Monthly Archives: October 2015

2015-10 — su(p)plement

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu sved)

(orthographie historic)

  • 1123512852015-10-06 | In Stockholm, li cité capital de Svedia, li hoannual premie Nobel de physica ha esset donat a japaneso Takaaki Kajita e canadeso Arthur B. McDonald pro lor decovrition de oscillation de neutrinos.
  • 2015-10-07 | Li premie Nobel de chimie ha esset donat a svedo britannic Tomas Lindahl, statuniteso Paul L. Modrich e turko statunitesi Aziz Sancar pro lor labor pri reparation de acide deoxyribonucleic.
  • 2015-10-19 | Li companie technologic statunitesi Apple ha retraet centes de a(p)plicationes móbil por li systema operativ iOS ex su mercería App Store, pro un decovrition de programmarium secretmen inviant informationes personal de utilisatores a un firma de reclame in China.
  • 2015-10-19 | Hay clima de tensiones escalat ínter israelites e palestineses. Omri Levy, un soldato israelian de etá decinin annus, esset mortat e círcum deci homes vulnerat per un a(t)tacca tirativ e picativ in li station central de ómnibus in Be’er Sheva, un cité calid in sud-Israel. It hat esset fat de Mohind al-Okbi, un árabo beduin e cive israelian de etá duantun annus; il esset mortat pos un fusilada. Durant li a(t)tacca, Haptom Zarhum, un immigranto erythrean, esset fusilat pro un erra de un guardie de securitá israelian e il esset a(g)gresset de spectantes, queles pensat, que il es anc un ex li a(g)gressores; poy il morit in un hospitale pro su vúlneres. Policie e(f)fortiat identificar e reperar membres del turbe, queles hat battet e fatalmen vulnerat li mann. Li o(f)ficiere de securitá, li tira de quel íncapabilisat li víctimo, ne va esser investigat.
  • 2015-10-20 | Reserchatores del Universitá de California in Los Ángeles (States Unit de América) ha decovrit un indicie, que vive sur Terra fórsan comenciat ye 4.1 billiones de annus ante nu — ye tricent milliones de annus plu antey quam originalmen pensat.

PRO QUO SKRIPTAR EN IDO

Fonto: openclipart.org
Pos tre longa – mem tro longa – interrupto me riprenas la blua plumo e kompozas artiklo por mea kara lekteri. La titulo ipsa ja indikas ke ol esos quaza meta-artiklo, od altre dicite, l’artiklo, qua ya rezultas de skripto, havas kom temo precize la skripto, t.e. la ago skriptar.
Por eskartar irga miskompreno, oportas saveskar quon propre signifikas skriptar. Nu, l’alerta lektero certe quik dicos ke suficas fideme apertar la susuranta pagini da Pesch ed ibe lektar:
«skriptar(netrans.) Esar verkifisto di literaturaji.»
Ne trovinte la vorto en la nekareebla lexiki da Dyer, editita en 1924, la sam alerta lektero certe inferos ke la vorto esas plu recenta e forsan lu, por certesko, konsultos anke la Lexiko di nova vorti da Camiel De Cock, quan ULI editis en 1988, ed ibe lu deskovros ke la vorto, quankam ne apartenante al originala korpuso dil idiomo, oficaleskis sat frue, nome en 1925, e pluse lu renkontros anke la sama defino ja lektita che Pesch.
Tamen nia lektero, tre postulema ed altagrade kurioza, forsan foliumos anke la flavatra pagini di la revuo Mondo, qua olim supleis la ikona Progreso kom central ed ofical organo por omna avanguardala propozi, grava debati, minucioza diskuti e tranchanta decidi, ed ibe lu kun joyo deskovros ke la vorton propozis en aprilo 1922 la nun obliviata Jan A. Kajš, kun la precipua skopo derivar vorto «por expresar D. Schriftsteller, E. writer, F. écrivain, I. scrittore, S. escritor
Nu, la persistema e nefatigebla lektero, quaza bibliotekala rato o binoklizita bibliofilo anciena-mora, forsan rezolvos oglar altra polvoza imprimuri e deskovros ke L. de Beaufront, autoro precipua (segun la titulpagino di KGD), o nur putativa (segun explori dal triople transfuginta Ric Berger) dil idiomo nun lektata, insertis precoza noto sur pagino 21 di verko editita en 1927, nun poke konocata, ma certe tre konocinda, sub la modesta titulo Lingual extraktaji de Progreso e tote plena de limpida e kristalatra prozo da Couturat, e ke en ica noto la olima submaestro di Espo (quale mokis ilun certena envidioza Espo-chefi dum lua verda epoko) donas defino multe plu klara, expresiva e bongusta pri la vorto qua okupas ni: «esar per profesiono o gusto, autoro di libri, noveli, artikli e.c.».
Yen do: nun ni savas quon propre e nuancoze signifikas skriptar. Me do povas riprenar e riformulizar la questiono: pro quo esar autoro, nur pro e por propra plezuro (pardonez la lango-tordilo!) di libri, noveli, artikli ed altra texti en la linguo di la delegitaro? Pro quo (e por qui) on skriptas en Ido? Evidente me povas donar nur mea personal opiniono, mea propra experienco, mea vidpunto tote subjektal e certe objecionebla…
Nu, me skriptas en Ido ja de 1998, yaro ya lontana, en qua la miniona revuo Ido-saluto! publikigis mea du unesma artikli en nia bel idiomo. De lore me ofte skriptas en Ido, malgre plura interrupti. Mea texti aparis en revui, libri ed elektronikala forumi, listi e grupi. Me havas tre poka lekteri. Me savas ed aceptas lo. Ne multa homi ya okupas su per Ido, ne multa homi sorgas lu, ne multa homi konocas o prizas la maxim neglijata, la maxim kalumniata, la maxim abandonita, e tamen la maxim bona, lerninda e praktikinda linguo auxiliara. Pro quo do me skriptas en Ido?
Me skriptas en Ido pro ke me bezonas lo. Nur dum e per skriptar en Ido me vere sentas la tota pulsado di la linguo. Anke lektar ed askoltar Ido esas agreabla, evidente, ma nur la skripto prokuras lo maxima di la bel idiomo. Skriptar en Ido esas quaza higieno mental, o mem intelektal katarso, nam la linguo fasonesis kun specala sorgo. Dum la longa e senprejudika elaborado e rafinado di Ido on eliminis omna nenecesa gangi, omna neutila rezidui di komplikaji evanta de plura yarcenti. Tamen, malgre tala purigo e tante drastika desinkombro, Ido ekiris sua kruzelo ne kom etiolita floro o stuntita nano, ma kom linguo richa, equilibroza, plena de utila e facile perceptebla nuanci. Por pensar e skriptar direte en Ido on mustas tamen desmetar anciena vesti, renuncar kustumi nesalutara, repulsar frusta idoli ed evitar voyi deviacanta. To ne esas facila. To esas mem penoza. Nam lo anciena radikifis e katenizas. On timas lo nova…

Ido konsequas de subtila filozofiala trakto da Couturat. Filozofio linguala. Ulo nova e revolucionala. Ulo pavoriganta intelektal indolenti e sociala rutinemi. Ulo senprecedenta ed ofte miskomprenata. Ulo senvenerace cherpanta de lo pasinta por embracar lo prezenta e preparar lo futura. Pro to me prizas skriptar en Ido. Pro ke tala skripto avancigas l’intelekto, purigas la mento e humanigas la skriptero e la lektero. Me forte deziras infektar altri per la joyo e plezuro skriptar en Ido. Se pluri agos lo, se multi imitos ici, la mondo divenos intelektale plu richa, plu gastigema e plu embracema. Kara lektero, prenez vua plumo e partoprenez la grand aventuro!

Esque tu save … (Poema)

Li autun ha comensat. Fórsan un bell témpor por un litt poema de amore. Yo ha trovat simplic, ma vermen bell in un jurnal por puellas. Mersí Amelie!

ESQUE TU SAVE…

Esque tu save,
quant mult tu significa por me?
Esque tu save,
quant esperanties yo have?
Esque tu save,
quant joyosi yo es,
quande yo vide te?
Esque tu save,
yo vole dir te solmen un cose,
YO AMA TE!

(De Amelie)

Autunala tanka


En la profunda montaro,
la cervo bramas, eskartas e presas
la reda folii:
kande me askoltas lua plendo,
semblas a me trista l’autuno.

(Autoro ne-konocata)

A walk among leaves, Reigate (8221932074).jpg


                                                               


La Ondo de Esperanto abonebla por 2016

Fine de majo 2016 la internacia sendependa magazino “La Ondo de Esperanto” havos jubileon – 25 jarojn ekde la (re)fondo en 1991. “La Ondo de Esperanto” aperas ĉiumonate sur 24 paĝoj (kun pli ampleksa duobla postkongresa kajero) kun multaj fotoj kaj ilustraĵoj. Ĝi estas redaktata en Kaliningrado (Ruslando), presata en Olŝtino (Pollando), kaj ekspedata al kvidenko da landoj el Kaŭno (Litovio).

La baza abontarifo de “La Ondo de Esperanto” por la 2016a jaro restas senŝanĝa – 42 eŭroj. Ĝi estas abonebla ĉe pluraj landaj perantoj, ĉe la libroservo de UEA kaj per la pagosistemo PayPal. Estas rabatoj por orienteŭropaj, ekssovetuniaj kaj triamondaj landoj). La elektronika versio (pdf) de “La Ondo” estas abonebla kontraŭ 15 eŭroj. Baldaŭ aperos provnumeroj de “La Ondo” ankaŭ por legiloj (epub).

Legu pli en la novaĵretejo La Balta Ondo
http://sezonoj.ru/2015/10/ondo2016/

TEJO proksimiĝas al integra sendependo

Komence de septembro du komitatanoj de TEJO formale proponis, ke okazu voĉdono pri ilia propono eksigi la nove elektitan estraron. Laŭ la proponintoj, la elekto de nova estraro kun nova prezidanto okazis en malbona etoso, kaŭzis dividon en la komitato, kaj tial estu refarita.

Laŭ la regularo de TEJO, sekreta voĉdono pri propono farita al la komitato devas okazi, se ĝin postulas almenaŭ du komitatanoj. Tamen la novelektita ĝenerala sekretario Arina Osipova konkludis, ke ĉi-kaze ne necesas aranĝi voĉdonadon, ĉar la proponintoj ne listigis la nomojn de la estraranoj, kiujn ili volas eksigi, kaj sekve la propono ne estis formale valida.

Intertempe progresas la laboro pri la proponata sendependigo de TEJO, kaj al la komitato estis dissendita malneto de kontrakto, kiu reguligu la rilatojn de la du asocioj post la divorco. La kontrakto interalie difinos, kiom el la membrokotizoj de junaj membroj UEA transdonu al la kaso de TEJO.

Laŭ la statuto de UEA, TEJO estas ne nur la junulara sekcio de UEA, sed ankaŭ “integra parto” de la asocio. Tial laŭ multaj, interalie “Komitatano Z” en La Ondo de Esperanto, necesus ŝanĝi la statuton de UEA por ke TEJO povu iĝi sendependa.

La prezidanto de UEA, Mark Fettes malsamopinias – laŭ li entute ne klaras, kion signifas la vorto “integra”, kaj sekve la statuta difino de TEJO neniom ĝenas la sendependiĝon:

– La vorto “integra” ne multe klarigas pri la efektiva rilato inter UEA kaj TEJO. TEJO havas proprajn landajn sekciojn, proprajn komitaton kaj estraron, proprajn agadojn kaj statuson ĉe diversaj ekstermovadaj instancoj, ktp. La plej evidentaj konkretiĝoj de “integreco” en la ĝisnunaj rilatoj estas tio, ke la individuaj membroj de TEJO estas individuaj membroj ankaŭ de UEA, ke la Centra Oficejo de TEJO estas ankaŭ la Centra Oficejo de UEA, kaj ke la financoj de TEJO estas parto de la financoj de UEA. La jura memstarigo de TEJO ŝanĝos nur tiun lastan punkton, kaj ankaŭ tio estos grandparte nur formala afero de impostdeklaroj kaj simile. UEA plu staros preta por subteni TEJOn finance laŭ la bezonoj.

Sekve, laŭ Mark Fettes, TEJO tute bone povas iĝi sendependa, kaj samtempe resti “integra parto de UEA”:

– Se eblas uzi la vorton “integra” pri la ĝisnuna rilato inter UEA kaj TEJO, mi ne vidas kialon ne apliki ĝin ankaŭ al la estonta rilato. Tamen, kiam ni venontfoje revizios la Statuton, ni verŝajne trovos pli klaran vortumon.

La nun proponata kontrakto de TEJO kaj UEA temas nur pri financaj kaj praktikaj aranĝoj, sed neniel difinas aŭ entute mencias la celojn aŭ agaddirektojn de la du asocioj.

Libera Folio: Se estos aprobita la nun proponata kontrakto, kio malhelpus, ke la formala sendpendiĝo de TEJO iam estonte konduku al plena rompo kun UEA? Ĉu ne sendependa TEJO povus ekzemple aliĝi al la Civito, aŭ fari ion alian, kio estus kontraŭ la interesoj de UEA? Estas ja interese, ke Valerio Ari entuziasme apogas la sendependiĝon de TEJO en HeKo kaj Heroldo.

Mark Fettes: – Mi fidas je la prudento kaj saĝo de la TEJO-gvidantoj, kaj la entuziasmoj de Valerio Ari nek logas nek forpuŝas min. Ja foje povus okazi malkonsentoj inter TEJO kaj UEA, sed oni povas same bone trakti ilin kiel du memstarajn asociojn, kiujn ligas longa tradicio de kunlaboro, komunaj celoj kaj valoroj, kaj reciproka respekto.

Laŭ la nova prezidanto de TEJO, Michiel Boris Mandirola, plena rompo apenaŭ imageblas, ĉar la celoj de UEA kaj TEJO estas komunaj, kaj ankaŭ la membraro kaj sidejo restos komunaj. La ideon ke TEJO povus aliĝi al la Civito li trovas “ridinda stultaĵo, kiu montras profundan nekomprenon pri la junulara Esperanto-movado”.

– Ni multe pli interesiĝas pri ekstermovadaj instancoj kie ni povas plikonigi Esperanton, niajn ideojn kaj niajn valorojn, diras Michiel Boris Mandirola.

Laŭ la proponata kontrakto, Kontakto estu eldonata de TEJO kaj ne de UEA.

– Finance tio signifus ke TEJO devus pagi imposton kiun UEA ne devas pagi pro sia vasta komerclibroserva agado, enhave signifus ke TEJO ne bezonus aprobon de UEA por elekti la redaktoron de Kontakto. Tamen dirindas ke tiu malneto ne nepre estos la definitiva kontrakto kaj la artikolo pri Kontakto estas unu el la eroj kie plej verŝajnas ŝanĝoj, diras Michiel Boris Mandirola.

La celo de la proponata sendependiĝo de TEJO estas la bezono evoluigi la eksterajn rilatojn de la asocio. Same, ĉefe por plenumi la kriteriojn de diversaj subvenciantaj instancoj, TEJO volas “ŝanĝi la membrosistemon” por grandigi la nombron de siaj membroj.

Libera Folio: Tio donas la impreson, ke post la sendependiĝo oni akirus pli da membroj. Kiel tio eblus, se plu la membraro de TEJO konsistos el la junaj membroj de UEA?

Michiel Boris Mandirola: – Membrovarbado kaj membrogardado estas gravaj defioj por TEJO kaj UEA; sendube tio estos unu el la ĉeftemoj de venonta estrarkunsido de TEJO.

Tamen certe necesas repripensi membrecon en pli vasta kaj inkluziva difino kaj la komitato de UEA en Lillo ja starigis Komisionon pri Membrosistemo kaj Kotizoj en kiu mi mem membras. Certe trovi manieron plivastigi nian membraron estas kerna tasko de tiu komisiono; la rezulton ni vidu en Nitro.

2015-10

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu francesi)

(orthographie historic)

  • IMG 06072015-09-27 | Un superlune combinat con un eclipse lunari total esset visíbil in ti ci nocte. Pro li dispersion de luce de long unde del atmosphere terrestri in li cone ombrosi, li Lune apparet sanguinmen rubi.
  • 2015-09-30 | Mexico arrestat statuniteso Paul Erven Jackson pro un rapte e un tortura de du féminas in Oregon, west-SUA, pos plu quam un die in fugida. Li Mexico neutral festat li ducentquinesim anniversarie de su índependentie ex Madrid in li decisixesim septembre. Li States Unit de América es li maxim grand partenero commercial por Mexico. Mexicanes es li maxim bon amícs por statuniteses in Facebook.
  • 2015-10-04 | Circa duant persones esset mortat e quar desapparit pro grand inundationes allong li Coste Azur in sud-ost-Francia. Transport ferroviari, chosséari e aviatori esset interruptet e circa triantmill residenties esset sin electricitá. Un section principal del Riviera Francesi esset declarat quam un zone de catastrophe natural. Plu quam centsettant millimetres de pluvie, quo vell usualmen cader durant du mensus, cadet in centduant minutes in li departament Alpes Marítim, che li frontieras de Liguria (nord-west-Italia) e li litt Principia Mónaco.
  • 2015-10-04 | Du civiles israelian esset assassinat e tri vulnerat per attaccas picativ fat de palestineses in li Cité Ancian de Yerushalayim. Quam un consequentie, on commandat, a que palestineses ne intra li Cité Ancian durant du dies, si illi ne vive ta. Palestineses es li maxim bon amícs por israelianes in Facebook.
  • 2015-10-05 | Li typhon Pacífic Cǎihóng (nómine chinesi) o Mujigae (nómine japanesi) o Kabayan (nómine philippinesi) quittat li Philippines calid pos mortar admínim du persones, vulnerar admínim du persones e causar un desapparition de admínim sixant persones. Poy li typhon devenit plu intens e it movet se al China calid. (Vu posse vider un paisage philippinesi in li photographie.)

Irana Nobel-Premiuto parolas pri Esperanto

Dek kvinan de decembro 2015, en plenplena salono de la Nacia Librejo de Irano, nomata Hekmat (Saĝo), okazis ceremonio omaĝe al unu el la plej grandaj verkistoj de Irano, s-ro Mahmud Doŭlatabadi (1940-). Li verkis abunde, kaj liaj verkoj jam tradukiĝis en multajn lingvojn, kiel la kurda, araba, norvega, germana, angla, sveda, kaj itala. Doŭlatabadi gajnis diversajn premiojn internaciajn. Laŭ Wikitrans:

“Doŭlatabadi estas irana verkisto kaj aktoro, konata pro lia apogo al socia kaj arta libereco en nuntempa Irano kaj liaj realistaj bildigoj de kampara vivo, tirita de lia persona sperto. Li, i.a. verkis la plej longan romanon en la persa lingvo: 10 volumojn kun 3000 paĝoj. Ĝi, titolita Kelidar, kio ankaŭ estas lia plej fama romano en Irano, estas sagao pri kurda nomada familio. Enciklopedio Iranica laŭdas ĝian ‘heroan, lirikan, kaj plezurigan lingvon’. Laŭ la Enciklopedio, la treega populareco de la romano inter irananoj estas pro ‘lia detala portretado de politika kaj socia renverso, kio estas lia ‘komerco-marko’ kiel romanisto’.”

Laŭ letero de alia giganto en la nuntempa persa literaturo, t.e. Mohammad Ali Ĝamalzade (1892-1997), kio ankaŭ dum la ĉi tie menciata ceremonio laŭtlegiĝis:

“Mi legis multajn romanojn. De okcidentuloj mi legis ege multe. Mi ne imagas, ke iu povis krei tian majstroverkon, kian Doŭlatabadi faris. Por mi estas certe, ke iam oni ekscios la valoron kaj rangon de Kelidar, kaj ĝi tradukiĝos en multajn lingvojn. Mi vidas tagon, kiam nia kara Doŭlatabadi ricevos Nobelpremion. Kompreneble, probable mi, maljunulo nuna, ne ekzistos en tiu tago; sed mi certas, ke tradukado de Kelidar al vivaj lingvoj de la mondo, atingigos Doŭlatabadion al la Nobela Premio. Kelidar estas la plej bona romano, kiun mi legis ĝis nun.”

 La du-hora programo en La Nacia Librejo de Irano konsistis el:

    1. Deklamado de kelkaj fragmentoj el diversaj verkoj de Doŭlatabadi far li mem,
    2. Rakontado de kelkaj memoroj rilate al la deklamitaj fragmentoj far li,
    3. Respondado al la demandoj de ĉeestantaj ĵurnalistoj kaj publiko,
    4. Legado de leterfragmento de Ĝamalzade pri Doŭlatabadi rilate al Nobel-premio far Ali Dehbaŝi, iranano ĵurnalisto, Iranologo, esploristo kaj verkisto, kaj fine:
    5. Subskribado far Doŭlatabadi por la interesatoj (i.a. li subskris ankaŭ “Memoraĵe por la Irana Esperantisto”)

En la 3a parto, flanke de “la 13jara kultura sezon-revuo en la persa kaj Esperanto, nomata Irana Esperantisto” (kies persa titolo estas Pajame Sabzandiŝan: Mesaĝo de Verdideanoj), Ahmad Reza Mamduhi, klariginte mallonge pri bondiraĵoj de mondaj famuloj pri Esperanto, kiel Romain Rolland, Mahatma Gandhi kaj Leo Tolstoy, demandis al Doŭlatabadi:

“Kiel irana intelektulo, kio estas via opinio pri Esperanto kaj ties kreinto d-ro Zamenhof?”

Ankaŭ, aludante al antaŭa demando de alia ĵurnalisto, kiu demandis Doŭlatabadion kiel li pensas pri tio, ke ankoraŭ oni ne aljuĝis Nobel-premion beletran al irananoj, Mamduhi demandis:

“Ĉu vi ne kredas, ke la angla lingvo estas kaŭzo por tio, ke iranaj verkistoj ankoraŭ ne sukcesis gajni Nobelpremion? Ĉar la plejmulto de tiuj, kiuj gajnis Nobelon, aŭ verkis angle, aŭ iliaj verkoj tradukiĝis anglen; kaj (ĉu vi ne kredas, ke) se Esperanto universaliĝos, tia diskriminacio malaperos?”

Jen la respondoj de Doŭlatabadi:

“Unue (mi diru), ke la angla lingvo kaj la Islama Respubliko estas baroj. La anglan lingvon kaj la Islaman Respublikon oni devas vidi unu ĉe la alia. Kaj alio estas tio, ke verkoj, kiuj ĉiuokaze kreiĝas en la mondo, kaj kreiĝas en la patrinaj lingvoj kaj kompreniĝas en la patrinaj lingvoj. Se iu pensas, ke kulturaj centroj de la mondo (kiel tiu de Nobelo) ne sciiĝas pri tio, ke (ekz-e) en angulo de Afganio estas iu juna verkisto, kiu verkas nigrajn novelojn, oni devas endubiĝi pri la monda reto (de la kultura centro) – ja ni ne dubas pri tio, t.e. (laŭ ni) ili scias, ke en angulo de Afganio estas tiu junulo, kiu verkas tiel. Nu, tio estis pri tio.

Tiu homo, kiu inventis Esperanton, laŭ mi estis tre grava homo. Laŭ mia opinio, li faris tion kun sia vasta perspektivo por estigi interkomprenadon inter la homoj. Mi ne scipovas (Esperanton); mi scipovas neniun (fremdan) lingvon. Ties kialo estas tio, ke en iuj okazoj mi komencis lerni duan lingvon, sed vere mi ektimis (de tio). Tio, kion mi volas nun rakonti por vi, okazis en malliberejo. En malliberejo estas bona oportuno por lerni (fremdan) lingvon. Ankaŭ mi komencis lerni. Post monata aŭ 20taga lernado, mi ekvidis, ke mi estas faranta frazojn en alia lingvo – poste mi aŭdis, ke komenco de bona lingvo-lernado estas samtio – tamen tiam mi estis tiel ekterurita, ke mi fermis la anglan libron eke, kaj ekkuris (el la komuna parto de la malliberejo) en la bandon (t.e. “parto” de la politikaj malliberuloj), kaj ekprenis Ŝamsan Gazalaron (Gazalaro de Rumi) – kaj kvazaŭ iu lingvo estas forprenanta ion (de mi) – komencis legi ĝin.

Sed ĝenerale, Esperanto – kies lokon praktike prenantas la angla – estas komuna internacia lingvo, kiu necesas por hodiaŭo kaj por la hodiaŭaj homoj. Kaj, Unesko antaŭ la finiĝo de la dua jarmilo anoncis, ke en la tria miljaro, se iu ne scipovas komputilon kaj unu internacian lingvon, tiu ne estos monda civitano. Ekde tiu dato, mi anoncis al mi, ke: “Vi ne estas monda civitano, kaj tion memoru!” (ekridado de la ĉeestantaro)

Kelkaj frazoj el liaj verkoj

“La plej stranga eco de la homo estas tio, ke li scias iu ago estas malbona kaj malutila, sed li faras tion eĉ ripete. Ĉiu homo, konscie kaj nekonscie, iel obstinas kaj kontraŭas sin, kaj neniu alia (homo) estas pli detruiga al la homo, ol la homo mem rilate al si.” – El: Soluk

 ”Kiom multe povas esti ĉagrena kaj malfacila la mondo, kiam vi havas neniun pretekston por ĉeesti en ĝi.” – El: Soluk

 ”Tio venis en mian penson, ke ‘kiam arto subteniĝas per politiko’ estas ĝuste kiel kiam virino ne povas iri ien aŭ fari sendependan laboron sen la permeso de sia edzo.” – El: Perlaboro far verkado (Nune Neveŝtan, laŭlitere: Pano de Skribado)

 ”Kiun verkiston vi konas en la mondo, kiu ne demandis sin ‘Kial mi skribas?’ kaj kiun verkiston vi konas, ke sekve de tia demando ĉesis verki?” – El: Perlaboro far verkado (Nune Neveŝtan, laŭlitere: Pano de Skribado)

 (Mi timas, ke) La vivo ne estu tiom grava, kiom mi gravigas ĝin! – El: Perlaboro far verkado (Nune Neveŝtan, laŭlitere: Pano de Skribado)

Plu pri Mahmud Doŭlatabadi

(el Wikitrans kun etaj korektoj: http://epo.wikitrans.net/Mahmoud_Dowlatabadi?src=Mahmoud+Dowlatabadi)

En 1940, Mahmoud Doŭlatabadi estis naskita al malriĉa ŝuisto en Doŭlatabado, malproksima vilaĝo en Sabzevaro, en la nordokcidenta parto de Ĥorasano, nordokcidente de Irano. Li laboris kiel farmhelpanto kaj pasigis ekzamenon en Mas’ud Salman Lernejo, kie li lernis legi. Libroj estis revelacio al la juna knabo. “Mi legis sur la tegmento de la domo per lampo … mi legis Militon kaj Pacon tiu-maniere.” Kvankam lia patro havis malmulte da formala edukado, li enkondukis Mahmudon al la persaj klasikaj poetoj, kiel Sadio, Hefezo kaj Ferdoŭsio. “[Mia patro] ĝenerale parolis en lingvaĵo, kiun ili utiligis”, Doŭlatabadi diris.

Doŭlatabadi estas famkonata kiel unu el la plej gravaj verkistoj en nuntempa Irano, precipe por sia uzo de lingvo. Li elstarigas kamparan parolmanieron, uzante la riĉan, kaj lirikan tradicion de la persa poezio. Kamran Rastegar, tradukisto de kelkaj verkoj de Doŭlatabadi diris, ke:

“Doŭlatabadi ekzamenas la kompleksecojn kaj moralajn ambiguecojn de la travivaĵoj de la senhavuloj kaj forgesitoj, miksante la brutalecon de tiu mondo kun la poezio de la persa lingvo. La plej multaj aliaj iranaj verkistoj venas de firme etburĝaj fonoj, kun urbaj edukoj. Pro lia kampara fono, Doŭlatabadi elstaras kiel unika voĉo.”

Nahid Mozaffari, kiu redaktis Pen-antologion de irana literaturo, diris pri Doŭlatabadi:

“Li havas nekredeblan memoron pri folkloro, kiu eble venas de liaj tagoj kiel aktoro aŭ eble venas de liaj originoj, kiel iu, kiu ne havis formalan edukon, kiu lernis aĵojn parkerigante la lokan poezion kaj aŭdante la lokajn rakontojn.”

Kiel adoleskanto, Doŭlatabadi okupiĝis pri komerco kiel sia patro kaj malfermis butikon. Unu posttagmezon, li trovis sin senespere enuigita. Li fermis la butikon, donis la ŝlosilon al knabo, kaj diris al li diri la patron “Mahmud foriris.” Li kaptis veturon al Maŝhado, kie li laboris por jaro antaŭ foriri al Tehrano por okupiĝi pri teatro. Tie Doŭlatabadi laboris por jaro antaŭ ol li povis pagi por teatroklasoj. Kiam jes, li ekstaris al la pinto de ia klaso, samtempe laborante en multaj diversaj laborlokoj. Tiel, Krom aktoro, li estis ŝuisto, barbiro, bicikloriparisto, stratheroldo, kotonplukisto, kaj kineja biletprenanto. Ĉirkaŭ tiu tempo li ankaŭ okupiĝis pri ĵurnalismo, fikcio, kaj filmoj. “Kiam ajn mi estis fininta laboron kaj ne estis maltrankvila pro trovado de manĝaĵo, mi sidiĝis kaj ekskribis”, li diris.

Aldone al lia rolludado en teatraĵoj de Berthold Brecht, Bahram Beyzai kaj Arthur Miller, la romanoj de Doŭlatabad altiris la atenton de … loka polico. En 1974 li estis arestita fare de la sekreta polico de la ŝaho. Kiam li scivolis precize kiun krimon li faris, ili respondis al li, “Neniun, sed ĉiun personon, kiun ni arestas verŝajne havas kopiojn de viaj romanoj, do tio igas vin provokema al revoluciuloj.” Li estis en malliberejo dum du jaroj.

 Malplena Loko de Soluĉ

Pri la finaj tempoj de sia mallibereco, Doŭlatabadi diris: “La tuta historio de Malplena Loko de Soluĉ venis al mi tuj unufoje, kaj mi skribis la tutan verkon en mian kapon.” Doŭlatabadi ne permesitis surpaperigi ion ajn dum li estis en la malliberejo. “Mi komencis iĝi sentrankvila”, li diris. “Unu el la aliaj malliberuloj … diris al mi, ‘Vi kutimis esti tiel bone kapabla por akcepti malliberejon, kial nun vi tiel maltrankvilas?’ kaj mi respondis, ke mia timo ne estis rilata al la malliberejo kaj ĉio, kio venis kun ĝi, sed estis pro io tute alia. Mi devis skribi tiun libron.” Kiam li estis finfine liberigita, li verkis Malplena Loko de Soluĉ dum 70 noktoj. Ĝi poste iĝis lia debuta romano publikigita en la angla, antaŭante La Kolonelon.

En Malplena Loko de Soluĉ, malriĉa virino kreskigas siajn infanojn en izolita vilaĝo post la neklarigita malapero de sia edzo, Soluĉ. Kvankam la ideo por la nova romano unue venis al Doŭlatabadi en malliberejo, ĝiaj originoj spuras reen al lia infanaĝo. “Mia patrino kutimis paroli pri virino en la vilaĝo, kies edzo ekmalaperis kaj forlasis ŝin solan. Ŝi estis devigita kreskigi plurajn infanojn sola. Ĉar ŝi ne volis ke la vilaĝanaro kompatu ŝin, ŝi prenis pecon de la graso de ŝafido kaj fandis ĝin kaj tiam ĵetis manplenon da seka herbo aŭ ion en la paton kaj metis tion en la fornon, tiel ke kun la fumo, kiu venis for el la forno la najbaroj pensu, ke ŝi kuirus viandaĵon por siaj infanoj tiun nokton”, li rakontis tion po intervjuanto. Missing Soluch estis lia unua verko tradukita en la anglan.

Traduko de alia Doŭlatabadia romano, Besmel, aperis en la angla traduko en aŭtuno/vintro 2013, publikigita fare de Melville House en Usono kaj Haus en Britio.

Elstara Irana aŭtoro parolas pri Esperanto

Dek kvinan de decembro 2015, en plenplena salono de la Nacia Biblioteko de Irano, nomata Hekmat (Saĝo), okazis ceremonio omaĝe al unu el la plej grandaj verkistoj de Irano, s-ro Mahmud Doŭlatabadi (1940-). Li verkis abunde, kaj liaj verkoj jam estas tradukitaj en multajn lingvojn, kiel la kurda, araba, norvega, germana, angla, sveda, kaj itala. Doŭlatabadi gajnis diversajn premiojn internaciajn. Laŭ Wikitrans:

Doŭlatabadi estas irana verkisto kaj aktoro, konata pro lia apogo al socia kaj arta libereco en nuntempa Irano kaj liaj realistaj bildigoj de kampara vivo, tirita el lia persona sperto. Li interalie verkis la plej longan romanon en la persa lingvo: 10 volumojn kun 3000 paĝoj. Ĝi, titolita Kelidar, kio ankaŭ estas lia plej fama romano en Irano, estas sagao pri kurda nomada familio. Enciklopedio Iranica laŭdas ĝian “heroan, lirikan, kaj plezurigan lingvon”. Laŭ la Enciklopedio, la treega populareco de la romano inter irananoj estas pro “lia detala portretado de politika kaj socia renverso, kiu estas lia ‘komerco-marko’ kiel romanisto”.

Laŭ letero de alia giganto en la nuntempa persa literaturo, Mohammad Ali Ĝamalzade (1892-1997), kiun oni ankaŭ dum la ĉi tie menciata ceremonio laŭtlegis:

Mi legis multajn romanojn. De okcidentuloj mi legis ege multe. Mi ne imagas, ke iu povis krei tian majstroverkon, kian faris Doŭlatabadi. Por mi estas certe, ke iam oni ekscios la valoron kaj rangon de Kelidar, kaj oni ĝin tradukos en multajn lingvojn. Mi vidas la tagon, kiam nia kara Doŭlatabadi ricevos Nobelpremion. Kompreneble, probable mi, maljunulo nuna, ne ekzistos en tiu tago; sed mi certas, ke tradukado de Kelidar al vivaj lingvoj de la mondo, atingigos Doŭlatabadion al la Nobela Premio. Kelidar estas la plej bona romano, kiun mi legis ĝis nun.

La du-hora programo en La Nacia Biblioteko de Irano konsistis el:

    1. Deklamado de kelkaj fragmentoj el diversaj verkoj de Doŭlatabadi fare de li mem,
    2. Rakontado de kelkaj memoroj rilate al la deklamitaj fragmentoj fare de li,
    3. Respondado al la demandoj de ĉeestantaj ĵurnalistoj kaj publiko,
    4. Legado de leterfragmento de Ĝamalzade pri Doŭlatabadi rilate al Nobel-premio fare de Ali Dehbaŝi, iranano ĵurnalisto, Iranologo, esploristo kaj verkisto, kaj fine:
    5. Subskribado fare de Doŭlatabadi por la interesatoj (interalie li subskris ankaŭ “Memoraĵe por la Irana Esperantisto”).

En la 3-a parto, flanke de “la 13-jara kultura sezon-revuo en la persa kaj Esperanto, nomata Irana Esperantisto” (kies persa titolo estas Pajame Sabzandiŝan: Mesaĝo de Verdideanoj), Ahmad Reza Mamduhi, klariginte mallonge pri bondiraĵoj de mondaj famuloj pri Esperanto, kiel Romain Rolland, Mahatma Gandhi kaj Leo Tolstoj, demandis al Doŭlatabadi:

– Kiel irana intelektulo, kio estas via opinio pri Esperanto kaj ties kreinto d-ro Zamenhof?

Ankaŭ, aludante al antaŭa demando de alia ĵurnalisto, kiu demandis Doŭlatabadion kiel li pensas pri tio, ke ankoraŭ oni ne aljuĝis Nobel-premion beletran al irananoj, Mamduhi demandis:

– Ĉu vi ne kredas, ke la angla lingvo estas kaŭzo por tio, ke iranaj verkistoj ankoraŭ ne sukcesis gajni Nobelpremion? Ĉar la plejmulto de tiuj, kiuj gajnis Nobelon, aŭ verkis angle, aŭ iliaj verkoj estis tradukitaj anglen; kaj (ĉu vi ne kredas, ke) se Esperanto universaliĝos, tia diskriminacio malaperos?

Jen la respondoj de Doŭlatabadi:

– Unue (mi diru), ke la angla lingvo kaj la Islama Respubliko estas baroj. La anglan lingvon kaj la Islaman Respublikon oni devas vidi unu ĉe la alia. Kaj alio estas tio, ke la verkoj, kiuj ĉiuokaze ekestas en la mondo, estas kaj kreataj kaj komprenataj en la patrinaj lingvoj. Se iu pensas, ke kulturaj centroj de la mondo (kiel tiu de Nobelo) ne ekscias pri tio, ke (ekz-e) en angulo de Afganio estas iu juna verkisto, kiu verkas nigrajn novelojn, oni devas endubiĝi pri la monda reto (de la kultura centro) – ja ni ne dubas pri tio, t.e. (laŭ ni) ili scias, ke en angulo de Afganio estas tiu junulo, kiu verkas tiel. Nu, tio estis pri tio.

Tiu homo, kiu inventis Esperanton, laŭ mi estis tre grava homo. Laŭ mia opinio, li faris tion kun sia vasta perspektivo por estigi interkomprenadon inter la homoj. Mi ne scipovas (Esperanton); mi scipovas neniun (fremdan) lingvon. Ties kialo estas tio, ke en iuj okazoj mi komencis lerni duan lingvon, sed vere mi ektimis (de tio). Tio, kion mi volas nun rakonti al vi, okazis en malliberejo. En malliberejo estas bona okazo por lerni (fremdan) lingvon. Ankaŭ mi komencis lerni. Post monata aŭ 20-taga lernado, mi ekvidis, ke mi komencis fari frazojn en alia lingvo – poste mi aŭdis, ke komenco de bona lingvo-lernado estas ĝuste tio – tamen tiam mi estis tiel ekterurita, ke mi fermis la anglan libron eke, kaj ekkuris (el la komuna parto de la malliberejo) en la bandon (t.e. “parto” de la politikaj malliberuloj), kaj ekprenis Ŝamsan Gazalaron (Gazalaro de Rumi) – kaj kvazaŭ iu lingvo estas forprenanta ion (de mi) – komencis legi ĝin.

Sed ĝenerale, Esperanto – kies lokon praktike ekokupas la angla – estas komuna internacia lingvo, kiu necesas por hodiaŭo kaj por la hodiaŭaj homoj. Kaj, Unesko antaŭ la finiĝo de la dua jarmilo anoncis, ke en la tria jarmilo, se iu ne scipovas komputilon kaj unu internacian lingvon, tiu ne estos monda civitano. Ekde tiu dato, mi anoncis al mi, ke: “Vi ne estas monda civitano, kaj tion memoru!” (ekridado de la ĉeestantaro).

Kelkaj frazoj el liaj verkoj

La plej stranga eco de la homo estas tio, ke li scias ke iu ago estas malbona kaj malutila, sed li faras tion eĉ ripete. Ĉiu homo, konscie kaj nekonscie, iel obstinas kaj kontraŭas sin, kaj neniu alia (homo) estas pli detrua al la homo, ol la homo mem rilate al si. El: Soluk

Kiom multe povas esti ĉagrena kaj malfacila la mondo, kiam vi havas neniun pretekston por ĉeesti en ĝi. El: Soluk

Venis en mian penson, ke “kiam la arton subtenas la politiko” estas ĝuste kiel kiam virino ne povas iri ien aŭ fari sendependan laboron sen la permeso de sia edzo. El: Perlaboro per verkado (Nune Neveŝtan, laŭlitere: Pano de Skribado).

Kiun verkiston vi konas en la mondo, kiu ne demandis sin ‘Kial mi skribas?’ kaj kiun verkiston vi konas, ke sekve de tia demando ĉesis verki?  El: Perlaboro far verkado (Nune Neveŝtan, laŭlitere: Pano de Skribado)

(Mi timas, ke) La vivo ne estu tiom grava, kiom mi gravigas ĝin! El: Perlaboro far verkado (Nune Neveŝtan, laŭlitere: Pano de Skribado)

Plu pri Mahmud Doŭlatabadi

(el Wikitrans kun etaj korektoj: http://epo.wikitrans.net/Mahmoud_Dowlatabadi?src=Mahmoud+Dowlatabadi)

En 1940, Mahmoud Doŭlatabadi estis naskita al malriĉa ŝuisto en Doŭlatabado, malproksima vilaĝo en Sabzevaro, en la nordokcidenta parto de Ĥorasano, nordokcidente de Irano. Li laboris kiel farmhelpanto kaj pasigis ekzamenon en Mas’ud Salman Lernejo, kie li lernis legi. Libroj estis revelacio al la juna knabo. “Mi legis sur la tegmento de la domo per lampo … mi legis Militon kaj Pacon tiumaniere.” Kvankam lia patro havis malmulte da formala eduko, li enkondukis Mahmudon al la persaj klasikaj poetoj, kiel Sadio, Hefezo kaj Ferdoŭsio. “[Mia patro] ĝenerale parolis en lingvaĵo, kiun ili utiligis”, Doŭlatabadi diris.

Doŭlatabadi estas famkonata kiel unu el la plej gravaj verkistoj en nuntempa Irano, precipe por sia uzo de la lingvo. Li elstarigas kamparan parolmanieron, uzante la riĉan lirikan tradicion de la persa poezio. Kamran Rastegar, tradukisto de kelkaj verkoj de Doŭlatabadi diris, ke:

Doŭlatabadi ekzamenas la kompleksecojn kaj moralajn ambiguecojn de la travivaĵoj de la senhavuloj kaj forgesitoj, miksante la brutalecon de tiu mondo kun la poezio de la persa lingvo. La plej multaj aliaj iranaj verkistoj venas de firme etburĝaj fonoj, kun urbaj edukoj. Pro lia kampara fono, Doŭlatabadi elstaras kiel unika voĉo.

Nahid Mozaffari, kiu redaktis Pen-antologion de irana literaturo, diris pri Doŭlatabadi:

Li havas nekredeblan memoron pri folkloro, kiu eble venas de liaj tagoj kiel aktoro aŭ eble venas de liaj originoj, kiel iu, kiu ne havis formalan edukon, kiu lernis aĵojn parkerigante la lokan poezion kaj aŭdante la lokajn rakontojn.

Kiel adoleskanto, Doŭlatabadi okupiĝis pri komerco kiel sia patro kaj malfermis butikon. Unu posttagmezon, li trovis sin senespere enuigita. Li fermis la butikon, donis la ŝlosilon al knabo, kaj petis lin diri al la patro “Mahmud foriris.” Li kaptis veturon al Maŝhado, kie li laboris por jaro antaŭn ol foriri al Tehrano por okupiĝi pri teatro. Tie Doŭlatabadi laboris dum jaro antaŭ ol li povis pagi por teatroklasoj. Kiam jes, li ekstaris al la pinto de ia klaso, samtempe laborante en multaj diversaj laborlokoj. Tiel, krom aktoro, li estis ŝuisto, barbiro, bicikloriparisto, stratheroldo, kotonplukisto, kaj kineja biletprenanto. Ĉirkaŭ tiu tempo li ankaŭ okupiĝis pri ĵurnalismo, fikcio kaj filmoj. “Kiam ajn mi estis fininta laboron kaj ne estis maltrankvila pro trovado de manĝaĵo, mi sidiĝis kaj ekskribis”, li diris.

Aldone al lia rolludado en teatraĵoj de Berthold Brecht, Bahram Beyzai kaj Arthur Miller, la romanoj de Doŭlatabad altiris la atenton de … loka polico. En 1974 li estis arestita fare de la sekreta polico de la ŝaho. Kiam li scivolis precize kiun krimon li faris, ili respondis al li, “Neniun, sed ĉiun personon, kiun ni arestas verŝajne havas kopiojn de viaj romanoj, do tio igas vin provokema al revoluciuloj.” Li estis en malliberejo dum du jaroj.

La manko de Soluĉ

Pri la finaj tempoj de sia mallibereco, Doŭlatabadi diris: “La tuta historio de La manko de Soluĉ venis al mi tuj unufoje, kaj mi skribis la tutan verkon en mia kapo.” Al Doŭlatabadi ne estis permesite surpaperigi ion ajn dum li estis en la malliberejo. “Mi komencis iĝi sentrankvila”, li diris. “Unu el la aliaj malliberuloj … diris al mi: ‘Vi kutimis esti tiel bone kapabla por akcepti malliberejon, kial nun vi tiel maltrankvilas?’ kaj mi respondis, ke mia timo ne estis rilata al la malliberejo kaj ĉio, kio venis kun ĝi, sed estis pro io tute alia. Mi devis skribi tiun libron.” Kiam li estis finfine liberigita, li verkis La manko de Soluĉ dum 70 noktoj. Ĝi poste iĝis lia debuta romano publikigita en la angla, antaŭante La Kolonelon.

En La manko de Soluĉ, malriĉa virino kreskigas siajn infanojn en izolita vilaĝo post la neklarigita malapero de sia edzo, Soluĉ. Kvankam la ideo por la nova romano unue venis al Doŭlatabadi en malliberejo, ĝiaj originoj spuras reen al lia infanaĝo. “Mia patrino kutimis paroli pri virino en la vilaĝo, kies edzo ekmalaperis kaj forlasis ŝin sola. Ŝi estis devigita eduki plurajn infanojn sola. Ĉar ŝi ne volis ke la vilaĝanaro kompatu ŝin, ŝi prenis pecon de la graso de ŝafido kaj fandis ĝin kaj tiam ĵetis manplenon da seka herbo aŭ ion en la paton kaj metis tion en la fornon, tiel ke kun la fumo, kiu venis for el la forno la najbaroj pensu, ke ŝi kuirus viandaĵon por siaj infanoj tiun vesperon”, li rakontis al intervjuanto. La manko de Soluĉ estis lia unua verko tradukita en la anglan.

Traduko de alia Doŭlatabadia romano, Besmel, aperis en la angla traduko en aŭtuno/vintro 2013, publikigita de Melville House en Usono kaj Haus en Britio.

Nova programo de Radio Esperanto

La 4an de oktobro aperis la 33a podkasto de Radio Esperanto el Kaliningrado (Ruslando), kiun, kiel ĉiam, kungvidas Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov.

En ĉi tiu programo:

  1. Enkonduko (iom pli longa ol kutime)
  2. Okcidente de Ruslando: Nova malnova guberniestro en Kaliningrada regiono
  3. Esperanto-novaĵoj
  4. La Ondo de Esperanto, 2015, №7, 8-9
  5. Literatura konkurso Liro-2015
  6. Kantas Jonny M.: “Dankon”

La programo daŭras 33 minutojn.
Amplekso: 32 Mbajtoj.

Aŭskultu ĉi tiun kaj plurajn el la pli fruajn elsendojn de “Radio Esperanto” rete: http://sezonoj.podfm.ru/esperanto/
aŭ abonu ilin: http://sezonoj.podfm.ru/esperanto/rss/rss.xml

La 33a programo estas aŭskultebla kaj elŝutebla ĉi tie: http://sezonoj.podfm.ru/esperanto/17/
Rekta ligo por elŝuto de la 33a programo: http://sezonoj.podfm.ru/esperanto/17/file/podfm_sezonoj_esperanto_33.mp3

Propono por akiri opiniojn de la famaj nuntempuloj pri Esperanto

Laŭ la Novaĵ-Servo de Irana Esperantisto: sekve de reta diskutado de la komitatanoj kaj anoj de la Irana Esperanto-Asocio (IREA), kio ĉefe okazis/as per Telegram-programo (plursistema tujmesaĝilo por lertaj poŝtelefonoj kaj komputiloj), oni jam decidis i.a. akiri opiniojn de la iranaj famuloj diversterenaj pri Esperanto kaj ties kreinto d-ro L.L. Zamenhof, ĉar krom la bondiraĵoj de elstaruloj de la antaŭa generacio, kiel M. Gandhi, R. Rolland kaj L. Tolstoy – kiuj ja  ankoraŭ estas treege imponaj kaj efikaj – la nuna publiko konscie-nekonscie bezonas ankaŭ apogon de la nuntempaj pensemuloj por pli konfide aliri nian lingvon. Samon aŭ similon IREA dezirus proponi al la internacia samideanaro por fine disponigi al ni kaj eksteruloj kvazaŭ ĝisdatigitan sekvaĵon de la verko de Isaj Dratwer, titolita “Pri Internacia Lingvo dum Jarcentoj” (2a eld. 1977). Kiel la unua paŝo, IREA volas akiri opinion de Mahmud Doŭlatabadi (1940), famega irana verkisto.

Fonto de la foto: The New York Times, 1an de Julio 2012, “An Iranian Storyteller’s Personal Revolution” (Persona Revolucio de Irana Rakontisto), far LARRY ROHTER, alirebla cxe: http://www.nytimes.com/2012/07/02/books/the-colonel-by-the-iranian-writer-mahmoud-dowlatabadi.html?pagewanted=all