrespektis la regularon, ĉar por tia enorma devio de la buĝeto oni ja devus peti aprobon de la komitato “sed neniu pensis pri tio”.

La ceteraj komitatanoj apenaŭ havis demandojn pri la estraraj raportoj kaj kun granda plimulto ili senŝarĝigis la elirantan estraron. La nova teamo oficiale ekoficos nur lunde posttagmeze, post la fermita sesio de la komitato pri la ekonomia situacio de la asocio.

Fermis la tagon la kongreslanda vespero, kiun organizis la Kulturaj Servoj de la urbo. Profesian duhoran prezentadon en la prestiĝa Sibelius-domo gvidis du esperantistaj gejunuloj, kiuj ĉi-jare diplomiĝis en muzika gimnazio de Lahtio. Al la programo kontribuis junula arĉa kvarteto kaj konata orgenisto Pauli Pietiäinen, kiuj ludis Sibelius.

Ĉi-jare la programon riĉigis ankaŭ nekutima prezentado de Cirque des puces (Pulcirko), kiu kunigis dancon, muzikon kaj cirkon, kaj eble eĉ pli neordinara prezento de Áilu Valle, nordsamea rep-artisto. Bonvenigajn vortojn – plene en Esperanto – prezentis Timo Väänänen el la ensemblo Suunta.

Iom bedaŭrinde, la programon povis ĉeesti ankaŭ lokanoj – ili povis sperti neakcepteblan konduton de diversaj kongresanoj, kiu intertempe iĝis jam tolerata normo: malfrua alveno, fotado kun fulmolumo, umado inter la seĝoj eĉ en la unuaj vicoj, laŭtaj interparoloj.

Por la lunda antaŭtagmezo estas planita la kutima kleriga programo.

Lunde posttagmeze okazos interalie tria kunsido de la komitato de UEA, kiu escepte estos parte fermita por la publiko. En tiu speciala sesio la ĝenerala direktoro prezentos konfidencan raporton pri la kriza financa situacio de la asocio. La komitato devus decidi kiel plu trakti la temon, inkluzive de la buĝeto 2020.

Malgraŭ la malemo de Mark Fettes, laŭ la sabata decido de la komitato, al la koncerna parto de la fermita sesio estas invititaj ankaŭ la oficistoj kiujn minacas la tranĉo de la laborhoroj. Laŭ propono de komitatano Ans Bakker, ili havos la ŝancon klarigi, kion la nova situacio signifos por ilia laboro kaj ili persone.

LA BONA ANCIENA TEMPO

Kande me esis puero dum la yari 1950ma, la someri esis tre pluvoza ; la apari dil suno esis skarsa. Ma, lore (kande la suno brilis), esis ideala temperaturo ne tro varma. Tale, me regretis ke la vakanco pasis sen povar juar ol multe, nam la pluvo impedis profitar la somero ed ico esis tre depresanta. La adulti parolis pri la preirinta yardeki kande esis varma sunoza vetero e mem akra sikeso. Li ne semblis esar nostalgioza pri co. Pro ke me ne savis quo esas sikeso e varmeso me revis pri oli e me regretis travivar apokalipsala tempo di mondo-krulo. Dum la yari 1960ma, la situaciono, tamen, amelioresis e se la vintri divenabis tre kolda la someri divenabis sunoza e kun normala varmeso. Tamen, itaepoke, mea matro, qua laboris en hospitalo, naracis a ni ke oldino evanta plu kam 80 yari e qua sejornis ibe plendabis ke onu ne plus havis la bela varmega someri quale olim kande on sufokis pro la varmeso. Mea matro adjuntis : “El esas okadekyarulino, forsan pro la evo lua sango ne cirkulas plu bone ed el divenis koldo-timema.” Ma la oldino ne esis fola e dum la yari 1970ma la someri ridivenis varma “quale olim”. Nun, pro la pluvarmesko klimatal, la someri esas sempre plu varma e penoza e me regretas la yari 1950ma e la somerala pluvo qua posibligis bone dormar e durar esar aktiva. Ita epoko divenis por me la “bona anciena tempo”.
L’image contient peut-être : plein air

Attendente apud le laco

Incontra me hic
iste vespere
quando le ultime luce
con su fortias final
pende sub le nubes
e pois cade
al frigide undulationes
del laco
Secretos devenira murmurate
e prudentemente occultate
in obscuritate e silentio
Illes qui se cela durante le die
se preparara
pro incumbentias nocturne
e cautemente le umbras glissara
inter rigide arbustos
Nemo debera vider o audir
nostre separation,
quando nos nos basiara
con le lumine moriente
Le scripturas stellar
nos ducera a domos remote
multo distante le un del altere
Io specta le laco al crepusculo
Le seculos ha sepelite
lor tresores e lor residuos
in le fundo, in le regno del pisces
Calme, ben que attendente
io inhala le fragrantia de humide ligno
e audi echos del risos diurne
Io pensa de tu lucente oculos
e sape que io los videra
ex longe distantia
quando tu te approximara
Incontra me hic
iste vespere
assi como ante multe annos,
inter umbras, celate del mundo,
e dice me lo
que nemo altere
debe audir

On ia atera sur la Luna a sincodes anios ante aora oji

On selebra la aniversario sincodes de la atera prima sur la Luna, cuando la modulo Agila de Apolo 11 ia ariva a la Mar de Calmia e Neil Armstrong ia deveni la person prima ci sta sur la Luna.

Orijinal inspirada par la compete entre la SUA e la Uni Soviet en la Gera Fria, la mision es aora recordada como un momento major la mundo intera.

Armstrong ia es acompaniada par Buzz Aldrin e Michael Collins. Tota ia nase en 1930. Aldrin e Collins vive ancora, ma Armstrong ia mori en 2012, con 82 anios.

Michael Collins ia comenta ce el no pensa multe aora sur la mision. “Me ave un vive cuieta. Cisa me pasea longo mea strada a note, cuando lo comensa deveni oscur, e me sensa alga cosa supra mea spala destra – e me regarda a supra e vide acel ageta peti arjento e me pensa: ‘O! acel es la Luna. Me ia es ala!’”

Plu temprana ier, en un lansa coaveninte con la aniversario, un barcon spasial portante astronautas de la SUA, Rusia e Italia ia enaira de la lanseria Baiconur en Cazacstan.

Cuando la roceto ia es lansada, un presentor de NASA ia dise: “E la enaira – a sincodes anios pos un paso peti per un om, la roceto Soiuz e sua ecipo multinasional fa un salta jigante de la lanseria, dirijeda a la Stasion Spasial Internasional.”

Cyma lucente

 Io vole montar in alto
verso le luce
ma io non sape
si mi fortias bastara
Io time cader
Le luce me ceca
ma mi oculos non dole,
solmente mi corde
Io vole in alto,
io debe attinger le cima!
Io riscara mi vita
si isto sera necessari
Un voce dice a me:
”Tu suspiro al luce
es le mesme lumine
que jam vive in tu corde
Tu non besonia
vader in alto o in basso
Quando tu videva
le scopo de tu suspiro
tu jam era ibi
Solmente illusiones
sta inter te
e le cyma lucente”

Duncan Charters nova prezidanto de UEA

Duncan Charters en sabato estis elektita la sekva prezidanto de UEA per unuvoĉa plimulto. La dua kandidato, Fernando Maia, estos vicprezidanto. Neniu el la kandidatoj antaŭ la elekto klarigis sian pozicion rilate la proponon pri drastaj ŝparoj, kiun la komitato traktos en fermita kunsido en lundo.


Duncan Charters. Foto: UEA.

En la Universala Kongreso en Lahtio en Finnlando la komitato de UEA la unuan fojon post 1986 havis la ŝancon elekti inter du kandidatoj al la posteno de prezidanto de la asocio. La komitatanoj tamen nenion sciis pri la sinteno de la du kandidatoj al la propono de Mark Fettes fordonaci la bibliotekon de UEA, fermi la libroservon, luigi la domon en Roterdamo kaj movi la reduktitan oficejon al malpli kosta lando.

Kiam Duncan Charters kaj Fernando Maia prezentis siajn kandidatiĝojn en majo, jam estis konate, ke la malnova estraro iniciatis seriozajn tranĉojn en la Centra Oficejo por ŝpari monon. Tiam la du kandidatoj respondis al demando de Libera Folio pri la tranĉoj jene:

Duncan Charters: – Mi ne pretendus konkludi pri situacio kies motivojn mi ne pli bone konas, kaj pro tio ne kontraŭus klopodojn pliefikigi la laborhorojn de la oficistoj sen perdo de esencaj servoj, se tio montriĝus dezirinda kaj efektivigebla. Tamen se rezulte de tiu paŝo ne plu estus dependeblaj la servoj kiujn mi menciis kaj mem profitis, malfortiĝus harmonia kaj kunlaborema laboretoso, kaj eĉ pli grave ne troviĝus la laborfortoj por subteni tiujn kiuj inteligente videbligas Esperanton en la mondo, tio kontraŭus la bazajn celojn de la Asocio kaj estus nepre nepozitiva kaj evitinda. Tamen sen ekvilibro en la buĝeto fine malaperus solida financa bazo por pli ol minimuma agado, kio signifas ke unua prioritato estu pli aktiva serĉado de la financaj rimedoj kiuj farus drastajn reduktajn agojn ne plu necesaj.

Fernando Maia Jr.: – Estas ankoraŭ frue por diri, ke laborfortoj estos draste malpliigitaj en la Centra Oficejo. Tamen, kiel sciate de ĉiuj, la Asocio bedaŭrinde de antaŭ pli ol 15 jaroj suferas pro zorgigaj deficitoj, kiuj “manĝas la kapitalon de UEA”. Por 2019 oni antaŭvidis en Lisbono deficiton de pli ol 140 mil eŭroj (preskaŭ kvarono de la asocia kapitalo) – kaj la salajroj en la Centra Oficejo reprezentas sole du trionojn de la elspezoj de la Asocio. Tial estis vere atendeble, ke oni iam proponu iun planon, kiu tuŝas salajrojn kaj kontraktojn. Tion fakte la Prezidanto faris, plenumante decidon de la Komitato, laŭ kiu la deficito de UEA por 2020 devas esti duono de tiu de 2019. Kaj kiel li informis en sia komuniko al la Komitato mem, oni ja zorgas pri la sekurigo de la plej esencaj laboroj kaj servoj.

Nur kelkajn tagojn antaŭ la malfermo de la kongreso en Lahtio aperis la radikala raporto de Mark Fettes, kiu sugestas eĉ pli gravajn tranĉojn, kaj perspektive kompletan fermon de la Centra Oficejo en Roterdamo. Neniu el la du kandidatoj tamen pretis rapide respondi al kompletigaj demandoj de Libera Folio pri la nova propono.

Ankaŭ dum la komitata kunsido en Lahtio en sabato la du kandidatoj ne klarigis sian sintenon al la proponataj novaj tranĉoj, kvankam Fernando Maia menciis, ke li havas sperton pri financa sanigo de la brazila junulara asocio. Ambaŭ kandidatoj en siaj elpaŝoj dum la komitata kunsido akcentis la gravecon de UEA.

– Mi estas dumviva membro, kaj en mia koro mi sentas, ke UEA estas absolute necesa kiel organizaĵo por antaŭenigi Esperanton en ĉi tiu epoko. Kaj mi vidas, ke kvankam ni multe diskutas problemojn kaj krizon kaj tiel plu, ni devas unue pensi, kion ni povos fari en ĉi tiu mondo, kiam ni havas du grandegajn avantaĝojn, kiuj ne ekzistis antaŭ 50 jaroj, diris Duncan Charters.

La du novaj avantaĝoj laŭ li estas la kreskinta akcepto de Esperanto inter universitataj esploristoj kaj la granda kvanto de novaj interesiĝantoj, kiuj aperis pro retaj kursoj. Sendube plaĉis al multaj komitatanoj ankaŭ la vortoj de Charters pri la bedaŭrindeco de konfliktoj:

– Mi vidas multajn konfliktojn inter la esperantistoj. Ofte oni venas unue kun kritikoj kaj ne kun laŭdoj. Mi volus ke ni vidu iom pli da amo, iom pli da kompato al niaj laborantoj ĉu pagataj, ĉu volontulaj. Kaj mi vere volus labori por tio. Kaj ankaŭ ĝenerale por pli da interkultura kompreniĝo kaj da trejnado por interkultura kompreniĝo, kaj tio komenciĝu per ni mem.

Neniu komitatano faris al la kandidatoj ajnan demandon pri la aktualaj seriozaj problemoj de UEA. La balotado estis tre egala, kaj devis esti refarita, ĉar la rezulto de la unua voĉdonado estis nedecida: Duncan Charters ricevis 20 voĉojn, Fernando Maia 21 voĉojn, kaj unu voĉo estis sindetena – ambaŭ nomoj en la balotilo estis superstrekitaj. Por valida rezulto necesas, ke iu el la kandidatoj ricevu pli ol duonon el ĉiuj donitaj voĉoj.

En dua voĉdonado Duncan Charters ricevis 22 voĉojn kaj Fernando Maia daŭre 21. Per tio Duncan Charters gajnis kaj estis elektita prezidanto, dum Fernando Maia estos unu el du vicprezidantoj. Jam dum la elekto Orlando Raola, unu el la novaj estraranoj, ŝercis ke UEA povus havi du prezidantojn, kaj en siaj dankaj vortoj Duncan Charters esprimis similan opinion:

– Mi dankas pro la rezulto, sed ĝi diras al mi ankaŭ, ke mi kaj Fernando estos kunprezidantoj. Tiu estas la plej bona rezulto. Mi klopodos kiel eble servi, kaj tre ĝojas konatiĝi kun Fernando.

La nova estraro laŭ la decido de la komitato havas entute ok membrojn: Duncan Charters (prezidanto), Fernando Maia kaj Huang Yinbao – Trezoro (vicprezidantoj), Aleks Kadar (ĝenerala sekretario), Orlando Raola, Jérémie Sabiyumva, So Jinsu kaj Amri Wandel, ĉiuj viroj. La sola virina kandidato, Chen Ji el Ĉinio, ne estis elektita. La nova estraro oficos ĝis la Universala Kongreso en 2022.

Bolsonaro nega datos sur la desforesti de la Amazona

Jair Bolsonaro, la presidente de Brasil, ia acusa ce la ajenteria nasional de spasio de sua propre pais ia menti sur la cuantia de desforesti en la Amazona.

El ia dise ce la organiza mali la reputa de Brasil en otra paises par publici datos mostrante un crese notable de desforesti ala.

La presidente estrema destriste ia dise ce el vole encontra la xef de la ajenteria per discute la situa.

La Instituida Nasional de Rexerca Spasial (INPE) dise ce sua datos ave un coretia de 95%.

Bolsonaro ia fa sua comentas ier, a la dia pos cuando datos inisial de satelito, publicida par INPE, ia indica ce plu ca 1000 cilometres cuadrida de la foresta pluvosa ia es destruida en en la 15 dias prima de esta mense: plu par 68% ca en la intera de julio 2018.

Parlante en un consenta con jornalistes stranjer, Bolsonaro ia dise ce la datos “no relata con la realia”.

Siensistes dise ce la Amazona ia sufri perdes aselerada pos la ariva de Bolsonaro a sua posto en janero, con politicas cual favore la developa plu ca la conserva.

Como la foresta pluvosa la plu grande de mundo, la Amazona es un conserveria esensal de carbono cual redui la rapidia de la caldi global.

La statistica ofisial sujesta ce la razona major de cade arbores ala es per crea pastos nova per boves.

Tra la desenio pasada, governas presedente ia susede redui la desforesti, coordinante respondes par ajenterias federal e usante un sistem de multas.

Ma Bolsonaro e sua ministros ia critica esta punis e ia supravide un diminui notable de confiscas de lenio nova e de condenas per crimines ambiental.

Alga instituidas siensal, incluinte la Academia Brasilera de Siensas, ia defende INPE e la coretia de sua datos.

En sua comentas a jornalistes stranjer ier, Bolsonaro ia nega ance la esiste de famia en Brasil. El ia dise ce on ave “no persones sur la stradas con corpos sceletin como on vide en otra paises”.

Ma longo datos de la Organiza de la Nasiones Unida per Nuri e Cultiva, 5,2 milion persones ia sufri de famia en Brasil en 2017.

Un tigre dormi sur un leto en un casa barati

En Barat, un tigre fema ia fuji en la stato Assam, e un abitor local ia trova el reposante sur un leto en sua casa.

On crede ce la tigre ia sorti de la Parce Nasional Kaziranga, do 50 animales ia mori par causa de inondas major en dias resente.

Ofisiores de un organiza de conserva ia vade a la casa, e ia crea un via secur per la parti de la tigre. On ia gida el en dirije a la jungla.

La tigre ia es prima videda a lado de un via xef en la matina de ier, a 200 metres de la parce. Probable el ia deveni disturbada par la trafica e ia refuja se en la casa, prosima a la via.

La posesor de la casa e la boteca visina ia core, como ance sua familia, cuando los ia vide la tigre entrante. La person dise ce el va conserva la tela e cuxin sur cual la tigre ia reposa.

Trafica ia es blocida per un ora e on ia esplode petardos per velia la bestia, ci ia sorti de la casa a 17:30 de ora local, vadente a la foresta. On no sabe esce el ia entra a la foresta o ia pasea mera a un otra area visina.

La parce, reconoseda par UNESCO, ave 110 tigres.

Inondas de monson ia afeta grave Bihar e Assam, statos en la este de la pais, matante plu ca 100 persones e deslocante miliones.

La saison de monsones aveni entre junio e setembre. En esta anio, lo ia causa caos ance en Nepal e Bangladex.

Ziko: “La biblioteko estas unika valoraĵo”

Por ŝpari monon UEA devus fordonaci sian unikan bibliotekon. Tio estas unu el la radikalaj proponoj en raporto de prezidanto Mark Fettes, kiun oni en lundo prezentos al la komitato de UEA dum fermita kunsido. Libera Folio petis Ziko van Dijk rakonti pri la signifo de la biblioteko.

La biblioteko Hector Hodler, kiu situas en la Centra Oficejo de UEA, estas unu el la plej grandaj Esperanto-bibliotekoj en la mondo. De 2003 ĝis 2005 Universala Esperanto-Asocio dungis la historiiston Ziko van Dijk por ordigi la bibliotekon kaj igi ĝin pli uzebla por la publiko.

Dum tiu periodo UEA povis publikigi serion de kompaktdiskoj kun sonmaterialoj el la biblioteko kaj la verkon Sed homoj kun homoj pri la unuaj cent jaroj de Universalaj Kongresoj. Materialoj el la biblioteko kaj la arkivo de UEA estis ankaŭ la bazo de lia disertaĵo pri la politika historio de UEA.

Ni petis lin diri sian opinion pri la signifo de la biblioteko kaj la plano fordonaci ĝin. Krom respondi al niaj demandoj, li faris filmeton, kie li pli amplekse traktas la temon.

Libera Folio: Kia estas la signifo de la biblioteko Hector Hodler por la Esperanto-kulturo? Ĉu ĝi enhavas unikan materialon, aŭ ĉu la samaj materialoj troviĝas en multaj aliaj lokoj?


Ziko van Dijk

Ziko van Dijk: – Biblioteko Hector Hodler estas unu el tre malmultaj grandaj Esperanto-bibliotekoj kiuj ebligas esploradon pri la plej diversaj temoj. Kion ĝi signifas por la unuopa esploristo, tio kompreneble dependas de la temo. Kiam ni parolas pri la biblioteko, ni ne forgesu la Arkivon de UEA kiun mi aranĝis en 2003-2005. Ĝi estis bazo ekzemple por mia propra disertacio. Mi timas ke multaj esperantistoj apenaŭ scias pri la eblecoj de tia biblioteko kaj tia arkivo.

Ĉu vi opinias, ke prizorgado de la biblioteko Hector Hodler estu unu el la prioritatoj de UEA? Se jes, kion UEA laŭ vi faru pri ĝi?

– Mi kredas ke la biblioteko je si mem, la kolektoj, nepre devas daŭre ekzisti. Oni neniam denove povos krei similan bibliotekon. Kaj rilate al la arkivo: organizo bezonadas sian propran arkivon. Sen ĝi oni perdas la spertojn de la pasintaj epokoj. Perdi la arkivon estas kiel amputi parton de la cerbo.

Se UEA trovas, ke la asocio ne havas la monrimedojn plu mem prizorgi la bibliotekon, kion UEA laŭ vi faru por ke la biblioteko ne pereu, sed restu alirebla por esploristoj kaj aliaj interesatoj?

– Mi ne havas ideon tuj. Ja eblas konservi la kolektojn en iu tenejo kie oni luas iom da spaco. Sed tiam ne eblos utiligi ilin. Tio povas esti nur solvo por transira periodo.

Kion vi opinias pri la nun prezentita raporto de Mark Fettes, rilate la bibliotekon kaj la ceterajn paŝojn?

– La raporto de Mark Fettes estas tre radikala, aŭ: radikale honesta. Certe malsamaj personoj havos malsamajn opiniojn pri la neceso, urĝo aŭ direkto de reformo. Mi mem dubas pri kelkaj el la asertoj, ekzemple rilate al la reta disponebleco aŭ disponigebleco de enhavo. Sed principe mi tre bonvenigas strategian pripensadon kiel oni uzu la – limigitajn – rimedojn de la asocio.

En filmeto farita reage al la demandoj de Libera Folio Ziko van Dijk rakontas pli pri la biblioteko Hector Hodler kaj ĝia signifo:

 

Ziko: ”La biblioteko estas unika valoraĵo”

Por ŝpari monon UEA devus fordonaci sian unikan bibliotekon. Tio estas unu el la radikalaj proponoj en raporto de prezidanto Mark Fettes, kiun oni en lundo prezentos al la komitato de UEA dum fermita kunsido. Libera Folio petis Ziko van Dijk rakonti pri la signifo de la biblioteko.

La biblioteko Hector Hodler, kiu situas en la Centra Oficejo de UEA, estas unu el la plej grandaj Esperanto-bibliotekoj en la mondo. De 2003 ĝis 2005 Universala Esperanto-Asocio dungis la historiiston Ziko van Dijk por ordigi la bibliotekon kaj igi ĝin pli uzebla por la publiko.

Dum tiu periodo UEA povis publikigi serion de kompaktdiskoj kun sonmaterialoj el la biblioteko kaj la verkon Sed homoj kun homoj pri la unuaj cent jaroj de Universalaj Kongresoj. Materialoj el la biblioteko kaj la arkivo de UEA estis ankaŭ la bazo de lia disertaĵo pri la politika historio de UEA.

Ni petis lin diri sian opinion pri la signifo de la biblioteko kaj la plano fordonaci ĝin. Krom respondi al niaj demandoj, li faris filmeton, kie li pli amplekse traktas la temon.

Libera Folio: Kia estas la signifo de la biblioteko Hector Hodler por la Esperanto-kulturo? Ĉu ĝi enhavas unikan materialon, aŭ ĉu la samaj materialoj troviĝas en multaj aliaj lokoj?


Ziko van Dijk

Ziko van Dijk: – Biblioteko Hector Hodler estas unu el tre malmultaj grandaj Esperanto-bibliotekoj kiuj ebligas esploradon pri la plej diversaj temoj. Kion ĝi signifas por la unuopa esploristo, tio kompreneble dependas de temo. Kiam ni parolas pri la biblioteko, ni ne forgesu la Arkivon de UEA kiun mi aranĝis en 2003-2005. Ĝi estis bazo ekzemple por mia propra disertacio. Mi timas ke multaj esperantistoj apenaŭ scias pri la eblecoj de tia biblioteko kaj tia arkivo.

Ĉu vi opinias, ke prizorgado de la biblioteko Hector Hodler estu unu el la prioritatoj de UEA? Se jes, kion UEA laŭ vi faru pri ĝi?

– Mi kredas ke la biblioteko je si mem, la kolektoj, nepre devas daŭre ekzisti. Oni neniam denove povos krei similan bibliotekon. Kaj rilate al la arkivo: organizo bezonadas sian propran arkivon. Sen ĝi oni perdas la spertojn de la pasintaj epokoj. Perdi la arkivon estas kiel amputi parton de la cerbo.

Se UEA trovas, ke la asocio ne havas la monrimedojn plu mem prizorgi la bibliotekon, kion UEA laŭ vi faru por ke la biblioteko ne pereu, sed restu alirebla por esploristoj kaj aliaj interesatoj?

– Mi ne havas ideon tuj. Ja eblas konservi la kolektojn en iu tenejo kie oni luas iom da spaco. Sed tiam ne eblos utiligi ilin. Tio povas esti nur solvo por transira periodo.

Kion vi opinias pri la nun prezentita raporto de Mark Fettes, rilate la bibliotekon kaj la ceterajn paŝojn?

– La raporto de Mark Fettes estas tre radikala, aŭ: radikale honesta. Certe malsamaj personoj havos malsamajn opiniojn pri la neceso, urĝo aŭ direkto de reformo. Mi mem dubas pri kelkaj el la asertoj, ekzemple rilate al la reta disponebleco aŭ disponigebleco de enhavo. Sed principe mi tre bonvenigas strategian pripensadon kiel oni uzu la – limigitajn – rimedojn de la asocio.

En filmeto farita reage al la demandoj de Libera Folio Ziko van Dijk rakontas pli pri la biblioteko Hector Hodler kaj ĝia signifo:

 

NEDEPENDANTISMO EN OCITANIA

La Partiso dil Naciono Ocitana (PNO) t.e. partiso qua esas necelite nedependantista, celebros morge lua 60ma aniversario en la urbo Rodez. Me ne komprenas pro quo tala partiso toleresas en Francia, nome segun la lego la Republiko di Francia esas “una e nedividebla”. Do, nula partiso nedependantista devus toleresar. Ma ico tamen eventas. Certe la nedependantisti di Ocitania esas nur 1% o 2% di la habitantaro, qua, cetere, parolas la Franca kom matrala linguo depos plura generacioni e la sud-Franci nule deziras sakrifikar su por nedependo qua adportus nulo a li. Ma en perspektivo di longa tempo, la aganta minoritati povas esar danjeroza. Notinda, ka ca nedependantista movado Ocitana tre helpesas dal Hispana Kataluniani qui revas pri fratala Ocitania asociita a lia lando. Duminstante ica perspektivo esas tre fora, nam la Ocitani konsideras su kom sud-Franci e savas ke la Kataluniani odias la Franci. Ma pro quo la Kataluniani volas kurajigar tala movado, qua nule aprobesas dal Ocitani ? Ico semblas esar batalio kontre la vento-mueleyi.

Un ensende criminal a un compania de anima en Japan

En Japan, a la min 12 persones ia mori, e desuples ia es ferida, en un ataca suspetada de ensende criminal contra un studio de anima en Kyoto. La loca de 30 persones resta nonconoseda.

La polisia ia dise ce un om ia entra par forsa a la studio de la compania Kyoto Animation en la matina de jovedi, e ia jeta un licuida nonidentifiada.

On ia deteni la suspetada, ci on no ia nomi, e ia ospitali el con feris. La polisia ia trova ance coteles.

La focon ia comensa en la construida de tre niveles sirca 10:30 de ora local en jovedi. On continua ancora la opera de salva.

On reporta ce la om ia dise “cade mor” cuando el ia ensende la construida. Sua relata con la compania no es clar.

Atestores ia descrive un esplode forte, segueda par un enferno cual ia engoli rapide la construida.

Kyoto Animation, conoseda como KyoAni, ia es fundida en 1981. Lo ia produi programes animada popular, incluinte “K-On” e “La Melancolia de Haruhi Suzumiya”.

En redes sosial, multe fanes ia espresa sua xoca e ia posta imajes de sua programes favoreda de KyoAni.

Un campania de finansia coletiva, titulida “Aida KyoAni a Sani” ia es ance inisiada, coliente cuasi $30 mil en un ora.

Formicas aspeta como pluve en un mapa meteorolojial

Xamas enorme de formicas volante en la sude de England ia apare sur un mapa meteorolojial, aspetante como pluve.

Un cuantia vasta de lo cual la Ofisia Meteorojial la descrive como “insetos desordinada” ia es rejistrada par sistemes de radar entre 8:00 e 11:00 de ora local.

Nubes de la insetos ia es vidable, movente a este, sur la mapa interatante de clima.

La altia do ia formicas ia flota en la atmosfera, prosima a la funda de un nube, e sua cuantia jigante ia permete ce la sistemes de radar deteta los.

Rexercores ia sujesta ce on no ave un sola dia de formicas volante en la Rena Unida, ma un studia de la insetos ia trova ce los vola a alga loca en la pais a 96% de dias entre la comensa de junio e la comensa de setembre.

La moves es causada par la volas per reprodui de la reas nova e la formicas mas.

Joop Kiefte volas iĝi prezidanto de TEJO

Ĉar ĝis la fino de junio aperis neniuj kandidatoj por la prezidanteco de TEJO, la limdato estis longigita je dek tagoj. Tiam Joop Kiefte decidis kandidatiĝi por savi la asocion de detruiĝo. Li konsentis respondi al kelkaj demandoj de Libera Folio.

Komence de majo TEJO publikigis malferman alvokon por trovi novan prezidanton kaj novajn estraranojn, sed ĝis la limdato, la fino de junio, ne venis ajnaj kandidatiĝoj por la plej gravaj postenoj. Post longigo de la limdato pliaj kandidatoj tamen estis trovitaj.

La sola kandidato por la posteno de prezidanto estas Joop Kiefte, kiu havas longan sperton kiel komitano de TEJO, kaj kiu interalie multe laboris pri Pasporta Servo.

Por la posteno de ĝenerala sekretario same pli frue mankis kandidatoj. Nun kandidatas du personoj: Catherine Neilson, sekretario de USEJ, kaj Trần Thị Hoan (Ĝojo), la nuna prezidanto de TEJO.

Trần Thị Hoan kandidatas ankaŭ por la posteno de vicprezidanto. Alia kandidato por tiu posteno estas Mounir Abjiou, antaŭa oficisto de TEJO. Por la ceteraj postenoj en la estraro kandidatas entute dek personoj, kies nomoj legeblas en la raporto de la elekta komisiono.

La sola kandidato por la posteno de prezidanto, Joop Kiefte, konsentis respondi al kelkaj demandoj de Libera Folio.

Libera Folio: Kial vi volas esti prezidanto?


Joop Kiefte kun kolegoj.

Joop Kiefte: – Mi ne intencis kandidatiĝi entute, sed kiam mi eksciis ke neniu kandidatis sin por prezidanto mi ensendis mian kandidatiĝon, en la letero klare lasante spacon por ajna pli bona kandidato. Mi longe akompanis kaj partoprenis en multaj formoj de TEJO-agado, kaj inter elekti detruiĝon de TEJO kaj prezidantiĝi, mi preferas la duan.

Kiuj estas viaj celoj kaj plej gravaj prioritatoj kiel prezidanto?

– TEJO estas organizo kun multaj celoj kaj agadkampoj, sed ĉio fontas en la lingvo, la interna ideo kaj la komunumo kiu antaŭenigas tiujn celojn kaj agadon. Mia plej grava prioritato estas atenti ke TEJO atingu siajn celojn ne simple ĉar ni metis celojn, sed pro la ekzistokialo mem de TEJO. Ni ne timu postlasi celojn se ili ne efikas, kaj ni ne timu aldoni celojn se ili favoras la Esperantistojn kaj la mondon pli vaste rilate al egaleco, komunikado kaj justeco. Parto de tio estas ke TEJO estu ĉiam sekura hejmo kaj reprezento de tio kio difinas nian komunumon.

La nuna estraro suferis problemojn rilate al manko de aktiveco, kiel vi aktivigos la estraron?

– Estraro estas teamo, kaj krom se mi iel ne elektiĝas, mi estos parto de tiu teamo kaj mem ankaŭ respondeca pri tio kion la estraro atingas. Ni kune devas honeste kaj taŭge reprezenti TEJOn kaj labori pri ĝiaj multaj ekzistokialoj. Pli ol tio, unu el la celoj de estraro estas kapi organizon, kiu niaokaze estas organizo da organizoj. Tial mi pensas ke grava parto estas ke ĉiuj facile povu partopreni kaj senti sin vere parto de TEJO, sendepende de ajna oficiala rolo. Kiam organizo bone funkcias, foje unu ama kaj produktema vorto sufiĉas por tion atingi, kaj mia rolo ne estas labordoni, sed funkciigi taŭge la organizon.

Dum pasintaj jaroj TEJO suferis problemojn rilate al siaj financoj, kion vi faros por eviti tion estonte?

– Pri tio mi planas konstante esti en bona kontakto kun la kasisto, por kiu nur estas unu kandidato kaj kiu jam spertas de antaŭa estraraneco. Gravas konscii tamen ke organizoj kiel TEJO havas monon por uzi por siaj celoj: krom se la organizo komplete fiaskas, neuzo de havebla mono por progreso povas esti pli granda peko ol ne havi multe da mono. TEJO havas ideologiajn celojn, ne monajn, kaj la mono por tio estas ilo.

Kiel vi planas kreskigi la membraron de TEJO?

– Ĉar la movado estas multe pli granda ol la membroj, ni esence nur bezonas manieron por taŭge registri tiujn movadanojn kiel membro de TEJO senigante nin de la limigoj kiuj por ili povas ekzisti. Unu parto de tio estas ekzemple praktika efektivigo de la jam antaŭe preparita plano pri la Junaj Amikoj de Esperanto. Alia parto estas plifaciligi pagadon tutmonde al TEJO kaj UEA tie kie pagsistemoj ne aŭ ne bone funkcias ekzemple per esplorado kaj aplikado de ebloj kiel pagado per ĉifromono.

Kio plibonigendas en TEJO laŭ vi?

– Mi pensas ke la pesimismo de la lastaj kelkaj jaroj grave tuŝis la eblon de TEJO atingi ion ajn, ĉu siajn celojn aŭ simple amuziĝo de la juna esperantistaro. Mi pensas ke nepre ni permesu pli da neseriozeco kaj freneza agado en nia movado por povi raŭmisme danci ĝis la fina venko.

– Dankon pro la demandoj kaj se iu havas plu demandojn al mi, ne hezitu demandi ilin al mi!

Intervjuo: Robert Nielsen

La respondoj  de Joop Kiefte aperas senŝanĝe.

Fettes proponas buĉi la Centran Oficejon

Fordonaci la bibliotekon, fermi la libroservon, luigi la domon en Roterdamo kaj movi la reduktitan oficejon al malpli kosta lando. Jen ideoj de Mark Fettes por savi UEA-n de minacanta katastrofo. ”Mi tute ne estas feliĉa kiel oficanto de la entombigo de la Roterdama UEA, ĉar tiu entombigo estas la sigelo de la malsukceso de mia generacio de aktivuloj”, diras Renato Corsetti.


Vidaĵo al Nieuwe Binnenweg el la Centra Oficejo.

La jam efektivigitaj tranĉoj en la Centra Oficejo tute ne sufiĉas por resanigi la ekonomion de Universala Esperanto-Asocio, konstatas prezidanto Mark Fettes en raporto sendita al la komitato de UEA sojle de la Universala Kongreso en Lahtio.

Por tio laŭ li necesas eĉ pli drastaj paŝoj: parte aŭ tute luigi la domon en Roterdamo por gajni monon, movi la Centran Oficejon al malpli kosta EU-lando, fordoni la unikan bibliotekon Hodler kaj liberiĝi de la malprofita libroservo.


Mark Fettes parolas dum komitata kunsido en Lisbono.

La nun prezentita raporto komplete malkongruas kun la strategia plano de UEA, kiu estis la publika programo de Mark Fettes je lia prezidantiĝo en 2013. Laŭ tiu plano aktiva membrovarbado devis esti unu el la strategiaj prioritatoj de la asocio. “Celo de 10%-a jara kresko donus mezurilon por la sukceso de tiaj iniciatoj”, la laborplano aldonas.

Evidente tiu ”strategia prioritato” ne havis prioritaton dum la estrado de Fettes. Aktiva membrovarbado apenaŭ okazis, kion oni povas konstati laŭ la mezurilo starigita en la laborplano mem. En 2013 UEA havis 4.903 individuajn membrojn. Se ĉiujare la membraro, laŭ la celo starigita en la plano, kreskus je 10 procentoj, ĉi-jare la kvanto devus superi 8.600.

Efektive tamen eĉ ne klaras, ĉu la kvanto de individuaj membroj en 2019 atingos 4.000, kaj evidente ĝi ne multe superos tiun ciferon. Tio cetere neniel estas mirinda, konsiderante la drastan altigon de kotizoj en la pli riĉaj landoj, samtempe kun la nuligo de la presita Jarlibro.

En sia raporto Mark Fettes konstatas, ke la enspezoj de UEA venas ĉefe de kotizoj kaj kongresoj, dum la elspezoj iras ĉefe al salajroj de la oficistoj kaj kostoj de la Centra Oficejo. Ĉar la membraro ŝrumpas, necesas tranĉi la servojn eĉ pli draste ol jam estis farite, li konkludas. Tion oni laŭ li povus fari movante la oficejon al malpli kosta lando en Eŭropa Unio.

Unuavice konsiderindaj laŭ Fettes estas Kroatio, Ĉeĥio, Slovakio, Pollando kaj Litovio. “Alternative, UEA povus gardi sian sidejon en Nederlando, sed limigi siajn dungitajn laborfortojn tie kaj utiligi kunlaborantojn kiuj loĝas diverslande kaj kunlaboras ĉefe elektronike”, la raporto aldonas.

La Strategia Laborplano siatempe ellaborita sub la gvido de Mark Fettes male akcentas la “fundamentan rolon” de la oficejo.

“Multaj aspektoj de la ‘komunuma vivo’ de UEA dependas de la organizaj kaj kunordigaj fortoj de la CO”, konstatas la laborplano. Por allogi pli da membroj la asocio laŭ la laborplano devus interalie renovigi la servojn, plivastigi la libroservon kaj sisteme reklami la agadon de UEA.

Aldone UEA devis laŭ la laborplano de Fettes starigi “Centron por Kultura Evoluigo”, kiu kunlaboru kun la Centra Oficejo pri la evoluigo de servoj al la komunumo. Plia strategia prioritato estis la kompleta renovigo kaj modernigo de la retejo, por kiu la komitato en 2013 donis 100.000 eŭrojn.

El tio estis realigita nenio. Por la reteja modernigo ja estis elspezitaj 35.000 eŭroj, sed sen rezulto. Nun UEA laŭ la freŝa raporto transdonis la taskon de reteja renovigo al “nova teamo kunmetita de TEJO” kaj esperas havi novan retejon ĝis la fino de 2020.

Neniuj decidoj estas faritaj, sed la raporto de Fettes alvenas nur unu semajnon antaŭ la lunda komitata kunsido en la Universala Kongreso kie ĝi devos esti pritraktita.

Komitatano Renato Corsetti aktive kontribuis al la konkludoj de la raporto kadre de komitata laborgrupo kiun li iniciatis. Li konstatas ke la raporto principe devis esti dissendita pli frue, sed ke la malfrua sendo havas ankaŭ siajn avantaĝojn:

– Fakte, laŭ mi ĝi devis esti sendita iom antaŭe, sed ankoraŭ nun ĝi estas bona bazo por la komitataj diskutoj en la UK, kaj pro tempomanko la kutimaj trokontribuantoj al la listo UEA-membroj ne havos la okazon utiligi ĝin.

La raporto proponas tre drastajn paŝojn, ĉu vi trovas ilin pravigitaj?


Renato Corsetti. Foto: Aleks Andre CC-BY-SA-4.0

– Jes, la paŝoj estas drastaj sed la vera demando estas: ĉu la priskribita situacio estas ĝusta? Se ĝi estas ĝusta la drastaj paŝoj estas pravigitaj. Kaj eĉ se ĝi estus iom troigite malbona, tamen oni devos draste interveni por eviti bankroton post kelkaj jaroj. Cetere la paŝoj estas drastaj sed lasas la realig-tempojn en la manoj de la nova estraro, kio povus signifi prudentan laŭŝtupan realigon.

Unu el la plej drastaj paŝoj estas la propono fordonaci grandan trezoron: bibliotekon Hodler, kiu estas unu el la plej grandaj Esperanto-bibliotekoj en la mondo. Corsetti ne trovas ĝin konservinda sub UEA:

– Ĝi havis 4 vizitantojn ĉiujare, el kiuj unu mortis antaŭ du-tri jaroj. Ĉu vi mem, se vi estus la posedanto de ĝi, pretus pagi ĝiajn kostojn? Ĉu liberiĝi de la libroservo? La merkato diras tion. Cetere librovendejoj fermiĝas ĉie tra la mondo. Unu afero, laŭ mi, ests iom tro milde prezentita en la dokumento de Mark: kiam la sidejo en Roterdamo estos malplena, oni ludonu ĝin kaj per la lupago financu la agadon kompense al la bankaj rentoj, kiuj ne plu ekzistas.

Ĉu vi ne timas, ke plia malbonigo de la servoj proponataj de la asocio akcelos la membrofalon?

– Jes kaj ne. La membrofalo komenciĝis antaŭ longa tempo. Oni daŭre parolis pri ĝi kaj laŭ la momento trovis oportunajn klarigojn. Al kio ĝi ŝuldiĝas? Verŝajne al la ŝanĝiĝo de la mondo, al kiu UEA ne adaptiĝis, al la malriĉiĝo de la mezaj klasoj en Eŭropo dum la lasta jardeko kaj eble al multaj kaŭzoj ankoraŭ, sed, se oni rigardas la bildon pri la divido laŭ aĝoj de la membroj de UEA, oni komprenas multon. Ĉiuokaze, por reveni al la servoj, la sola servo, kiun esperantistoj “aĉetas” estas la Universala Kongreso, kaj tiu ne estas tuŝata de la “ŝparoj”.

– Eble UEA, laŭ mi, devus okupiĝi iom pli pri Esperanto kaj lasi la prizorgon de la komunumo al la Civito aŭ similaj organizaĵoj, kiuj celas fari ion pli facilan, dum UEA devas celi la malfacilan laboron informi la mondon pri Esperanto kaj la valoroj de paco kaj intekompreniĝo kaj justeco ligitaj al ĝi. Kaj temas pri mondo, kiu ne plu atentas pri tiuj valoroj. Ĉu tiel oni trovos alian specon de membroj?

Laŭ Renato Corsetti ne indas serĉi kulpulojn de la nuna situacio, sed ĉiuj kunlaboru por savi la movadon:

– Mi tute ne estas feliĉa kiel oficanto de la entombigo de la Roterdama UEA, ĉar tiu entombigo estas la sigelo de la malsukceso de mia generacio de aktivuloj. Ni trensprenis de Lapenna asocion kreskantan kaj amatan de la esperantistoj kaj de triumfo al triumfo ni sukceis detrui ĝin. Nun, tamen, ne gravas personoj kaj personaj sentoj. Ni ĉiuj devas kunlabori por savi la Esperanto-movadon. Ne serĉu kulpulojn.

En la reta diskutejo de la komitato de UEA unu tagon post la dissendo de la buĉopropono aperis nenia komento aŭ reago pri ĝi. Ja aperis mesaĝoj pri kompensa arboplantado kaj pri Unesko-Kuriero.

La plena raporto de Mark Fettes: Evoluvojoj por UEA surbaze de financaj faktoj kaj analizoj

Congresores fema responde pos un ataca par Trump

En la SUA, cuatro congresores fema ci ia es atacada par presidente Donald Trump en tuitas vasta condenada como raziste, ia rejeta sua comentas como un distrae.

Representores Alexandria Ocasio-Cortez, Ilhan Omar, Ayanna Pressley e Rashida Tlaib ia recomenda ce la popla esuan “no segue la tenta”, a un confere jornaliste ier.

Trump ia sujesta ce la cuatro femes, de ci cada es un sitadan de la SUA, “pote parti”. El ia defende sua comentas e ia nega alegas de razisme.

Parlante a reportores, tota la cuatro femes ia dise ce on debe foca a politica e no a la parolas de la presidente.

“Esta es simple un disturba e un distrae de la caos calosa e cultur nononesta de esta governa, tra tota niveles,” Pressley ia dise.

Omar e Tlaib ia repete sua recomendas ce on acusa Trump de malcondui.

Tre de la femes ia nase en la SUA. Omar ia nase en Somalia.

Los ia responde pos un arenga en Twitter par Trump a soldi, comandante la cuatro femes a “revade per aida repara la locas completa rompeda e infestada par crimin, de do los ia veni”.

La comentas de Trump ia es jeneral condenada como raziste e xenofobica.

Un militior burundes gida la difusante nasional

En Burundi, la xef de un militia acusada de atas odiable ia es elejeda per gida la difusante nasional (RTNB), provocante condenas par organizas suportante diretos umana.

La grupo Human Rights Watch (“Vijila de Diretos Umana”) ia dise ce la asinia de Eric Nshimirimana es “un colpa contra tota vitimes de maltrata fada par Imbonerakure, como ance contra la libria jornaliste en Burundi”.

On alega ce Imbonerakure, la ala joven de la partito governante, ia mata, viole e ruba ativistes oposante. La governa ia nega la alegas.

Imbonerakure ia es acusada de multe maltratas pos la eruta de violentia cuando presidente Pierre Nkurunziza ia xerca e gania un periodo tre, en un paso controversa, en 2015.

Nkurunziza ia survive un atenta de colpa de stato e protestas coletiva, e deses de miles de persones burundes ia fuji de la violentia.

La Nasiones Unida ia nomi Imbonerakure un militia, un descrive cual la grupo rejeta como insultante.

La governa de Burundi ia nega alegas ce Imbonerakure ia envolve se en maltratas, spesial en la viole sesal coletiva de relatadas fema de ativistes oposante. “Imbonerakure no es un gang de violores,” un portavose per la presidente ia dise.

Elejes nova es projetada per la anio veninte. Cambias constitual asetada en 2018 permete ce Nkurunziza aspira denova la posto, ma el ia dise ce el no va fa esta.

Misre abri un piramide curva

Misre ia abri un piramide curva, prosima a Qahira, en un cambia cual parteni a un stratejia plu jeneral per crese turisme.

La Piramida Curva a Daxur ia es construida per la faraon Snefru a sirca 2600 aec. Orijinal, on ia intende ce lo va es un piramida vera, con angula presipe de 54 grados.

Ma lo ia es construida sur arjila mol e arenin, e on ia encontra problemes de stablia e afonda. Per solve, on ia cambia la angula a sola 43 grados, cuando la strutur ia ave ja 45 metres de altia.

La forma nonusual cual ia resulta es contrastada con la lados reta de la Piramide Roja direta a norde.

Visitores pote aora trepa tra 79 metres per desende un tunel streta, de un porte levada en la lado norde, per ateni du cambras en la interna profonda de la construida.

Arceolojistes ia presenta ance momias, mascas e utiles descovreda en la escavas cual los ia comensa prosima a la piramides de Daxur en la anio pasada, e cual continua ancora.

Turisme es un fonte importante de revenu per la pais.

Un roceto es perdeda corta pos enaira

Un roceto Vega de la compania Arianespace ia es perdeda a poca minutos pos sua enaira. Esta es la fali prima en 15 lansas de tal rocetos.

Lo ia porta un satelito militar per la Amirias Arabi Unida cuando lo ia enaira de la porto spasial european en Guian Franses a la sera de mercurdi.

On crede ce lo ia cade en la Mar Atlantica a norde de la sentro spasial.

Luce Fabreguettes, la vispresidente dirijial de misiones, ia dise ce “un anomal major” ia aveni a sirca du minutos pos la enaira, cuando la fase du ia ensende.

“Per Arianespace, me desira espresa nosa regretes la plu profonda a nosa clientes per la perde de sua carga,” el ia dise. “De la analise prima de la datos de vola, nos va reseta informas plu esata en la oras veninte, e nos va comunica tan pronto como posible a tota.”

On no ia conose direta la causa de la fali. La vola ia es ja posponeda a du veses par mal clima.

La roceto ia porta un satelito nomida FalconEye1, la prima de du cual va composa la sistem FalconEye de la Amirias.

Vega (Vettore Europeo di Generazione Avanzata, italian per “Transportador European de Jenera Avansada”) ia fa sua vola prima en 2012. Lo ia es developada per permete ce paises european envia satelitos peti a spasio.

Arianespace, con base en Frans, vende esta sistem de rocetos de cuatro fases, developada en junta par la Ajenteria Spasial de Italia e la Ajenteria Spasial European.

OCITANIA

Me konstatas ke me transmisas sat multa artikli pri Ocitania. Me devus krear FB titulizita IDO-OCITANIA, ma me ne havas la kurajo agar tale, nam me interesesas nur tempope pri Ocitania.Tamen, me konstatas sempre plu ke la nord-Franci e la sud-Franci esas du diferanta populi, mem se li esas membri dil sama naciono. Un de la granda diferi esas ke li esas (la sud-Franci) multe plu dotata muzikale ed havas kanto-vokeso quan la nord-Franci ne havas. En sud-Francia (quale olim en Germania) eventas ke grupo de personi kantas komune kansono folkloral. En nord-Francia, ico ne plus existas de longa tempo (se ico irgatempe existis ibe).
Yuna Ocitanisti qui volas rivivigar la linguo Ocitana