Monthly Archives: April 2018

Zeland Nova va sutrae condenas omosesal istorial

Zeland Nova ia reali un lege per permete la sutrae de la rejistra criminal de persones ci on ia condena de atas omosesal en la pasada.

A presente, omes condenada ante la descriminali de omosesalia en 1986 ave ancora un crimin listada en sua rejistras ofisial. Sirca 1000 persones va cuali per la sutrae de rejistras cuando la projeta comensa en la anio veninte.

Legores ia espresa ance sua regrete a la persones afetada par la condenas.

Andrew Little, la ministro de justia, ia dise ce la lege “envia un sinial clar ce prejudi contra persones ge es no plu asetable, e nos es dedicada a coreti maltratas de la pasada”.

La governa ia dise ce la condenas pertine a tre atas cual on ia descriminali en 1986 – sodomia, vulgaria entre mases, e manteni de un loca per atas omosesal.

Membros de familia va pote aplica per sutrae la rejistras de relatadas mor. Per cuali, la seso cual ia provoca la condena debe es acordada e entre persones con 16 anios o plu.

Un solisita per supresa condenas istorial per atas omosesal ia es prima introduida a parlamento en la anio pasada. Zeland Nova ia reali leges proibinte prejudi contra persones ge en 1993, e ia deveni la pais prima en la rejion de Asia Pasifica cual ia legali la sposi omosesal a dudes anios plu tarda.

2018-04-03 – Attacca in California

30123952_1311444028957178_9088212690110498019_nIn mare di occidento star miscolanza di multo paise american. In occidento dessa miscolanza star paise California. In martedi star attacca in San Bruno in casa di YouTube. YouTube star società qualche publicar pintura qualche movir se. Femella Nasim Aghdam cannonar la per pistola. Genti fugir in orror, tre umano haber piaga e doppo ista ella toucar se. In histoire, ella fasir pintura per YouTube, ma YouTube forar pintura di ella, dunque ella gribuillar contra YouTube. (3 | US)

TRAGEDII HISTORIAL

Kurtatempe ante nun, Faciolibro (“Facebook”) pri la regiono di mea patrala familio (Lotringia) raportis la ekpulsi dil Franceparolanta o Francamanta habitantaro di ca regiono, parte anexita a Germania en 1940, dal nazista Germani. Nome, li volis vakuigar ol de lua Franca elementi e ripopulizar ol per pura Germani e Germana patrioti. Mea patrala familiani ekpulsesis dum novembro 1940 e sendesis a sud-Francia.  Ante lia ekpulso, li probis valorigar ke parto de lia ancestri esis Germani. Komence la Germana autoritatozi esis tre favoroze impresata, ma per examenar plu serioze lia kazo, li konstatis ke lia Germana ancestri povis esar Hebrei. Nome li nomesis Bayer, or omno quo havas nomi di lando, urbo o regiono od habitanto di lando, urbo o regiono, esas Hebrea o de Hebrea origino. Bayer, signifikanta Bavariano en la Germana, povis esar nur  Hebrea nomo o nomo di familio de Hebrea origino. Konseque mea familiani ekpulsesis quale la ceteri. Ulagrade, li esis fortunoza, nam pro ke ca “Hebrea” origini esis fora, li ne sendesis a koncentreyo ube lia fato esabus multe plu mala. Me memoras ke kande la adulti parolis pri ca tempo dum mea puereso, ula onklino di mea patro expresis elua granda gratitudo a marshalo Pétain. Nome, el ed elua spozulo esis ja retretino lor la ekpulso e li perdabis omno, mem lia dokumenti atestante la labor-tempo dil onklulo di mea patro e qui utiligesis por lua retreto-pensiono. Pensante pri tala kazi qui devis esar tre frequa ita-epoke, marshalo Pétain votigis lego qua atribuis pensiono ad oldi, mem ne paginte kontributo o konstatebla kontributo por la retreto. Tale ca paro povis vivar modeste ma decante vice sinkar en hororinda mizero. Malgre la mala reputeso quan marshalo Pétain havis pos la milito, pro lua “kunlaboro” kun Germania dum la okupado-tempo, el ne volis audar irga malajo pri il e defensis lu ardoroze. Mea avino, patralalatere naracis a me ke dum ca periode la ekpulsiti, la “refugiates” (refujinti) quale li nomizis su inter li en lia dialekto Lotringiana (amuzive ca vorto esas la sama kam la samsenca vorto en Interlingua) sub la pretexto di frequa ceremonii religial, quin li organizis tre ofte, pregis por la retroveno a lia hemala regiono e ke – stranje – li absolute nulatempe desesperis pri la posibleso di ca retroveno. Ita ipsa avino odiis kordiale la sud-Franci quin elu tote ne prizis, nam li havis mori, vivomaniero e karakteri tro diferanta de to quon el kustumis ed amis. Kande la Germani invadis sud-Francia, dum la fino di 1942, el ne plus volis restar ibe. Pro ke el havis fratino en la departmento Meurthe-et-Moselle, t.e. parto de Lotringia qua ne esabis anexita da Germania, el retrovenis adibe kun elua spozulo ed elua matro. Li ne havis problemi por instalar su taloke, nam lua bofrato esis komonestro di la lokala urbeto ed ico tre faciligis la tasko di lia inserto. Me memoras vidir fotografuro di mea pre-avino facita ita-epoke kun adolecanta yunulo. Kad il esis membro dil familio ? O nur filiulo di vicini ? Me nulatempe savis. Omnakaze, malgre la sufri debata al milito-tempo ed a la ekpulso, danke elua filiino que esis mea avino, el havis la fortuno esar itere preske heme e juar plu kalma ed agreabla tempo dum lua lasta vivo-yari, nome el esis ja tre evoza. Mea patro mariajis su ibe e me naskis de ca uniono. La geonkli di mea patro qui ne havis l’enemikeso al sud-Franci di mea avino e, cetere, ne havis familiani en la departmento Meurthe-et-Moselle restis ibe til la fino dil milito. Ed anke mea patro. Kande le “refugiates” retrovenis adheme pos la milito, li ne plus volis audar irga vorto en la Germana, adminime en la urbo Metz e lua cirkondanta regiono (deube venis la familio di mea patro). Parte pro timo la Germane-parolanti cesis parolar lia matrala linguo. Me skribis : “parte pro timo” pro ke anke li ne plus tante deziris parolar Germane, nam la tempo dil nazista okupado esabis tante mala, mem por la personi di vera Germana origino, ke li preferis parolar la Franca – lernita da li inter 1919 e 1939 – qua nun reprezentis la tempo di paco e libereso. Tale la Germana, qua havis ankore forta pozicioni en la Lotringiana urbo Metz ante 1939, dekadis fulgurante pos 1945, danke la nazisti e lia Chefo.

Feroviores franses greve contra la reformis de Macron

Gidores de tren e otra laborores de SNCF, la compania nasional de ferovia franses, ia comensa un greve major sur cual on previde ce lo va paralise viajas par tren tra Frans.

A la sera de ier, empleadas ia comensa tre menses de paras en cuando sindicatos resiste la reformis de labora par presidente Emmanuel Macron.

On previde un periodo la plu grande de greves industrial de pos la eleje de Macron en maio pasada. On espeta greves ance en la campos de eletrica, enerjia e colie de dejetadas.

A 22 marto, deses de miles de enseniores, curores e otra laborores ia greve con empleadas de ferovia – indicante un oposa grande de la projeta de Macron per librali la campo publica.

Laborores de SNCF ave regulas jenerosa, incluinte aumentas automata anial de paia, jubila temprana, 28 dias de vacanse paiada, e proteje contra desemplea. Sua relatadas prosima pote ance reseta biletas de tren sin paia.

La governa de Macron vole retira gradal la contratas spesial de SNCF, proposante ce empleadas nova va reseta contratas simil a los cual pertine a alga partes de industria. El intende abri la ferovias nasional per compete ante la fini de 2023, seguente un esije par la Uni European.

Sola 12% de la trenes de rapidia alta va opera oji, e la servi Ouigo de custa basa no va move. Sola un de sinco trenes rejional va funsiona. Servis internasional va es min afetada: on va opera ancora 75% de trenes de Eurostar e sirca 90% de servis de Thalys a Beljia, Nederland e Deutxland.

La sindicatos de ferovia intende greve per du dias en cada sincuple asta la fini de junio. Empleadas de Air France, ci esije un aumenta de paia par 6%, ia comensa ja greve, ma la plu de volas no es afetada.

La greves va proba la potia de la sindicatos franses. Pico plu ca 11% de empleadas franses parteni a un sindicato – un proportio entre la plu basas en la Uni European – ma tradisional la sindicatos ia tende engrana batalias difisil, e economial e political.

Multe sindicatistes regarda Macron como la person ci desira rompe la potia de la sindicatos. En setembre, greves ia fali preveni el de reali leges cual fasili empleas e desempleas par companias.

Biciklado de Berlino al Lisbono

La distanco estas iom malpli ol 3.000 kilometroj, kaj la vojaĝo daŭros 48 tagojn. Tiel aspektas la plano de bicikla karavano de Berlino al la Universala Kongreso en Lisbono. Almenaŭ tri homoj kaj unu hundo biciklos la tutan vojon.


Christine Brücker biciklas kun sia hundo Nayeli.

La geedzoj Christine Brücker kaj Lars Sözüer jam multfoje faris longajn bicikladojn, ĉu familie, ĉu kunlabore kun BEMI, Biciklista Esperanto-Movado Internacia. Tamen neniam tiel longan kiel la nun planatan karavanon de Berlino al Lisbono.

La tutan vojon krom Christine Brücker kaj Lars Sözüer laŭplane veturos ilia filino Melanie Leyla Brücker kaj la hundo Nayeli. La hundo tamen ne pedalos, sed alterne kunkuros kaj sidos en korbo.

Ne klaras ĉu aliaj biciklos la tutan vojon, sed jam anoncis sin pliaj homoj kiuj ekbiciklos el Berlino en mardo, la 12-a de junio, rakontas Christine Brücker.

– Kaj en la fino ni denove atendas partoprenantojn de Madrido al Lisbono. La ideo estas ke ĉiu kiu volas kaj ŝatas, povu aŭ kunbicikli kun ni aŭ inviti nin al sia grupo de esperantistoj aŭ biciklantoj. Estus bele se tiel ni povus iom pli varbi por Esperanto.

Samtempe la ideo estas ankaŭ popularigi bicikladon, ŝi aldonas.

– Kion mi ŝatus atingi estas ke homoj uzu nian agadon por krei kaj fortigi sian agadon en sia hejmloko. Ĉu estas plifortigo de Esperanto aŭ plifortigo de biciklado aŭ biciklaj rajtoj, tio por mi ne gravas. Por mi ambaŭ aferoj estas same gravaj. Ni havas nur unu mondon, do estas tre grave ke ni povu bone komuniki kaj zorgeme traktu la naturon.

Laŭ la plano la biciklantoj veturos proksimume 80 kilometrojn en unu tago kaj alvenos en Lisbono sabate la 28-an de julio, ĝustatempe por la solena malfermo de la Universala Kongreso.

– Ĉar estas somero, tio estas normale bone atingebla. La meza rapideco estos malalta. Se la hundo kunkuras, tiam ni ne biciklos pli rapide ol 10 kilometrojn en horo, ĉar la hundo ne rajtas pli rapide en varma vetero. Post ses tagoj ni enkalkulis unu tagon por paŭzi.

La vojaĝo tamen ne finiĝos en Lisbono, rakontas Lars Sözüer.


La planata vojo. (Alklakebla mapo.)

– Tiuj kiuj aliĝis al la UK, restos tie, sed ni tri tiam rebiciklos al Badaĥozo por partopreni en la Internacia Junulara Kongreso.

Laŭ li ankoraŭ ne eblas antaŭvidi kiom da homoj efektive biciklos almenaŭ parton de la vojo, ĉar ĉiuj estas bonvenaj akompani la karavanon laŭplaĉe – ĝis la urborando, duonan tagon aŭ tutan semajnon. Kaj multaj homoj jam montras interesiĝon, Lars Sözüer diras.

– Ni deziras per la vojaĝo ne nur plezurigi nin mem, sed ankaŭ subteni lokajn Esperanto-grupojn en ilia agado. Ni imagas, ke pli facilas interesi la publikon, se oni anoncas viziton de nia biciklema grupo. Ni pretas fari prelegojn, partopreni diskutrondojn, ĉeesti informbudojn, doni intervjuojn al ĵurnalistoj kaj tiel plu. Kaj la temo eĉ ne bezonas esti la lingvo, ni povas paroli ekzemple nur pri la biciklado, sed ni faros tion en Esperanto, kun tradukado, kaj la homoj povos rekte sperti ke la lingvo funkcias kaj estas utila jam nun.

Pliaj informoj pri la karavano troviĝas en la retejo de BEMI.

Biciklado el Berlino al Lisbono

La distanco estas iom malpli ol 3.000 kilometroj, kaj la vojaĝo daŭros 48 tagojn. Tiel aspektas la plano de bicikla karavano el Berlino al la Universala Kongreso en Lisbono. Almenaŭ tri homoj kaj unu hundo biciklos la tutan vojon.


Christine Brücker biciklas kun sia hundo Nayeli.

La geedzoj Christine Brücker kaj Lars Sözüer jam multfoje faris longajn bicikladojn, ĉu familie ĉu kunlabore kun BEMI, Biciklista Esperanto-Movado Internacia. Tamen neniam tiel longan kiel la nun planata karavano el Berlino al Lisbono.

La tutan vojon krom Christine Brücker kaj Lars Sözüer laŭplane veturos ilia filino Melanie Leyla Brücker kaj la hundo Nayeli. La hundo tamen ne pedalos, sed alterne kunkuros kaj sidos en korbo.

Ne klaras ĉu aliaj biciklos la tutan vojon, sed jam anoncis sin pliaj homoj kiuj ekbiciklos el Berlino en mardo, la 12-a de junio, rakontas Christine Brücker.

– Kaj en la fino ni denove atendas partoprenantojn de Madrido al Lisbono. La ideo estas ke ĉiu kiu volas kaj ŝatas, povu aŭ kunbicikli kun ni aŭ inviti nin al sia grupo de aŭ esperantistoj aŭ biciklistoj. Estus bele se tiel ni povus iom pli varbi por Esperanto.

Samtempe la ideo estas ankaŭ popularigi bicikladon, ŝi aldonas.

– Kion mi ŝatus atingi estas ke homoj uzu nian agadon por krei kaj fortigi sian agadon en sia hejmloko. Ĉu estas plifortigo de Esperanto aŭ plifortigo de biciklado aŭ biciklaj rajtoj, tio por mi ne gravas. Por mi ambaŭ aferoj estas same gravaj. Ni havas nur unu mondon, do estas tre grave ke ni povu bone komuniki kaj zorgeme traktu la naturon.

Laŭ la plano la biciklantoj veturos proksimume 80 kilometrojn en unu tago kaj alvenos en Lisbonon sabate la 28-an de julio, ĝustatempe por la solena malfermo de la Universala Kongreso.

– Ĉar estas somero, tio estas normale bone atingebla. La meza rapideco estos malalta. Se la hundo kunkuras, tiam ni ne biciklos pli rapide ol 10 kilometrojn en horo, ĉar la hundo ne rajtas pli rapide en varma vetero. Post ses tagoj ni enkalkulis unu tagon por paŭzi.

La vojaĝo tamen ne finiĝos en Lisbono, rakontas Lars Sözüer.


La planata vojo. (Alklakebla mapo.)

– Tiuj kiuj aliĝis al la UK, restos tie, sed ni tri tiam rebiciklos al Badaĥozo por partopreni en la Internacia Junulara Kongreso.

Laŭ li ankoraŭ ne eblas antaŭvidi kiom da homoj fakte biciklos almenaŭ parton de la vojo, ĉar ĉiuj estas bonvenaj akompani la karavanon laŭplaĉe – ĝis la urborando, duonan tagon aŭ tutan semajnon. Kaj multaj homoj jam montras interesiĝon, Lars Sözüer diras.

– Ni deziras per la vojaĝo ne nur plezurigi nin mem, sed ankaŭ subteni lokajn Esperanto-grupojn en ilia agado. Ni imagas, ke pli facilas interesi la publikon, se oni anoncas viziton de nia biciklema grupo. Ni pretas fari prelegojn, partopreni diskutrondojn, ĉeesti informbudojn, doni intervjuojn al ĵurnalistoj kaj tiel plu. Kaj la temo eĉ ne bezonas esti la lingvo, ni povas paroli ekzemple nur pri la biciklado, sed ni faros tion en Esperanto, kun tradukado, kaj la homoj povos rekte sperti ke la lingvo funkcias kaj estas utila jam nun.

Pliaj informoj pri la karavano troviĝas en la retejo de BEMI.

Un laboratorio spasial cade en la Pasifica Sude

Tiangong-1, un laboratorio spasial desusada de Xina, ia reentra a la atmosfera de la Tera e ia desintegra supra la Pasifica Sude, a pico pos medianote (de ora global) oji.

Lo ia es lansada en 2011 per fa esperimentas de doci e orbita, como parte de atentas par Xina de construi un stasion spasial ante la fini de 2022. Ma lo ia sesa funsiona en marto 2016.

Parente, lo ia cade a tera en alga loca a norde-ueste de la isola Tahiti.

Per espertas, la predise de do lo va reentra ia es difisil. La ajenteria spasial de Xina mesma ia sujesta noncoreta ce lo va cade prosima a São Paulo en Brasil.

La Ajenteria Spasial European (ASE) ia predise ce Tiangong-1 va desintegra supra acua, cual covre multe de la surfas de la Tera. Lo ia asentua ce la probablia ce un person va es colpada par un peso de detrito es un des-milioni de lo ce on va es colpada par lampo en cualce anio.

On no sabe cuanto de la laboratorio ia ateni la surfas sin desintegra.

Ideal, on ia ta sutrae lo de orbita en manera projetada. Tradisional, on usa la puxadores de veculos grande per envia los a la loca maral la plu distante de tera, en la rejion entre Zeland Nova e America Sude. Ma lo pare ce, a esta ves, acel no ia es posible, par causa de un perde de lias de comanda.

Des-tre ajenterias spasial, gidada par la ASE, ia usa radar e oservas otical per segue la via de Tiangong-1 sirca la globo.

La modulo Tiangong ia ave 10 metres de longia, e sua nom sinifia “palasio sielal”.

Un xerpa atenta sua asende recordo de Everest

Per la plu de persones, la preparas per asende la monte la plu alta de mundo ta es un esperia difisil, plen de cosas nonconoseda. Ma no per Kami Rita Sherpa, un trepor nepali con 48 anios.

El va parti oji, esperante crea un recordo nova per la cuantia de asendes susedosa de Monte Everest. La recordo presente de 21 asendes susedosa parteni juntada a el e du otra trepores nepali. La otra du ia jubila, tal ce un bon asende va defini Kami Rita como la everestor la plu esperiosa.

El ia dise: “Me fa ancora un plu atenta de crea istoria, per dona orgulo a la comunia xerpa intera e mea pais.”

Kami Rita labora como un gidor per un compania SUA cual organiza misones de trepa. El ia fa sua asende prima de Everest en 1994 e ia completi la plu resente en maio pasada.

Trepores stranjer depende usual de aida de gidores esperiosa como el, ci on paia per prepara la via, afisa cordas e porta la aparatos nesesada per trepa.

Kami Rita va gida un ecipo de 29 trepores de multe partes de la mundo a esta ves. La grupo, incluinte americanes e japaneses, va parti oji de la campa de base e va comensa la asende vera pos du semanas. La clima va deside cuando los ateni la apico.

“Si tota segue la intende, me va fa la asende final a la apico a 29 maio,” el ia dise. Ma el vole continua rompe la recordo an si esta trepa susede. El ia comenta ce el desira ateni la apico de Everest a 25 veses. “Me desira crea istori,” el ia dise.

Ronaldo ludos en la Esperanto-teamo

La fama portugala futbalisto Cristiano Ronaldo konsentis ludi en la Esperanto-teamo dum la kongresa futbalado en Lisbono. Ronaldo iom lernis Esperanton en sia knabaĝo en kurso de sia instruisto.


Cristiano Ronaldo. Foto: Ludovic Péron. (CC BY-SA 2.5)

Pasintjare dum la Universala Kongreso en Seulo la esperantista futbalteamo unuafoje gajnis kontraŭ teamo de lokanoj, tamen ĉefe pro la malalta nivelo de la loka teamo. La ŝanco de la Esperanto-teamo ripeti la sukceson en Lisbono estas tre granda, ĉar en la teamo ludos la fama portugala futbalisto Cristiano Ronaldo.

En la jaro 2008 li estis nomita la plej bona futbalisto de Eŭropo kaj la mondo, kaj ricevis la premiojn Ballon d’Or kaj FIFA World Player of the Year Award. Jam en la antaŭa jaro li ricevis la Oran Ŝuon, farinte 42 golojn en 49 maĉoj en sia tiama klubo Manchester United.

Cristiano Ronaldo fakte iom lernetis Esperanton en kurso de sia lerneja instruisto, kiu krom esti komunisto estis ankaŭ porpalestina aktivulo, el kio rezultas la konata subteno de Ronaldo al la palestina afero. Li promesis ludi en la Esperanto-teamo pro solidareco kun UEA, kiu per sia elekto de kongreslando certigis la mondan ĉampionecon de Portugalio.  Li krome eniris la honoran komitaton de la kongreso.

Antaŭ ol ludi en la Esperanto-teamo Cristiano Ronaldo ludos en la landa teamo de Portugalio en la futbala ĉampionado en Rusio. La fina ludo okazos la 15-an de julio, sed la sukceso de Portugalio jam certas, ĉar laŭ multjara sekreta tradicio la gajnanton elektas la estraro de UEA.

Tiel, en 1998 la Universala Kongreso de Esperanto okazis en Montpeliero en Francio, kaj la samjaran mondpokalon de futbalo gajnis Francio. La sekvan mondpokalan konkurson en 2002 gajnis Brazilo, kie okazis la samjara Universala Kongreso. Tiun tradicion oni daŭrigis en 2006 Italio.

Post la prezidantiĝo de Mark Fettes la estraro de UEA decidis portempe ne okupiĝi pri futbalo. Por ĝi ne troviĝis loko en la striktaj prioritatoj de la Strategia Plano. En 2010 la kongreslando, Kubo, krome tute ne partoprenis en la mondchampionado.

La antaŭa regulo estis, ke la kongreslando gajnos, se ĝi partoprenas, sed Kubo estas malforta futballanfo. Tio tamen eble ŝanĝiĝos, ĉar poste ĉefa futbalteamo de Roterdamo, Feyenoord, aŭspiciate de UEA aranĝis regulan ĉiujaran trejnsemajnon por talentaj kubaj junuloj en Havano. La rilato inter Feyenoord kaj UEA estas proksima, ĉar ambaŭ estis fonditaj samjare, en 1908.

En 2014 la kongreso okazis en Argentino, kaj la kongreslando kompreneble partoprenis en la finludo. Tamen la estraro de UEA ne volis enmiksiĝi, kaj gajnis Germanio.

Sed en februaro 2018 kiel nova ĝenerala sekretario de UEA estis elektita Aleks Kadar, kiu estas proksime ligita al la Esperanto-teamo, kaj la prioritatoj de la estraro estis ŝanĝitaj.

Jam post la pasintjara gajno oni diskutis, ĉu la anoj de la Esperanto-teamo ricevu honoran membrecon de UEA. Nun al Cristiano Ronaldo estis promesita ne nur honora membreco, sed ankaŭ subteno de UEA al la nacia teamo de Portugalio en la monda pokalo, se li konsentos ludi en la Esperanto-teamo dum la kongreso.

Cristiano Ronaldo anoncis pri sia konsento per mesaĝo en la esperantlingva fluo de Amikumu la 1-an de aprilo.