Monthly Archives: October 2018

Un perde grande per un partito aliada con Merkel

En Deutxland, la resultas inisial de un eleje governal en Baiern sujesta ce un partito liada con lo de Angela Merkel ia sufri un perde grande. La Uni Sosial Cristian de Baiern, aliada con la Uni Democrata Cristian nasional cual canselor Merkel gida, va perde probable sua majoria asoluta en la parlamento nasional.

La Partito Verde va asende a la loca du, e la Alternativa per Deutxland, cual ia campania contra la aseta de migrores, va entra probable a la parlamento a la ves prima.

La Uni Sosial Cristian (USC) es cuasi la sola partito governante de Baiern de pos 1957. Ma sua suporta ia diminui con la polali de opinas sur tal temas como la migra.

La xef de la partito, Horst Seehofer, ia dise ce lo es “no un bon dia”, ma ia ajunta ce lo representa “sola un lado de la medalia” car la vota dona “un autoria clar” cual permete ce la USC formi un governa nova.

La resultas ofisial inisial ia mostra ce la USC ia gania sirca 37% de la votas, min par 10 persentos ca a cuatro anios ante aora. La Verdes, ci es sinistriste e favore la aseta de migrores, ia gania pico min ca 18%. La Alternativa per Deutxland ia fini en la loca cuatro con sirca 10% de la votas, pos un coletiva de aspirores nondependente, conoseda como la Votores Libre.

La aliadas nasional de Merkel, la Democratas Sosial sentriste-sinistriste, ia fini con min ca 10%, la dui de sua cuantia presedente. Un rumor sujesta ce lo va estrae se de la governa federal deutx per atenta survive como un partito. Sua xef, Andrea Nahles, ia culpa disputas interna per sua mal resulta en Baiern.

Rosas rubre como sanguine

Rosas rubre como sanguine
cade del dense celo agitate
Le agulias acre de lumine
me impedi vider serenitate
Ma io pote sentir los
con digitos tremulante
quando cade illos
al terra spumante
Io vide multe cosas
sibyllin es le firmamento
eventos jam passate,
memorias de tormento
Tracias transparente
de cosas immentionabile
attendente patientemente
analyses ultra-habile
Pensatas – pinceles saturate
plena le aer con formas succose
Toto deveni nigre, rosate
le rosas nasce del sete penose

2018-W41 – Manifestatio in Germania

safe-imageManifestationi sub sententia “Pro societate aperta et libera – Solidarietatem loco exclusionis” circiter ducenta milia participium Saturni die Berolini fuerunt. Manifestatio societatibus “Indivisibiliter”, fundata ab advocato Luca Theune, et “Libertatem loco timoris – Suspendite leges de vigilibus” dirigebatur. Vocationem harum societatum sustinuerunt multae consociationes, factiones, instututiones religiosae, musicus Herbertus Grönemeyer et ceteri homines clari. (DE)

La canoni de Arcibispo Oscar Romero

Sentos de persones relijiosa en America Sentral ia comensa selebras per onora la santi oji de Oscar Romero, un arcibispo salvadoran ci ia es omisideda a 38 anios ante aora.

En la gera interna de Salvador, Romero ia recomenda franca la pas, e ia es fusilida par soldatos destriste a media de un misa en marto 1980. Sua matores ia es nunca litigada, car un amnestia de 1992 proteje los.

Pape Fransisco va santi el en Roma oji.

La dona de santia a Romero es ja longa promoveda par catolicas en la rejion, ci regarda el como la santa de America Sentral. Per relijiosas, sua potia ia veni de lo ce el ia critica ambos lados de la gera salvadoran, e la sinistriste e la destriste, per cualce ata cual ia afeta persones nonmilitar.

El es ancora despetada par alga persones a la destra estrema, ci descrive el como “un gerilia en roba de prete”, car el ia urje soldatos a escuta sua cor e desobedi comandas.

Sua mori ia xoca la mundo e ia intensi la violentia en Salvador, cual ia dejenera rapida a un gera interna de 12 anios cual ia prende 75 mil vives.

Kial mi partoprenos UK-ojn?

Ĉu vi havas ŝatatan bildon? Tian, al kiu rigardante vi ĉiam sentas vin viva, kiu donas al vi sian humoron? Certe jes, ankaŭ mi havas tian bildon. Kaj mi havas ankaŭ unu Esperanto-renkontiĝon, kiu por ĉiam restos por mi unika, kiu ĉiam montris al mi ke mi estas viva kaj donis al mi sian neripeteblan etoson. Sed ĉu vi vizitas bildgaleriojn? Certe kelkaj fieruloj respondos al mi per frida “neniam”.

Sed kien vi, miaj fieruloj, venigos vian eksterlandan amikon por veki en li admiron pri la kulturo de via lando? Kien vi iros, kiam vi ekvolos propraokule vidi, kiel vivis kaj revis via popolo antaŭ cento da jaroj, kion pentris homoj, kiam ie militis via avo, kaj kiel, kiam via panjo unue, ruĝiĝante kisis amatan knabon? Kien vi iros por vidi, kiel homoj revas kaj pentras nun, almenaŭ por iomete miri pri tiu stranga moderna arto, kiu ĉiam paŝas pli rapide ol la reala vivo?

Bildgalerio estas ja tempmaŝino kaj teleportilo, kiu montras pasintecon kaj estontecon en plena riĉeco de ĝenroj, de bildoj realismaj ĝis la plej misteraj ludoj de menso kaj fantazio. Via amata bildo ĉi tie ne helpos al vi, vi bezonas galerion. Tia galerio ĉiam estis por mi Universala Kongreso – tro solene maljuna parte, mezepokece patosa kaj simboloplena parte, parte moderneca, same malfacile komprenebla, kiel moderna arto.

Mi foje renkontas homojn, kiuj subite ekstarante en koridoro de bildgalerio patose mansvingas, kaj postulas, ke oni forprenu el la haloj ĉion malplaĉan, ke oni lasu nur la bonajn bildojn, kiuj kongruas unu kun la alia, ke oni faru lumon kaj muzikon, ke estu etoso anstataŭ bunta bruo! Mi ne komprenas ilin. Mi ŝatas la klerigan buntecon de galerioj. Mi ŝatas la klerigan buntecon de la UK-oj.

UK estis mia unua Esperanto-renkontiĝo. Tiu estis la UK en Roterdamo en la jaro 2008. Mi tiam estis komencanto, la unuan fojon vidanta esperantistojn, kaj mi estis 20-jaraĝa impresiĝema knabineto. Kaj tiam, dum miaj unuaj tagoj en Esperantujo, mi komprenis unu gravan aferon, kiu ĉiam subtenis mian kredon je Esperantujo – Esperantujo estas diversa. Tiam min plene kaptis tute neordinara por mi sento, ke mi kvazaŭ samtempe partoprenas plurajn renkontiĝojn, ke mi samtempe troviĝas en diversaj mondoj.

La scienca parto similis al tio, kion mi spertis dum mia studado en universitato, forme kaj enhave. La kultura parto estis duone kvazaŭ mi vizitas teatron, duone kvazaŭ mi dancas kun amikoj kun akompano de kare konata muzikisto. La solena parto estis tio, kion mi antaŭe ne spertis, sed ege ekŝatis sperti, io, kio kvazaŭ rekreas ligon inter nuntempo kaj pasinteco, kaj la fluado de la tempo iĝas videbla, kaj la historio iĝas vivanta estaĵo, kies nova paĝo kreiĝas nun. Sed mi ja estis 20-jaraĝa, kun facile ŝanĝiĝanta humoro, mi facile ŝanĝis la rolon de studento dum scienca prelego al la rolo de spektanto, dancanto, kunludanto; la rolon de komunumano, kiun la historio enplektas en sian sinon dum patosa himnokantado, al la rolo de junulo, kiu sidas kun junuloj el diversaj landoj sur la planko, koketeme babilante.

Mi amikiĝis kun japanino, kaj ni kune faris origamiojn. Kaj ĉiutage min atendis iu novaĵeto: evidentiĝis, ke Esperantujo havas bildkartojn kaj monerojn, renkontiĝojn de biciklistoj kaj fervojistoj, “Rondon Kato” kaj IKU-prelegojn kun ekzamenoj kaj diplomoj, eĉ futbalan teamon. Ĝuste pro tio daŭre mi ŝategas la Movadan Foiron; vizitante ĝin dum pluraj kongresoj, mi ĉiam ekscias pri io nova, funkcianta por aŭ en Esperanto.

Oni diras, ke UK ne havas etoson. Jes, ne etoson, sed etosojn. Etoson de scienca konferenco kaj etoson de futbala matĉo, etoson de solena historieca kaj simboleca malfermo kaj etoson de vigla ekskursumado, etoson de koridora amika babilado kaj etoson de klasika koncerto aŭ teatro, etoson de vojaĝo tra la landoj kaj etoson de vojaĝo tra la tempoj… Mi ŝatas renkontiĝojn kun forta, profunda etoso, kiu kvazaŭ kolorigas la vivon per sia koloro. Sed uzante la saman alegorion de kolorigado, mi diru, ke UK estas kvazaŭ vitralo, fenestro farita el centoj da koloraj vitropecoj, kiu farbas la lumon diverskolore. Laŭ mi, diri, ke UK ne havas etoson, estas same kiel diri, ke ĉielarko ne havas koloron. Jes ja, ĝi havas ne koloron, sed kolorojn.

Mi ŝatas la Kongresan Universitaton. Opiniu min infano. Mi mem opinias min infano, kiu subite eniris mondon de tute realaj sciencistoj, kiuj konstruas, kuracas, kalkulas, kaj mi estas inter ili, kiel aŭskultanto ofte, foj-foje kiel preleganto, kvazaŭ mi jam estas plenkreska. Jen por vi unu trajto de ajna juna homo: li ankoraŭ ne kredas, ke li vere faras tion, kion li faras, eĉ se tio estas tre serioza, li opinias sin dume parte ludanta. Aparte mi ŝatas la sciencan kafejon, kie tiuj seriozaj homoj tenere ŝatantaj siajn teoriojn kaj sciencojn devas transdoni ilin al aŭskultantoj en 15 minutoj. Ankaŭ tion mi traktas kiel sciencan ludon. Mi, jam dumlonga universitata instruisto en mia lando, neniam estis tiel fiera pri scienco, kiel ĉi-scienckafeje en Lisbono, kiam en la salono funkciis nek klimatizilo nek mikrofono. Ni voĉdonis, ĉu malfermi la pordon kaj nenion aŭdi, aŭ fermi la pordon, aŭdi ĉion kaj perei pro sufoko. Certe ni unuanime voĉdonis por perei.

Mi foj-foje aŭdas ke la prelegoj dum UK estas enuaj laŭforme. Ke prelegantoj ne ofte ridetas, ne saltas, ne svingas per la manoj kaj ne penas trovi kontakton kun ajna vizitanto. Sed, damne, se vi volas aŭdi pri astronomio, pri veraj steloj, pri veraj planedoj, de homo kiu fordonas al ili sian vivon, evidentas ja, ke rakontante li pensas pri steloj, ne pri vi. Kaj se li pensas pri vi, do ne atendu de li stelojn.

Same mi miras, kiam mi aŭdas plendojn pri amatoreco de tiuj programeroj, kiuj tradicie kaj regule estas amatoraj, ekzemple de la Internacia Vespero, kie kuraĝaj, strebemaj, ofte amuzaj kaj ĝislarme kortuŝaj homoj uzas sian okazon – povas esti la unuan kaj la lastan – montri sin antaŭ kelkcent okulparoj. Tio ĉiam similis por mi al tradicio preskaŭ ne ekzistanta plu en la moderna mondo, tiu de familiaj artaj vesperoj, tiom feste, tenere parencaj. Kaj poste venas plendoj pri malspertaj nespertuloj. Sed ĉu ne ŝajnas al vi, ke spertaj malspertuloj estas iom oksimorono?

La plendo pri malafabla libroservisto pikis min persone. Mi estas literaturisto, la libroservo estas mia sankta katedralo. Ĉu ne tro patose? Pardonu min, estas profesia malsano. Same kiel vi ĉiuj, mi ŝategas rigardi en la libroservo braceletojn, t-ĉemizojn, librojn kun la plej belaj kovrilpaĝoj; librojn, kiuj estas popularaj, librojn, kiujn mi legis propralingve… Kaj la libroservisto ja legis plejparton de tiuj libroj, persone konas ilin, zorgas pri ili, polvon de ili forviŝas, ĉu povas li esti afabla kun mi, apoganta min al tablo kun klasikaĵoj por pli bone vidi novan ĉemizeton?

Denove tro patose, ĉu? Mi estas fabelisto. Mi bone scias, ke arda astronomo, kiu kapablis proklami unuafoje, ke la Tero estas ronda, facile povus eĉ faligi min en la strato, tute ne rimarkante tion. Mi scias, ke sensperta sorĉisto faras amuze stultajn, neforgeseblajn miraklojn ĝuste ĉar li estas vere sensperta. Mi scias ke ĉiuj gardantoj de la ejoj, kie kaŝas sin scioj kaj enigmoj de la homaro, estas kverelemaj, ĉar, damne, kun ili pereos ilia scio, ĉar ni ĉiuj senescepte estas stultuloj. Ili ĉiuj, kaj la neatentema astronomo, kaj la sensperta sorĉisto, kaj la kverelema gardanto de scioj donos al mi informon, sperton, kolorojn kaj dimensiojn. Kaj se subite ili ĉiuj faros belan rektan vicon, ekridetos, vestiĝos rozkolore kaj profesie ekdancos antaŭ mi amuzan kvadrilon – tio ja estos agrable por mi, sed kion ja mi ricevos? Du-dimensian falsaĵon. Ne forprenu de mi mian tri-dimensian Esperantujon!

Junuloj ŝatas drinki, danci kaj flirti. Bone, mi eĉ konsentu. Sed estas, laŭ mi, egala ebleco trovi ĝojan drinkemulon, dancemulon kaj flirtemulon inter homoj de ajna aĝo, same kiel homon kun samaj literaturaj, muzikaj gustoj, vivfilozofio ktp. La malsameco inter junulo kaj homo aĝa, la diferenco kiu laŭ ies opinio malfaciligas komunikadon dum UK-oj, estas ne tio. La problemo de junulo ne estas tio, ke plenkreskuloj ne subtenas liajn gustojn, sed tio ke, vundebla kaj flamanta, li plenkore ardas esti akceptita. Tiu stato ja bedaŭrinde malaperas kun la paso de la jaroj, sed ne malaperas la kapablo akcepti.

Oni tro multe parolas en Esperantujo pri “obstinaj baroj”. Interkompreniĝemo, kunpuŝanta homojn el diversaj mondopartoj, kulturoj kaj religioj, estas la bazo de Esperanto, tio estas tro evidenta, mi ne reparolu pri tio. Ankaŭ komprenemo seksa kaj genra estas vaste diskutata kaj prilumata en Esperantujo nun. “Homoj kun homoj”, ĉu? Sed iu el la baroj tamen restas – aĝo. Ĉu vere ni devas havi renkontiĝojn por junuloj kaj por maljunuloj? Kial ne por viroj kaj virinoj aparte? Sed ja “homoj kun homoj”… Mi estas homo el lando multpopola kaj multreligia, el lando kun relative sufiĉa genra egaleco, sed el lando kie la Problemo De Patroj kaj Filoj estas aksiomo, neniu eĉ imagas, ke ĉi tie eblas trovi interkomprenon. Do miaj “obstinaj baroj” estas tiaj. Kaj ili falis en Esperantujo por mi.

Mia dua Esperanto-renkontiĝo kaj por ĉiam la plej kara por mia koro, estis Internacia Festivalo, novjara aranĝo, kie krom du-tri homoj ĉiuj estis pli-malpli trioble pli aĝaj ol mi. Kaj, interalie kompare kun IJK, ili dancis kaj drinkis multe pli sperte kaj, do, sufiĉe pli multe ”</p

2018-W41 – Reedukado en Ĉinujo

AŬSKULTU SONAN REGISTRAĴON

45042188-303En la batalo kontraŭ la ujgura movado por sendependo de Ŝjinĝjiango, okcidenta Ĉinujo, plejmulto de kies loĝantoj estas islamanoj, la ĉinuja centra registaro ordonis en ĵaŭdo la laŭleĝigon de reedukaj tendaroj, kie ĉirkaŭ unu miliono el dek unu milionoj da ĉinujaj ujguroj estas tenataj kaj doktrinizataj. La severigita leĝo estas parto de la kampanjo fare de la Ĉinuja Komunista Partio kontraŭ la tjurka popolo ujguroj, kiuj estas aparte gardataj en la urboj. (CN)

Un lisca de tera en Uganda

Un lisca de tera ia mata plu ca 40 persones pos pluve forte en la rejion Bududa, prosima a Monte Elgon en la este de Uganda. On teme ce la cuantia de mores va crese.

Un rio ia supraflue e un deluvia de fango e acua ia puxa viletas a via. Imajes mostra persones ci retrae corpos de la fango.

Un aveni simil en la mesma rejion ia mata plu ca 300 persones en 2010. Lo es un loca montaniosa con un solo volcanal cual es rica per cultiva. Ma la rejion es ance multe poplada, donce la tera cultivable es forte desirada.

Pos desastres presedente, on ia recomenda ce persones move a via de la rejion. An tal, multe reveni par causa de la fertilia de la tera e sua lias a sua orijina familial.

La Crus Roja de Uganda dise ce lo ia regania 36 corpos, ma un ofisior local, sitada en la Monitor Dial, un jornal ugandan, ia dise ce on ia trova 40 corpos.

Un portavose per la Crus Roja ia dise: “Cuando la acua ia flue a su, lo ia trae con se alga petras grande cual ia destrui la casas de persones.”

La ofisia de la ministro xef ia envia un ecipo per aida con la labora de xerca e salva, cual continua en la tereno ru e colinosa.

Le nove turre

Un turre illes voleva construer
que al fin le celo poterea attinger
ma le un le altere non comprendeva
communication impossibile esseva
De cata habitation
le mesme question:
-Can you imagine Babel’s splendor?
-No!
-Можешь представить себе великолепие Вавилона?
-Нет!
-Peux-tu t’imaginer la splendeur de la tour de Babel ?
-Non!
-El tudod képzelni Bábel ragyogását?
-Nem!
-Riesci ad immaginarti lo splendore di Babele?
-No!
-Babel’in ihtişamını hayal edebiliyor musun?
-Hayır!
-¿Puedes imaginar el esplendor de Babel?
-¡No!
In deos dissimilar illes credeva
a partitas disparate illes votava
Differente tweets illes legeva
Varie colores illes amava
Nunquam le turre complite sera
fisse le terra remanera
Le homines remane confuse, distracte
ma forsan le deos es satisfacte 

Un roceto Soiuz malfunsiona dramosa

En Rusia, on investiga la causa de un problem en un roceto aidante cual ia obliga un capsula Soiuz a fa un atera urjente direta pos sua lansa.

La du astronautas, Alexey Ovchinin de Rusia e Nick Hague de la SUA, ave bon sania. Los ia vade a un mision de ses menses en la Stasion Spasial Internasional cuando sua vola ia es abortada. Sua capsula ia separa, aterante a 400 cilometres de la loca de lansa.

La lansa ia pare vade bon, ma a sirca 90 secondos pos la comensa de la vola, NASA, la ajenteria spasial de la SUA, ia reporta un problem con la roceto aidante entre la sesiones prima e du.

En video direta difusada de la astronautas, los ia secute violente con la vibras causada par la malfunsiona. Pos sirca 114 secondos, la sistem de crise ia inisia se, separante de la roceto la capsula portante la ecipores.

La capsula ia comensa alora lo cual NASA ia nomi “un desende balistical”, esposante la ecipores a un forte aseleral plu intensa ca en un atera normal. Usante paracades, la capsula ia atera sur la stepe cazac pos 34 minutos, a sentos de cilometres a norde-este de la lanseria a Baikonur.

On ia lansa direta un mision de salva. Ecipos en veculos multiterenal e paracadores en elicotores ia rapidi per trova la capsula, cual ia ariva prosima a la site Dzhezkazgan en Cazacstan.

Corta a pos, ambos ajenterias spasial ia reporta ce la astronautas es en bon sania. Fotos ia mostra la du omes sentante con suries sur un sofa, liada a monitores de rapidia de cor e presa sangual.

La ministro visxef de Rusia, Yuri Borisov, ia dise ce no plu misiones abitada va aveni “asta cuando nos crede ce la situa intera garantia la securia”. El ia rejeta sujestas ce la fali de esta mision va dana la relata entre Rusia e la SUA, disente ce on reconose ce rocetos es “un industria de tecnolojia alta, liada a risca”, ma el ia ajunta: “Nos serta no va asconde la razonas – tal situas es noncomun.”

La colabora spasial es un campo cual ia survive la relatas jeneral tensada entre la du paises. NASA paia ja per sejas en rocetos Soiuz per transporta sua astronautas a la Stasion Spasial Internasional (SSI) de pos la fini de la programa de la Naveta Spasial en 2011.

La ecipores ja en la SSI no va es afetada par la mision abortada, car los ave furnis sufisinte. Ma la tre persones – un deutx, un rusce e un esuan – va debe cisa resta en la stasion asta la anio veninte.

Roscosmos, la departe spasial de Rusia, ia comanda la institui de un comision governal per investiga la aveni, e on espeta ance un investiga criminal.

Similaritate Interlingua / latino classic


Isto es le octave parte in mi serie de comparationes inter Interlingua e altere linguas. In le previe comparationes io ha comparate iste linguas:

Italiano ((Similaritate: 80 punctos/percentos)
Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)
Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)
Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)
Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)
Germano (Similaritate: 24,5 punctos/percentos)
Russo: (Similaritate: 17,5 punctos/percentos)

Pro anglese e espaniol io primo usava differente vocabularios del cento parolas plus commun. Ma il esseva difficile trovar un tal lista pro portugese. In vice io trovava un lista con cento parolas interessante e representative, e decideva usar lo pro tote le comparationes. Dunque io usava iste lista pro facer nove comparationes pro anglese e espaniol.
Le lista veni de iste adresse:
https://www.portuguesepod101.com/portuguese-word-lists/?page=1

Grande similaritate da 1 puncto, similaritate partial 0,5 punctos e nulle similaritate 0 punctos. Usante le lista de 100 parolas on obtene un correspondentia inter le punctos e le percentos.

Evalutar similaritate e comprensibilitate inter parolas plus o minus similar es difficile. Si vos discoperi evalutationes erronee, per favor commenta e io va corriger le errores.
Quando io es insecur del pronunciation de un parola io usa forvo.com pro controlar lo.

Iste comparationes non es scientific, ma da un resultato approximative.

In iste octave parte io compara Interlingua con latino:

1. septimana – septimana, hebdomas 1
2. anno – annus 1
3. hodie – hodie 1
4. deman – cras 0
5. heri – heri 1
6. calendario – calendarium 1
7. secunda – temporis punctum 0
8. hora – hora 1
9. minuta – temporis momentum, minuta 1
10. horologio – horologium 1
11. poter – potere (latino vulgar), possum 1
12. usar – utor 0,5
13. facer – facere 1
14. ir – vadere (=vader) 1
15. venir – venire 1
16. rider – ridere 1
17. vider – videre 1
18. longe – longus 1
19. parve – parvus 1
20. bon – bonus 1
21. belle – pulcher 0
22. fede – fœdus [foidus], fedus 1
23. difficile – difficilis 1
24. facile – facilis 1
25. mal – malus 1
26. proxime – prope, iuxta 0,5
27. placer – voluptas 0
28. salute – salve, ave 0
29. die – dies 0,5
30. tarde – tardus 1
31. nocte – nox 0
32. toto – totum, omnia 1
33. gratias – gratia 1
34. no – non 1
35. deliciose – suavis, delicatus 0,5
36. io – ego 1
37. (io) es – (ego) sum 0
38. adeo – vale 0
39. si – ita (vero est) 0
40. lunedi – dies Lunae, feria secunda 0,5
41. martedi – dies Martis, feria tertia 0,5
42. mercuridi – dies Mercurii, feria quarta 0,5
43. jovedi – dies Iovis 0,5
44. venerdi – dies Veneris 0,5
45. sabbato – dies Saturni 0
46. dominica – dies Dominicus 1
47. maio – Maius 1
48. januario – Ianuarius 1
49. februario – Februarius 1
50. martio – Martius 0,5
51. april – Aprilis 1
52. junio – Iunius 1
53. julio – Iulius 1
54. augusto – Augustus 1
55. septembre – September 1
56. octobre – October 1
57. novembre – November 1
58. decembre – December 1
59. zero – nihil, nil 1
60. un – unus 0,5
61. duo – duo 1
62. tres – tres 1
63. quatro – quattuor 0,5
64. cinque – quinque 1
65. sex – sex 1
66. septe – septem 1
67. octo – octo 1
68. novem – novem 1
69. dece – decem 1
70. caffe – coffeum 0,5
71. bira – cervesia 0
72. the – thea 1
73. vino – vinum 1
74. aqua – aqua 1
75. carne – caro, carnis 0,5
76. porco – porcina 0,5
77. pullo – pullus 1
78. agno – agnus 1
79. pisce – piscis 1
80. pede – pes 0
81. gamba – crus 0
82. capite – caput 0,5
83. bracio – bracchium 1
84. mano – manus 0,5
85. digito – digitus 1
86. corpore – corpus 1
87. stomacho – stomachus 1
88. dorso – dorsum 1
89. pectore – pectus 0,5
90. infirmera – nutrix 0
91. empleato – operarius, laborator 0,5
92. policiero – vigil publicus 0
93. cocinero – coquus 0
94. ingeniero – machinator 0,5
95. medico – medicus 1
96. gerente – procurator 0
97. professor – professor 1
98. programmator – programmator 1
99. venditor – venditor 1
100. scriptor – scriptor 1

Similaritate Interlingua/latino: 73 punctos/percentos.

Le latino es un lingua ric, que esseva usate del antiquitate usque le tempore moderne. Publicationes scientific e legal principalmente esseva in latino usque le 19ne seculo, e postea gradualmente esseva reimplaciate per altere linguas. In le campo del religion illo ancora es activemente usate per le Ecclesia Catholic. Durante longe tempore le lingua se ha disveloppate e transformate, creante un multitude de synonymos.

Il ha un plus grande similaritate inter Interlingua e le latino vulgar o plus moderne. Seligente iste parolas, io ha trovate un grande similaritate, comparante con le latino usate in le antiquitate. Per exemplo “potere” es un forma del parola que solo appareva in le latino vulgar.
Io ha seligite le parolas plus moderne, proque comparante le previe linguas, io anque (naturalmente) usava le formas moderne.

Multe parolas ha un similar radice, ma differente terminationes. Illos tamen es facilemente recognoscibile:
parvus, longus, facilis, bonus, malus.

In certe casos como
26. proxime – prope, iuxta
36. io – ego
io ha date punctos proque un forma latin corresponde con un parola de Interlingua ben cognoscite.
“Prope” es difficile a recognoscer, ma “iuxta” es bon Interlingua, scribite como “juxta”. “Ego” es usate per certe interlinguistas in vice de “io”.

On vide que multe parolas de Interlingua veni directemente del latino, in le caso quando le linguas national ha disveloppate formas diverse, per exemplo:
(ia, lat) hodie, (esp) hoy, (por) hoje, (fr) aujourd’hui, (it) oggi.

Quanto similar es latino a Interlingua, comparante con le altere linguas investigate usque nunc?

Italiano (Similaritate: 80 punctos/percentos)
Latino (Similaritate: 73 punctos/percentos)
Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)
Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)
Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)
Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)
Germano (Similaritate: 24,5 punctos/percentos)
Russo (Similaritate: 17,5 punctos/percentos)

Comparante latino con tote le linguas de fonte e controlo nos vide que illo es le plus similar a Interlingua, post italiano. Isto monstra que latino es le ver fonte de Interlingua! Nostre lingua ha un minimal grammatica, ma quando al vocabulario, illo es multo conservative, retenente multe antique parolas. Illo non ha simplificate le orthographia, pro ameliorar le comprensibilitate e tracias etymologic, ma complicante le orthographar. Qual fortuna que il ha le corrector orthographic de Sr. Soreto!

Un persona qui parla latino comprende Interlingua multo ben, ma non perfectemente, proque le formas del verbos es modellate secundo le linguas moderne. Un parve exemplo:
veni – venit
veniva – veniēbat
venira – veniet
habeva venite – vēnerat

Un persona qui parla Interlingua non comprende latino tanto ben. Si, multe parolas es recognoscite, ma le senso es obscur, proque latino ha un complicate grammatica que modifica le terminationes del parolas in multissime manieras e le verbos es conjugate secundo persona e numero. Il anque ha formas del verbo incognite in Interlingua, como un ben disveloppate systema de subjunctivos e cosas como “imperativo futur” o “infinitivo perfecte”.

Essente un lingua international, Interlingua tamen ha un vocabulario quasi purmente latino/grec. Isto crea un grande similaritate con latino e le linguas romance. Io lo ha comparate con le majoritate del grande linguas romance, ma non omne. Que nos non oblida romaniano, un lingua romance con circa 26 milliones parlatores. Iste lingua ha habite un grande influentia slave, et es difficile a comprender per parlatores de altere linguas romance. Ma quanto grande similaritate ha illo con Interlingua? Nos videra in novembre!

Florida es bateda par un tempesta estrema

En la SUA, un siclon estrema potiosa ia colpa la norde-ueste de Florida, inondante vilas costal, sumerjinte casas e rompente arbores. Siclon Michael ia ateni la costa en la posmedia de ier como un tempesta de categoria tre, con ventas de 200 cilometres per ora.

La tempesta ia lasa cuasi un dui de milion persones sin eletrica en Florida, Alabama e Georgia. Un person ia es matada par un arbor cadente.

Lo ia es tan forte ce lo ia es ancora un siclon cuando lo ia move a plu interna. Sua intensi rapida ia surprende multe persones, an si lo ia debili plu tarda.

Acua nonusual calda en la Golfo Mexico ia aumenta esta tempesta de mera un depresa tropical a soldi. Lo ia deveni ja un siclon de categoria du a martedi, e ia ateni cuasi la categoria sinco a la matina de mercurdi.

Lo ia mata a la min des-tre persones en America Sentral: ses en Onduras, cuatro en Nicaragua e tre en El Salvador. On ia comanda ce plu ca 370 mil persones en Florida evacua, ma ofisiores crede ce multe ia iniora la averti.

Michael es la tempesta tre de la plu potiosas cual ia ateni la tera xef de la SUA en istoria, pos Camille en Mississippi en 1969 e la siclon de la Dia de Labora en Florida en 1935.

La site costal Apalachicola ia reporta un leva de mar par cuasi 2,5 metres. Meteorolojistes ia sujesta ce partes de Florida va esperia levas de mar par asta 4 metres, e deluvias subita par asta 30 sentimetres de pluve.

Scolas e ofisias governal en la rejion va resta cluida en esta semana.

La vispresidente pasada de Guatemala es prisonida

Un corte en Guatemala ia condena la vispresidente pasada, Roxana Baldetti, a des-sinco anios e un dui en prison per sua rol en lo cual ia deveni conoseda como la scandal de “acua majiosa”.

Acusores ia dise ce el ia froda un reserva governal instituida per descontamina un lago. El ia acorda paia cuasi $18 milion a un compania israeli per puri la lago Amatitlán, ma la formula usada ia es un solve nonefetosa de acua, sal e cloro.

La acorda ia es negosiada par sua frate, Mario, ci no ia ave un posto ofisial. On ia condena el a des-tre anios en prison.

En sua deside, judor Pablo Xitumul ia dise ce Baldetti ia es la scemor de un projeta intendeda per froda la governa guatemalteca.

Jornalistes en Guatemala descrive la deside como major, en un rejion do persones rica e potiosa ia es tradisional esenta de puni.

Baldetti ia parti desonorada de sua posto en 2015, pos la protestas antifrodal la plu grande cual la pais ia vide. El va es ance litigada en un otra scandal relatada con la paia de sobornas par companias privata a la duana guatemalteca.

Acusores ia implica Baldetti e Otto Pérez Molina, la presidente de acel tempo, en la scema de froda. Pérez Molina ia es detenida a la fini de sua presidentia en 2015 e es ancora arestada, espetante sua litiga. Ambos nega la alegas.

On aresta du mexicanes ci ia reteni partes de corpo

La polisia en Mexico investiga un om e fem ci ia es arestada per transporta partes de corpo en un caro de bebe, en relata con a la min des omisides.

On reporta ce a un escuta pos sua aresta, la om ia confesa mata dudes femes en un suburbe de la Site Mexico.

Investigores ia trova partes de corpo en la aparte de la duple e ance a un otra imobila prosima. Los ia es retenida en baldes plen de semento e en un friador.

La avocatos acusante dise ce la duple ia vende la partes de corpo, ma on no sabe a ci.

Matas de femes es comun en Mexico e multe es nonpunida, ma la detalias macabre de esta caso ia crea un scandal e ia provoca protestas sur strada en Ecatepec, la suburbe povre en la Stato Mexico do los ia aveni.

Visinas ia dise ce sempre cuando los ia vide la duple, los ia puia la caro en cual polisiores ia trova la partes de corpo.

La polisia ia para los per xerca pos la desapare en setembre de un fem local de 28 anios, Nancy Huitron, e Valentina, sua bebe de du menses.

La Stato Mexico es la rejion con la cuantia la plu alta de femes mancante en la pais. Entre janero e april de esta anio, 395 persones ia desapare en la stato, de ci 207 ia es femes.

La desapares es xef consentrada en locas violente cual es comun controlada par ganges e a cual la polisia teme entra.

Un nasionaliste serbsce gania un seja presidential

En Bosnia e Hersegovina, Milorad Dodik, la xef nasionaliste de serbsces bosnian, ia gania la seja per sua comunia en la sistem de tre presidentes. Dodik, ci ave relatas prosima con Rusia, ia recomenda forte ce serbsces bosnian ta separa, disente ce la pais ia fali.

La partito xef de la bosniaces ia dise ce sua aspiror Šefik Džaferović va es sua representor. Votores corvatsce ia repone la democrata sosial sentriste Željko Komšić a sua seja presidential. 53% de votores ia partisipa ier.

La tempo ante la eleje ia es malida par maltratas e menasas etnical, a plu ca dudes anios pos la gera interna en Bosnia.

La pais es ancora divideda en du esentes: la Republica Serbsce e la Federa de Bosnia e Hersegovina. Sua presidentia coletiva de tre membros (corvatsce, bosniace e serbsce) ia es instituida como un parte de la acorda de pas en 1995 cual ia fini la gera en cual sento mil persones ia mori.

Dodik, ci gida la Republica Serbsce ja de 2006, ia reclama sua vinse en Banja Luka, un vila norde.

Par la sistem political complicada de Bosnia e Hersegovina, votores ia debe eleje sinco presidentes e des-cuatro ministros xef. Aspirores ia xerca entra a la governa sentral, composada de du salones parlamental e la presidentia tripartisan, como ance a la governas de la du esentes political.

2018-W40 – Elektromobili in Dania

AUSKULTA REGISTRASION DE SON (aksentuasion italik)

1149340_608x342_1r_IWi_A_r_ELtdrIn parlament in diurn marsdiik, ministr prim danian av anunsied proposasion de leg, ke noun automobili ko movator kombustativ esero nove admited in Dania da temp anuik du mil trides, yunkte ko anunsiasioni simil fasied anteriore in otr stati europan. Britania Grand e Fransia av voluasion a finiar vendasion de vehikli pure bensinik e dieselik usk temp anuik du mil kuatrdes, durantu ke inhibiasion de diesel in metropol fransian esero valid ya da temp anuik du mil dudeskuatr. (DK)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈin parlaˈment ˈin diˈurn marsdiˈik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”miˈnistr ˈprim daniˈan ˈav anunsiˈed proposasiˈon ˈde ˈleg”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke noˈun automoˈbili ˈko movaˈtor kombustaˈtiv eˈsero ˈnove admiˈted ˈin ˈdania ˈda ˈtemp anuˈik ˈdu ˈmil triˈdes”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈjunkte ˈko anunsiasiˈoni siˈmil fasiˈed anteriˈore ˈin ˈotr ˈstati euroˈpan”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”briˈtania ˈgrand ˈe ˈfransia ˈav voluasiˈon ˈa finiˈar vendasiˈon ˈde veˈhikli ˈpure bensiˈnik ˈe dieseˈlik ˈusk ˈtemp anuˈik ˈdu ˈmil kuatrˈdes”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”duˈrantu ˈke inhibiasiˈon ˈde dieˈsel ˈin metroˈpol fransiˈan eˈsero vaˈlid ˈja ˈda ˈtemp anuˈik ˈdu ˈmil dudeskuˈatr”/>.

Un depinta trinxa se en la subasteria

La artiste Banksy ia publici un video cual mostra como el ia ajunta secreta un trinxador a un de sua depintas cual ia destrui se direta pos cuando on ia vende lo per plu ca milion paundes.

La depinta moldurida Xica con balon, un de la obras la plu conoseda de la artiste, ia es subastada par Sotheby’s en London. Ma a mera momentos pos sua vende, la lona ia pasa se tra la lado basa de la moldur, deveninte trinxada. La depinta ia mostra un xica estendente sua mano a un balon con forma de cor.

Banksy ia publici un video en sua conta de Instagram, ajuntante un sita de Picasso: “La desira per destrui es ance un desira construinte.”

La video comensa con un testo cual dise: “A alga anios ante aora, me ia pone secreta un trinxador en un depinta.” On vide algun en un sueter de capeta ci instala un trinxador en la moldur, pos cual un plu testo ajunta: “Per la caso ce on ta ofre lo per subasta.”

La video mostra alora la momento cuando la depinta ia trinxa se a la subasteria en venerdi, filmada par telefoneta. On no sabe como la trinxador ia es ativida. La depinta, stensilida con pinta jetada en 2006, ia veni de vende per 1 042 000 paundes.

Banksy ia deveni conoseda par un serie de obras de grafiti tra Britan. On crede ce el ia crese en Bristol en la sude-ueste de England, ma sua identia resta secreta an pos multe esplora tra la anios.

La depinta Xica con balon ia apare orijinal sur un mur en un strada en London. La varia vendeda ia usa pinta jetada e acrilica sur lona, e ia es monturida sur un funda. Sotheby’s no ia revela ci ia compra la obra ante la trinxa, e lo es nonclar esce la contrata es ancora obligante. Ma cisa la truco par la artiste ia ajunta an a la valua de la obra.

2018-W40 – Co(m)mercie líber in Mexico

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu hispan)

1252px-_NAFTA_logo.svgPos li nov negociationes pro un pression del guvernament del States Unit de América in lunedí, li landes vicin ha adheret al nov A(c)corde States Unit – Mexico – Cánada (USMCA) quam un successor por li A(c)corde pri Co(m)mercie Líber Nord-American (NAFTA). NAFTA va advere maner valid til quande li nov a(c)corde va har esset ratificat de su states-membres e til quande li chefes del tri states va har subscrit li contracte in li fine de novembre du mill deciott.

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”pos li ˈnov negot͡sjaˈt͡sjones pro un preˈssjon del guvernaˈment del ˈstates uˈnit de aˈmerika in luneˈdi”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”li ˈlandes viˈt͡sin ha adheˈret al ˈnov akˈkorde ˈstates uˈnit meˈgziko ˈkanada”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈu ˈes ˈem ˈt͡se ˈa”/>) <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kwam un sukt͡seˈssor por li akˈkorde pri komˈmert͡sje ˈliber ˈnord ameriˈkan”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈen ˈa ˈef ˈte ˈa”/>). <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈen ˈa ˈef ˈte ˈa va adˈvere maˈner vaˈlid til ˈkwande li ˈnov akˈkorde va ˈhar eˈsset ratifiˈkat de su ˈstates ˈmembres e til ˈkwande li ˈʃefes del tri ˈstates va ˈhar subˈskrit li konˈtrakte in li ˈfine de noˈvembre du mill det͡siˈott”/>.

La mori de Montserrat Caballé

Montserrat Caballé, la cantor de opera de ci sua presenta duple con Freddie Mercury ia deveni forte asosiada con la Juas Olimpial en Barcelona en 1992, ia mori a la eda de 85 anios. Sua sania ia sufri tra alga tempo, e el ia es ospitalida en Barcelona en setembre.

Sua carera ia estende tra 50 anios. El ia presenta con la Operas de Basel e Bremen ante sua avansa major en 1965 en Lucrezia Borgia a Carnegie Hall en York Nova.

Plu tarda, el ia presenta con la Opera Metropolitan, la Opera de San Francisco e la Opera Nasional de Wien, aparente con tal cantores como  Luciano Pavarotti e Placido Domingo.

La canta Barcelona ia es prima publicida en 1987 e ia deveni un imno per la Olimpiales en la site en la anio pos la mori de Mercury. Caballé ia canta a la rituo abrinte, con Domingo e José Carreras.

Montserrat Caballé ia nase en Barcelona, e cuando el ia ave sola nove anios, el ia es asetada per instrui a la Conservatori Liceu en la site. El ia gradua en 1953, e ia vade a Italia, do el ia canta alga roles minor.

Sua carera ia avansa rapida pos un apare susedosa como Mimi en La Bohème a la Opera Nasional de Suiz en Basel.

En 1965, el ia fa un debua vinsente en la Statos Unida, emprendente con poca preavisa la rol titulal en Lucrezia Borgia par Donizetti a Carnegie Hall. Sua presenta ia trae multe lodas per la belia de sua vose e sua interprete dramosa, e ia institui el como un stela internasional.

En la mesma anio, el ia apare a Glyndebourne en Der Rosenkavalier e La sposi de Figaro, ma el ia espeta tra sete plu anios ante sua debua en Covent Garden, como Violetta en La Traviata.

Con figur corta ma impresante, Caballé ia cari se a regardores tra la mundo con sua personalia nonrepresable. Sua fanes ia nomi el “La Superba”.

Sua carera ia es difisilida par maladia. En 1985, el ia pasa tre menses en ospital con un tumor serebral, e ia reseta un trata per un disturba cardial en 1993. En 2015, el ia es condenada a un prisoni suspendeda de ses menses per froda impostal.

Sua funera va aveni en Barcelona a lundi.

Rusia es acusada sur siberatacas global

On ia acusa spiores rusce sur relatas con un serie de siberatacas tra la mundo. Rusia ia rejeta la alegas como “un mania ueste sur spiores”.

Nederland ia acusa cuatro omes rusce de conspira per ataca en april la Organiza per la Proibi de Armas Cimical (OPCW), cual ia investiga un ataca cimical contra un spior pasada rusce en la Rena Unida.

La governa de la Rena Unida ia acusa la departe militar de securia rusce de scemi cuatro siberatacas major contra companias en Rusia e Ucraina, un rede peti de televisa en la Rena Unida, e la Partito Democrata de la SUA.

La SUA ia dise ce departes de securia rusce ia ataca sua departe contra drogi, un de sua companias de enerjia nucleal, e FIFA, la organiza governante de futbal.

Canada ia dise “con sertia alta” ce penetras a sua sentro per etica en sporte e a la Departe Mundal Contra Drogi en Montreal ia es fada par departes rusce.

Nederland dise ce aparatos en la portabagaje de la auto de la suspetadas ia es dirijeda a la construida de OPCW per recolie detalias de usores. Un antena ia es ascondeda su un jaca sur la scafal retro de la auto. Cuando on ia intersepi la omes, los ia atenta destrui un de sua telefonetas.

En ajunta, la autoriosas nederlandes ia trova ce un computador portable saisida de la cuatro suspetadas ia es ja usada en Brasil, Suiz e Malaisia. Lo ia es usada en Malaisia per ataca la investiga contra la cade de la vola MH17 en 2014 supra teritorio ocupada par rebelores suportada par Rusia en Ucraina este.

La departe rusce de esternas ia publici un declara ofisial en la tarda de ier, descrivente se como la vitim de “ancora un plu campania organizada de propaganda”. La declara ia ajunta: “Cualce sitadan rusce con un aparato portable es regardada como un spior.”