Monthly Archives: January 2015

Zamenhof kaj la Esperanto-movado

En la januara kajero de «La Ondo de Esperanto» aperis artikolo «Zamenhof kaj la movado» de la Ruslanda ĵurnalisto kaj histori-esploranto Aleksander Korĵenkov. Ĉi tiu artikolo komencas novan ciklon de la kleriga rubriko «Nia trezoro», en kiu en la 2015a jaro estos prezentataj dek gravaj gvidantojn de la Esperanto-movado ekde la pionira epoko ĝis nuntempo.
«Nia trezoro» celas tiujn, kiuj jam senprobleme legas en Esperanto, sed ankoraŭ ne bone konas ties historian kaj kulturan fonon. En la 2008a jaro en «Nia trezoro» estis prezentitaj dek libroj, kiuj grave influis la evoluon de Esperanto lingve, socie kaj kulture. En la 2009a jaro, la jaro de la centjariĝo de «La Ondo de Esperanto», la rubriko prezentis la Esperantan gazetaron per artikoloj pri dek gravaj Esperanto-gazetoj. (Ĉi tiuj cikloj aperis ankaŭ libroforme.) En la 2010a jaro aperis artikolserio pri la plej gravaj romanoj originale verkitaj en Esperanto, kaj en 2011 en la fokuso estis Esperanto-eldonejoj. En 2012 «La Ondo de Esperanto» prezentis Esperanto-poetojn. Dum la jaroj 2013-2014a en «Nia Trezoro» aperis 20 artikoloj pri eminentuloj, kiuj diversmaniere helpis al progresigo de Esperanto.
Hodiaŭ, unu monaton post la dissendo de la januara «Ondo» la artikolo pri la movada rolo de Zamenhof iĝis legebla en la novaĵretejo «La Balta Ondo»:
http://sezonoj.ru/2015/01/zamenhof-2/
En la ĵus presita februara kajero de «La Ondo» estas publikigita artikolo pri Louis de Beaufront, la dua patro de Esperanto. Ĝi aperos en la novaĵretejo post tri-kvar semajnoj. Tamen nur triono da materialo de «La Ondo de Esperanto» aperas en la reto.
«La Ondo de Esperanto» estas abonebla kontraŭ 42 eŭroj por la 2015a jaro. Speciala tarifo por orienteŭropaj, ekssovetuniaj kaj triamondaj landoj. La elektronika versio (pdf) de «La Ondo de Esperanto» kostas nur 15 eŭrojn:
http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm

BERLIN

Quale la karaktero Germana ipsa, Berlin esas eterna metamorfoso. En nula altra loko dil mondo, tanta monumenti erektesis, abatesis e remplasesigesis dum tante poka tempo. Apene posrestas traci dil gotika periodo di ca urbo. To quo esis la chefurbo di Friderikus II, t.e. la urbo di 1770, esas grandaparte destruktita. Iti qui vidis Berlin ye la fino dil XIXma yarcento ne plus rikonocas olu. Profesoro Hesnard, kande il venis adibe en 1898, questionesis da yuna homi, havanta la desquieteso-nuanco quan furnisis ankore a li la judiko dal Franci : « Ka ni vere esas Weltstadt ? » (urbo importanta e famoza en la tota mondo). Ita ambicio esis kelke tro frua : Berlin esis ankore Residenzstadt, t.e. chefurbo di Germana princo, e mem ol ne esis la maxim bela de li. Ma dek yari plu tarde, la transformo esis efektigita. Berlin fine havis ita rango quan ol deziris inter la granda civiti di nia planeto. Ma ica urbo esas perpetua diveno. To quon on skribas pri ol esas nevera sis monati plu tarde.
 
Henri Bidou – Texto extraktita de lua libro titulizita BERLIN
 

EXOTIKA PARFUMI

Kande, per la du klozit okuli, dum vespero varma di autuno ;

Me respiras di tua mamo l’odoro ardoroz,
Me vidas desvolvesar felica rivi
Quin dazlas la fairi di monotona suno ;

Ociera insulo ube la naturo donas

Arbori stranja e frukti saporoza ;
Viri di qui la korpo esas tenua e vigoroza,
E mulieri di qui l’okulo per lua sincereso astonas.

 
Guidata per tua odoro vers charmanta klimati,

Portuon me vidas qua plenesas per segli e masti
Ankor’ tote fatigita per la maral ondo,


Dum ke la parfumo dil verda tamarindieri,
Qua en l’aero cirkulas ed inflas di me la naztruo,
En mea anmo mixesas al kanto dal navani.

 
Extrakturo de LES FLEURS DU MAL (DI LO MALA LA FLORI).
 
 
 
 
 
 
 

Gajaj festaj renkontiĝoj

En la februara kajero de “La Ondo de Esperanto” aperis artikoloj pri multaj esperantistaj renkontiĝoj okazintaj je la Zamenhofa Tago kaj je la jarŝanĝo. Ok el tiuj artikoloj estas legeblaj ankaŭ en la novaĵretejo “La Balta Ondo”. Temas pri la Zamenhof-tagaj festkunvenoj en Bjalistoko, Kaŭno kaj Nowy Sącz; pri tri tradiciaj novjarfestaj renkontiĝoj en Germanio (JES, IF, NR), pri la Komuna Seminario de azia junularo en Vjetnamio, kaj pri la januara turisma renkontiĝo Poludnica en Slovakio.
Legu en La Balta Ondo.
http://sezonoj.ru/

Multe pli da artikoloj estas publikigitaj en la ĉiumonata magazino “La Ondo de Esperanto” (nur triono de la gazeta materialo aperas en la novaĵretejo). Ĝi estas abonebla kontraŭ 42 eŭroj kun rabatita tarifo por orienteŭropaj, ekssovetuniaj kaj triamondaj landoj. La elektronika versio (pdf) de “La Ondo de Esperanto” kostas nur 15 eŭrojn. La bonkondiĉoj en: http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm

Kataluna amasfinancado sukcesis

La celo kolekti 6.000 eŭrojn dum 40 tagoj estis longe superita: oni kolektis 7.095 eŭrojn.

La Biblioteko Arkivo Petro Nuez (BAPN) estas biblioteko-arĥivo de Kataluna Esperanto-Asocio registrita en la reto de specialigitaj bibliotekoj de la registaro de Katalunio kaj ĝi estos parto de la naskiĝanta tutmonda katalogo de esperanto-bibliotekoj.

Ĝi enhavas gravajn historiajn dokumentojn de antaŭ pli ol 100 jaroj. Ĝi urĝe bezonas restrukturiĝon, por protekti tiun gravan parton de la historio de Esperanto en Katalunio.

En la unua fazo KEA buĝetis 6000 eŭrojn por renovigi la plankon de la ejo kaj starigi kvar biliotekajn bretarojn. La dua fazo, kalkulita je 4000 eŭroj, planas aldoni du pliajn bretarojn, tablon kaj seĝon novajn kaj la komputilaĵojn necesajn por katalogi la enhavon de la BAPN.

Laŭ informo de Kataluna Esperanto-Asocio

Arbores in nebula

Arbores in nebula
nigre contra gris
gris contra grisastre
Indistincte ben que proxime
Invisibile in distantia
Le nebula cela
le contornos del bosco
Esseres incognite
vade furtivemente inter truncos
An es vespere
o matino?
Le horologio se ha arrestate
ma mi passos
continua echoar in le nebula

Le facie del nocte

Le nocte me tendeva su mano gelide
“Benvenite a mi tempore”, ille diceva
“Tu potera vider nemo
e nemo te videra
Si tu es sensate, tu reposara
Si tu cercara le porta, tu plorara”
Le facie del nocte manca tractos
solo le oculos brilla como stellas
Ex le bucca aer glacial flue
Le luna es su lanterna
Quando le nocte se sede presso le lecto
mi mente quita le corpore
Illo vade via a mundos irreal
ubi illo se rememora le radios diurne
Le nocte silentemente
specta al corpore exanime
Conta su halitos
Quando ille ha audite
cinque milles exhalationes
ille glissa via
e in vice veni le alba
que susurra a me:
“Reveni a tu domo!”

Le somnophagos

Le somnophagos ede mi incubos
Nunquam illos devenira sature
Illos ambula in le cameras quando io dormi
Illos vocifera si disturbate
Circum lor buccas il ha sanguine sic
Esque illos de novo ha sete?

Frazo da Confucio (I)

Confucius - Project Gutenberg eText 15250.jpgAnke onu povas esar felica nur posedante rizo kom nura alimento, aquo kom la sola drinkajo e la faldita brakio kom kap-kuseno; kontree, la richeso e la ne meritita honori esas quale efemera nubi ube ni ne povas fundamentizar nia feliceso. 


Confucio.

LA TEMPLO VISHWANATH

 

 
Existas mil e kinacent templi en Varanasi ; la plu multa de li konsakresas a Shiva Vishwanath, protektanto di Varanasi, olqua esas altra nomo di Shiva.
Ol esas la maxim sakra de omna templi di ca loko, ed ol havas interesanta pasinta

tempo historiala. Segun la tradiciono, ica santuario ja esis famoza duamil yari ante
nun. Onu kredas ke ol destruktesis plurafoye dal Mohamedana suvereni, til la tempo kande imperiestro Aurangzeb imperabis ke onu edifikez moskeo sur olua spaco. La moskeo di Gyan Vapi, stacanta dop la templo inkluzas nombroza elementi dil originala
santuario.
La nuna templo di Vishwanath, en la nemediata vicineso dil moskeo di Aurangzeb,
konstruktesis danke la sorgado di rejino Ahalyabai dil Stato Indore en la 19ma yarcento.
La Shikka suvereno di Punjab, rejo Ranjit Singh donacis la 750 kilogrami de
pura oro per qua la kupoli e la flechi dil edifico kovresas.
Tamotive onu nomizas kustumale ica templo : «La orea templo». La religiani kargita per flori, per sakra folii, per frukti, per sukraji kun lakto, e per poti ek flava kupro od ek terakoto plena de aquo dil fluvio Ganga, eniras la templo ed adoras Shiva. Li prosternas e su santigas per la sakra polvo templala. Li iras de la templo a lia hemo kun la konvinko ke
Shiva, la Liberiganto, liberigos li de la kateno dil riinkarnaci.
La ne-hinduisti ne darfas enirar ica templo. Por bone vidar la angul-turmi e la somito dil templo, onu mustas acensar al unesma etajo di la domo stacanta opoze al edifico, nam ica granda templo situesas en streta stradeto.
 

Segun libreto pri hinduismo.

       

LA RICHA CHINIANI KOMPRAS REZIDEYI EN FRANCIA

«Nia kontoro serchas por Chiniana kolokanto aquirar imoblo havanta 20 til 40 chambri, ye 800 til 1.000 m2 cirkume, jacanta en quartero di Paris o lua proxima suburbi, ma exkluzante la tro plebeyala e nesekura quarteri.» Ita anunco publikigesis che la forumo di

sociala reto por la privata konto di entraprezisto sucioza lojar lua employati lor lia afer-voyaji. Ica fenomeno esas recenta : lo esez por la laboro o la plezuro, la Chiniani esas sempre plu grandanombra por interesesar pri la Europana imoblaro. Francia esante ye la

unesma rango. «Ni vidis aparar Chiniana klientaro altaklasa depos cirkum sis yari.
Nia lando tre prizesas, nam posedar duesma rezideyo en Paris grantigas kelka prestijo. Nia kompranti ambicias avan omno la «ora triangulo» proxim le Champs-Elysées», explikas Alexander Kraft, Direktisto di Sotheby’s International Realty France, olqua esas la
unesma reto di imoblala agenterii specaligita pri luxaji. Ed ica amasala arivo da Aziani ne plus limitizesas a la chefurbo di Francia ed a la Azura Rivo sudala. «Unesmafoye cayare, la Chiniani interesesas pri rurala regioni quale Burgundia, Languedocia e Perigordia. Li
kustumas spensar un milion euri por aquirar habiteyo havanta du chambri en London od en New York. Lore, kande on propozas a li provinco-kastelo kun tereno ye 50 hektari po la sama pekunio-quanto, li infalible seduktesas per la relato di qualeso/preco…», Alexander Kraft ridetas. La kolokanti dil Mezo-Imperio (1) ne hezitas spensar inter 1 e 5 milion euri
meznombre por ofrar a su luxoza rezideyi, ofte pagata kontante. «Chinia hodie havas l’ekonomio maxim aktiva en la mondo, Alexander Kraft atencigas.
Lua habitanti reprezentas aproxime 8% de nia klienti, ma lia nombro kreskadas.

(1) Mezo-Imperio : Altra nomo por indikar Chinia.

Segun artikleto en la diala jurnalo France-Soir.



 

ULADIE ONU REGRETOS EUROPA

La texto suba esas iraco-klamo da populara diala jurnalo Kuwaitana kontre ti qui

denuncas l’Europana rasismo relate la Mohamedani dum ke li praktikas ol kontre la
stranjeri en sua propra lando.


 

Redaktita da Ahmed Al-Sarah por la

diala jurnalo Al Qabas.

Europa kelkafoye nomizesas la Anciena Kontinento, ma ol duras esar la genitoro dil moderna civilizuro, la centro dil mondala kulturo e l’inkarnaco di la koncienco internaciona. Europa, e precipue westala Europa, pleas la humanismala rolo qua facis lua reputeso ed ol kombatas la sub-developo per apertar grande lua brakii a la mizerozi, a

la molestati ed a la opozanti persequata dal diktatori. Kande olu defensas lua identeso e lua vivomaniero, ni ne yurizesas indignar pri co. Ol nur defensas la demokratio e la individuala liberesi kontre religiala pensado, nome olta dil
islamismo.

Oportas esar yusta e sen prejudiki por komprenar la iraco-reakti dal Europani

opoze a «la homala e kulturala asalto» Mohamedana. Un o du generacioni pos nun, la tota mondo, e la Araba mondo unesmarange, regretos Europa tala quala
ol esabis tillore. Nome olta transformesabos sub la efekto dil Mohamedana

enmigrado. La Europani esas do justa desquieteskar. Ni imaginez ke ni esas en
lia stando : kad en la Gulfo-landi, ni ne desquieteskas pro la influo praktikata dal
Aziana enmigranti ye nia propra vivomanieri ?
La Mohamedista «ghetto»-i proliferas cirkum la grand urbi Europana, la velo
divenis komuna ibe, la «niqab» en ica loki progresas singladie e la moskei atraktas plu multa homi ibe kam la kirki.
Konjekteble esas quaradek-e-kin million Mohamedisti en Europa, to ne esus tre grava se li vere volus divenar parto de la lokala socio. Or multa de li sustenas la principo dil atenti, la honor-krimini ne esas rarajo e la mulieri ofte traktesas da lia familii quaze eli esus ankore en lia origino-lando. Lo esas pavoriganta vidar ke ti qui fugis politikala, militistala o religiala diktatoresi volus transformar Europa ad ulo quo similesus to quon li serchis eskapar.

Ni redaktas ico en la nura skopo protestar kontre la viktimigo qua akompanas la defenso dil yuro dil Mohamedani vivar konforme a lia konvinkesi. Ico esas tante plu

neaceptebla ke ni ipsa, en nia propra landi, ni refuzas a nia minoritati, inkluzite a la Europani, respirar quale li volas e ke ni ne cesas volar impozar a li to quon ni selektis por la sociala vivo.


Segun tradukuro publikigita en la jurnalo COURRIER INTERNATIONAL (KURIERO

INTERNACIONA).  

KA GUSTAV MEYRINK RECEVIS MESAJO DAL REJO DIL MONDO ?

Nia pasinta samideano Andreas Juste olim skribis en la duesma tomo dil antologio

dil Idolinguo ye la pagini XX e XXI : «Ma ni tamen savas ke forsan nul milito eventis
pro la deziro dil ordinara homo : la guvernanti decidas militar pro motivi ofte sekreta,
sub misterioza influi, e kelkafoye li anke (nesavas) la vera kauzi.» Ica penso
konformesas tre bone a la sequanta texto quan me prizentas a vi. Me lektis olu en
libro pri okultismo titulizita : «Nouvelles Histoires Magiques» (Nova Magiala Naraci).
ica naraco esas, asertite, absolute autentika.

Ye ula dio dil autuno 1915, la GERMANA AUTORO Gustav Meyrink, redaktinto dil romano «La Golem»(1), esis heme sur sua fotelo, apude kameno-fairo, kun jurnalo surgenue. Il jus lektabis la novaji dil fronto ed esis reflektanta pri la maxim profunda kauzi di ta mondomilito qua konfrontigis Germania, Francia, Anglia, Austria, Belgia, Italia e nun extensesas a Serbia, Grekia e Turkia e qua esas mortigonta centamili de homi.Quala obskura povi, il pensas, instigas la homaro efektigar tala buchadi ? Subite, ita viro, quan la praktiko di «yoga» e di certena hindua meditadotekniki guidis a supera koncio-standi,tremeskas; ilua korpo frostas ed il rikonocas la stranj impreso qua, en ilu,

preiras la fenomeni di klarvido.

Preske nemediate, il «vidas» avan su persono di nekonocata raso quan, plu
tarde il deskriptos tale : «Alta ye sis pedi, extreme tenua, senbarba, vizajo kun olivea reflekteti, obliqua okuli ed extraordinare eskartita. La epidermo di la
labii e dil vizajo glata quale porcelano; la labii tranchanta, intense reda, e tante
forte presata – partikulare ye la komisuri – quaze per nepacigebla rideto -, on  povabus kredar ke oli esas piktita labii. Il havis sur la kapo stranja reda boneto».
Ica misterioza persono tenas en manuo diapazono inter la branchi di qua trovesas
mikra orea martelo. Ye lua pedi formikumas insekti qui laboras sen irga
atakemeso. Subite, stridanta sono sonadas, probable venanta de la diapazono tenata dal viro kun reda boneto. Lore la insekti quaze ecitita da mortigera dementeso, springas la uni a l’altri ed interocidas. La spektaklo esas hororigiva. Ica bestieti qui, jus antee,
trotetis pace la uni apud l’altri, nun interdevoras kun neimaginebla violento sub la kolda ed amuzita regardo dil viro kun reda boneto. Pose omno efacesas.

Gustav Meyrink, sur sua fotelo, esas profunde impresita, nam semblas ad ilu

ke ica viziono esas simbolatra respondo al questiono quan il facis a su pri la temo
dil maxim profunda kauzi dil milito. Il savas pro lektir multa verki itateme, ke segun la orientala okultisti en Tibet existas sekto : le «Dugpa», qua konsideresas kom nemediata instrumento dal «diablala» destrukto-povi. Ita homulo kun reda boneto qua efektigas milito che la insekti per vibrado, konseque, reprezentas kredeble un de ita «Dugpa»-i.
Meyrink opinionas ke ito esas literaturala temo. Il quik laboreskas e redaktas novelo titulizita «La ludo dil grilii», en qua il savigas la okulta kauzi dil milito. Ye la sequanta monato, ica novelo aparas en la revuo SIMPLICISSIMUS. Or, kelka semani pose, la autoro recevas de nekonocato, piktisto ye la nomo Höcker, yena letro : «Kara s-ro, Quik me devas dicar a vu ke me esas perfektamente sana homulo e nulatempe havis vizioni od altra nenormala standi. Hiere, me esis en mea laboreyo, sidanta avan mea tablo dum
laborar. Subite, metala bruison muzikatra me audis. Dum riturnar me, longa viron
me perceptis ye raso quan me ne konocas ed havante stranja reda boneto surkape. Il
stacis en la chambro. Quik me koncieskis ke evidentesas psikala trubleso. La viro
tenis enmanue ulaspeca diapazono facita per du branchi, e per qua il produktabis
la bruiso pri qua me parolis. Inter la du branchi trovesis orea martelo. Nemediate, me vidis sursule amasi de dika blanka insekti qui interocidis en alibruisado
di qua la surdiganta bruisego pardivenis netolerebla. Ita bruison qua shanceligas omna mea nervi me havas ankore en mea oreli. Kande la halucino finabis, me quik deskriptis la ceno per bastoneto de sepiokoloro. Pose me ekiris por respirar fresh aero. Preterirante
jurnalikiosko, impulso quan me ne povas explikar, pro ke me ne prizas ita revuo,
instigis me demandar SIMPLICISSIMUS.
Dum ke la vendistino prizentis a me la maxim recenta numero, rezolvo same neexplikebla instigis me dicar : «No, ne ica numero, me pregas, la antea !». Retroveninte heme, per foliumar la revuo, ye mea astonego me trovis vua novelo : «La ludo dil grilii» qua naracas, ecepte kelka detali, omno to quon me ipsa experiencis ye un horo antee : La viro kun reda boneto, la insekti qui interocidis, edc. Me pregas vu, estimata sioro, havar la afableso, se vu povas, explikar a me quale me devos interpretar la afero…»
Signatita : Höcker

Pos lektir ica letro, Gustav Meyrink<esas agacita. Il pensas : yen un plusa<homo qua fanfaronas e volas egardesar !
Duminstante la autoro ne dubitas ke s-ro<Höcker fablifas ed imaginis ica omna
rakonto pos lektir la novelo en la jurnalo. Meyrink esas jetonta la letro al eskombruyo, kande subite, ideo trublas lu. Il memoras ke dum rikopiar sua manuskripto skope sendor ol al redakterio dil revuo, il modifikis kelka detali di sua viziono.
Pro ke ilu ne plus rimemoras exakte la koncernata detali, il prenas la numero di SIMPLICISSIMUS ube prizentesas ilua novelo quan il ne rilektis – nam il abominas rilektar sua propra verki – e tralektas sua texto.
Lore, il remarkas modifiko quan il facis lastinstante e quan il komplete obliviis. Ed ica modifiko astonegas il, nam ol koaktas ilu pensar ke ilua korespondanto ne esas, e ne povas esar, jokero, nam il skribis a lu ke il vidabis viro kun reda boneto tenante diapazono
inter branchi di qua trovesis mikra martelo, pro la simpla motivo ke ca diapazono ne esas
mencionita en la novelo. Gustav Meyrink remplasigis ol lastinstante per altra objekto.
Sur ilua klado il skribis erste : La viro kun reda boneto tenis enmanue diapazono per qua
il produktis stranja soni… Or, dum rikopiar, semblis ad il, plu impresiva, plu fantastika
redaktar : La viro kun reda boneto tenis enmanue prismato per qua il kaptis la sunala
radii…
Il transformis anke la stridanta bruiso  quan facis la diapazono a lumo di apokalipso qua
blindigis la insekti ed igis li dementa…
Tandem, il nulaloke notis, mem ne sur lua klado, pro ke ica detalo semblis ad il
sensignifika, ke la diapazono portis mikra orea martelo inter olua branchi.


OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO

1. «Golem» : Ento ek argilo anmizita per magio.

 

2. Pedi : Sis pedi, t.e. probable inter 1,80 e 2 metri.

OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO

Yo ama li flores (Canzon)

Yo ha traductet li litt canzon “I like the flowers” (Yo ama li flores) ex li anglesi in nor Interlingue. Benque it es ancor hiverne, yo ha traductet un populari canzon del verne.

YO AMA LI FLORES

Yo ama li flores,

Yo ama li narcisses,

Yo ama li montes,

Yo ama li montosi paisages,

Yo ama li foy in li camines,

quande li lume es debil .

[Refrane]

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Bum di-a-dah

Jaro 2014: Niaj atingoj kaj malsukcesoj

Peter Baláž, Anjo Amika (Anna Bartek), Marie-France Conde Rey, Renato Corsetti, Trezoro (Huang Yinbao), Dennis Keefe, Katalin Kováts, Vinko Markovo, Martin Schäffer, Humphrey Tonkin kaj José Antonio Vergara partoprenis la tradician “rondan tablon” de la internacia sendependa magazino “La Ondo de Esperanto”, respondante la demandon: Kiujn Esperanto-eventojn en 2014 vi taksas la plej pozitivaj kaj la plej negativaj?

Iliaj respondoj aperis en la januara kajero de “La Ondo de Esperanto” kaj en la novaĵretejo La Balta Ondo:
http://sezonoj.ru/2015/01/jaro2014/

“La Ondo de Esperanto” estas abonebla kontraŭ 42 eŭroj por la 2015a jaro. Speciala tarifo por orienteŭropaj, ekssovetuniaj kaj triamondaj landoj. La elektronika versio (pdf) de “La Ondo de Esperanto” kostas nur 15 eŭrojn.
http://esperanto-ondo.ru/Lo-abon.htm

DE MEA DIARIO IDAL

Sundie, ye la 11ma di januaro 2015.

 

Hodie matine me havis surprizo prefere agreabla. Me volis irar a meso, ma ne a Paris por evitar la problemi di cirkulado debata a la turbo asemblita por la socialista manifesto homaje a la viktimi dil recenta agi terorista. Me remarkis ke preske ye la sama tempo kam olta kande me prontis irar por la meso a Paris, me audis en la fervoyala staciono di Savigny-sur-Orge kloshi sonigita por la servo Deal. Do, me rezolvis cafoye irar adibe por probar ka la meso esos decanta

e povos remplasar olta dil tradicionalisti. Komprenende, me intencis en la kazo di absurda liturgio e ledega kantiki livar la kirko. Ma ne esis tale. Esis bela kantiki en la Franca akompanata per muziko di orgeno. La ceremonio esis simpla, ma kun bela kanti – od adminime tote aceptebla – ed ol ne duris dum tro longa tempo. Me havis impreso di plusimpligo (kompare a la meso tradicional) ma sen ledeso o vulgareso. La prediko esis tote decanta, kelkete « politically correct »-a pro la eventi recenta, ma ne tro. Fine pos ita bela meso, me opinionis ke se en omna kirki simila liturgio esabus adoptita, la reformo di Vatikano II ne esabus mala kozo. Me la sacerdoti ibe ne plus esis tre yuna e la religiani grandaparte esis sat evoza ed evoza. La skarsa yuna homi esis precipue nigri, versimile sive Afrikani o Franci venanta de la transmara departmenti. Nihilominus, la kirko esis plena. E, pose, me pensis, ke se la yuna homi ne venis, lo debesas al fakto ke kande onu laboras harde dum la tota semano onu ne esas pronta levar su frue dum la sundio por irar a meso komencanta ye 9 kloki 30. Kande on esas retretinto, onu ne havas tala problemo, nam on havas la tota semano por repozar.

Ito esis la unesma foyo en mea vivo, kande me asistis bela ed aceptebla meso  - qua ne es tradicionalista – pos la reformo di Vatikano II, t.e. depos preske kinadek yari. On sempre povas havar surprizi en onua vivo…

 Koncernante la manifesto di ca dio en Paris, me lektis, hiere, artiklo mencionante ke F. Hollande pruvis esar militestro. Ico ridetis me nam ica vorto esas la exakta tradukuro di “Kriegsherr” atribuata ad Imperiestro Wilhelm II dum la Unesma Mondomilito. Onu savas la sequo ; Wilhelm II desvinkis ed il mortis en exileso. Se nur ico povus esar la fato di F. Hollande !

 

 

 

 

 

 

 

 

LA TRUBADURI

La unesma trubaduro esis Guilhelmo duko di Aquitania e komto di Poitiers. Lua unesma kanti evas de 1100. Ito esis la epoko kande la Kelta miti riaparis sur la kontinento Europana. La unesma bardo di qua onu konservis historiale asertita memorajo, probable kantis che la korto di Guilhelmo di Aquitania. To esis anke la tempo kande la kansono di Rolando ed omna heroala kantaji qui til lore transmisesis parole, fine, skribesis, ma en tala kantaji onu klamis militistala paroli prefere kam amoro.

Guilhelmo havis tote altra mentaleso ed esis tante rebela, ke dufoye il exkomunikesis dal katolika Eklezio.

Il partoprenis l’unesma kruco-milito tardesante e tale evitis multa kombati. Lore il arivis en Oriento plu kom turisto kam kom militistala chefo e konoceskis kom artisto la muziki Araba, Turka e forsan mem Indiana, pro ke dum la lora tempo, ti qui, onu plu tarde nomizos Cigani, esas nefore de Konstantinoplo.

Dum ica tre importanta epoko, l’Arabi preske sola, posedis la ciencala texti Greka, quin la intelektozi Hebrea e Kristana prizis tradukar, e tale esis aktiva kulturala ed intelektala kambii. Guilhelmo qua tre diletis la mulieri, tre probable, amoreskis bela Arabini, ma to nule impedis lu partoprenar la kulturala kambii en plura domeni, precipue muzikala e ciencala.

Do ita sinioro – tatempe plu potenta kam la rejo di Francia – komencis la movado dil trubaduri e samokazione duktis en Ocidento la nociono dil servo a Damo. Ma ica poeto savis anke trovar nova vorti por expresar nova pensaji pro ke remplasigante la Latina, tillore uzata en la kantado, il adoptis la linguo dil simpla populani (t.e. en ita parto di Europa la Ocitaniana linguo).

Tamotive, la arto dil trubaduri divenis rapide popul-kulturo, en qua la mulieri – inkluzite la ruranini – kantis amoro e vivis per lu kun certa sexuala libereso ! Dop ica fasado existis spiritala aspekto, cetere la vorto trubaduro venas de la radiko « trobar » qua signifikas « trovar » (evidente la Ocitaniana linguo di nuna sud-Francia tre similesis Ido). Ito tamen havis senco plu vasta kam en Ido, nome « trobar »  implikas libereso ed impertinenteso. Onu kantas pri la singladia vivo quale ol esas, kun lua omna aspekti.

Multa trubaduri esis siniori, ma anke esis inter li migranta kantisti veninta de la simpla populani, quale la tre famoza Bernardo di Ventadorn, filiulo di servistulo. Anke existis kanoniki qui audacis kantar pri amoro.

Altri esis trubaduri e pose divenis monaki. Ula Perdigon, nericha rurano, qua esis dotita per granda kapableso muzikal, esis simpatiinda a multi, sakrigesis kom kavaliero e finis sua vivo kom monako.

Tala libereso e sociala movebleso duris dum du yarcenti de 1100 til 1300, e la Eklezio nule povis agar kontre. La mulieri kantis tam multe kam la viri, la siniori ne esis plu importanta kam talentoza rurani… Evidente, onu esis dum tempo ed en medio di granda vivozeso ube la maxim grava vorto esas la Joy ! (Joyo en Ido ; tre simila vorto kad ne ?). Ma, itere, « Joy » havas plu vasta senco qua iras de la maxim grosiera plezuro sexual til la maxim mistika beateso, de la texti di Guilhelmo di Aquitania plena de sensualeso, til poezio kantanta amo al Santa Virgino .

La trubaduri volis enirar tre homala mondo ube omna emoci, deziri, melankolii ed esperi darfas expresesar… Ma sen obliviar to quo esas trans la deziro ! To esas anke la senco dil Tantrismo  : juar plene la vivo por perceptar la pleneso spiritala e kosmala qua esas exter la koncio pri desfeliceso e fino. La trubaduri havis tre libera konduto e ne vivis  koakte kun nur un spozo. Alienor di Aquitania, rejino di Francia e pose di Anglia, e matro di tri reji, inter li Rikardo Leonkordio, esis samatempe militistino ed amorantino. Or, el transportis la nocioni erotika dil trubaduri a nord-Francia e plu tarde ad Anglia. La unesma trubaduro, t.e. elua avulo, esis tre kurajoza kavaliero e granda poeto. Do, li amba esis tre komplexa homi.

Ita poeziala kanti iris til maxim alta spiritaleso. Bernardo di Ventadorn dicas : « En joyo mea kanto debutas, en joyo mea kanto permanas e finas », od altra qua konfesas : « Nur esas joyo por me, olta qua nihiligas omna altra joyo”.

Tota Europa influesis dal trubaduri :

Pos kondamno cirkum 1280 da episkopo di Paris qua refuzis la erotika nocioni dil trubaduri, multi de li fugis a Germania, a Flandria, ad Anglia, Portugal, Italia, edc…

Ton dicinte, la trubaduri esis voyajeri. Tante plu ke lia linguo kantesis, en Kastilia, en Italia, en Hungaria… e mem en la nordo di Francia  ed en granda parti de Europa ube ol konsideresis kom la linguo di amoro. La Germana Minnesänger imitis la trubaduri e tale kreis nacionala literaturo kun autori tale Wolfram von Eschenbach. En Anglia, Shakespeare esis tarda frukto dil kulturo trubadural…

Onu darfas opinionar ke Maestro Eckhart, Ioannes dil Kruco, o Francisko di Assisi debas multe al trubaduri.

La fino :

La lasta trubaduro, Guiraud Riquier, cesis kantar en 1300. Nelonge antee, Peire Cardenal ye la fino di lua longa vivo, skribis : « Me haltigas skribar, la tempi chanjas ! »

Do la tempi chanjis cirkum 1300. Ni ne obliviez ke la Templani kondamnesis en 1314, e Maestro Eckhart en 1324… Omno divenas diferanta, la katedrali ne plus konstruktesas, la famini advenas… La transmisado dil mistika tradicioni divenas multe plu diskreta. Onu eniris la tempo dil sekreta societi.

 :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::

(Libere tradukita segun artiklo da Bernard Klein en la revuo « La Vie Naturelle » [La Vivo Naturala])

KAD ON POVAS VOYAJAR TRA LA TEMPO ?

Ica questiono semblas unesmavide tote stulta, nam ni kredas e.g. ke ne esas posibla retroirar a pasinta epoko. Ma nia cienco esas ankore tre yuna e to quo eventas povas kelkafoye esar astoniva. Dum aproxime 1925, yuna studento Franca en Paris, qua promenis en la gardeno di Luxembourg, renkontris afabla viro esanta same muzikema kam il, e qua invitis lu venar a sua hemo dum la venonta sundio ; ibe lua familiani pleos per diversa muzikili. Lor la dicita dio, la yunulo aceptesis en ekmoda chambro ube homi vestizita quale dum la frua XIXma yarcento esis tre afabla ad il e pleis kun lu klasika muziko. Pos adiir la homi ed ekirir la chambro, il konstatis ke il perdabis sua klefo che lua hosti ; il do retrovenis, ma esis nulu qua respondis. Pos informir la policani en la skopo retroirar aden ca chambro e trovar sua klefo, il saveskis ke la

koncernata domo ne plus lojesis e ke la personi pri qui il parolis vivabis en 1840 cirkume. Komence, on kredis ke la studento esis jokachero o dementulo, ma pos trovir lua klefo en la chambro klozita depos multa yardeki, on egardis seriozamente lua raporto. La afero divenis tre famoza en la jurnali di ta epoko e la granda fizikisto Einstein deklaris ke « forsan esas eskaleri-gradi en la tempo e ke la yuna viro eroris pri un eskalero-grado kande il suriris ol ». Plu bona explikon, til nun, onu ne havis.
Multe plu stranja fakto mem esas la raporto da Latina kronikisti qui skribas pri viro ofrinta glaso, qua ne povis ruptesar ne esis ek vitro e povis modifikesar relate lua formo, ad imperiestro Nero. Questionita e tormentita pro ica objekto, il respondis ante mortigesar, ke il venas de tre fora epoko futura kande la Imperio Romana ne plus existos depos longa tempo. La policani tote ne trovis traci di lua origino ed on nur saveskis ke il aparabis subite en Roma. Malgre la mala fino, ico povas revigar… Posible la homi dil futuro esas ja inter ni e ni frequentas li sen savar lo.

(Segun artiklo da JEAN MARTIGNON publikigita en la n°3/2002 di LETRO INTERNACIONA)

 

AKTUALAJO – ME HAVAS DUBITI

La recenta eventi en Francia nihiligis la judiko dil spektanti. Tamen, se on reflektas bone esas tre bizara kozi. Unesme, la kulpinti pri la atenti e masakri konocesis kom deliktanti. La Usana sekreta servi avertabis la guvernisti di Francia pri la danjero reprezentata per ta homi. Segun diversa e diskreta informo-fonti anke agis lo la Franca sekreta servi (qui ne esas mala). Do pro quo presorgi ne facesis ?
Ma ico semblas esar tre bona por la soci
alista guvernerio di Francia e François Hollande

qua esas tre despopulara. Pos la sucesoz atako en Dammartin-en-Goële qua ocidis du danjeroza teroristi, danke la elita servi dil polico e la ocido en Paris dil terorista amiko dil supre dicita teroristi, desfortunoze kun la morto di quar gajo-homi en Hebrea supermerkato kashera, Hollande volas montrar su kom militestro qua savis vinkigar lua trupi. Ica omno esis tre spektaklatra. Tre spektaklatra anke esos morge la manifesto por uniono kontre la teroristi en Paris dop la flago di François Hollande. Tre signifikiva esas la refuzo da F. Hollande e dal socialisti admisar la partiso Fronto Nacional a ta manifesto ? Pro quo ? La Fronto Nacional esas legala partiso permisita ed esas nula motivo serioza por ne aceptar lua prezenteso. Ed ol nule relatas al islamisti, tote opozite. Dume, plura statestri Europana qui apartenas a la sama kasto politikal kam Hollande venos.
Semblas a me, ke en la realeso ico esas klara. Nome per ita eventi forsan previdita ed organizita de ante (stranje ke la slogano : “Me esas Charlie” aparis nur kelka hori pos la atento kom ja bone preparita sentenco), la guvernerio di Franca asociita kun altra guvernerii Europana “politically correct”-a volas haltigar la progreso dil partisi e movementi populista en Francia ed Europa. En Germania la movemento PEGIDA tre desquietigas la klaso politikal ed en Francia la partiso Fronto Nacional avancas grandapaze. Do, ico esas reakto dil westala klaso politikal por impedar la “populisti” progresar e kaptar la povo. Li konsilesis da bona psikologiisti, nam li ne plus agas racionalmente, ma impresas profunde per lo emociganta, nome per refuzar la partopreno dil Fronto Nacional, on diskrete e celite akuzas lu esas nedireta inspiranto dil atenti. Same por PEGIDA. Kad ica danjeroza taktiko havos duriva efekti ?