Monthly Archives: June 2018

Ratas destrui biletas en un automata de banco

En la stato Assam en Barat, tecnicistes ci ia ariva per repara un automata malfunsionante de banco ia es xocada cuando los ia abri lo.

Biletas con valua de plu ca 1,2 milion rupis ia es trinxada. On suspeta ce ratas es culpable. Probable los ia entra a la macina tra un fora per filos.

On ia tuita fotos de la mone masticada a la Banco Nasional de Barat en la distrito Tinsukia. Un de la fotos mostra un rodente mor, reclinante en la desordina.

La macina ia es malfunsionante tra sirca 12 dias. La tecnicistes ci ia desasembla lo ia trova biletas destruida de 2000 e 500 rupis. Los ia susede salva biletas con valua de 1,7 milion rupis, an tal.

Esperantistoj vivtenas aktivulojn en Afriko

La proksimume sesdek mecenatoj de la asocio Esperanto Plus kolektas kaj sendas monon por vivteni kvar Esperanto-aktivulojn en Afriko. ”Ĉiu subtenato agas laŭ siaj kapabloj kaj povoj”, rakontas Niko Gaufillet, unu el la plusuloj.

Multaj revas pri tio, ke Esperanto disvastiĝu iom pli rapide. Sed kiel fari tion, se oni ne loĝas tie, kie oni dezirus plej multe, ke Esperanto disvastiĝu? Kaj eble krome la tempo estas limigita, ĉar oni havas laboron…

La asocio Esperanto Plus estis starigita antaŭ kvin jaroj por subteni la disvastigon de Esperanto per la pagado de la vivkostoj de Esperanto-aktivuloj. La iniciatintoj estas Jean-Pierre Marcq kaj Evelyne Rotelini, kiuj havas farmbienon en Arieĝo (sudfranca departemento, apud Pireneoj).

Kiel la unuan regionon por sia agado ili elektis Afrikon, ĉar tie akras la ekonomiaj problemoj. Agado en Afriko ebligas, ke per monata pagado de 150 eŭroj oni povas vivteni unu Esperanto-aktivulon, kiu kutime antaŭe estis senlabora. La vivkostoj de unu aktivulo estas komune pagataj de grupo de po 15 bonvoluloj, kiuj do monate kontribuas per po 10 eŭroj, eltenebla sumo en Eŭropo.

Nun Esperanto Plus jam vivtenas kvar Esperanto-aktivulojn en Afriko, kunigante la subtenon de sesdeko da mondonantoj. Imprese – ĉu ne? – ke tiel malgranda asocio sukcesas laborigi kvar aktivulojn por la disvastigo de Esperanto…

La ĉefa tasko de la aktivuloj estas disvastigi Esperanton, konigante kaj instruante ĝin en la propra lando, rakontas Niko Gaufillet de la asocio Esperanto Plus.

– Ĉiu subtenato agas laŭ siaj kapabloj kaj povoj. Ekzemple kelkaj ŝatas kaj povas uzi komputilon, kiel Henriel en Madagaskaro, kiu verkas gazeton kaj kreis radistacion. Adjévi el Togolando multe helpis por la organizado de afrika kongreso. Sed ĉiuj zorgas pri lernantoj kaj reklamas por Esperanto.

La du aliaj subtenatoj agas en Tanzanio kaj Sud-Kivuo (orienta Kongolando). Kompreneble necesas iom gvidi la laboron de la aktivuloj, Niko Gaufillet diras:

– Ĉiumonate la subtenato sendas raporton por informi pri siaj agadoj kaj efektivigoj. Membroj de nia asocio jam vojaĝis, kaj pliaj intencas vojaĝi por viziti la laborantojn de Esperanto Plus. Ni propraokule konstatis kiel ili laboras kaj kiel ili sindediĉas al Esperanto. Ni vidis iliajn klasanojn kaj klubanojn, kaj ni povas sincere diri: Estas mirinde.

Libera Folio: Kiel vi elektas la subvenciatojn?

– Esperanto Plus (aŭ mallonge Eo+) ricevas petojn de Esperantistoj, ĉar iom post iom la asocio iĝas konata, kaj laŭ la vojaĝoj aŭ la kontaktoj de niaj asocianoj, ni interrilatiĝas kun homoj kiuj deziras agadi kiel laborantoj. Ekzemple la iniciatintoj de Eo+ antaŭnelonge revenis de Tanzanio, kie ili renkontis plurajn esperantistojn kiuj meritus iĝi aktivuloj. Poste, dum kunveno, kiam sufiĉe da novaj membroj pretas subteni aktivulon, ni do elektas kiun ni subtenas. Terura afero, ĉar tiom da petoj, deziroj kaj bezonoj ekzistas, sed la subtenantoj mankas.

Ĉu la aktivuloj havas apartajn celgrupojn por sia agado?

– Ĉiuj aktivuloj laŭ sia kapablo kaj siaj emoj agadas por kaj per Esperanto en sia medio. Adjévi ekzemple verkadas la bultenon “Esperanto en Afriko”. Vere dependas de la ebloj. Ĉiuj kompreneble unue instruas, organizas renkontiĝon, babilrondon kaj reklamas – tio estas la bazo. Poste, la aktivuloj elektas siajn laborkampojn kaj agas adaptiĝante al la cirkonstancoj kaj al la bezonoj aŭ la eventoj.

Kiuj estas viaj perspektivoj, kiajn planojn vi havas por la estonteco?

– Ni ĉiam deziras havi pliajn aniĝojn por pliampleksigi nian agadon. Ni jam pensis pri sekvontaj paŝoj: Surloka aktivulo povos esti kunordiganto, responsulo de la lokaj grupoj; li mem kreos novajn grupojn, trovos subtenantojn, ktp. Alia projekto estas iĝi faka asocio de UEA kaj reklami pli pri Eo+ en gazetoj kaj retejoj. Ni konstante zorgu pri la firmeco de nia asocio.

Lu Wunsch-Rolshoven

Un orangutan multe vea mori en Australia

La orangutan sumatran la plu vea conoseda ia mori en un zo australian con 62 anios, lasante 54 desendentes.

Puan, descriveda como “la vea dama grande” de la zo de Perth, ia es eutanasiada ier par causa de complicas relatada con sua eda. El ia es a la zo de 1968, e ia es ofisial reconoseda par Recordos Mundal Guinness como la plu vea de sua spesie en 2016.

Orangutanes sumatran ateni rara la eda de 50 anios, estra en zos, e los es multe perilida.

On crede ce Puan ia nase en un jungla en Sumatra, Indonesia, en 1956. La zo ia dise ce el ia lasa “un lega noncredable” de 11 enfantes e 54 desendentes en la SUA, Europa e otra partes.

Holly Thompson, supravidor de primates a Perth, ia dise: “Sua jenetica representa cuasi 10% de la popla zolojial global. El ia fa tan multe per la colonia en la zo de Perth e per la survive de sua spesie.”

On ia relasa alga de la desendentes de Puan a savaje en Sumatra. Sola sirca 14 600 orangutanes sumatran resta.

Martina Hart, la atendor xef de Puan ia scrive un anunsia de mori, publicida oji en la jornal La Australian Ueste: “Tra la anios, la siles de Puan ia grisi, sua moves ia lenti e sua mente ia comensa vaga. Ma el ia resta la madron, la dama cuieta e diniosa ci el ia es sempre.”

Un pasea tra Barat per remente Modi

Un om barati ci ia pasea tra 1350 cilometres, per asentua “un promete nonrealida” par la ministro xef, ia recomensa sua viaja pos un reposa corta en ospital.

Muktikant Biswal ia intende pasea de la stato este Orissa asta la capital Delhi en la norde. El ia es ospitalida en Agra, a 218 cilometres de sua destina.

Biswal ia dise ce el vole “remente” la ministro xef sur sua promete de renovi un ospital en sua stato. El ia comensa sua pasea a 16 april, con la bandera barati en mano, e tra la temperatur sempre plu altinte de estate.

La ministro xef Narendra Modi ia dise en 2015 ce on va converti la ospital a “un compleso de spesialia eselente”, simil a la Instituida de Siensas Medical de Tota Barat en Delhi.

Biswal is dise ce el vole encontra Modi e demanda ce el reali sua promete de renovi la ospital jeneral de Ispat. “Me no sabe esce la ministro xef va encontra me o no,” el ia clari. “Si el no va encontra me, me va fa un juna.”

Modi no ia reata a Biswal, de ci sua raconta ia deveni bon conoseda pos un tuita suportante par Rahul Gandhi, la xef de la partito xef oposante de la pais.

Biswal ia dise ce el es felis ce Gandhi ia tuita sur sua pasea con promete de aida, ma el no sabe la detalias de la modo de aida. On previde ce el va ariva en Delhi en la parte plu tarda de esta semana.

Deutxland no litiga du rapores antisemita

Du rapores deutx no va es litigada pos un furia publica sur un testo antisemita. On ia critica Kollegah e Farid Bang per compara sua corpos musculosa con los de prisonidas a Auschwitz, e per sujesta un Olocausto nova.

Ma litigores ia dise ce libria artal es garantiada par la constitui. Los ia dise ce la rap gangsteral, an si ofendente, no coresponde a un nega de la Olocausto o un provoca de violentia. Un portavose per la ofisia litigante de Düsseldorf ia clari ce esta spesie de rap es vulgar, misojine e omofobica, ma litiga no va es posible.

La controversa sur la du rapores foca a du linias en sua album la plu resente JBG3. (La leteras es un corti de la parolas deutx per “joven, savaje, bonaspetante”.) Un peso inclui la testo “Mea corpo es plu definida ca los de prisonidas de Auschwitz”, e un otra conteni la frase: “Me fa un plu Olocausto, veninte con la Molotov.”

Cuando la industria musical de Deutxland ia deside dona a esta rapores la premio Echo en la categoria hiphop/urban, artistes tra la pais ia condena sin esita. Par causa de la responde furiosa, la industria ia abandona completa la premios Echo, como un marca ruinada.

La museo Auschwitz en Polsca sude inclui la locas de la casernas, cambras de gas e otra construidas a la campas de consentra de Auschwitz e Birkenau, do sirca 1,1 milion persones ia es matada par la nazis en la ocupa deutx en la Gera Mundal Du. La plu de la matadas ia es iudis european.

2018-W24 – Juĝo en Hungario

AŬSKULTU SONAN REGISTRAĴON

hungarioPost kiam sepdek unu almigrantoj estis mortintaj en aŭgusto du mil dek kvin en kamioneto sur aŭtovojo ĉe Parndorf, Burgenlando, orienta Aŭstrio, finiĝis la juĝo kontraŭ la akuzitoj en la kazo de la tragedio. En ĵaŭdo en Kecskemét, meza Hungario, la kvar ĉefaj akuzitoj estis kondamnitaj al dudek kvin jaroj de malliberigo. La tri bulgarianoj kaj unu afganiano kriante metis la kulpon unu sur la alian. Dek aliaj akuzitoj estis kondamnitaj al ĝis dek du jaroj de malliberigo. (HU)

La xef txesce destrui un vesteta de oposa

Miloš Zeman, presidente de Txesco, ia asembla ier jornalistes per ensende un pantaleta jigante roja. La presidente ia organiza la aveni subita sin dona un razona, provocante multe divinas.

La vesteta vasta ia es usada en pasada par un grupo de artistes per critica el. El ia arde lo en un calderon tempora de foco, ante parti, disente a reportores: “Me regrete fa ce vos pare como stupidas peti; vera, vos no merita lo.”

La ajenteria de novas AFP ia descrive la confere como “un aveni bizara” cual ia surprende la jornalistes asemblada.

La supantala, longa de un metre, ia es creada par Ztohoven, un coletiva de artistes ci ia vola lo supra la palasio presidental en 2015. La presidente ia compra lo de la ofisia de propria nasional per sola un corona txesce.

En menses resente, Ztohoven ia produi camisas e insinias de la pantaleta roja per protesta contra la campania de reeleje de Zeman, par cual el ia vinse, ma apena, en janero. Radio Praha ia dise ce la protesta ia intende simboli “la tempo per fini la eda de lavadas susia en politica”.

La oposores political de Zeman ia fali vide la umor en la presenta focosa a jovedi. Un ia scrive ce si el no ta ave respeta per la presidentia, el “ta dise ce la presidente ia deveni un fol” e ce la spetaculo “redui la dinia de la posto presidental”.

Esta confere nonusual no ia es la ves prima cuando Zeman ia ataca jornalistes. En otobre de la anio pasada, el ia veni a un confere jornaliste con un fusil falsa con la eticeta “per jornalistes”. En maio, el ia dise ce on debe “licuidi” jornalistes – un comenta cual on ia representa como un broma.

En janero, el ia broma ance ce on pote despone la ministro xef de Txesco o par vota o par Kalashnikov, referente a un tipo popular de fusil automata.

La presidente de 73 anios ia gania difisil sua periodo du en janero, fininte con sola 52% de votas, ma tal vinsente sua oposor ci ia favore la Uni European. Zeman suporta ce sua pais parteni a la UE e OTAN, ma con dutas. El oposa ce la UE puni Rusia e el critica la sistem UE per distribui migrores entre statos-membros.

Nicaragua greve contra sua presidente

Un greve jeneral de 24 oras ia para multe de Nicaragua, con ce campaniores esije la resinia de presidente Daniel Ortega.

En la capital, Managua, companias ia clui e stradas es vacua, ma protestas violente ia eruta en otra sites. On reporta ce a la min tre persones ia mori ier. La cuantia de persones matada en oto semanas de scaramuxas es aora sirca 160.

On va fa oji discutes nova, con intende de fini la situa.

La protestas ia comensa a 19 april, pos cuando la governa ia redui sua programes de pension e securia sosial. Plu tarda, la reduis ia es abandonada, ma la protestas ia evolui a un rejeta de la governa intera, e miles de persones ia vade sur la stradas.

En Managua ier, polisiores de tumulta con fusiles de ataca ia patrulia stradas vacua do gasolinerias, supramercatos e comederias ia es cluida.

En la site León, un xico de altar con 15 anios ia mori fusilida par polisiores, diseda par la episcopo aidante de Managua. El ia dise ance ce la polisia ia xuta nondistinguinte sur la stradas de Nindiri, a sude-este de la capital. On no ia confirma esta, ma reportas de batalias de strada ia veni ance de Nagarote, Masatepe e Tipitapa.

La Eglesa Catolica de la pais ia atenta ja negosia un acorda, ma tota sujestas ia fali asta aora.

En la mense pasada, la Comision Interamerican sur Diretos Umana ia visita Nicaragua e ia dise ce lo ia vide violes grave de diretos umana en la protestas. Lo ia dise ce securiores nasional e otra partitos armada ia usa un fortia esedente. La ministreria de esternas de la pais ia rejeta ier la reporta como “prejudosa”.

La protestas ia deveni la defia la plu grande a la autoria de Ortega pos sua emprende de posto en 2007. El dise ce asemblas de protestores es infiltrada par criminores e ganges. Studiantes e sindicatistes ia acusa el de un represa violente e ia urje el a resinia.

En la desenio de 1970, Ortega ia es un gerilia sinistriste ci ia aida suverti la tirania de Anastasio Somoza. An tal, sua oposores presente acusa el e sua sposa Rosario Murillo, ci es sua vispresidente, de condui ance como tiranos.

Razisme en un jornal privata de Einstein

Jornales personal de viaja, nova publicida, revela alga opinas raziste e xenofobica esprimada par Albert Einstein. Scriveda entre otobre 1922 e marto 1923, la jornales trasa la esperias de la fisiciste famosa en Asia.

En los, el ia fa jeneralis negativa e nondistinguinte, per esemplo en descrive la popla de Xina como “persones  asidua, susia e nonagu.”

Ma on debe recorda ce, plu tarda en sua vive, Einstein ia defende diretos sivil en la Statos Unida de America, e ia nomi razisme “un maladia de persones blanca”.

Esta es la ves prima de publici la jornales como un volum individua en engles. Publicida par la Universia de Princeton, La jornales de viaja de Albert Einstein: Asia este, Filastin e Espania, 1922–1923 ia es editada par Ze’ev Rosenkranz, dirijor aidante de la Projeta de Paperes de Einstein a la Instituida de Tecnolojia de California.

Einstein ia viaja de Espania a Asia ueste, e tra Srilanca a Xina e Japan. La fisiciste ia descrive ariva en Porto Said en Misre e fronti “levantanes de cada color… como si emeteda de enferno” ci ia embarca la barcon per vende sua benes.

El ia scrive ance sur sua tempo en Colombo en Srilanca, disente sur la popla: “Los vive en susia estrema e en apesta notable sur la tera, fa poca, e nesesa poca.”

Ma sua comentas la plu asida ia es fada sur persones de Xina. El ia descrive enfantes xines como “sin spirito e nonagu”, e ia dise ce lo va es “triste si esta xineses recambia tota otra razas”.

En otra entradas, el ia nomi Xina “un nasion strana e manadin” e “plu simil a automatas ca persones”, ia reclama ce on ave “poca difere” entre omes e femes xines, e ia demanda como la omes es “noncapas de defende se” contra la “atrae ruinante” de femes.

Notada per sua brilia siensal e sua umanisme, Albert Einstein ia migra a la SUA en 1933 pos la asende de Adolf Hitler e la partito nazi. La siensiste iudi ia descrive razisme como “un maladia de persones blanca” en un parla en 1946 a la Universia de Lincoln en Pennsylvania.

Le nomines del statos del SUA

Chronica publicate in Panorama in Interlingua, no.5, 2016

Quando on specta un mappa del SUA, il es facile esser fascinate del nomines geographic, ben cognite ex pelliculas, series de TV e libros, e soniar se via al prateria, o Rocky Mountains, o citates plenate de grattacelos. Ma sovente on oblida que multe de iste nomines proveni de populos que viveva ibi ante le arrivata del europeos.
Alabama, Connecticut, Illinois, Kansas, Massachusetts, Nebraska, Ohio et cetera omne son nomines indian, sovente con pronunciation e orthographia modificate, lo que occureva quando illos era adoptate del homine blanc.

Nomines geographic son importante portatores del historia, alco super que on normalmente non reflecte. Illos conta re populos qui viveva ibi ante multe tempore ma plus tarde dispareva, o re coincidentias historic, o personas particular le qual succedeva immortalisar lor nomines, intentionalmente o como coincidentia. Le plus obvie exemplo in iste contexto es Amerigo Vespucci, le qual dava su nomine al continente integre.
Su nomine es un forma italianisate del german Emmerich, con le significantia “ermen”: integral, universal, e “ric”: richessa, poter. Quando on lo realisa, “universal poter” es un apte nomine pro le pais superpotente SUA, al minus durante le tempore de su plus grande influentia!

Pro nos interlinguistas le nomines le quales veni de espaniol, francese e latino son particularmente interessante. Illos nos da multe si-nominate “aha-erlebnis”, experientias aha: Colorado (esp) significa ‘colorate’ e Florida ‘florate’. Le nomine distingue le pascha, “pascha florate”, del natal, le qual olim anque era nominate pascha. Indiana (lat) es le nomine latin pro “Le pais del indianos”. Montana (esp Montaña) es ‘montania’. Forsan, si le anglophonos haberea comprendite como pronunciar iste parola, le stato hodie portarea le nomine Montania. Nevada (esp) “Sierra Nevada” significa “Monte Nivate”. Vermont (fra) initialmente era “Vert Mont”, isto es “Verde Monte”.

Virginia (lat) significa “Le pais del virgine”. Le stato es nominate assi pro honorar Elisabeth I, le regina que nunquam se maritava. Pennsylvania (lat) significa “Le silvas de Penn”. Le quaker William Penn era un del fundatores de iste stato.

Altere nomines interessante (non-latin) include Rhode Island, originalmente Roodt Eylandt, in le orthographia vetere nederlandese. Le signification es ”Rubide Insula”.
Hawaii (naturalmente) es un nomine hawaiian. Illo proveni de un nomine polynesian: Hawaiki, que probabilemente significa “Le residentia del deos”. Il es facile consentir, considerante le belle plagias de iste insulas.

Traciar le etymologia del nomines de placias da un dimension additional al studios geographic. Isto da inexpectate cognoscentia de linguas e historia. Multe nomines sovente usate cela contos oblidate. Nos los non vide in nostre stressante vita quotidian, ma quando nos trova le tempore pro arrestar nos, le ben cognoscite nomines revela lor origine incognite.

Centro commercial

Tosto secunde hora
prime etage
Un curte incontro
Bon die, adeo
Un vista in alto
un photo spontanee
Le sol es obscurate
Umbras lento se displacia
Scalas rolante
duce a merces
Pecunia cambia manos
manos se stringe
Tertie hora passate
secunde etage
fatiga de impressiones
Le centro commercial
dice multissime cosas
que on immediatemente oblida
Quarte hora e un medie
in via al exito
Toto comprate, toto oblidate
Moneta expendite
stomacho plenate
joia artificial
plena le facies

Aciero e vitro

Io me ha perdite inter aciero e vitro,
specta in alto al celo ma non senti le vento,
nulle aer fresc o canto de aves
Io ha essite hic antea
et es hic de novo
Que occurreva durante le annos intermedie?
Esque io poterea scander usque le limite del celo?
Le cadita serea devastante
Io senti timor e tremulante me pone
al lucide, frigide pavimento
Metallo linear, metallo arcate
Pensatas recte, sentimentos voltate
Lentemente io deveni un parte
de lo frigide e lo dur
Si io vade calmemente
nemo videra que io es estranie,
e que io mira toto
assi como a prime vista
Mi digito sin sono glissa super vitro
quando io me lento e silentemente
move al exito invisibile

Similaritate Interlingua/francese

Isto es le quarte parte in mi serie de comparationes inter Interlingua e altere linguas. In le previe comparationes io ha comparate iste linguas:

Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)
Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)
Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)

Pro anglese e espaniol io primo usava differente vocabularios del cento parolas plus commun. Ma il esseva difficile trovar un tal lista pro portugese. In vice io trovava un lista con cento parolas interessante e representative, e decideva usar lo pro tote le comparationes. Dunque io usava iste lista pro facer nove comparationes pro anglese e espaniol.
Le lista veni de iste adresse:

Grande similaritate da 1 puncto, similaritate partial 0,5 punctos e nulle similaritate 0 punctos. Usante le lista de 100 parolas da un correspondentia inter le punctos e percentos.

Evalutar similaritate e comprensibilitate inter parolas plus o minus similar es difficile. Si vos discoperi evalutationes erronee, per favor commenta e io va corriger le errores.
Quando io es insecur del pronunciation de un parola io usa forvo.com pro controlar lo.

Iste comparationes non es scientific, ma da un resultato approximative.

In iste quarte parte io compara Interlingua con francese:

INTERLINGUA / FRANCESE / SIMILARITATE

1. septimana – semaine 0,5
2. anno – année, an 0,5
3. hodie – aujourd’hui 0
4. deman – demain 1
5. heri – hier 0
6. calendario – calendrier 1
7. secunda – seconde 1
8. hora – heure 0,5
9. minuta – minute 1
10. horologio – horloge 0,5
11. poter – pouvoir 0,5
12. usar – employer, utiliser (=utilisar) 0,5
13. facer – faire 0
14. ir – aller 0
15. venir – venir 1
16. rider – rire 0
17. vider – voir 0
18. longe – long (longue) 1
19. parve – petit(e) 0
20. bon – bon(ne) 1
21. belle – beau (belle) 0,5
22. fede – laid(e) 0
23. difficile – difficile 1
24. facile – facile 1
25. mal – mauvais(e) 0
26. proxime – près, proche 0
27. placer – plaisir 0,5
28. salute – salut 1
29. die – jour 0
30. tarde – tard 1
31. nocte – nuit 0
32. toto – tout(e) 0,5
33. gratias – merci 0
34. no – non 1
35. deliciose – délicieux/euse 1
36. io – je 0
37. (io) es – (je) suis 0
38. adeo – adieu 1
39. si – oui 0
40. lunedi – lundi 1
41. martedi – mardi 1
42. mercuridi – mercredi 1
43. jovedi – jeudi 0,5
44. venerdi – vendredi 0,5
45. sabbato – samedi 0
46. dominica – dimanche 0
47. maio – mai 1
48. januario – janvier 0,5
49. februario – février 0,5
50. martio – mars 0,5
51. april – avril 1
52. junio – juin 0
53. julio – juillet 0
54. augusto – août 0
55. septembre – septembre 1
56. octobre – octobre 1
57. novembre – novembre 1
58. decembre – décembre 1
59. zero – zéro 1
60. un – un(e) 1
61. duo – deux 0,5
62. tres – trois 0,5
63. quatro – quatre 0,5
64. cinque – cinq 0,5
65. sex – six 0,5
66. septe – sept 0,5
67. octo – huit 0
68. novem – neuf 0
69. dece – dix 0
70. caffe – café 1
71. bira – bière 0,5
72. the – thé 1
73. vino – vin 0,5
74. aqua – eau 0
75. carne – viande 0
76. porco – porc [porh] 0,5
77. pullo – poulain 1
78. agno – agneau 1
79. pisce – poisson 0
80. pede – pied [pié] 0
81. gamba – jambe 0
82. capite – tête 0
83. bracio – bras 0
84. mano – main 0
85. digito – doigt 0
86. corpore – corps 0,5
87. stomacho – estomac 0,5
88. dorso – dos 0
89. pectore – poitrine 0
90. infirmera – infirmière 1
91. empleato – employé(e) 1
92. policiero – policier 1
93. cocinero – cuisinier 0
94. ingeniero – ingénieur 1
95. medico – médecin 1
96. gerente – directeur/trice (gérant) 0,5
97. professor – professeur(e) 1
98. programmator – programmeur/euse 1
99. venditor – vendeur 0,5
100. scriptor – écrivain 0

Similaritate: 49,5 punctos/percentos

Il es difficile comparar Interlingua con francese, proque sovente il ha un assatis grande differentia inter le orthographia e pronunciation in francese. In mi comparation io ha concentrate al similaritate in pronunciation. Assi certe parolas assatis similar in scriptura es plus difficile a comprender quando pronunciate, como horloge [=orlozh].
Certe parolas es toto differente, como gratias = merci. Isto da 0 punctos ma in realitate isto es un parola international ben comprendite. Ma io vole evalutar omne linguas in le mesme modo – le similaritate actual.

Finalmente: quanto similar es francese a Interlingua in comparation con le previe linguas investigate?

Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)
Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)
Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)
Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)

Nos vide tres nivellos: anglese, un lingua germanic, es le minus similar, ma gratias al multe imprestate parolas latino-grec un tertie parte es similar.
Isto da un multo limitate intercomprension con Interlingua.

Francese ha un similaritate de un medietate. Isto da un intercomprensibilitate partial. Cambiamentos in vocabulario e in phonetica ha date francese su character distincte, ma complica le intercomprension con le altere linguas romance.

Espaniol e portugese ha le plus grande similaritate con Interlingua del linguas comparate usque nunc, al mesme nivello de 64-65 percentos. Isto da un bon, ma non total, intercomprension con Interlingua.

Ha italiano un plus grande similaritate con Interlingua que espaniol e portugese? Nos videra in le sequente comparation lingual!

Un acorda pos 27 anios de disputa un nom

Elas ia fa un acorda sur la nom de sua visina norde, nomida Macedonia pos la desintegra de Iugoslavia. Pos 27 anios de discute, e multe protestas, on ia acorda la nom Republica de Macedonia Norde.

Elas ia oposa la nom Macedonia, temente reclamas teritorial contra sua propre rejion norde con acel mesma nom. Lo ia rejeta la proposa ce sua visina junta se a OTAN e la Uni European.

Aora, la nom nova debe es aprobada par la popla macedonsce e la parlamento elinica.

Su la acorda, la pais conoseda a la Nasiones Unida como Former Yugoslav Republic of Macedonia (“Republica Iugoslavian Pasada de Macedonia”) va es nomida Republic of North Macedonia, o Republika Severna Makedonija en sua propre lingua. Acel lingua va es nomida “macedonsce”, como sua popla.

On ia acorda ce la nom nova va es usada e internasional e biladal, tal ce an la 140 o plu paises cual reconose la nom Macedonia va debe ance adota “(Republica de) Macedonia Norde”. On ia acorda ance ce e la nom engles e la nom slavica pote es usada.

Plu temprana, la du lados ia rejeta alga otra posibles, incluinte Gorna Makedonija (Macedonia Alta), Nova Makedonija (Macedonia Nova) e Macedonia de Ilinden.

La nom Macedonia parteni ja a un rejion norde de Elas cual inclui Thessaloniki, la site du de la pais. Par adota la mesma identia en 1991, la nasion slavica nova ia coleri multe elinicas, ci ia suspeta aspiras teritorial de sua visina.

La macedonsces nova no ia boni la situa cuando los ia dona la nom de Alexandro la Grande a la airoporto xef en sua capital, Skopje, e a un autovia major cual vade de la frontera serbsce asta la elinica. En la sentenio 4 aec, la Macedonia de Alexandro e sua padre Filipo 2 ia rena la intera de Elas e multe tera a ultra.

TEJO pripensas siajn politikajn poziciojn

Same kiel UEA, ankaŭ ĝia nun sendependa junulara sekcio TEJO estas laŭstatute politike neŭtrala. Tamen la gvidantoj de TEJO nun ekdiskutas, kiajn politikajn poziciojn la asocio alprenu.

En la komitata diskutejo de TEJO komenciĝis diskuto pri la temo “Politikaj pozicioj de TEJO”. La diskuton komencis komitatano Francesco Maurelli, rakontante ke la temo estis pritraktita dum tiel nomata “KER-tago”. “KER” en la TEJO-lingvo signifas “Komisiono pri eksteraj rilatoj”, kaj laŭ Maurelli la temo tre gravas por la kontaktoj de TEJO “en la tutmonda junulara scenejo”.

La partoprenintoj de la KER-tago laŭ Maurelli identigis dek temojn, pri kiuj TEJO devus ellabori citeblan dokumenton. Inter la temoj estas demokratio, genra egaleco, rifuĝintoj, eŭropa identeco kaj la estonteco de EU, lingvopolitikoj kaj religioj.

La celo laŭ li nun estas, ke okazu diskuto pri la sinteno de TEJO al la menciitaj temoj, ĝis la 1-a de aŭgusto ĉiuj komitatanoj povu proponi amendojn al prezentitaj malnetoj, kaj poste traktu la pretajn dokumentojn.

La propono tuj vekis protestojn de komitatanoj, kiuj ne komprenas, kiel politike neŭtrala asocio povus havi oficialan sintenon pri politikaj temoj.

– En la statuto estas jam klare difinite: TEJO estas neŭtrala pri aferoj nerilataj al ĝiaj celoj. Kial tio ne sufiĉas? skribas Tomasz Szymula.

Komitatano Péter Garami samopinias, kaj aldonas argumentojn pri tio, kial ne eblas, ke TEJO ellaboru komunan sintenon al la menciitaj temoj, ekzemple “daŭripova evoluo”.

– Belega afero, sed tro politika kaj malneŭtrala: en Usono la tutmonda varmiĝo estas grava politika demando; multaj kontraŭ-kapitalistoj kredas je neevoluo/nekreskado, eble al ili ŝajnus, ke ni estas kontraŭ ili.

Precipe la temo “rifuĝintoj” laŭ li estas tute tro politika, por ke TEJO difinu oficialan starpunkton pri ĝi.

– Bonvolu NEPRE NE diri ion pri tiu ĉi temo! Ĉar ni, la hungara landa sekcio de TEJO, la Hungara Esperanto Junularo tuj estos atakata de la Hungara registaro kaj eble ni aktivuloj estos sendotaj al malliberejo laŭ la novaj reguloj.

Same maltaŭga laŭ li estas la temo “religio”:

– Tiu ĉi eĉ por ŝerco estas malbona. Esperanto kaj eĉ TEJO devas esti religie neŭtrala. Jam tro multe da novuloj ĉesis en Hungario ĉar la aĝaj movadanoj ne respektis la religio-neŭtralecon kaj ĉiam kverelis aŭ ŝercis pri aliaj religioj.

Anstataŭ dediĉi tempon al politikaj temoj, TEJO laŭ Péter Garami devus dediĉi tempon ekzemple al ellaborado de moderna lernilo, al diskuto pri la celoj kaj uzebloj de Esperanto, kaj al disponigo de modernaj, bonkvalitaj enhavoj en Esperanto.

– Eble pri tiuj problemoj indas kaj nepras fari ion. Certe pri tiuj ni povus fari ion. Laŭ mi tio pli valoros al ni kaj al la mondo ol la politikaj aferoj, kiuj ne rilatas al ni, pri kiuj ni ne povas fari ion, kaj nia deklaracio eĉ kreus problemojn ankaŭ al la landaj sekcioj, ankaŭ al Esperanto.

Konsenton esprimis komitatano Rakoen Maertens, kiu tamen opiniis, ke eblas trovi aliron kiu akordiĝas kun la statuto de la asocio:

– Ankaŭ laŭ mi endas forte gardi la neŭtralecon kaj tutmondecon de TEJO. Tamen, eble tamen indas havi starpunktojn pri la menciitaj temoj; la demando por mi estas kiel ili aspektus.

TEJO laŭ li povus ekzemple kontribui al la celoj pri daŭripova evoluo, aprobitaj de Unuiĝintaj Nacioj, ĉar ĉiuj landoj konsentis kontribui al ili:

–  Ni ne nepre devas havi opinion pri la celoj mem aŭ la temoj enhave, sed pri la afero de komunikado kaj kompreno de aliaj vidpunktoj. Pri tio mi sekvas Péter kaj Tomasz: ni devas nin forte gardi ke ni ne tro esprimu iun specifan enhavan opinion pri ili, ĉar tio povas rompi ĉion.

Ĝenerala sekretario Charlotte Scherping same amfazis, ke indas ligi la celojn de TEJO al la celoj de UN pri daŭripova evoluo, kaj montri, kiel Esperanto povas helpi atingi tiujn celojn.

– Laboro je multaj niveloj estas bezonata, kaj konkreta instruado en lernejoj, bonaj enretaj lerniloj, kaj bonaj argumentoj kiel Esperanto povas esti kerna ilo por forigi maljustecon, subteni edukadon de ĉiuj kaj kontribui al paco tutmonde.

Laŭ ŝi diskuto estas bezonata,  ĉar ne sufiĉas diri, ke TEJO estas “neŭtrala” pri temoj kiuj ne rilatas al la celoj de la asocio.

– Eĉ niaj celoj estas sufiĉe vastaj por bezoni klarigon. Tial la debato celas, laŭ mia kompreno, esti pli klara. Ankaŭ tial la diskuto okazos ene de la limoj difinitaj de la celoj el nia statuto kaj de la neŭtraleco.

Dokumentoj pri la sintenoj de TEJO al diversaj temoj laŭ ŝi bezonatas, por ke pli bone eblu klarigi al aliaj asocioj, kion TEJO subtenas, kaj kion TEJO celas per sia “neŭtraleco”.

Komitatano Klára Ertl ĝojas pro la nekutime vigla diskuto en la komitata listo.

– Se ni daǔrigas same aktive ĝis IJK, ni tie povos aprobi bone ellaboritan, detalan dokumenton, kiu espereble aspektos tute alie ol niaj unuaj skizetoj dum la kunsido en Strasburgo, ĉar la tuta Komitato kontribuos kun siaj ideoj kaj opinioj.

Laŭ ŝi, la neŭtraleco de TEJO devas esti aktiva.

– Esti “neǔtrala” ne signifas ne havi iun ajn pozicion. Neǔtrala pozicio estas pozicio. Ekzemple, nia religia neǔtraleco konkrete signifas, ke TEJO ne kontraǔas organizadon de eventoj en ejo rilata al iu ajn religio; kiel Francesco jam menciis, TEJO-rilataj aranĝoj jam okazis plurfoje en religiaj ejoj. Tio ne signifas ke ni estas ligitaj al specifa religio, aǔ al religio ĝenerale – ni ja ofte okazigas renkontiĝojn en nereligiaj ejoj. Ne gravas al ni, ĉu ejoj estas religiaj aǔ ne: do tio estas neǔtraleco.

“Aktivan neŭtralecon” en la diskuto subtenas ankaŭ Rafael Henrique Zerbetto:

– Havi oficialan pozicion pri temoj ne rekte rilataj al lingvoj tute ne estas problemo por TEJO, sed tute male, tio estas postulata de UN, UNESKO, junularaj forumoj kaj koalicioj al kiuj TEJO kaj UEA apartenas, ĉar sociaj movadoj en nia epoko sin organizas tiel. Se ni limigos nian agadon al subteno de Esperanto por internacia komunikado kaj ignoros ĉiujn aliajn demandojn, aliaj organizaĵoj nenion povos fari krom ignori nin.

Trump e Kim fa un encontra sin presedente

Donald Trump e Kim Jong-un ia fa la encontra prima entre un presidente corente de la SUA e un xef de Corea Norde (Txoson), en un developa major pos un anio de intercambia menasas.

La duple ia presa manos con lunlotra a un otel lusosa sur la isola Sentosa en Singapor ante fa discutes. A la fini de sua confere, los ia suscrive un documento descriveda como “completa”, ma no ia esplica lo cual los ia acorda.

Los ia discute la redui de tensa e la desarma nucleal. “Me pensa ce ambos lados va es multe impresada con la resulta,” Trump ia dise, ajuntante ce plu detalias va es furnida a pos.

La confere ia comensa con un vista saisinte, nonimajinable a mera menses ante aora. La du omes ia pasea en dirije a lunlotra, e cada ia teni firma la mano de la otra ante banderas de la SUA e Txoson.

Con Trump colpetante la braso de Kim, los ia sta sur un tapeto roja e ia intercambia alga parolas ante turna se a la jornalistes asemblada.

Sentante a lado de lunlotra ante un consenta privata, la duple ia pare destensada an en la situa. “Veni asi no ia es fasil,” Kim ia dise. “On ia ave ostaculos ma nos ia vinse los per es asi.” Sua corespondente ia responde: “Acel es vera.”

La du omes, acompaniada mera par interpretores, ia parla tra pico min ca 40 minutos. Alora delegas peti de conselores ia ajunta se per un come en labora.

De Washington, la grupo ia inclui Mike Pompeo, ministro SUA de esternas, e John Bolton, conselor de securia. A la lado de Pyongyang ia es Kim Yong-chol, la aidor xef de Kim e un xef pasada de spiores, e Ri Yong-ho, ministro de esternas.

Los ia comparti un misca de platos de orijinas diversa, incluinte concombres plenida e pexes lenta coceda en soia.

Un referendo suiz bloci aposterias stranjer

Votores en Suiz ia suporta forte un lege nova cual va bloci locas de rede stranjer de juas de fortuna. La Ata de Aposta ia gania la suporta de 72,9% de votores, an entre acusas ce lo representa un sensura enlinia.

La lege va deveni ativa en 2019 e va es un de la plu severes en Europa. Lo va permete la opera sola de casinos e aposterias autenticida en Suiz. La governa dise ce lo va aida contra apostamania.

Ambos salones de parlamento ia aseta ja la lege. Ma alga alas joven de partitos political diversa ia colie la 50 mil suscrives nesesada per fa un referendo en atenta de suverti lo.

La governa insiste ce la lege es esensal per enforsa regulas sever, como la bloci de apostamanicas conoseda, per aida contra la problem. On dise ce la lege va permete ance ce la governa imposta la revenus de aposta per finansia medias oposante.

Apostores en la pais spende sirca 250 milion frances suiz en cada anio en locas de rede stranjer e nonregulada. Ma campaniores dise ce la lege nova va custa an plu mone, car lo leva la limita de ganias impostable de mil frances suiz a milion.

Ante la vota, Luzian Franzini, copresidente de la grupo joven de la Partito Verde ia comenta ce la lege crea “un presedente multe perilosa”. El ia refere a un “canion de jeneras” entre votores joven ci es coler sur la lege e la legores ci ia aseta lo. “Cisa los no ia comprende vera lo cual esta pote fa a la interede,” el ia dise.

2018-W23 – Renkonto en Singapuro

101960985_18bfff94-48fe-4f18-b2a8-083722c1bd9cNordkoreia gvidanto Kim Ĝong-un kaj usona prezidanto Donald Trump alvenis en Singapuron antaŭ la venonta historia renkonto. Kim renkontis kun la singapura ĉefministro Lee Hsien Loong baldaŭ post la alveno. Kim kiel ĉefo faris sian unuan vojaĝon en eksterlandon en la Ĉinan Popolan Respublikon en marto, kaj en aprilo li fariĝis la unua nordkoreia gvidanto, kiu paŝis en Sudan Koreion, kiam li renkontis sudokorean prezidanton Mun Ĝe-In ĉe Panmunĵomo sur la interkoreia limo. (SG)

Un coteli matante en un tren japanes

On ia aresta un om suspetada de mata un pasajor e de feri du otras en un ataca de cotel en un tren en Japan. La coteli ia aveni ier a sirca la ora 22:00 en un tren Shinkansen viajante de Tokyo a Osaka.

La polisia ia entra la vagon e ia aresta la om cuando la veculo ia para a la stasion de Odawara. La tren ia porta plu ca 800 pasajores a tempo de la crimin.

Un pasajor mas ia es ospitalida con feris de colo, ma ia mori plu tarda. La du otra vitimes es femes.

On ia nomi la suspetada como Ichiro Kojima, ci ave 22 anios. El ia informa la polisia ce el ia eleje vitimes en modo acaso e ia es armada con multe ojetos con lamas.

Atestores ia dise ce pasajores ia plora en atenta fuji. “Subita, multe pasajores ia es fretante. On ia panica,” un om ia dise.

Tal atacas es rara en Japan, un pais cual ave un de la tasos la plu basa de crimin violente en la mundo developada. En 2015, un om ia mori pos ensende se en un tren Shinkansen. Un pasajor fema ia es ance matada e plu ca 20 persones ia es ferida cuando la foco e fuma ia sperde tra la vagones.

2018-W23 – Eksplodasion volkanik in Guatemaltekia

AUSKULTA REGISTRASION DE SON (aksentuasion espanik)

34809158_2066671140261972_5554722057645719552_nPo eksplodasion de *stratovolkan in Guatemaltekia sudik proksimu bord pasifik in medidiurn soldiik, plu ka sent homi es mortik kausu fluad ardant de sen, gasi kalid e roki fonded lavaik e kausu otr aksidenti volkanik. Sirka trisent homi es lesed e sirka dusent es mankant. Plu ka kuatr mil homi av debed abandonar region sirka volkan e viti de kuasi du milion homi esav influensed per ist katastrof. Port aerik internasional in urb prinsipal guatemaltekian esav klosed. (GT)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈpo eksplodasiˈon ˈde stratovolˈkan ˈin guatemalˈtekia suˈdik prokˈsimu ˈbord pasiˈfik ˈin medidiˈurn soldiˈik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈplu ˈka ˈsent ˈhomi ˈes morˈtik kaˈusu fluˈad arˈdant ˈde ˈsen”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈgasi kaˈlid ˈe ˈroki fonˈded lavaˈik ˈe kaˈusu ˈotr aksiˈdenti volkaˈnik”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈsirka triˈsent ˈhomi ˈes leˈsed ˈe ˈsirka duˈsent ˈes manˈkant”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈplu ˈka ˈkuatr ˈmil ˈhomi ˈav deˈbed abandoˈnar regiˈon ˈsirka volˈkan ˈe ˈviti ˈde kuˈasi ˈdu miliˈon ˈhomi eˈsav influenˈsed ˈper ˈist katasˈtrof”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈport aeˈrik internasioˈnal ˈin ˈurb prinsiˈpal guatemaltekiˈan eˈsav kloˈsed”/>.