Monthly Archives: April 2018

Un encontra a la frontera de la Coreas

Doman, Kim Jong-un va deveni la gidor prima de Corea Norde (Txoson) ci entra a la teritorio de Corea Sude (Tehan) pos la fini de la gera corean en 1953. En detalias nova anunsiada, la Sude ia dise ce presidente Moon Jae-in va encontra personal Kim a la frontera, a 09:30 de ora local.

Sua discutes va foca a la indicas resente par la Norde ce lo ta pote sede volente sua armas nucleal. Esta es un avansa major pos anios de tensa cresente.

Ma Seoul ia averti ce la reali de un acorda intendeda per elimina la armas nucleal de Pyongyangva va es difisil, car la tecnolojia nucleal e misilal de Txoson ia avansa tan multe pos la ves la plu resente de discutes entre la du lados.

La consenta – la numero tre de sua spesie, pos los en 2000 e 2007 – resulta de menses de relatas boninte entre la du Coreas, e abri la via per un consenta posible entre Kim Jong-un e presidente Donald Trump de la SUA.

En ajunta a la aspiras nucleal de Corea Norde, on previde ce la gidores va discute un via a pas sur la penisola per fini formal la Gera Corean de 1950–3, e ance alga problemes economial e sosial.

Moon va encontra Kim e sua delega de nove ofisiores a la frontera, de do gardores onoral de Tehan va acompania la gidores a un rituo de bonveni en un plaza en Panmunjom, un compleso militar en la zona desmilitarida entre la du paises.

Discutes ofisial entre Moon e Kim va comensa a 10:30 de ora local a la Casa de Pas en Panmunjom. La duple va pausa pos la sesion prima per come en modo separada: la delega de la Norde va revade a sua lado de la frontera.

A un rituo en la posmedia, Moon e Kim va planta un pino usante tera e acua de ambos paises, per simboli “pas e susede”. Pos acel, los va pasea en junta en Panmunjom ante comensa la ronda seguente de discutes.

La confere va conclui cuando la gidores suscrive un acorda e fa un declara juntada. On va fa un banceta a la lado tehan, e los va regarda un video nomida “Primavera de un” ante cuando Kim revade a sua pais.

Kim va es acompaniada par nove ofisiores, incluinte sua sore Kim Yo-jong, ci ia gida la delega txoson a la Juas Olimpial de Inverno en Tehan, plu temprana en esta anio. Ance Kim Yong-nam, la xef de stato par titulo, va es presente.

En un move no videda a conferes presedente entre la du Coreas, la delega va inclui ance diplomatas e ofisiores militar xef. Corea Sude va envia sete ofisiores, incluinte sua ministros de defende, esternas e uni.

Trezoro samtempe en kaj ekster la estraro

Post la ĵusa balotado pri novaj estraranoj en UEA estiĝis senprecedenca situacio. Ne klaras, ĉu la ĵus enpostenigita nova estrarano pri financoj, Trezoro (Huang Yinbao), efektive estis valide elektita. Dum oni esploras la aferon, li tamen partoprenas la estraran laboron.


Balotujo. Foto: Rama (CC BY-SA 2.0 FR)

Jam en novembro 2017 UEA komencis la elektadon de novaj estraranoj. La 20-an de aprilo la prezidanto fine anoncis, ke estis elektita nova estrarano pri financoj. Tamen ŝajne ne ĉiuj voĉoj estis registritaj.

Post kiam la demisio de la ĝenerala direktoro de UEA, Veronika Poór, estis anoncita la 1-an de novembro 2017, ŝian lokon prenis Martin Schäffer. Li pli frue estis estrarano kaj ĝenerala sekretario de la asocio.

Sekve de tio aperis la bezono elekti novan ĝeneralan sekretarion. Lige kun tio la estraro en novembro 2017 proponis al la elekta komisiono, ke oni ekserĉu ne unu, sed tri novajn estraranojn, kiuj povu transpreni diversajn taskojn kaj eble estonte formu parton de la sekva estraro de la asocio.

La elekta proceso okazis kun grandaj prokrastoj kaj problemoj kaŭzitaj parte de misfunkcioj en la reta voĉdona sistemo de UEA, parte de la kaosa diskuto kaj ne tute klaraj proceduroj en la komitata laboro.

La unua voĉdonado pri elekto de nova ĝenerala sekretario komenciĝis la 16-an de januaro. En tiu balotado neniu el la kandidatoj ricevis la necesajn 27 voĉojn, do oni aranĝis duan voĉdonadon pri la du plej sukcesaj kandidatoj. En tiu balotado, kies rezulto estis anoncita la 6-an de februaro, gajnis Aleks Kadar. Li promesis aparte okupiĝi pri la problema financa situacio de la asocio.

Post monato, la 5-an de marto, oni fine de senorda diskuto en la komitata babilejo komencis novan voĉdonadon, nun pri tio, ĉu oni fakte elektu pliajn estraranojn. La rezulto de la voĉdonado estis anoncita la 17-an de marto: jes, oni ja elektu pliajn estraranojn, maksimume du.

Jam post tiu voĉdonado multaj plendis pri fuŝoj en la elekta sistemo, ĉar ŝajnis ke ne ĉiuj voĉoj estis registritaj. La prezidanto de UEA, Mark Fettes, tamen deklaris la rezulton valida, argumentante ke ĉiuokaze ankoraŭ ne temis pri la efektiva elekto de estraranoj, sed nur pri tio, ĉu oni ja havu pliajn estraranojn.

La 29-an de marto estis komencita la efektiva balotado pri la kandidatoj al la estraro, sed post la fino de la voĉdonado oni konstatis ke la elekta sistemo ne bone funkciis, kaj la rezulto estis deklarita nevalida.

Nova voĉdonado pri la estraraj kandidatoj estis komencita la 10-an de aprilo. La 20-an de aprilo Mark Fettes jene anoncis la rezulton:


Trezoro laŭ anonco de Mark Fettes estis elektita nova estrarano de UEA.

Intertempe finiĝis la voĉdono pri elekto de du pliaj estraranoj. Partoprenis 46 komitatanoj el 62, do la voĉdono estis kvoruma. Por elektiĝo necesis ricevi almenaŭ duonon de la eblaj voĉoj, do 23.

8 komitatanoj voĉdonis sindetene (ili voĉdonis por neniu kandidato).

La kandidatoj ricevis jenajn voĉojn:
Trezoro – 25
Orlando Raola – 22
Amri Wandel – 10
Barbara Pietrzak – 5
Bruĉjo Kasini – 2 ĝis 14*

La steleto ĉe la lasta nomo indikas, ke la voĉoj donitaj por Brunetto (Bruĉjo) Casini ne estis ĝuste registritaj. Ĉar laŭ la kalkuloj de Mark Fettes li tamen povis ricevi maksimume 14 voĉojn, la rezulto laŭ la prezidanto estis klara kaj valida: kiel nova estrarano estis elektita nur Trezoro (Huang Yinbao).

En intervjuo donita al Libera Folio Trezoro rakontas pri siaj planoj en la estraro de UEA. Li volas interalie profundigi la rilatojn kun Unesko kaj okupiĝi pri la financaj problemoj de la asocio.

Tamen baldaŭ du komitatanoj anoncis, ke iliaj nomoj ne aperas en la listo de voĉdonintoj, kvankam ili ja voĉdonis. Pro tio pluraj komitatanoj opiniis, ke la rezulto estas nevalida kaj la voĉdonado devas esti farita trian fojon.

– Laŭ mia modesta opinio, tiu voĉdonado devas esti nuligita, la tuta afero fariĝas pli kaj pli komika se ĝi ne estus ege ege serioza. Kian fidindecon oni povas doni al organizo kiu jam kelkfoje troviĝis en tia plorinda situacio kaj kiu estas dronanta en katastrofa financa situacio, demandis en la komitata diskutejo Edwige Tantin Ackermann.

– Ke la ĵusa voĉdonado ne estas valida, estas ekster dubo. Ni memoru, ke la Estraro havas la bazan juran respondecon en kaj pri la asocio. Tial ĝia elektado, ankaŭ se temas pri kompletiga elekto, devas okazi tiel, ke eĉ la plej eta ombro de dubo [ne] restu pri la laŭleĝeco de la sekvita proceduro, skribis Osmo Buller.

Libera Folio petis ke prezidanto Mark Fettes klarigu sian sintenon al la kritikoj. Responde li sendis al ni mesaĝon, kiun li pli frue sendis al la komitata listo. Ŝajne pro plia teknika problemo lia mesaĝo tamen neniam aperis en la komitata diskutejo.


La neniam alveninta mesaĝo de Mark Fettes al la komitato de UEA.

En sia mesaĝo Mark Fettes skribas, ke li petis la teknikan helpanton de UEA esplori, ĉu efektive la voĉoj de du komitatanoj ne estis ĝuste registritaj de la voĉdona sistemo.

– Evidente, se tiel okazis, ni devos konsideri la voĉdonon nevalida, ĉar kiel mi skribis en la antaŭa kazo, ĉiu voĉo gravas.

Samtempe li skribas, ke la nove elektita – aŭ eble ankoraŭ ne elektita – estrarano “ludis tre pozitivan rolon en nia ĵusa kunsido, kiu disvolviĝis en harmonia etoso kun intensa kunpensado kaj kunplanado pri la estonteco de UEA”.

Ĉar ankoraŭ ne klaras, ĉu necesos voĉdoni plian fojon, kaj kia tiukaze estos la rezulto de la nova balotado, la estraro de UEA trovis neortodoksan solvon por la partopreno de Trezoro en la estrara laboro:

– Dume, ni inkluzivos Trezoron en la laboro kaj informfluo de la Estraro, sed zorgos ke formalaj decidoj ne dependu nur de lia voĉo, por ke ni ne devu refari ilin, se montriĝos ke lia elekto ne estas fidebla rezulto, skribas Mark Fettes en sia mesaĝo al la komitato.

La mesaĝo tamen evidente neniam atingis la komitaton.


Pli pri la temo:

Trezoro volas profundigi la rilatojn kun Unesko

La 20-an de aprilo la prezidanto de UEA, Mark Fettes, anoncis ke Huang Yinbao (Trezoro) post voĉdonado en la komitato estis elektita nova estrarano de la asocio. Libera Folio petis lin rakonti pri siaj planoj en la estraro.


Trezoro ĉe Unesko.

Huang Yinbao (Trezoro) naskiĝis en 1962. Li estas ĉina agronomo, ekonomikisto, emerita ŝtata oficisto, eksa subguberni-estro en la provinco Gansu en Ĉinio. Li havas edzinon kaj du esperantistajn gefilojn. La filino nuntempe laboras en Londono, dum la filo ankoraŭ studas en mezlernejo.

Li lernis Esperanton en 1983 kaj kune kun alilandaj samfakuloj fondis la Internacian Agrikulturan Esperanto-Asocion (IAEA). En decembro 2017 estis proklamita la Esperantisto de la Jaro 2017. Post sia frua emeritiĝo li fondis la senprofitan organizon Esperanto-Centro Ora Ponto kaj plentempe okupiĝas pri la Esperanto-movado.

Libera Folio: Ĉu vi volus kelkvorte rakonti al la legantoj de Libera Folio pri viaj personaj prioritatoj en la estrara laboro?

Trezoro: – Mi laboris en la Estraro de ILEI, ISAE, IAEA kaj de mia loka asocio, kaj laboras kun Unesko. Tio donas al mi iom da sperto, tamen tio absolute ne sufiĉas por la laborado en tia granda asocio kia estas UEA. Miaj prioritatoj en la nova posteno estas rapide lerni kaj esplori, kaj ligi miajn laborajn spertojn kun la laboro de la estraro de UEA, rapide alkutimiĝi al la novaj laboroj. Mi ankoraŭ ne povas tuj detaligi la prioritatojn tuj nun.

Kion vi nepre volas atingi dum via mandatperiodo?

– Mi kandidatiĝis kiel estrarano pri financo kaj pri Unesko. Mi esperas plibonigi la financojn de UEA paŝon post paŝo kunlabore kun aliaj establoj kaj individuoj, kaj profundigi la rilatojn inter UEA kaj Unesko, solvi la problemon pri de la eldonado de Unesko-Kuriero.

Kial vi ĝuste nun laboras ĉe la Centra Oficejo de UEA, kaj kiajn taskojn vi tie prizorgas?

– En 2016 mi volontule laboris en la biblioteko de UEA, registris amason da periodaĵoj. La laborado multe lernigis min, kaj helpis en la naskiĝo de projekto pri Unesko-Kuriero en Esperanto. Ĉi-foje, antaŭ mia alveno al la CO, mi planis esplori la eblecon plibonigi nian aferon. Laborante en la CO ekde la lasta semajno de marto 2018 mi fakte faris malmultajn laborojn, ĉar dume alvenis multaj kurantaj taskoj por la Unesko-Kuriero: enpaĝigo, provlego, korekto kaj komunikiĝoj. Tamen la bonaj etoso, kunlaboro kaj renkontiĝo kun la bonaj oficistoj kaj volontuloj kaj la kunsido kun la Estraro lernigis min multe.

Certe vi vidis la lastatempan mesaĝon de Osmo Buller en la komitata listo, kie li asertas, ke la voĉdono pri la elekto de novaj estraranoj ne estis valida, ĉar ne ĉiuj voĉoj estis registritaj. Simile skribis pli frue Edwige Tantin Ackerman. Ĉu vi havas opinion pri tio?

– Pri la rezulto mi vidis opiniojn kontraŭan kaj poran. Ĉiu komitatano rajtas esprimi sian opinion.


Pli pri la temo:

Un xico australian fuji solitar a Bali en aventura

Polisiores australian dise ce los va investiga como un xico de 12 anios ia viaja solitar a Bali, pos disputa con sua jenitores e usa sua carta de credito.

La xico, de Sydney, ia usa la interede per reserva sua volas e otel cuando sua jenitores ia deside cansela un viaja a acel isola indonesian. El ia vola a Bali tra Perth, presentante sola sua pasaporto e carta de identia scolal.

On ia trova el en Bali a 17 marto. La Polisia Federal Australian ia confirma ce on ia reporta sua manca a nove dias plu temprana cuando el ia parti de sua casa sin ariva a scola. On no ia revela cuanto dias el ia spende en Bali.

El ia usa un macina de autoservi en la airoporto de Sydney per rejistra se e embarca un avion a Perth, e alora un plu a Bali. La xico, identifiada par sola un nom falsa, ia dise ce ofisiores de airocompania ia fa demandas a el en Perth.

“Los ia solisita mera mea identia de studiante e mea pasaporto per demostra ce me ave a la min 12 anios e es en liseo,” el ia esplica. “Lo ia es eselente car me ia desira vade en aventura.”

El ia rejistra se per sua sala de otel en Bali par informa empleadas ce el espeta la ariva de sua sore.

La polisia australian ia es avisada sur la presentia de la xico en Bali a 17 marto. On ia deteni el per sua proteje ante reuni el con sua jenitores.

La polisia va esplora la detalias de la caso per serti ce cosas simil no va aveni futur. Un portavose ia dise ce on no ia furni un averti per preveni ce la xico viaja internasional. Tota airocompanias ave prosedes cual permete minores a viaja solitar, ma la constrinjes varia entre la companias.

Finansia nova per un disionario gailica completa

En Scotland, on ia prepara un finansia de £2,5 ($3,5) per la fase veninte de la developa de la disionario completa prima de gailica. Faclair na Gàidhlig intende documenti la istoria, developa e usa de cada parola en la lingua, con multe plu detalias ca cualce disionario esistente.

Sua produi es posiblida par un colabora entre universias e la Sentra Nasional per Lingua e Cultur Gailica. La suporta la plu resente cual la governa de Scotland ia anunsia va es manejada par la Consilio de Finansia Scotes.

La disionario nova es un projeta de dura longa, e va coresponde a la recursos multivolumal cual on dispone per la linguas engles e scotes. Lo va ocupa cisa 30 anios de labora, e va conteni probable sirca 100 mil entradas.

La universias de Aberdeen, Edinburgh, Glasgow, Strathclyde e Sabhal Mòr Ostaig (sur la isola Skye) es envolveda en la projeta, cual es suportada par Bòrd na Gàidhlig, la organiza publica nasional con encarga per la lingua gailica.

John Swinney, ministro de educa, ci es encargada sur esta lingua celta, ia dise ce el es forte impresada par la labora fada asta aora e ce el espeta zelosa vide la avansa a la fase seguente.

La dirijor xef tempora de la Consilio de Finansia Scotes, John Kemp, ia comenta: “La disionario nova va vade ultra lingua a la cultur e erita gailica. Lo va nuri la crese e estende de educa gailica a tota edas e grados. En ajunta a sua pertine a la parlores e studiantes de gailica oji, Faclair na Gàidhlig va es un recurso importante per multe jeneras futur.”

Profesor Boyd Robertson, xef de Sabhal Mòr Ostaig e reasemblor de la comite dirijante de la disionario, ia espresa sua opina: “Lo va dona a usores un disionario autoriosa, defininte e informante cual va fasili un comprende profonda de la materia e erita scriveda de la lingua, ofre comprendes detaliosa sur sua developa lingual, leteratural e cultural, e furni un sabe de la contribui fundal de la gailicas a la istoria, sosia e vive scotes. Par dona atestas direta de la lingua mesma, un disionario de esta spesie e grandia furni informas a un grado cual no ensiclopedia pote esede.”

La labora preparante per la obra inclui la asembla de un banco de datos con 30 milion parolas gailica de fontes scriveda, e la usa de rejistras audio tenida en otra colies nasional.

Compensante per la retira SUA de la acorda de Paris

Michael Bloomberg, maior pasada de York Nova, dise ce el va paia $4,5 milion como un sustitui per la obliga finansial a la acorda climal de Paris cual la SUA ia abandona.

El ia esplica ce el senti un encarga de aida boni la ambiente par causa de la deside de presidente Donald Trump de estrae la pais de la acorda. La retira ia es anunsiada en junio de la anio pasada e ia provoca desaprobas internasional. Sua efeto es ce la SUA va es la sola pais cual no partisipa en la acorda.

La acorda de Paris obliga la SUA e 187 otra paises a manteni la temperatur global levante a “clar su” 2°C plu ca la nivel preindustrial.

Bloomberg ia comenta: “America ia fa un promete e, como un american, si la governa no va fa lo, alora tota de nos ave un encarga. Me pote fa lo. Donce, si – me va envia a los un xece per la mone cual America ia promete a la organiza, como si los ta reseta lo de la governa federal.”

En la anio pasada, sua asosia carital, Filantropias Bloomberg, ia ofre $15 milion per covre un otra manca relatada a cambia climal.

La NU atenta remedia se sur Suria en Sveria

En un consenta rara estra York Nova, la Consilio de Securia de la Nasiones Unida fa discutes en un casa de cultiveria distante en la sude de Sveria.

On previde ce la sesion nonformal, cual aveni a cada anio, va foca a la gera en Suria e a vinse la divides profonda de opina de membros sur la tema. Sveria dise ce lo espera injeta momento nova a la prosede.

15 ambasadores consenta con António Guterres, la secretor jeneral, en un sesion de discute cual aveni usual en la norde de York Nova. En esta anio, lo aveni en Backåkra, invitada par Sveria, un membro nonpermanente de la organiza.

Los ia asembla en un casa de estate cual ia parteni a Dag Hammarskjöld, la secretor jeneral du de la NU, ci ia mori en un cade de avion en Africa en 1961. La ala sude conteni en estate la Academia Svensce, cual eleje la resetores de la Premio Nobel de Leteratur.

Carl Skau, visambasador de Sveria a la NU, ia dise ce la idea es “recrea dialogo” e “relansa momento” con “umilia e pasientia”, a un semana pos la atacas airal par Frans, la Rena Unida e la Statos Unida contra Suria pos un ataca alegada cimical en Duma. “Lo es importante per la credablia de la consilio,” el ia comenta.

La atacas airal, esecutada sin un deside de la Consilio de Securia, ia provoca un tensa ferose entre Rusia – un membro permanente e un aliada de Suria – e la SUA, Frans, la RU e Xina.

Ma a venerdi, Margot Wallström, la minstro svensce de esternas, ia averti contra nuri “esperas esedente ce la problem intera va es solveda” a la consenta. “Ante tota, nos nesesa ave tempo per parla sur la rol durante de la Consilio de Securia e la Nasiones Unida en la gera suri,” el ia dise.

2018-W16 – Explōsiōne in Sýria

AUDI PRÆLECTIŌNE SONITO (accentu Bohēmico)

000_1411_GEIn sábbato postmerīdiāno, dēpósito dē ármos pertinénte ad Irānia et Hezbollah, grége mīlitánte Islāmico Sīítico, es percússo per explōsiōne júxtā Halab, Sýria septentriōnāle. Es reportāto ab médios diurnārio locāle, quod lóco es aggrésso per aëróplano nōn identificāto; id pótes es ūno ex incursiōnes ex āëre ab coalītiōne Occidentāle. Sed ísto theōria es negāto ab statiōne tēlevīsífico Al Mayadeen, que dīc, quod explōsiōnes moderāto es fácto in lóco suprādícto in vēnēre-díe. (SY)

Frans proibi descrive produidas vejetal como carne

En Frans, on va proibi la vende de produidas con funda vejetal su nomes cual sujesta carne, como stecas de soia e salsixes vejetaliste, car consumores es malgidada par los.

Produores va es no plu permeteda a usa “salsix”, “steca” o cualce otra terma simil per descrive cosas cual no es intera o partal composada de carne. La cambia va afeta ance la presenta de produidas vejetaliste o vegan como alternativas a comedas con funda de lete.

Un fali de obedi la regula nova va incore un multa de asta 300 mil euros.

La regula ia es proposada como un ajusta a un lege de cultiva par Jean-Baptiste Moreau, un parlamentor-cultivor ci razona ce salsixes vegan e produidas con nomes simil es confusante per comprores.

El ia tuita, en franses: “Lo es importante ce on combate reclamas falsa. Nosa produidas debe es coreta identifiada: la termas #ceso o #steca va es reservada per produidas de orijina animal.”

Moreau es un membro de la partito political La République En Marche! (“La Republica En Move!”) de presidente Emmanuel Macron. La ajusta ia es aprobada par parlamentores franses a jovedi.

En la anio pasada, la Corte de Justia de la Uni European ia judi ce en la UE on no pote vende comedas con funda de planta su nomes usante termas como “lete”, “bur” e “ceso”.

La desativi de un bomba en Berlin

Un evacua major aveni en Berlin a esta matina, per permete ce espertas desativi un bomba de la Gera Mundal Du. Construidas ia es vacuida de 09:00 en un raio de 800 metres sirca la construeria do on ia descovre la bomba.

En cada anio, on trova miles de bombas nonesplodeda de la gera de 1939–45. La polisia dise ce on ave no peril direta de la bomba brites, cual ave 500 cilogrames de pesa e ia es descovreda en Heidestraße a mercurdi pasada.

La area vacuida inclui la stasion sentral de ferovia, un ospital militar, la ministrerias de economia e transporta, e la ambasadas de Indonesia e Uzbecistan. La labora per desfunsiona la aparato va aveni sirca mediadia.

La compania de ferovia e otra transportores ia averti sur un disturba grande per trenes, trames e buses en la rejion. Volas a e de la airoporto Tegel, a distantia de sirca 7 cilometres, no es afetada, ma aviones aterante va evita vola supra la loca de la bomba.

Tegel es la airoporto la plu ativa de Berlin, e ia es cluida per tempo corta en agosto pasada pos la descovre de un bomba rusce de la Gera Mundal Du.

En setembre pasada, on ia evacua pasientes de ospitales en Frankfurt per permete la esplode controlada de un otra bomba enorme de acel gera.

Porto Rica perde sua eletrica

La isola intera de Porto Rica ia sufri un perde de eletrica, a cuasi sete menses pos la destrui de multe de sua infrastrutur e rede de potia par Siclon Maria.

PREPA, la compania nasional de eletrica de la isola, ia dise ce lo labora per restora la servi a cuasi 3,4 milion persones en 36 oras. Lo ia esplica ce la fali ia es causada par un escavador operada par un contrator en la rejion sude de la isola.

Esta problem es la plu grande cual ia afeta la recovre de la isola, un teritorio de la SUA.

La compania ia clari ce lo labora prima sur la refurni de eletrica a ospitales, la airoporto de la capital San Juan, sistemes de pompi acua, e sistemes finansial.

PREPA es ja bancarota de julio pasada, e ia deveni frecuente discuteda en jornales pos setembre, cuando la isola ia es colpada par la tempesta la plu sever de 90 anios.

Abitores ia esperia multe rompes de eletrica pos Maria, un siclon de categoria 4, e eletrica ia manca ancora de 40 mil persones cuando la potia ia rompe denova ier. Esta ia aveni a min ca un semana pos cuando la cade de un arbor ia bloci la servi a 870 mil clientes.

Siclon Maria mesma ia causa la perde la plu grande de eletrica en la istoria de la SUA.

Barat antica ia inventa la interede

Un ministro ci ia declara ce la interede ia es inventada par baratis antica, a miles de anios en pasada, ia trova se su un cuantia considerable de burla.

Biplab Deb, la ministro major de Tripura, un stato en la norde-este de Barat, ia fa la comentas a un aveni publica en la sera de ier. El ia sita un esemplo de Mahabharata, un de la du epicas major de induisme antica, per demostra sua reclama, ma no multe persones vole crede el.

Aora sua nom es modosa en Twitter car multe baratis broma sur el.

Deb ia dise ce la batalia de Kurukshetra en Mahabharata indica la esiste en Barat antica de no sola la interede, ma ance la tecnolojia de satelite.

El ia sujesta ce car un de la carateres, Sanjaya, ia pote raconta a sua re Dhritarashtra tota detalias de un batalia aveninte a distantia de multe cilometres, lo es donce demostrada ce Barat ia es capas de ambos tecnolojias.

Natural, esta ia provoca plu demandas, incluinte de un profesor de la istoria de Asia sude ci ia tuita: “Perce Abhimanyu no ia demanda a Quora como el pote evade la chakravyuha [un posa sirculo de bataliores]? Perce Sanjaya ia nara la Gera de Kurukshetra cuando Siri ia ta pote fa lo? Ance, vera Crixna ia ta debe flue la Bhagavad Gita [un parte famosa de Mahabharata] en Facebook Live.”

Deb ia ajunta se a un lista de ministros barati ci ia dise ce multe tecnolojias moderna ia es inventada en la antica de sua pais.

En 2014, Narendra Modi, la ministro xef ia informa un asembla de dotores e empleadas medical ce sirurjia cosmetica ia esiste istorial en Barat. Plu resente, en setembre pasada, Satyapal Singh, ministro minor de educa, ia surprende par declara ce la refere prima a un avion es en Ramayana, la otra de la du epicas major.

UEA riĉiĝas kaj malriĉiĝas samtempe

La buĝetaj deficitoj de UEA atingas novajn rekordojn kaj oni jam ekparolas pri minaco de bankroto. Samtempe ŝajnas, ke la asocio dum la lastaj jaroj nur pliriĉiĝis. Kiel tio eblas, kaj kion tio signifas? Libera Folio provis profundiĝi en la ciferan ĝangalon.

UEA ne plu dungu oficistojn en Roterdamo sed movu laborojn al malpli kostaj landoj. La revuoj kaj Jarlibro de UEA ne plu aperu sur papero. La asocio eble liberiĝu de la neprofita libroservo. Tion proponas la financa laborgrupo de UEA por savi la asocion de bankroto.

Se ĉio iros laŭ la plano, Universala Esperanto-Aocio dum la nuna jaro elspezos 30 procentojn pli ol ĝi enspezas. Tio signifos rekordan minuson de 140.000 eŭroj. Kaj tute povas esti, ke ĉio ne iros laŭ la plano.

Pasintjare la deficito laŭ la buĝeto devis esti nur 9.450 eŭroj, sed ĝi ŝajnas iĝi minimume 100.000, kiu estas ĝisnuna rekordo. Eĉ tiu prognozo estas optimisma – tute eblas, ke la deficito de 2017 estos same alta kiel tiu planita por 2018.

Tamen, eĉ la perdo de 140.000 eŭroj dum unu jaro ne signifos, ke la mono de la asocio baldaŭ elĉerpiĝos. Pli optimismaj voĉoj eĉ asertas, ke la buĝeta deficito de UEA grandparte estas librotena ĥimero, ĉar efektive la kapitalo de la asocio ne ŝrumpas sed kreskas.

Inter la optimistoj estas Yves Bellefeuille, kiu pli frue estis interalie ĝenerala sekretario de TEJO kaj komitatano de UEA.

– La spezoj de UEA estas tre misgvidaj, pro la regulo ke iuj grandaj enspezoj ne iras tra la spezoj sed rekte en la bilancon, li skribis en komento en Libera Folio.

Kion do diras la bilanco de UEA pri la ekonomia evoluo de la asocio dum la lastaj jaroj? Ne estas tute simple interpreti la ciferojn, sed ni provu.

Se ni simple sumigas la monrimedojn listigitajn en la ĉiujaraj bilancoj de UEA ekde 2005 ĝis 2016 (bilanco por 2017 ankoraŭ ne aperis), ni ricevas la jenan bildon:

La ĝenerala bildo aspektas esperiga: la suma valoro de la valorpaperoj posedataj de UEA ja iom falis dum la jaroj, sed tion grandparte kompensas la kresko de la longdaŭraj bankodeponoj kaj la monsumoj en kurantaj kontoj.

La valoro de la nemoveblaĵoj same kreskis, sed ĝi restas relative negranda frakcio de la tuta posedaĵo de UEA. Do ŝajnas ke apenaŭ indas zorgi, ke UEA baldaŭ devus vendi sian domon por eviti bankroton, kiel timas iuj pesimistoj.

Tamen la bildo estas falsa, UEA ne vere havas ses milionojn da eŭroj kiujn ĝi povas libere uzi. Krom la posedaĵoj la asocio nome havas ankaŭ ŝuldojn, atentigas la prezidanto de UEA, Mark Fettes:

– La kapitalo fine de 2016 estas taksita kiel 5.947.214 eŭroj. Signifa parto de tiu mono tamen estas nur “provizore” en la posedo de UEA. Temas pri mono jam destinita por difinitaj elspezoj (iom pli ol 100.000 eŭroj), mono kiun UEA tenas en la kontoj de siaj membroj kaj aliaj kreditoroj (ĉirkaŭ 1.300.000 eŭroj), kaj ŝpardeponoj de membroj (ĉirkaŭ 1.000.000 eŭroj). Tiu mono aperas en la bilanco, ĉar ĝi efektive troviĝas en kontoj posedataj de UEA, sed ĝi ne vere apartenas al la Asocio. Ĝia ĉefa valoro por ni estas ke ĝi generas renton, kvankam nuntempe tre malmulte.

Se forkalkuli la ŝuldojn de la asocio, la bildo anstataŭe aspektas ĉi tia:

Do, UEA ne havas 6 milionojn de eŭroj, sed ja tamen pli ol 3,5 milionojn, kaj spite la deficitojn en la buĝetoj kiuj montras la kurantajn en- kaj elspezojn de ĉiu jaro, la suma bonhavo de la asocio dum la pasinta jardeko ŝajne prefere kreskis ol malkreskis.

Eĉ tio tamen ne estas la tuta vero, Mark Fettes atentigas.

– Se oni subtrahas ĉ. 2.400.000 eŭroj pro tiuj diversaj “ŝuldoj” de UEA, la efektiva kapitalo apartenanta al UEA estas ĉ. 3.550.000 eŭroj. Parto de tio tamen estas la kapitalo de TEJO, kiun ni ankoraŭ ne formale disigis de la kapitalo de UEA, pro manko de tempo en la financa fako. Tiuj rimedoj de TEJO sumiĝas je ĉ. 540.000 eŭroj. Restas do nur ĉ. 3.000.000 eŭroj ĉe UEA mem.

Ankaŭ tiun tutan sumon UEA ne povas uzi laŭ sia deziro, li klarigas:

– El tio, ĉirkaŭ 20% estas la valoro de la du domoj (la Centra Oficejo kaj la Volontula Domo), 10% estas la valoro de la stokoj de la libroservo, 15% estas rezervoj por pagi la kostojn de dumvivaj membroj, kaj 5% estas mono ŝuldata al UEA de diversaj personoj, firmaoj ktp. Tiuj rimedoj, sume 50% de la reala kapitalo, jes havas valoron, sed estas ligitaj al specifaj funkcioj aŭ bezonas agon de aliaj por reale enkasigi ilin. Do, vi vidas ke la efektive disponebla kapitalo por kovri deficitojn estas multe pli malgranda ol 5,9 milionoj da eŭroj.

Por pli bone kompreni la efektivan ekonomian situacion de UEA, oni laŭ Yves Bellefeuille rigardu la kreskon aŭ malkreskon de la kapitalo kaj de la fondaĵoj de UEA. Tio donas tute alian rezulton ol se oni konsideras nur la eventualan deficiton en la koncerna jaro:

– Kiel oni vidas, la kapitalo bele kreskis, de 1,5 milionoj al 2,3 milionoj, do kresko de ĉirkaŭ 800 000 eŭroj.

– La fondaĵoj estas ne tute klaraj al mi. Ili estas kvazaŭ inter kapitalo kaj rezervo. Oni kolektis la monon por specifa celo, do el tiu vidpunkto ili estas rezervoj kaj ne kapitalo, sed ŝajne ili estas malpli “rezervitaj” ol veraj rezervoj, kaj tiel ili aperas ne kiel rezervoj sed kiel fondaĵoj.

– Ĉar mi hezitas pri la fondaĵoj, mi ankaŭ kalkulis la sumon de la kapitalo plus la fondaĵoj. Laŭ tiu kalkulo, la neta valoro de UEA kreskis de 1,9 milionoj al 2,8 milionoj de 2005 ĝis 2016, do denove estas bela kresko de ĉirkaŭ 900 000 eŭroj. Mi fine notu ke la rezervoj iris de 353 518 eŭroj al 371 318 eŭroj, do ne estas tiel, ke UEA formanĝis siajn rezervojn.

Kiel ajn oni kalkulas la bonhavon de UEA, ŝajnas ke la asocio dum la lasta jardeko prefere riĉiĝis ol malriĉiĝis, spite la ripetajn deficitojn en la buĝeto. Tio eblas, ĉar laŭ la statuto de UEA donacoj kaj heredaĵoj ne rajtas esti uzataj por kurantaj elspezoj. Anstataŭe ili devas eniri la kapitalon.

– La kaŭzo kial UEA havas perdojn sed tamen riĉiĝas estas, ke iuj donacoj ne enkalkuliĝas kiam oni kalkulas la gajnon aŭ perdon. Dum la lastaj 12 jaroj, ŝajne estis perdoj de 0,2 miliono, sed mi kalkulis ke la kapitalo kreskis je 0,8 miliono. La diferenco estas 1,0 miliono, kaj sekve, la “kaŝitaj” donacoj dum tiu periodo estis ĉirkaŭ 1 miliono, diras Yves Bellefeuille.

Ankaŭ tio tamen estas simpligo.

La raporto de la financa laborgrupo de UEA mencias du aparte grandajn heredaĵojn dum la lastaj jaroj: 900.000 eŭroj en 1999 kaj 450.000 eŭroj en 2010 – sume 1,35 milionoj da eŭroj. Efektive UEA dum la lastaj jaroj tamen ricevis eĉ pli da mono donace aŭ herede, sed la mono estis parte elspezita.

Laŭ la publike alireblaj financaj dokumentoj de UEA ne facile eblas vidi, precize kiom da donacoj kaj heredaĵoj la asocio efektive ricevis dum la lastaj jaroj, kaj sekve ankaŭ ne eblas kompreni, kiel la donacoj fakte estis uzitaj. Tiuj informoj laŭ Yves Bellefeuille nepre estas bezonataj, se oni volas serioze diskuti la financojn de la asocio.

– La demando ne estas ĉu UEA riĉiĝis aŭ ne: ĝi evidente riĉiĝis. La vera demando estas, kion oni planu por la estonteco. Ĉu UEA daŭre ricevos donacojn? Kiom da donacoj oni povas esperi ĉiujare: ĉu same kiel antaŭe? Por respondi al tiuj demandoj, oni devas havi informojn pri la pasintaj donacoj, kaj tiuj informoj nun tute mankas.

Informoj pri ricevitaj donacoj ja devas aperi en la rubriko “Oficiala informilo” en la revuo Esperanto, do diligenta esploristo kun aliro al deko da jarkolektoj povus kalkuli ilian sumon. Cetere dum la tuta 2017 aperis tie nenia informo pri ricevitaj heredaĵoj, do la tendenco ŝajnas negativa.

Mankas ankaŭ aliaj esencaj informoj. Ekzemple, laŭ Mark Fettes 540.000 eŭroj el la kapitalo de UEA efektive apartenas al TEJO, kaj do devos esti fordonitaj al la sendependiĝinta junulara asocio. Tamen tute ne klaras, kiel TEJO povus posedi tian kapitalon.

La financaj dokumentoj de TEJO ŝajnas esti en plena malordo. La junulara asocio jam delonge ne publikigis sian bilancon, kvankam tio estas la devo de jure memstara organizaĵo. Tial eblas nur diveni pri la bonhavo de la asocio, sed estus mirinde, se ĝi efektive havus pli ol duonan milionon da eŭroj en la poŝo.

La plej freŝa bilanco de TEJO estas tiu pri 2015. En ĝi aperas diversnomaj kapitaloj de TEJO, kiuj sumiĝas je 171.500 eŭroj. Post tio la kapitalo apenaŭ povis kreski, ĉar ekzemple en 2016 TEJO havis deficiton de 41.255 eŭroj.

Aldone, jam en 2015 la ĉefa parto de la kapitalo de TEJO kuŝis en la propraj bankokontoj de TEJO, do malfacilas kompreni, kiel la junulara asocio subite povus havi duonmilionon en la kontoj de UEA. Sed tio ne estas la sola nekompreneblaĵo en la financoj de UEA.

Kiel ajn, laŭ Mark Fettes UEA ja ne frontas bankroton, sed tamen devas trairi “iom fundajn ŝanĝojn” por protekti sian kapitalon kaj daŭrigi sian agadon. Tio tamen ne signifas, ke ĉiuj drastaj proponoj menciitaj en la raporto de la financa laborgrupo estas realigotaj, li diras.

– Jes estas konsento pri la ĝenerala direkto, nome limigi elspezojn kiom eble, konservante niajn esencajn servojn kaj administradon; pligrandigi enspezojn diversmaniere; kaj plani iom-post-ioman redukton de la ŝarĝo de la salajroj al nia buĝeto. La laborgrupo daŭrigos sian laboron por helpi konkretigi tiun agaddirekton en diversaj manieroj. La buĝeto por 2019 jam enhavos plurajn ŝanĝojn laŭ tiu linio. Kiel Renato skribis al la Komitato, ni tamen povas esperi pri atingo de financa ekvilbro nur post kelkaj jaroj.

Un froda par tecnolojia en un esamina singapor

En Singapor, un ensenior ia confesa aida ses studiantes xines a froda en sua esaminas de otobre 2016, en lo cual acusores descrive como un conspira complicada.

Tan Jia Yan ia fa la esaminas como un aspiror privata e ia envia la demandas par FaceTime a aidores ci ia telefoni a la studiantes e ia leje a los la respondes. Ier, Sra Tan ia declara se como culpable de 27 acusas de froda.

La esaminas ia es los de nivel O, tipal fada par studiantes con sirca 16 anios. Tre otra suspetadas fronti acusas simil.

La conspira ia es descovreda pos cuando un supravidor ia oia sonas nonusual veninte de un de la studiantes. On ia prende la studiante a lado pos la esamina e ia demanda ce el desapone sua camiseta. On ia trova ce el porta un telefoneta, un aparato de Bluetooth, e escutadores de color de pel.

Un avocato ia descrive la “operas de froda” como “estrema refinada”.

Tan ia es empleada a la Sentro Zeus de Educa a la tempo de la esamina. La otra tre suspetadas es la xef de acel sentro e du otra enseniores de ala. Los disputa la acusas contra se, ma on previde ce los va es litigada plu tarda en esta semana.

On alega ce la xef de la sentro, Poh Yuan Nie, ia reseta un depone de 8 mil dolares singapor (6100 dolares SUA) de un sitadan xines e mil dolares singapor per cada studiante enviada a la Sentro Zeus. Un repaia de tota la mone ia es projetada en caso ce la studiantes ta fali sua esaminas.

Prisoni de un poesiste ci promove reuni Somalia

Un corte en Somaliland ia condena un poesiste joven a tre anios en prison. On ia judi ce Nacima Qorane es culpable de despeta la stato par promove ce Somaliland reuni con Somalia.

Grupos campaniante en Somaliland ia dise ce on ia viole la diretos umana fundal de Qorane. El ia es arestada en janero pos reveni de la capital somali Mogadishu, do, longo avocatos acusante, el ia resita poesia recomendante unia somali.

Somaliland ia autodeclara sua nondepende en 1991, ma ancora no es ofisial reconoseda a grado internasional. Pos un gera interna ferose, la norde-este de Somalia ia separa de la resta de la pais per deveni autonom. Sirca 3,5 milion persones abita en la teritorio.

En febrero 2018, la republica ia acorda permete ce la Amirias Arabi Unida institui un base militar a Berbera, un porto costal, como parte de la batalia par la AAU contra la rebelores huti de Iaman.

La litigores ia dise ce Sra Qorane ia descrive Somaliland como “un rejion” e ia “insulta e malacusa” sua governa.

La Sentro de Diretos Umana de Somaliland ia demanda ce la governa libri la poesiste e respeta diretos umana. La dirijor de la sentro ia comenta ce lo es “multe consernada par la condena e prisoni de Nacima Qorane”. El ia ajunta: “Libria de espresa es tesorida e protejeda par la constitui de Somaliland. Nos urje la governa de Somaliland a respeta sua propre constitui.”

En pasada, alga otra artistes e jornalistes ia es arestada en Somaliland per la mesma crimin.

La SUA resta "cargada e preparada" contra Suria

Presidente Donald Trump ia averti la governa de Suria ce la SUA es “cargada e preparada” per ataca denova si lo esecuta plu atacas cimical.

La averti ia veni pos un colpa par misiles de la SUA, la Rena Unida e Frans a tre locas suri en responde a un ataca matante, sur cual on suspeta ce lo ia es cimical, en la vila Duma a un semana ante aora.

Suria nega la usa de cimicales e dise ce la ataca ia es finjeda par rebelores.

La Consilio de Securia de la Nasiones Unida ia rejeta un vota proposada par Rusia, aliada con Suria, condenante la atacas gidada par la SUA.

La onda de colpas representa la ataca la plu grande par potiosas ueste contra la governa de presidente Bashar al-Assad en sete anios de la gera interna de Suria.

2018-04-13 – Vegetātiónis incéndium in Cīvitātibus Fœderātīs Américae

AUDĪ PRÆLĒCTIŌNEM SONITAM (accéntū Finlándicō)

30652806_1774877702575644_5325358739476185088_nStátus adverténtiæ ā Jóvis díē in Oklahōmā rūsticā Cīvitātum Fœderātārum Américæ merīdiōnālium válet, úbi incendiōrum cáusā octingénta chīliomētra quadrāta vegetātiōnis ārsērunt, mīlle quadringéntī hóminēs ex dómibus expúlsī sunt et múltī bóvēs occīsī sunt. Nóvus satélles artificiālis tam exāctum est, quod nóvæ párvæ flámmæ ab meteōrólogīs et vigílibus incéndiīs exstinguéndīs frequénter dēsuper cōnspicī póssint ántequam incéndium ab homínibus in térrā annūntiātum sit. (31 | US)

Un redui de emetes en barconi global

A la ves prima, la industria global de barconi ia acorda redui sua emetes de gases invernerial, pos un semana de discutes a la Organiza Maral Internasional (OMI) en London.

Transportas par barcon ia es escluida de acordas climal presedente, ma aora la emetes va es reduida par 50% ante 2050 en compara con la nivel de 2008.

La industria de barcones jenera sirca la mesma cuantia de gas invernerial como Deutxland. Si on ta conta lo como un nasion, lo ta es la emetor ses de la plu grandes de mundo. Como avioni, lo ia es escluida de negosias de clima car lo es un campo internasional: la Protocol de Cioto e la Acorda de Paris ia envolve prometes nasional per redui gases invernerial.

La SUA, Arabia Saudi, Brasil e alga otra paises no ia desira cualce gol per redui emetes de barconi. Ma la Uni European e statos de isola peti ia presa per un redui de entre 70% e 100%. La acorda de 50% es un compromete cual, en la opina de algas, es nonrealosa, an si otras dise ce lo es sufisinte forte.

Kitack Lim, la secretor jeneral de la OMI, ci ia preside la discutes, ia comenta: “Esta stratejia inisial no es un declara final ma un punto major de comensa.”

La Isolas Majel, un nasion pico en la Mar Pasifica, ia abri la confere con un suplica. An si lo es la numero du de mundo par grandia de sua lista de barcones rejistrada, lo ia averti ce un nonreali de un redui profonda va menasa la survive de la pais contra la leva de nivel de mar par caldi global.

A la fini de la discutes, David Paul, ministro de ambiente majel, ia dise: “Ariva a esta punto ia es difisil, multe difisil. E lo ia envolve comprometes par tota paises, notable par nasiones de isola perilida como mea propre ci ia desira alga cosa multe multe plu aspirosa ca esta.”

El ia ajunta: “Nos construi istoria. Si un pais como la Isolas Majel, un pais cual es multe nondefendable contra cambia climal – e cual depende spesial sur barconi internasional – pote aproba esta acorda, on ave no escusa credable per la nonpartisipa de cualce otra pais.”

Laurent Parente, la ambasador de Vanuatu, un otra nasion de isolas pasifica, no ia es sasiada, ma ia espera ce la acorda va gida a un responde plu forte en la futur prosima.

Par contrasta, la xef de la delega SUA a la discutes, Jeffrey Lantz, ia clari ce sua pais oposa la acorda. “Nos no suporta la institui de un gol asoluta de reduis a esta tempo,” el ia dise. “En ajunta, nos nota ce la ateni de reduis notable de emetes en la campo de barconi internasional va depende de inovas tecnolojial e de plu bonis en la nonperosia de enerjia.”

Lantz ia repete ce la SUA, su presidente Donald Trump, ia anunsia sua retira de la Acorda de Paris sur cambia climal. El ia critica ance la modo en cual la OMI ia maneja la discutes, descrivente lo como “nonasetable e nonconveninte a esta organiza respetada”.

Ma un majoria clar de la confere ia favore la redui.

Inovas rapida va es aora nesesada. Barcones va debe cisa opera plu lenta per usa min carburante. Desinias nova de barcones va es plu lisa, e motores va debe es min contaminante, cisa funsionante par potia de idrojen, par pilas, o an par la venta.

Le malediction del nocte

Le malediction del nocte
grava super le terra
Crepusculo triste, eterne
omne le dies serra
Le umbras devora me lento
Cata die illos prende un poco
Gratta mi suras arbustos spinose
quando io vade al vias roccose
Io non plus pote currer
le fuga: prevenite del nocte
Cadente al genus io vole orar
a un Deo jam defuncte
Distante stellas sempre pallide
non audi mi lamentation
Le Luna monstra frigide lumine
que non pote dar consolation
Putrente cadavere es le amor
Illo disperge un dulciastre odor
Mi bronchios corrode con cata halito
Lucto induce in tote mi spirito
Io non plus pote viver
Impossibile etiam serea morir
Io me transforma ad un serpente
e repe sub terra tardivemente

Muses, drogas e polisiores

En Arjentina, on ia desemplea oto polisiores car los ia culpa muses per un desapare de drogas.

Investigores ia descovre ce 540 cilogrames de canaba manca de un teneria de polisia en Pilar, a norde-ueste de Buenos Aires. Un comisionor polisial pasada, Javier Specia, e copolisiores ia informa un judor ce la drogas ia es “comeda par muses”.

Espertas forense ia duta ce muses persepi drogas como comables. E si muses ia ta come los, probable los ia ta mori en la teneria.

La polisiores va atesta ante la judor a 4 maio, e la corte va deside esce la drogas manca par “vantajosia o descapasia”.

Un saisi de 6000 cilogrames de canaba es conservada en la teneria tra la du anios pasada. Ma la seguor de Specia, Emilio Portero, ia nota la drogas mancante cuando el ia comensa en la posto de comisionor. Portero ia avisa la departe de internas polisial, ci ia xerca en la teneria e ia trova ce sola 5460 cilogrames resta ancora.

Specia ia deveni suspetada cuando autoriosas ia trova ce el no ia suscrive la catalogo per la drogas confiscada cuando el ia resinia sua posto en april 2017.

On reporta ce la comisionor pasada es ance investigada car el ancora no ia presenta un declara jurada de revenu per la anio pasada.