Monthly Archives: January 2018

2018-01-19 – Brulo en Filipinoj

26734322_1338305312941357_1643071407335895136_nBrulo denove trafis fabrikon de House Technologies Inc. ene de ekonomia pretiga zono en Rosario en la nordfilipina provinco Cavite. La brulo komenciĝis en tranĉejo de ligno en dudek unu horoj kaj kvardek naŭ minutoj en vendredo. La Filipina Ruĝa Kruco – Nacia Ĉefa Sidejo sendis du kontraŭbrulajn kamionojn kaj du ambulancojn. La oficejo de la kontraŭbrula protekto deklaris, ke la brulo estis sub rego kaj direkto en dudek tri horoj kaj kvardek naŭ minutoj. (0 | PH)

La libroj de la jaro 2017

En sia trarigardo de la Esperanta libromerkato Paweł Fischer-Kotowski prezentas la plej atentindajn verkojn eldonitajn dum la pasinta jaro. Inter la atentindaĵoj laŭ li estas ankaŭ la papera libro de Pasporta Servo, kiu reaperis post sesjara paŭzo. 

La jaro 2017 estis avara je novaj Esperanto-libroj. En la lastaj 12 monatoj sur la bretoj de la Libroservo de UEA aperis nur iom pli ol 150 novaj varoj, plejparte libroj. Ne temas nur pri libroj esperantlingvaj. Tiuj, kiuj ne estas en Esperanto, estas tradukoj el Esperanto aŭ ili temas pri la lingvo kaj movado.

Ĉiuj novaj libroj estas menciataj en la rubriko “Laste aperis” de la revuo Esperanto kaj en la samtitola reta novaĵletero. Ĉi-jare la rubriko aperis en 7 numeroj, dum pasintjare la listo publikiĝis 10 fojojn. Eĉ se la kvanto de novaĵoj estas malpli granda, ne nepre estas facile orientiĝi en la merkato. Kiuj interesaj titoloj surmerkatiĝis en 2017? Same kiel pri 2016, mi pretigis subjektivan trarigardon.

Prozo originala

Dum la ĵus finiĝinta jaro surmerkatiĝis tri novaj originalaj romanoj, ĉiuj el la plumoj jam konataj al la publiko. La unua el ili estas Amo inter ruinoj de Trevor Steele, kiu fakte eliris el la presejo ankoraŭ fine de la antaŭa jaro kaj tial portas la jaron 2016 titolpaĝe. Kvankam la intrigo disvolviĝas en la Esperanto-medio de la komencaj 1990-aj jaroj, la titolaj “ruinoj” ne priskribas nian movadon, kiu tiutempe estis pli vigla, sed aludas la disfalantan tiam Sovetunion. La ĉefrolulo estas la aŭstraliano Travis, kio povas pensigi kiomgrade la rakonton diktis la realo. La libro estas verkita en Steele-a stilo, spicita per manpleno da kuraĝaj scenoj.

Ĉe la sama eldonejo aperis fine de 2017 ankaŭ Murdo en la teatro, la sepa krimromano de Ronald Cecil Gates. Li estas sendube nun la plej fekunda aŭtoro de tiu genro en Esperanto. Ĉi-foje la trovita mortinto estas aktoro, kiu baldaŭ devus surscenejiĝi en la universitata teatro. Ankaŭ ĉi tiun fojon la murdiston serĉas la komisaro Roberto Elis, sed verŝajne li bezonis por tio pli da tempo, ĉar la libro, kun 150 paĝoj, estas pli longa ol la antaŭaj verkoj de Gates.

Tute alia estas la tria romano, El ombro de l’ tempo de Sten Johansson, kun psikologiaj ambicioj. En la romano la nuntempo interplektiĝas kun la 1970-aj jaroj. Tiel la bildoj el la juneco de la protagonisto helpas nin kompreni liajn hodiaŭajn sentojn kaj decidojn. Interese kiom aŭtobiografia estas tiu libro, en kiu la ĉefrolulo estas verkisto…

Ne romano, sed ene de la limoj de la rubriko “prozo originala”, estas la libro de Kalle Kniivilä La strato de Tanja. Ĉi tiu nefikcia rakonto, verkita surbaze de dokumentoj kaj rememoroj, pentras historion de unu el la sanktpeterburgaj stratoj en la lasta jarcento. La aŭtoro uzas la 1,5 kilometrojn longan vojon kiel pretekston por rakonti pri la vojo de Sovetio kaj la post-soveta Rusio. Same kiel la tri antaŭaj libroj de Kniivilä, ankaŭ ĝi aperis preskaŭ samtempe en finna, sveda kaj Esperanta eldonoj.

Prozo tradukita

Malofte ni spertas ke iu romano freŝe aperinta nacilingve kaj aprezata de vasta landa publiko, tuj ricevas Esperanto-tradukon. Tiel okazis pri La nigra patrino Tero de Kristian Novak, kiun elkroatigis Josip Pleadin. Alia atentinda traduko estas la galega Memoraĵoj de kampara knabo de Xosé Neira Vilas, kiun esperantigis Suso Moinhos. Ĉi tiu dua eniris la prestiĝan Serion Oriento-Okcidento kun n-ro 53.

Notindas ankaŭ Kara mia homo kaj Mi respondas pri ĉio, la du lastaj volumoj el la trilogio La afero al kiu vi servas de la fama soveta verkisto Jurij German, en la Esperanto-versio de Jurij Finkel.

Poezio

Legu po-ete estas krono de la traduka laboro de Gerrit Berveling. Sur pli ol 400 paĝoj ĝi kolektas liajn disajn poemojn tradukitajn tra la lastaj jardekoj. Jam la titolo sugestas, ke engluto unufoja de la tuto ne eblas.

Por tiuj, kiuj konas Dialogo de Júlia Sigmond, longa enkonduko pri la nova Doloro ne necesas. Originala – tre bela! – E-poemo de Sigmond aperas en kelkdeko da tradukoj (ĉi-foje 54). La tuto en bela formo, kiu igas la eldonaĵon taŭga ideo por donaco. Mi mem ne povas ĝui la tuton, sed laŭ la interparoloj kaj komparoj mi konkludas ke iuj el la tradukoj estas etaj majstroverkoj.

Esperanto-movado

La plej grava primovada libro en 2017 estas sendube Kie miozotas memor’ de Ed Borsboom, kiu eble unuavide ne ŝajnas tia pro sia malgranda formato. Kolekto de trideko da esperantistaj portretoj en mallonga, anekdoteca formo estas io, kio povas ekinteresi eĉ tiujn, kiuj “ĉi tien venis por ebriiĝi…”. Kvankam seriozaj esperantologiaj studoj, ankaŭ biografioj, estas bezonataj – kaj Borsboom mem estas sukcesa sur tiu kampo kun siaj “Vivo”-j de Lanti kaj Cseh – tiu ĉi formo povas atingi pli vastan publikon. Tio ne nur kontribuas al konstruo de komuna fundamento por la esperantistaro (kaj ne nur novuloj!), sed ankaŭ povas sproni al pliaj esploroj kaj legaĵoj pri unuopaj personoj kaj fenomenoj. Nepre rekomendinda!

Lige kun la 100-a mortodatreveno de L.L. Zamenhof UEA edonis Zamenhof en Varsovio de Roman Dobrzyński, Esperanto-version de la pollingva originalo eldonita samjare. La libro pretendas esti samtempe iom gvidlibro pri Varsovio, iom historia verko pri la urbo, iom pri Zamenhof mem. La aŭtoro nenecese serĉas polecon de D-ro Esperanto.

Alia libro kiun mi klasis primovada, kvankam ĝia teamo estas iom pli vasta, estas biografio pri “eksterordinara homo” (eĉ laŭ la subtitolo) Francisko Valdomiro Lorenz, verkita en la ĉeĥa de Vlastimil Novobilský (E-traduko de Margit Turková). Omaĝe al Tibor Sekelj estas kolekto de kvar prelegoj prezentitaj en la samtitola seminarieto en Bjelovar en oktobro 2016.

Reeldonoj

La eldonejoj Libro-Mondo kaj Fonto daŭrigas laŭdindan reeldonan agadon. Ĉe la unua reaperis interalie la versdramo de Geraldo Mattos, Ivan la Sesa. La originala tragedio eldoniĝis unuafoje en 1953 kaj estis tre avangarda por sia tempo.

Aliaj reeldonoj de originalaĵoj estas Karlo de Edmond Privat – per ĉi tiu 16-a el la oficialaj eldonoj la rakonto certigas al si la unuan lokon inter la plej ofte reeldonitaj Esperantaj beletraĵoj. Ĝi ja estas konata al preskaŭ ĉiuj esperantistoj, verkita en facila lingvaĵo kaj legata kutime tre frue post la unua kurso. Nun por la unua fojo en iom arta eldono, kun malmola kovrilo.

Sur la merkaton revenis ankaŭ Printempo en la aŭtuno de Julio Baghy, kiu laŭ la intencoj de la eldoninto, malfermas novan eldonserion, en kiu aperos la tuta verkaro de Paĉjo – fakte tiu, kiu legigis la vastajn tavolojn de esperantistoj en la 1930-aj jaroj kaj ĝis nun restas aŭtoro ŝatata kaj konata en nia komunumo, eĉ por tiuj, kiuj ne aparte interesiĝas pri literaturo.

La fama traduko de la pola Faraono de Bolesław Prus en la plenumo de Kazimierz Bein fermas la liston de la reeldonoj de Fonto de la verkoj de Kabe. Ankaŭ nun la rakonto pri malnova Egiptio aperas en tri volumoj, kvankam aspekte pli modestaj ol la antaŭaj du eldonoj, kun kovrilpaĝoj laŭ la stilo de la fruaj 1990-aj jaroj. Tamen, ĝi ja estas interesa por iu, kiu ne volas aŭ ne povas legi ĝiajn polvokovritajn antaŭulojn (la lasta el 1957).

La eldonejo Riveroj rehavigis al ni la novelaron Pri arto kaj morto de nia plej fama japana literaturisto, Miyamoto Masao. Temas pri represo de la kolekto de nefikciaj originalaj rakontoj el 1967. Atentinda ne nur pro la “ekzotikeco” de la aŭtoro, la ĉefa reprezentanto de la Oriento en la Esperanto-literaturo, sed ankaŭ pro ĝiaj artaj valoroj. Alia orientaĵo estas kolekto de noveloj, kiun Korea E-Asocio aperigis lige kun la 102-a UK en Seulo. Nome, la koreaj samideanoj pretigis duan eldonon de la interesa Korea antologio de noveloj.

Pro kronikista devo mi menciu ankaŭ la reeldonojn de la astronomia manlibro La kosmo kaj ni de la duopo David Galadí-Enríquez – Amri Wandel, kaj de la brila eseo de Claude Piron Psiĥaj reagoj al Esperanto, kiu verŝajne nur pro la fantazio de la eldoninto ricevis novan ortografion (origine: Psikologiaj reagoj…). Estas io perversia en “bonlingvigo” de la titolo donita de iu, kiu aŭtoris La bona lingvo… La 55-paĝa pironaĵo enhavas ankaŭ la eseon Afazio kaj du aliajn lingvorilatajn tekstojn.

Faka literaturo kaj (inter)lingvistiko

Da fakaj verkoj ne venis abundo. Krom la tradicia IKU-libro, ĉi-jare eldonita sur luksa, peza papero, kun malmola kovrilo (tute netaŭge por tia libro, kun same netaŭga prezo), venis ankaŭ Elektitaj tekstoj pri internacia juro de Ivo Lapenna. Temas pri kvardeko da tekstoj publikigitaj en la jaroj 1949–1992 tra la gazetaro, nun kolektitaj kaj eldonitaj unuvolume kaj tiel pli facile konsulteblaj.

El la kampo (inter)lingv(istik)a menciindas nur la eldonaĵoj de André Cherpillod. Precipe la kolekto Promenante tra la lingvoj…, en kiu la aŭtoro malkovras plej diversajn strangaĵojn kaj mirindaĵojn de niaj lingvoj, sed ankaŭ la broŝuro Universalglot pri la unua planlingvo de natureca tipo el 1868 kaj lia traduko de la 35-paĝa lernolibreto Okcidentalo en kvin lecionoj.

Vortaroj kaj terminaroj

La nove aperintaj vortaroj estas la serba-Eo (27 mil kapvortoj), Eo-vjetnama (10 mil kapvortoj, abundaj ekzemploj) kaj Eo-ĉeĥa (16 mil kapvortoj). Krome, aperis Rekomendata terminaro Eo-angla kaj angla-Eo por tradukantoj de oficialaj dokumentoj kaj gazetaraj komunikoj, kompilita de Humphrey Tonkin kaj Victor Sadler. La nomoj de la aŭtoroj sufiĉu kiel recenzo pri ĝia kvalito – nepre havenda por ĉiu, kiu en nia movado serioze okupiĝas internacinivele pri eksteraj rilatoj.

Alilingvaj libroj

El la novaj libroj en la roterdama libroservo, kiuj ne estas en Esperanto, la plej grava estas la anglalingva eldono de La danĝera lingvo (Dangerous Language) de Ulrich Lins en la traduko de Humphrey Tonkin. Iom kosta (ĉi-jare ĝi okupas la unuan lokon en la listo de la plej multekostaj: € 192,30!), bele eldonita ĉe neesperantista eldonejo, en du volumoj. Tiu libro ebligas iom komprenigi la Esperanto-movadon al neesperantistaj sciencistoj. Mi supozas, ke malmultaj emos aĉeti ĝin kaj meti poste sur la propran librobretaron, sed se vi havas la komforton libere elspezi tiujn ducent eŭrojn, eble konsideru fari donacon por iu proksima al vi universitata aŭ alia scienca biblioteko?

Alia bombo estas la germana traduko de Tur-strato 4 (Turmstrasse 4), verkita de Hans Weinhengst kaj tradukita de Christian Cimpa. Ne ofte aperas nacilingvaj tradukoj de niaj originalaj romanoj kaj tiun germanigon de verko el 1934 oni tute ne atendus. Tamen, la tradukinto sukcesis konvinki la eldonejon aperigi la tradukon kaj la rezulto estas admirinda. Mi mem ne konas la germanan, sed de aliaj mi aŭdis nur laŭdojn pri la lingvaĵo. La aspekto estas modela. Ho, se niaj Esperanto-libroj povus aperi tiel bele eldonitaj!

La specie bambina estas itala traduko de la ĉefverko de William Auld el la plumo de Nicolino Rossi. Kiom malfacile tradukebla estas La infana raso scias ĉiu, kiu almenaŭ trafoliumis la libron. Pri la rezulto mi ne kompetentas juĝi, sed mi instigas niajn italajn samideanojn ĝui la verkon. Aldonan legoplezuron devus certigi la spegulpaĝa preso de la originala teksto en Esperanto.

Aliaj

Atenton meritas ankaŭ la 100-a numero de Informilo por Interlingvistoj. La jubilea eldono de tiu bulteno konsistas sole el la indekso de la ĝisnuna enhavo, kompilita de Ino Kolbe kaj Till-Dietrich Dahlenburg. Eĉ se oni ne havas la tutan kolekton ekde 1992, kun la indekso oni povas almenaŭ orientiĝi ĉu indas serĉi la bezonatajn informojn kaj en kiuj numeroj. Cetere, estas ĝojige ke post la morto de la fondinto kaj unua redaktoro, Detlev Blanke, troviĝis personoj, kiuj daŭrigas eldonadon de tiu kvaronjara publikaĵo.

Inter la menciindaj libroj el 2017 estas ankoraŭ la nova eldono Pasporta Servo, kiu revenis en la presita formo post 6-jara paŭzo. Eĉ se ĝi enhavas diversajn misteraĵojn el la tipo de Jarlibro 2017, pro la nunaj cirkonstancoj ĝi estas laŭdinda jam pro la fakto mem ke ĝi entute aperis.

La fama lernolibro de Stano Marček, Esperanto per rekta metodo, ĉi-jare ricevis tradukojn en la latva kaj araba lingvoj kaj estas jam certe lernolibro nesuperebla de iu ajn alia per nombro de tradukoj. Precipe al tiu lasta mi deziras merkatan sukceson, al kiu certe multe kontribuos Renato Corsetti.

Paweł Fischer-Kotowski

La teksto aperas samtempe en Parenteze.net

Vizitrekordo ĉe la Esperanto-muzeo en Vieno


Grupo de infanoj vizitas la muzeon.

La Esperanto-muzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko pasintjare havis pli ol 20.000 vizitantojn. Tio estas rekordo por la muzeo, kiu estis fondita antaŭ 90 jaroj, rakontas la estro de la muzeo, Bernhard Tuider.

La Esperanto-muzeo situas en la centro de Vieno, unu el la plej grandaj urboj en Eŭropo. Tial ĝi estas rimarkata de multaj personoj kaj ankaŭ estas tre grava pordo al la publiko. Dum la pasintaj jaroj la nombro de vizitantoj daŭre kreskis.

En 2017 rekorda nombro da 21.256 personoj vizitis la Esperanto-muzeon, kompare kun la jaro 2016 (15.937) tio estas rimarkinda plialtiĝo de 33 %, kompare kun la jaro 2006 (5.025) eĉ 323 %.

Inter la vizitantoj estas ne nur personoj el Vieno kaj ĝia ĉirkaŭaĵo, precipe gelernantoj kaj gestudentoj, sed ankaŭ multaj turistoj. Same daŭre venas esperantistoj el diversaj partoj de la mondo en la Esperanto-muzeon, kiu – fondita en 1927 – konservas kaj disponigas mondskale la plej ampleksan kolekton pri Esperanto kaj planlingvoj.

Tiu ege pozitiva evoluo baziĝas precipe sur la pliampleksigo de la deĵorhoroj, la enkonduko de novaj laŭaĝaj atelieroj kaj sur eventoj kun specialaj laŭtemaj gvidadoj.

Ĉiujare la Esperanto-muzeo – kaj la kvar aliaj muzeoj de la Aŭstria Nacia Biblioteko – partoprenas plurajn naci- kaj internacikadrajn kulturajn aranĝojn.

Dum la “Longa Nokto de la Muzeoj” kaj la “Tago de la Malfermita Pordo” ni proponas specialajn gvidadojn kaj Esperanto-fulmkursojn. Dum la “Tago de la Monumentoj” kadre de la Eŭropaj Tagoj de kultura heredaĵo ni precipe parolas pri Esperanto kadre de varia speciala temo: 2014 Illusion (“Iluzio”), 2015 Feuer und Flamme (“Fajro kaj flamo”), 2016 Gemeinsam unterwegs (“Kune survoje”), 2017 Heimat großer Töchter (“Patrujo de elstaraj filinoj”), 2018 Schätze teilen (“Dividi trezorojn”).

Ekzemple en 2017 ni pli koncentris nin pri la elstaraj filinoj ol pri la patrujoj kaj informis pri “Lidja Zamenhof kiel eminenta filino” memorigante pri la 75-a datreveno de ŝia morto.

Por lernejaj klasoj la Aŭstria Nacia Biblioteko ofertas aĝospecifajn programojn, la tiel nomatajn “Wissenswelten” (sciomondoj), pro kiuj dum la pasintaj jaroj pli kaj pli da infanoj kaj gejunuloj ĝuis gvidadojn kaj Esperanto-fulmkursojn.

Ankaŭ grupoj de plenkreskuloj – precipe universitatanoj – volonte kaj regule mendas Esperanto-kurson aldone al gvidado.

Tiel ĉiujare inter 40 kaj 50 grupoj ricevas dum 30, 60 aŭ 90 minutoj bazajn konojn pri Esperanto, ili povas efektoplene sperti, ke la lingvo bone funkcias, kaj ili ankaŭ ekscias, ke ĝi estas ĉiutage uzata en nia instituto – de dungitoj kaj de vizitantaj esperantistoj.

Krome vizitantoj povas percepti, ke la Esperanto-muzeo estas ne nur muzeo, sed – ekde sia fondo en 1927 – ankaŭ biblioteko kaj arkivo, kiu nuntempe konservas kaj disponigas jenan havaĵon:

  • 40.000 faldfolioj
  • 35.000 volumoj
  • 25.000 gazeteltondaĵoj, precipe el la tempo 1900–1920
  • 22.000 fotoj kaj fotonegativoj
  • 10.000 manuskriptoj kaj aŭtografoj
  • 3.700 diversaj periodaĵoj
  • 3.000 muzeaj objektoj
  • 1.500 afiŝoj
  • 850 aŭd-vidaj materialoj
  • 56 antaŭlasaĵoj, postlasaĵoj kaj arkivoj (de asocioj, eldonejoj kaj revuoj)

Se oni konsideras, ke la Esperanto-muzeo disponas pri ekspozicia spaco de nur 80 kvadratmetroj, la statistiko estas elstara: ekde 2005, kiam la nova ekspozicio en Herrengasse 9 estis inaŭgurita, vizitis ĝin pli ol 130.000 personoj, okazis preskaŭ 700 gvidadoj kaj pli ol 350 Esperanto-fulmkursoj (regule nur ekde la jaro 2009), kiujn partoprenis entute pli ol 8.000 personoj.

Pli da informoj troveblas en la retejo de la Kolekto por planlingvoj kaj en la retejo de la Esperanto-muzeo.

Bernhard Tuider

2018-01-15 – Eksplodasion in Irak

99596143_044049882-1Du bomberi suisidiik fasiav eksplodasioni in diurn lundiik in strad basarik in Bagdad, urb prinsipal de Irak, mortifikante kuasi kuatrdes homi. Ist atak av esed leplu mortifikant in Bagdad da deklarasion de viktoriasion superioru Stat Mahometan in mens anterior e it av esed un eks ataki leplu mortifikant in Bagdad da mens yuliik in temp anuik du mil desseks, kuande bomb sharj-automobilik masiv aved mortifiked trisent dudeskuatr homi in kuartier komersik Karrada. (5 | IQ)

2018-01-14 – Seismo in Peru

AUDI REGISTRATION DE SONO

26231033_1749769111764288_8657924626399278154_nUn seismo potente in le Oceano Pacific juxta le costa de Peru ha affecte un catena de urbes litoral in Peru del sud in dominica, occidente al minus duo personas e vulnerante multo plus, quia illo faceva domos cader e camminos micar. Un viro ha essite fullate per un rocca in Yauca. Un persona ha morte in Bella Unión. In le initio, le Centro de Advertimento de Tsunami del Pacifico habeva advertite de undas tsunami possibile in le costa de Peru del sud. (17 | PE)

2018-01-13 – Elekto prezidantal en Chekia

ASKOLTEZ SONA ENREJISTRURO (achento Cheka)

99583879_043995058La elekto prezidantal en Chekia duros per la duesma fazo, en qua akademiestrulo por-Europana Jiří Drahoš afrontos nuna prezidantulo Miloš Zeman, qua esas tre simila per sua konduto ed opinioni al prezidantulo Usana Donald Trump. La unesma fazo di votado en venerdio e saturdio pasis sen-evente, ecepte ke manifestantino nud-mama esforcis impedar Zeman votar en la chef-urbo Praha en venerdio, klamante Angle, ke Zeman esas prostitucero dil prezidantulo Rusiana Vladimir Putin. (57 | CZ)

2018-01-13 – Ardor insendiik in Australia

AUSKULTA REGISTRASION DE SON (aksentuasion italik)

26239029_1752856184757540_1259584715871860326_nPort aerik in urb sekund leplu grand in Galesia Sudik Nov, Australia estik, av esed klosed in pomedidiurn saturndiik e voli av esed anuled u deturned kausu ardor insendiik vegetasionik, kel esav adported per venti uestik fort. Registrad fasied per vehikl flotant in aer superioru ardor monstrav nubi fumik grand movant se superioru port aerik. Ardor menasav domi. Plu tarde insendieri komensav avar sukses ko hidrobombardasion de ardor e prekautasion av esed tendrifiked. (0 | AU)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈport aeˈrik ˈin ˈurb seˈkund ˈleplu ˈgrand ˈin gaˈlesia suˈdik ˈnov”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ausˈtralia esˈtik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈav eˈsed kloˈsed ˈin pomedidiˈurn saturndiˈik ˈe ˈvoli ˈav eˈsed anuˈled ˈu deturˈned ˈkausu arˈdor insendiˈik vegetasioˈnik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈkel eˈsav adporˈted ˈper ˈventi uesˈtik ˈfort”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”regisˈtrad fasiˈed ˈper veˈhikl floˈtant ˈin aˈer superiˈoru arˈdor monsˈtrav ˈnubi fuˈmik ˈgrand moˈvant ˈse superiˈoru ˈport aeˈrik”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”arˈdor menaˈsav ˈdomi”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈplu ˈtarde insendiˈeri komenˈsav aˈvar sukˈses ˈko hidrobombardasiˈon ˈde arˈdor ˈe prekautasiˈon ˈav eˈsed tendrifiˈked”/>.

2018-01-11 – Neĝa ŝtormo en Kazaĥio

26731011_1419384614851493_6771487366968296297_nPro granda neĝa ŝtormo en Astano, kazaĥia ĉefa urbo, la urbestro Aset Isekeŝev deklaris krizan situacion en la urbo en ĵaŭdo, petante organizaciestrojn, ke ŝtataj institucioj, edukaj institucioj, konstruistoj, privataj kompanioj, butikoj, distraj centroj kaj aliaj komercaj ekzistaĵoj ĉesu siajn agadojn dum la tago, escepte de organizacioj vive necesaj por la urbo: fajra brigado, polico, krizaj servoj, krizaj kuracaj servoj, kuracaj institucioj kaj publikaj servoj. (0 | KZ)

Le nunc eterne

In le nunc eterne

io es immortal
essente toto e nihil
Mi pensatas imbracia le cosmos
Le sentimentos flue trans canales celate
al longe de vias, trans domos,
jardines e silvas
In le nunc eterne
io senti melancholia
quando io me rememora le futuro
et expecta eventos passate
Le vita es un pellicula:
eventos eveni
ma le bobina de film
jam sape toto
Nonobstante que illo rola
illo es immobile

2018-01-10 – Glisasion de fang in Stati Unied de Amerik

26239572_1374994635940586_8837361270552474236_nIn matin merkurdiik, personel salvatorik no sesav eforsar truvar viktimi in Santa Barbara, Kalifornia, SUA uestik, keloke fang avav glised a domi, kuvred rutoni e sviped vehikli apo in diurn marsdiik, kuande deskuink milimetri de pluviad avav kaded durantu kuink minuti, per kekos slipr normik de inundasion subit avav esed multe surpased. Inundasioni e fang av klosed seksion kuinkdes-kilometrik de ruton sent un in omni du direksioni intr Santa Barbara e Ventura. (0 | US)

2018-01-08 – Ardor insendiik in Stati Unied de Amerik

new_yorkIn hor sept de matin lundiik, membri de servasion sekret observav fum su tekt de Trump Tower, struktur edifisiik siel-rasant ko kuinkdesokt etaji in kuartier Midtown Manhattan de New York, SUA nord-estik. Ili komunikav it a direktor de sekuritet insendiik in vestibul, kel spektav sistem fotoaparatik e dekuvrav flami in ventilasion. Tri homi av esed nemulte lesed. Ardor elektrik minim in struktur turiik su tekt de Trump Tower av esed determined kuale kaus de ardor insendiik. (0 | US)

Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices

Post kvar jaroj da sindediĉa laboro Hirotaka Masaaki (Vastalto) forlasis sian taskon kiel la redaktoro de la Esperanta versio de la monda blogaro Global Voices. La nova redaktoro estas Steven Brewer. Laŭ li ĝuste per Esperanto Global Voices povus vere atingi siajn celojn.


Hirotaka Masaaki (Vastalto)

Global Voices estas internacia reto de blogantoj, tradukantoj kaj civitanaj ĵurnalistoj, kiuj raportas pri la evoluoj en la blogosfero diversloke en la mondo. Laŭ sia manifesto, Global Voices celas ”kune por alporti al vi la informadojn de civitanoj el la tuta mondo, kun emfazo sur voĉoj kiuj ordinare ne aŭdiĝas en internaciaj gravaj gazetaroj”.

La anglalingva reto estis fondita en 2004, kaj en 2007 al ĝi estis aldonita la projekto Lingua, kiu celas disvastigi la enhavon de Global Voices en aliaj lingvoj, helpe de volontulaj tradukistoj. Komence de novembro 2013 ekfunkciis Esperanta versio, sed jam post kelkaj semajnoj ĉesis aktivi la nikaragva redaktoro Uriel Gurdián.

Tiam la torĉon transprenis Hirotaka Masaaki (Vastalto):

– En oktobro 2013 mi aliĝis al Global Voices en Esperanto (GVE), kiu ĵus naskiĝis, invitite de mia malajzia amiko, kiu ŝajne estis unu el la unuaj membroj de GVE. Komence mi tradukis plurajn afiŝojn, sed tuj poste oni anoncis eksiĝon de tiama redaktoro de GVE. Konsiderante la situacion, mi decidis preni la postenon de kunredaktoro por ne mortigi la ĵusnaskitan GVE.

Kial vi opiniis la projekton grava?

– Global Voices kaptas voĉojn de civitanoj en diversaj lingvoj kaj kulturoj tra Interreto, kiuj ofte estas neglektataj de ĉeffluaj amaskomunikiloj, kaj kunhavigas ilin per diverslingvaj tradukoj.
Mi ŝatas parolliberecon kaj subtenas komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj, kiu estas deklarita en la Manifesto de Global Voices. Fakte la angla estas uzata kiel laborlingvo kaj pontolingvo en ĝia sistemo, sed laŭ mi Esperanto devas esti uzata pli ofte en tiu kampo.

Kiaj estas viaj pozitivaj kaj negativaj spertoj?

– Antaŭ ĉio mi dankas ĉiujn kunlaborantojn de GVE, sen kiuj mi ne povus tenadi la retejon. Sume 26 tradukistoj-aŭtoroj kontribuis per 214 afiŝoj dum tri jaroj. Tio ĉi estas tre modesta nombro kompare kun mia idealo. Sed mi havas esperon, ke ĝi vigliĝos iom post iom en la venontaj jaroj.

– Unu el niaj tradukistoj bonŝance havis apartan grupeton por konsulti pri siaj tradukaĵoj, en kiu pluraj veteranaj esperantistoj provlegis kaj helpis plibonigi la tradukaĵojn antaŭ publikigo. Mi tre ĝojas pri tio, ĉar mi bezonis nur mallongajn tempojn por redakti ilin. Mi bedaŭras, ke mi ne povis aranĝi tiajn grupetojn por aliaj tradukistoj.

– Mi estis ŝokita de la reagoj de kelkaj esperantistoj en 2013, kiam nia retejo startis. Ili akre kritikis la lingvonivelon de la retejo, sed ne proponis helpojn. Kritikoj estas bonvenaj, sed konkretaj helpoj estas pli bonvenaj.


Steven Brewer.

Fine de novembro 2017 Vastalto anoncis, ke li devas forlasi la redaktoran taskon ĉe Global Voices, ĉar li intertempe iĝis estrarano de Japana Esperanto-Instituto kaj aniĝis en la teamo kiu kompilas novan Japanan-Esperantan vortaron.

Lian lokon kiel ĉefa redaktoro konsentis preni Steven Brewer, kiu konas la projekton de multaj jaroj kaj jam de kelka tempo estis kunredaktoro.

– Mi frue ekkonis la komunumon kaj komencis partopreni neformale. Sed ili malmulte interesiĝis pri Esperanto kaj ne interesiĝis pri ajna formala kunlaboro. En 2006, post la sukceso de “Blogo-Tago”, en kiu 1.300 blogistoj partoprenis, mi ekhavis la ideon ke blogistoj verku dulingvan afiŝon por Esperanto-Tago kiu tuŝu lingvajn problemojn en ilia loka komunumo. Kun la helpo de aliaj aktivuloj, mi ekvarbis blogistojn kiuj verku ion.

– En tiu momento, mi kontaktis Ethan Zuckerman denove kaj proponis al li ke mi verku serion de kvar dulingvaj afiŝoj por Global Voices por prezenti la Esperanto-komunumon kaj diskonigi informojn pri la Esperanto-taga evento. Mi verkis kvar afiŝojn: Esperanto-Tago, Vojaĝo tra Esperantujo, Esperantujo tra bildoj kaj La Esperanta fenestro fermiĝas. Intervjuis min ankaŭ Libera Folio.

– Je Esperanto-tago 2006, proksimume 50 blogistoj partoprenis. Ĝi postulis grandegan laboron por iom magra rezulto. En tiu momento, Global Voices ankoraŭ ne interesiĝis pri Esperanto, la bloga fenomeno komencis eksmodiĝi, kaj mi decidis ekdediĉi min en aliaj direktoj. Mi ne partoprenis Global Voices dum 5-6 jaroj kaj nur poste eksciis, ke ili decidis subteni Esperantan version. Bonŝance, en tiu momento Vastalto atentis.

Kial vi opinias la projekton grava?


La enirpaĝo de Global Voices en Esperanto.

– La celoj de Global Voices estas tute samaj kiel la interna ideo de Esperanto. Legu la manifeston. Tamen, la kreintoj de Global Voices decidis konstrui sian projekton surbaze de tradukado, kiu estas laborpostula kaj malperfekta. Malgraŭ tio, mi kredas ke estas grave ke Esperanto restu parto de ĝi. Tra engaĝiĝo, Global Voices eble povos ekkonscii, ke per Esperanto eblas pli vere plenumi la celojn al kiu ili nur aspiras. Mia celo estas eduki la redakcion, sed ankaŭ la homaron ĝenerale, pri Esperanto kiel vivanta fenomeno. Per nia partopreno, ni montras ke Esperanto ekzistas kaj eblas.

Sed kial esperantistoj dediĉu laboron al tradukado de anglalingvaj artikoloj al Esperanto? Kial ne anstataŭe verki en Esperanto interesajn artikolojn, kiuj estu tradukitaj al la angla kaj aliaj lingvoj? 

– Per nia partopreno, ni povas montri ke Esperanto funkcias. Kaj ke ĝin subtenas vigla kaj disa komunumo. Kiu, tamen, ne estas tre vasta. Esperantistoj komprenu la skalon: Estas jam 600 homoj kiuj tradukas el la angla al diversaj aliaj lingvoj. Ĉu ni povus trovi 600 homojn je nia flanko? Kiel mi diris, mia celo vere estas informadi pri Esperanto, simple per bona, profesia laboro kadre de la projekto. Sed mi konsentas ke dua etapo estus helpi ilin rekoni ke ekzistas interesa enhavo en la Esperanto-komunumo.

Kiel vi volus evoluigi la projekton, kiajn artikolojn vi volus prioritatigi?

– Oni jam konstatas ĉe Global Voices ke la laboro de redaktoro estas tro peza por unu persono. La redakcio volas evoluigi por ĉiu lingvo tri-homan teamon. Estu varbisto, kiu serĉos kaj allogos novajn tradukistojn; promociisto, kiu traktos la soci-retan laboron; kaj redaktoro, kiu prizorgos nur la tradukojn kaj afiŝojn.

– Sed ĉi–momente, mi simple devas ekkoni la novan komunumon kaj ties komunkilojn. Mi scias ke Vastalto iom suferis pro la bezono uzi tiel multe la anglan kun la aliaj redaktoroj. Mi esperas ke mia kapablo senpere uzi la anglan ebligos al mi kunlabori pli proksime.

Kian helpon vi bezonus por povi bone realigi tion kion vi volas fari?

– Mi invitas homojn kiuj volas fariĝi tradukistoj bonvole aliĝi en la retejo. Ni ege bezonas pli da aktivaj tradukistoj por montri ke Esperanto estas vivanta lingvo. Mi ankaŭ baldaŭ serĉos homojn kiuj pretas kunlabori por varbi kaj gvidi novajn tradukistojn kaj por fari la soci-retumadon. Mi volas mem lerni kiel ĉio funkcias.

– Mi tamen ja bezonas helpon je unu alia gravega tasko: por danki sufiĉe al Vastalto ke li tiom longe laboris por ke ĉi tiu projekto ne malaperu. Mi nur nun konstatas kiom da laboro li vere faris, ne nur por redakti artikolojn, sed por konsili la novajn tradukistojn, konstrui la gvidilojn kaj help-paĝojn, ktp. Estas apendaŭ kredeble. Bis!

Pli pri la temo:

Leger inversemente

(Chronica publicate in Panorama in interlingua
no.4, 2016)
Quando io era un puero io sovente sedeva justo opposite mi matre al tabula durante le jentaculo. Illa legeva le jornal e io anque legeva le jornal durante que io mangiava, inversemente.
Io voleva saper del novas plus recente e dunque curiosemente percurreva le columnas, ante que mamma tornava le pagina.

Practica da habilitate, como nos dice hic in Svedia. Ancora hodie io pote leger inversemente, sin grande effortio.
In le scripto cyrillic il ha certe litteras similar al litteras latin, inter alia k, a et t. Altere, como p, c et b, ha un altere pronunciation (p=r, c=s, b=v). E alteres sembla esser volvite a un position incorrecte: И (i), Я (ya), Г (g), Ч (cha).

Quando on torna le scripto latin in differente manieras, illo pote resimilar le scripto cyrillic un poco.
Un altere distortion de nostre scriptura es le reversion. Illo es visibile in speculos, in scriptura a fenestras e in ambulantias.

Iste forma de scriptura me da un impression estranie e difficile a decifrar. Isto certo es causate de inexperientia e anque pote eveliar memorias del infantia quando on, post apprender le alphabeto, lentemente delitterava le phrases.
Iste modo de scriber tamen a vices ha essite usate methodicamente: Leonardo da Vinci scribeva in reverso. Cercante le mesme conforto in scriber que ha le gente dextromane, le genio simplemente reverteva le scriptura. 

Si on cerca un ver defia, on pote reverter le scriptura e postea leger lo inversemente. Isto ha le sequente aspecto:

2018-01-07 – Bomba in paise Zurina

26169640_1565657590150479_8338097666235282382_nIn nord-occidento di paise Zurina star città Idlib. La in domingo bomba in carreta rompir bastimento di Ajnad al-Kavkaz. Ajnad al-Kavkaz star armata per revoluzion co’l molto cento soldat. Piu di trenta genti star morto e settanta haber piaga. Paise Zurina lento comminchiar rinnovar se doppo rovina di guerra di un parte di popolo contra altra. Ista guerra comminchiar in anno due mille undici, quando governo di Bashar al-Assad fasir oppressione severo di revoluzion. (0 | SY)

Nova Ad-avane, numero 26

Ni havas itere hike nova numero di nia olima revuo “Ad-avane!”. Esas la triesmafoye en qua “Ad-avane!” aparas en nia Idala historio e ni deziras maxim longa publikado dum multa yari. Ni dankas nia laborema amiko José María Rodríguez (de Córdoba) pro ca granda e bela laboro. Se vi deziras recevar ol, voluntez skribar e-mesajo a:  idosocietohispana@ono.com
Amikala ed Ad-avanala saluti!

2018-01-06 – Ardor insendiik in Filipini

AUSKULTA REGISTRASION DE SON (aksentuasion espanik)

26167096_1819575764776115_2945089498324813021_nArdor insendiik komensav in butikon in urb leplu grand de Filipini sentrik in du-des-un hori e tri-des minuti in diurn vendrdiik. It es ankor ekstinguand. Pumperi informav in po-medi-diurn saturndiik, ke ardor es ankor flagrant in partii de etaji sekund, ters, kuart e kuint de butikon. Kaus de ardor es ankor determinand. Arendatori e butiki in butikon no av esed perkuted per ardor. Butikon informav per *internet, ke it esero klosed in diurn saturdniik kausu ardor. (0 | PH)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”arˈdor insendiˈik komenˈsav ˈin butiˈkon ˈin ˈurb ˈleplu ˈgrand ˈde filiˈpini senˈtrik ˈin dudesˈun ˈhori ˈe triˈdes miˈnuti ˈin diˈurn vendrdiˈik”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈit ˈes anˈkor ekstinguˈand”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”pumˈperi inforˈmav ˈin pomedidiˈurn saturndiˈik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke arˈdor ˈes anˈkor flagˈrant ˈin ˈpartii ˈde eˈtaʒi seˈkund”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈters”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kuˈart ˈe kuˈint ˈde butiˈkon”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kaˈus ˈde arˈdor ˈes anˈkor determiˈnand”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”arendaˈtori ˈe buˈtiki ˈin butiˈkon ˈno ˈav eˈsed perkuˈted ˈper arˈdor”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”butiˈkon inforˈmav ˈper interˈnet”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈke ˈit eˈsero kloˈsed ˈin diˈurn saturdniˈik kaˈusu arˈdor”/>.

Buller volas novan teamon

La eksa ĝenerala direktoro de UEA, Osmo Buller, ne plu fidas ke la nuna estraro sukcesos solvi la krizon de la asocio. Tion li publike deklaris en la diskutejo de la komitato. Al Libera Folio li diras, ke li povus mem eniri novan estraron.


Osmo Buller. Foto: Aleks Andre CC BY-SA 4.0.

Post sia emeritiĝo la multjara ĝenerala direktoro de UEA reiris al sia politika kariero en Finnlando kaj ne multe videblis en la diskutoj de la komitato de UEA, en kiu li membras kiel komitatano C.

Li ankaŭ ne komentis publike la laboron de sia posteulo, Veronika Poór, kiu ĵus devis forlasi sian postenon pro gravaj problemoj en la Centra Oficejo.

La lastatempe akriĝintaj financaj problemoj de la asocio, kun enormaj deficitoj, lige kun la decido, ke la sekva ĝenerala direktoro laboros ekster la Centra Oficejo, tamen ŝajne iĝis la lasta guto por li.

Dum komitata diskuto pri laborgrupo, kiu plibonigu la financojn de UEA, li replikis, ke nenia provizora laborgrupo kapablus eltrovi solvon por la financa krizo, en kiu UEA nun troviĝas.

– Tute fantazie estas kredi, ke ĝi scius fari tion en tri monatoj kaj eĉ pli fantazie, ke tio eblus dum semajnfino en Roterdamo.

Jam pli frue en la komitata diskuto Edvige Tantin Ackermann postulis la demision de la estraro kaj novajn elektojn. Nun Osmo Buller ŝajnas subteni la proponon, kvankam li ne precizigas, kiam la ŝanĝo de la estraro devus okazi:

– Mi ne kredas, ke la nuna Estraro kapablus konduki UEA sur pli firman grundon. Kiel ĝi nun subite iĝus kapabla je tia miraklo? Ĝis nun ĝi eĉ ne kapablis plenumi multajn el siaj plej elementaj taskoj aŭ faris tion kun granda prokrasto aŭ tute ignoris ilin.

Nur tute nova estraro laŭ li povus komenci solvi la problemojn de UEA:

– Mia espero estas en nova teamo, kiu povos laŭgrade elkonduki nian asocion el la financa kaj organiza marasmo kaj restarigi ĝian reputacion ĉe esperantistoj. Venis tempo ekdirekti nin al la konsistigo de tia teamo. Laŭbezone mi estos preta partopreni en ĝi.

Libera Folio petis la eksan ĝeneralan direktoron precizigi, ĉu li do mem kandidatas por nova estraro.

Osmo Buller: – La ĉefa afero estas trovi homojn, kiuj havas la necesajn kompetentojn, entuziasmon kaj tempon por dediĉi sin al la gvidado de UEA. Mi volonte disponigos mian konon de movadanoj por konsistigi tian teamon. Mi pretas ankaŭ mem iĝi estrarano, sed tio ne estas mia celo.

Libera Folio: Ĉu eble do vi eĉ pretus iĝi la sekva prezidanto de UEA?

– Eĉ por tio mi pretas, sed tion mi celas eĉ malpli ol iĝi ordinara estrarano. Se mi enirus la estraron, mia rolo dependus de la kompetentoj, emoj kaj disponebla tempo de la ceteraj membroj. Mi restos ankoraŭ pli ol tri jarojn prezidanto de mia urbo kaj mi ne povus riski tian kroman ŝarĝon, ke tiu tasko povus suferi.

LA LAMENTINDA STANDO DIL FRANCA FERVOYI

Me retrovenis recente de voyajo a sudala urbo Franca por irar an la tombo di mea genitori. La vehado adibe per treno duras dum preske sis hori. La treni ne plus cirkulas kun la regulozeso quan li havis dum mea yuneso. Ma quankam la tardeso es desagreabla, ol, generale, ne esas tre granda ed ico esas ankore tolerebla. To quo esas min bone aceptebla esas la deskomforto dil treni hodial. Me memoras ke dum la yari 1970ma, kande me rezervis plaso en vagon-fako di duesma klaso, la preco (en la pekunio di ta epoko) esis klaramente plu chera kam bilieto por la unesma klaso di nun. Ma la komforto anke sequis ed en plaso di duesma klaso, on havis multe plu multa komforto kam hodie en unesma klaso, nome la sidili esis plu komfortoza ed on havis plu multa spaco. La duesma klasi pensigas pri la komforto dil triesma klasi di mea infanteso (komence dil yari 1950ma ed oli supresesis lore). E, mem, versimile, la duesma klaso di hodie esas infra al triesma klasi di olim. Ico es nekredebla !!! On progresas koncernante la teknologio ed on havas hodie instrumenti qui faciligas grande la vivo, ma esas altra kozi tre utila qui regresas. Ed onu ne havas vera alternativi, nome avioni ne esas atingebla omnube, e la interregiona od internaciona autobusi ne ja esas tre grandanombra nek disponebla en multa loki. Do posrestas nur la treni, kande onu ne povas – o ne volas – voyajar per automobili. Ma semblas ke la direktantaro dil Franca fervoyaro (SNCF) esas tre nekompetenta e nule sucias pri la bone-esar dil pasajeri. Ultre lo la informatiko dil SNCF esas tre defektoza ed eventas konstante problemi pro ol e la desordino e desorganizado esas sovente (ofte) kompleta. Ma, malgré la frequa panei e misfuncionado, la guvernerio di Francia ne volas reaktar. Probablamente, pro ke ol ne povas, nam mankas la pekunio, quan on disipas vane altraloke por nociva skopi. Ico esas dezolanta e motivo por iraco e senkurajigo. On povas nur envidiar la Japoniani qui havas modelatra treni e fervoyi. Semblas anke, ke, segun certena personi, la fervoyi esas anke bona en Chinia. Ni devus lernar de ta populi.