Category Archives: Royalist-Ido

Ica blogo destinesas a la royalisti, qui volas komunikar en la Linguo Internaciona ed a la Idisti qui havas simpatio a la royalismo.

IDO-RENKONTRO DI 2018 EN PROVINS

La Ido-renkontro esis komenconta dum la 26ma di septembro. Por povar aceptar la Idisti e mediacar por li se esus problemo, me rezolvabis adirar la Ibis-hotelo di Provins lor la mardio 25ma di septembro. Me arivis ibe senprobleme per treno departanta de la estala staciono (Gare de l’Est) ye 17 kloki, cirkume. Ma, pose, esis desfacila a me por trovar autobuso duktanta al hotelo, tante plu ke esas labori cirkum la staciono, qui igas desfacila trovar la justa autobusi. Unesme me eniris autobuso, numero 47, di qua la duktero asertabis a me ke ol vehigas til la turismo-agenteyo dil alta urbo. Ma il ridetis e trompis me. Pos ula tempo, me konstatis mea eroro e me mustis retrovenar a la fervoyala staciono per altra autobuso. La termino esis proxima al turismo-agenteyo dil basa urbo. Me drinkis teo e manjis kuko en bela e moderna kafeeyo. Questioninte la jerantino, el informas me ke la justa autobuso havas la numero 50. Me trovas lua plaso pos questionir yuna kolegiani. Cafoye, me sucesas arivar al turismo-agenteyo dil alta urbo. Desfortunoze, la turismo-agenteyo jus klozis lua pordo pro la fino di la labor-tempo e me ne trovis ulu por informar me pri la voyo surirenda. Pos erorir plurafoye, me fine e ne sen desfacileso arivis al hotelo, qua jacas en agreabla ma izolita loko cirkondata da bosketo. La tempo dil arivo esas aproxime 19 kloki, danke la somerala tempo e la bela vetero la jorno esas ankore lumoza. Me dineas  per saporoza repasto ne longatempe pose, ma me havas surprizo nam me kredis ke anke s-ro Pontnau ja esus arivinta pro ke me kredis ke il devis venar cadie, ma probable il havas tardeso pro la longa e fatiganta voyirado quan il efektigas automobile. Vespere, me iras frue a mea chambro e me spektas la televiziono.

Merkurdie, 26ma di septembro – Ico esas la maxim desfacila e penoza dio. Matine, me ne vidas s-ro Pontnau. Kad ulo mala eventis a lu ? Me questionas la persono qua okupas su pri la klienti, el savigas me ke s-ro Pontnau arivos erste dum ca dio, versimile dum la posdimezo. Quietigita, me departas por aceptar unesme Frank Kasper che la estala staciono. Desfortunoze, me eroras pri la direciono dil autobuso enirota e me mustas retrovenar ed enirar altra autobuso. Me disipas vane tempo. Kande me arivas al fervoyala staciono di Provins Frank Kasper informas me pertelefone ke il ja esas en la treno por Provins ! Il ya sucesis desintrikar su sen savar la Franca, me admiras ico. Do, me eniras la treno qua departas por Paris en la skopo donar la bonveno ad altra personi. Survoye s-ro Scholz telefonas a me por savigar ke lua treno havas neprevidita tardeso e ke il arivos erste ye 16 kloki vice 14 kloki
quale anuncita ! Me arivas en la staciono e kurtatempe pose me vidas du Germani arivar en Paris : s-ino Drogi e s-ro Heintze. Me propozas a li vartar la ceteri, ma li preferas departar quik a Provins ed opinionas ke li esas apta desintrikar su sen mea helpo. Ni, tamen, havos problemi por obtenar la treno-bilieti por Provins nam la gicheto por vendar la bilieti esas klozata pro misterioza motivi e ni mustas uzar automata aparato qua ne sucesas funcionar per Franca questioni, ma stranje, funcionas bone per la Germana. S-ino Drogi e s-ro Heintze eniras la sequanta treno e departas fidante lia kapableso desintrikar su. Pos ico, me dejunas en la staciono. Me volunte irabus aden la proxima quartero Indiana che la paseyo Brady, ma me timas ne havar suficanta tempo. Me nur kelkete promenas en la cirkumajo. Plu tarde me retroiras a la estala staciono e me vartas. Fine, pos sat longa vartado, s-ro Scholz arivas kun s-ino Riccarda Rieke (Berlinanino) e s-ino Rumi, Bulgariana habitanta en Germania. Pos la saluti, ni iras a la treno por Provins qua esas quik departonta. Ni ne vartis longatempe. Desfortunoze, la treno esas plenega e ni ne povas trovar plasi por sidar. Me plendas nia samideani qui entraprezis longa voyajo e pluse mustas stacar. Arivinta en Provins, s-ino Rieke mustas vartar yunulo qua duktos elu ad elua chambro. Elu lokacis ca chambro che afabla muliero de Afrikana origino po sat chipa preco. Pro ke me ne savas kande la yunulo venos querar elu, me konsilas ad elu vartar ilu proxim la staciono en videbla loko. Se esas ula problemo, el povos telefonar a me por obtenar helpo. Pose, s-ro Scholz, s-ino Rumi e me eniras la autobuso duktonta ni a la turismo-agenteyo dil alta urbo. Arivinta ibe, ni esas marchanta dum aproxime 10-15 minuti por arivar al Ibis-hotelo. S-ino Rumi pensas ke co es tre fatiganta pos vehado-jorno e me ne povas desaprobar elu. Fine, ni arivas che la hotelo e ni trovas caloke s-ro Pontnau e Frank Kasper qui esas ja ibe. S-ro Pontnau akompanas s-ino Rumi qua esas pasonta un nokto che la kampeyo « La Licorne » (La Unikorno) ube ja esas Marion Kasper. Dume, me telefonas a s-ino Drogi, kad el bone arivis ? Yes, ma el esas desquieta nam la klefo di lua lojeyo ne sucesas klozar la pordo. Pro ke esas vespero, me povas nule agar, ma me promisas ad elu ke se morge la problemo pluduros, ni probos trovar altra lojeyo por elu. Opozite, kande me telefonas ad elu, s-ino Rieke savigas ke el esas kontenta, omno funcionis glate, afabla yunulo (la filiulo di la lugantino) venis querar elu e trovis elu sen desfacilajo. La lojeyo esas mikra ma neta ed en bona ordino. Nula problemo. Pos la vesperala repasto, la personi prezenta en la hotelo babilas en spaco previdita por la konversado dil klienti ube on povas anke komendar drinkajo. Frank Kasper trovis mesajo da KonstantinYegupov, Rusa samideano habitanta en Anglia, che la forumo idolisto, qua questionis quale il povis kontaktar la cetera Idisti, nam il ne lokacis chambro en la Ibis-hotelo ma en altra gasteyo enurbe. Ni ne tro savas quale agar, kande me remarkas lua interretala adreso. Me sendas a lu mesajo informante il ke ni komencos kunsido en konfero-chambro dil Ibis-hotelo departante de dek kloki morge matine. La mesajo sucesas sendesar e ni esas plu quieta pri la fato di nia samideano. Ica dio esis tre fatiganta por me pro la vartado e la sucio pri la arivanta gasti. Fortunoze, nur ca dio koncernesis tale.
Jovdie, 27ma di septembro.

Lor la dejuneto Frank Kaspar naracas a ni, ke lu jus retrovenas de voyajo en
Skandinaviana landi. Diferante de Provins ube ni juas agreabla suno ankore someral, pluvis abundante ibe e la cielo esis tre desplezanta kun koldeta temperaturo. Il tamen juis ta voyajo e la homi quin lu renkontris ma il prizas la ritrovata somero en Provins. Plu tarde, ye 10 kloki komencas la kunveno en la konfero-chambro e kurtatempe pose arivas nia expektata samideano Konstantin Yegupov, qua bone parolas Ido kun bela achento quankam il asertas la kontreajo. Ni spektas unesme imaji pri la voyajo da s-ro Pontnau en Madeira. Ica vidaji esas interesanta e bone komentita. Fine, ni vidas videi ed audas kanti Idala da nia tre aktiva samideano Usana Brian Drake same kam expozo di lua verki.
Por dejunar ni iras al basa urbo ube trovesas mikra restorerii ‘ye bon merkato’ (chipa). Ni havas desfacilaji por garar la automobili e pro ke me esas l’unika qua konocas la urbo, me duktas mea samideani al quartero ube esas la aludita restorerii. La duktado ne esas facila, nam se la Idisti esas tre desintrikema, kompense li ne esas tre diciplinita e ne sequas bone. Fine, quankam me deziris irar altraloke, ni haltas avan restorerio Indiana ube ja esas Frank e Marion Kasper. Konseque la Idisti sideskas ibe e komendas simpla ma saporoza repasto. Pos la repasto, ni agas turismo e vizitas (precipue la siorini) la miniona mikra butiki dil basa urbo. Ni atingas la vicineso dil jolia kirko mezepokal Saint Ayoul e ni eniras ol, la internajo quankam bela, esas, regretinde, sat vakua. Ma kande ni ekiras, ni vidas grupi de turisti qui arivas por vizitar olu. Plu tarde, ni iras a kafeeyo di qua la muri esas ornita per desegnuri ulagrade erotika. Ibe ni drinkas sive teo, kafeo o biro. Ekirinte la kafeeyo, segun la konsili da Marion Kasper, ni  iras a kompreyo por komprar la necesa nutrivi en la skopo piknikar en libera aero nefore de la turismo-agenteyo dil alta urbo. Me prizas nur duime ica ideo, nam kande ni arivas al dicita loko, certe ankore jornesas, ma la nokto esas proxima e la aero, malgre la bela vetero, esas koldeta. Ma, multa samideani joyas pri ca pikniko e babilas plezure hike. Ni retrovenas al hotelo erste kande la nokto arivas. Ca jorno, klaramente, esis plu agreabla a me kam la tro tensiganta e fatiganta dio ante.
Venerdie, 28ma di septembro.

Pos la kunveno en la hotelo-chambro, rezolvesas irar al alta urbo anciena e vizitar ol. Unesme, ni iras a restorerio havante stilo mezepokal. Esas sat granda selektebleso por la dishi, ma la repasti esas evidente plu chera kam en la mikra restorerii dil basa urbo. La Idisti rezolvas manjar exter la restorerio sur tabli en libera aero. Esas mikra vento koldeta. Ico ne tre plezas a me, ma – fortunoze o desfortunoze – on demandas a me akompanar s-ino Rumi aden la internajo dil restorerio pro ke el kaptesis da katareto produktita per la koldeta aero vesperal lor la piknika repasto dil preirinta dio. Ni selektas plu chera e bona repasti kam ti qui restis extere e ni babilas. En ta sat obskura chambro esas bela mobli mezepokal. Lor la fino dil repasto, me komendas bona deser-disho. Tandem, ni rajuntas le cetera por vizitar ca parto dil urbo e lua charmiva butiketi anciena. La mulieri, precipue, regardas omno e Marion Kasper kompras bela espado ligna, nam el esas membro di kompanio teatral ed
intencas utiligar la espado por teatrajo (se me bone memoras parolesas pri ula rejo di Alzacia). Koram ni, el brandisas fiere ita espado. E ni departas por
spektar la vidindaji. Unesme la grupo de kelka personi quin me akompanas iras vers la impozanta turmo Caesar (nule relatante al imperiestro Romana, nam ol konstruktesis dum la XIIma yarcento). Kelke plu fore, stacas la kirko  Saint Pancrace (plu bela e plu vasta kam la kirko Saint Ayoul, ma anke sat vakua). Epigrafo sur stona plako insertita en la muro di la kirko informas ni ke la Franca heroino Jeanne d’Arc venis adhike en 1429. Kande ni livas ca loko, ni iras vers la splendida rempari. Ibe esas eskaleri por klimar sur la muri. Konstantin
La rempari di Provins
Yegupov qua esas yuna ed ajila iras sur la eskaleri e povas vidar la planajo rural qua cirkondas la rempari. Astonive s-ro Scholz qua ne plus esas tote yuna viro anke acensas sur la rempari por spektar la ruro. Personale, me agis lo plura yari ante nun, ma hodie me ne plus audacas agar lo pro ke me havas frajila maleoli e me povus danjeroze falar. Fine, guidata da Marion Kasper, ni iras a libro-vendeyo « mezepokal » quan on povas atingar per decensar prudente eskarpa eskalero (tala eskaleri esas frequa en ta ‘medieval’ (mezepokal) urbeto). Ibe on vendas inter altri danjeroza magio-libro e me questionas Marion kad el volas komprar ol, el respondas jokante a me, ke no, nam el ja habitas en Salem e ne prizus konsideresar kom « sorcistino ». La jeranto di la librerio tre interesesas pri la propagando por la L.I. e deklaras ke sen studiar nia komuna idiomo transnaciona, il povas komprenar preske omno de texto en Ido quan on prizentas a lu. Pos promenir ankore en la urbo, ni retrovenas al hotelo por ecelanta dineo e ni finas la vespero por irar al babilado-spaco dum ke la siori (ecepte me) komendas e buvas abundante biro.

Saturdie, 29ma di septembro.

Hodie esas la lasta dio ante la departo. Matine, malgre la suno, la temperaturo esas kolda. Ni mustas surhavar lanajo por ne sufrar pro la tro basa temperaturo. Unesme ni iras al turismo-oficeyo dil alta urbo jacante ne tre fore de nia hotelo. Ibe on povas komprar multa mikra objekti e karti kom memoraji pri Provins. Me prizus vidigar dal Idisti spektaklo medieval, ma ta spektakli eventas tro frue e ni ne havos suficanta tempo por dejunar. Altralatere, ni ne povas vartar li dum plura hori surloke. Me rezolvas promenigar la samideani en mikra treno qua vizitigas da ni la alta urbo anciena. Ni rividas la rempari, la turmo 

Caesar e la cirkumajo, ma me esas kelkete deceptita, nam ni ne vidas vere ulo nova interesanta. Pose esas la tempo dil dejuno. Plura Idisti e me iras a loko ube esas kelero qua dum la saturdio utiligesas kom restorerio por la « Banquet des Troubadours »  (Festino dil Trubaduri) dum la repasto di dimezo e dil vespero. Ibe, on manjas mezepokal dishi en kadro mezepokal kun homi vestizita folklorale quale mezepokani. Me propozas irar adibe. Kande ni questionas garsono, il savigas ni ke vespere forsan ne plus esos plasi, nam on devas komendar quik ca plasi kontre ke por la dimezo-repasto esas ankore multa libera plasi. La Idisti ne semblas tre entuziasmoza por irar a ca loko dimeze. Lore, Marion Kasper dicas nelaute : « Se ni ne iras adibe nun, forsan ni iros nulatempe ». Me asentas, ed el e me iras a la « Banquet des Troubadours » dum ke la cetera samideani preferas irar ad altra loko. Ni ne regretas nia rezolvo, nam la etoso esas extraordinara kun ecelanta nutrivi e legumi koquita quale dum la mezepoko. Marion prizas precipue la « hypocras » (cinamo-vino). La trubaduri kantas agreabla kanti mezepokal e pose esas spektakli kun jongladi e fairo-gluto. La homi divenas sempre plu entuziasmoza e joyoza e la etoso divenas simila ad olta dil famoza vakanco-klubo « Club Med » (me povas dicar lo, nam me olim frequentis la « Club Med »). Fine, omni invitesas dansar, me kelkete hezitas nam me esas mala dansero ma Marion Kasper susuras a me : « Me ne kredas ke ico esas tre importanta ». Konseque ni dansas amuziva danso mezepokal. Kande omno finesas, Marion e me esas ravisata irir a ca loko. Ni esperas ke la ceteri povos juar anke agreabla vespero en ta kelero. Desfortunoze, ni saveskos plu tarde ke ico ne esis posibla, nam vespere ne plus esis disponebla plasi. Nur Marion e me esis la fortunozi qui aginte sagace povis profitar la spektakli e la etoso unika di ca repasteyo ed amuzeyo.
La sequanta dio, 30ma di septembro, esis la dio dil retroveno adheme. Cafoye, esis nula problemo por la treni e la veho al estala staciono. Me nur regretis ke pro la kurtatempe duranta sejorno, ni ne povis vidar multo de ca urbo, ube esas plura muzei, merkato e spektakli  mezepokal –precipue dum la semano-fino -. Ni anke informesis ke la venonta Ido-renkontro eventos en Wuppertal, Germania.
JM :::-:::

LEGENDO : LA HOMETO DI LE TUILERIES

[Segun tradiciono anciena, ita mikra koboldo montris su singlafoye kande katastrofo minacis la suvereno regnanta en Francia : de Catherine de Médicis til Napoléon, omni timis la reda hometo.]
Catherine de Médicis 
Kande le Tuileries esabis parkonstruktigita da Catherine de Médicis, el venis adibe por habitar ca loko ; ma preske de la komenco, el hororis ica rezideyo e livis ol porsempre. El deklaris ke reda monstreto instalabis su en ca palaco, aparis e desaparis segunvole ; ke ne nur el vidabis lu, ma ke lu predicabis ad el ke el mortos proxim SaintGermain.
Pro ke le Tuileries esis tro proxima a Saint-Germain l’Auxerrois (kirko Parisana), elu livis la palaco por irar sejornar en la palaceto di Soissons ; el volis nulatempe irar a Saint-Germain-en-Laye, nek vizitar l’abadeyo di Saint-Germain-des-Prés. Tamen el ne povis evitar elua destino, nam demandinte al konfesiganto qua helpis elu an sua morto-lito, quo esis lua nomo, il respondis ke il nomesas Laurent de Saint-Germain, el krieskis e transpasis.
La reda hometo videsis dum la nokto dil 14ma di mayo 1610, kande Henrikus (Henri) IV frapesis mortigante per la kultelo di Ravaillac. Nova aparo di lu auguris la trubli di la „Fronde“ (intercivitana milito 1648-1653 NDLT) dum la minoreso di rejo Ludovikus XIV ; lor la matino qua sequis la departo da Ludovikus XVI por Varennes (1791), ube ica rejo arestesis, on vidis ita mikra koboldo misterioza jacanta en la lito dil suvereno ; on vidis lu ankore en 1793.
Dicesas ke soldato qua surveyis la kadavro di Marat en le Tuileries mortis pro pavoro dum videskar il. On kredis anke ke Napoléon I-a vizitesis da fantomo hemal, qua esis, on asertas lo, simila a la reda hometo. Il aparis unesmafoye, onu dicas, al kaporaleto (un de la surnomi di Napoléon NDLT), en Al Qahira (Kairo), kelka dii pos la batalio dil Piramidi, e predicis a la yuna generalo lua destineso futura. S-ro de Ségur, en lua Histoire de la campagne de Russie (Historio dil kampanio di Rusia), dicis ke l’imperiestro recevis ye noktomezo plura averti misterioza dum la vintro preirinta la kampanio di Rusia.
La Anecdotes de Napoléon et de sa cour (Anekdoti di Napoléon e di lua korto) raportas ke dum la monato januaro di ta yaro, la reda hometo aparis a sentinelo plasizita sur la eskalero dil kastelo e questionis lu kad il darfis parolar al imperiestro. La soldato respondinta a lu ke no, la koboldo pulsis il, e lasante ilu nekapabla movar, springis adsur la gradi, e nulu haltigante lu, arivis en la salono dil Paco e questionis chambelano kad il povas vidar l’imperiestro. S-ro de A… respondis ke nulu darfis enirar sen permiso. „Icon me ne havas, respondis la fantomo ; ma irez por dicar ad il ke viro rede vestizita, quan il konoceskis en Egiptia, deziras konversar kun ilu.“
Quik kande Napoléon videskis lu, il inkluzis su kun lu en sua skribochambro ; la konversado duris dum longa tempo ; on audis kelka vorti di ol : la imperiestro segun semblo demandis ula favoro quan on refuzis ad il. Tandem la pordo apertesis, la reda hometo ekiris e pasis rapidamente en la koridori e fine desaparis sur la granda eskalero, tra qua onu ne vidis lu decensar. Ita historio vera o ne, raportesis en la tota urbo Paris, e plura personi arestesis dal polico pro repetir ol.
Lor la Restaurado (1815-1830), la reda hometo montris su plura dii ante l’asasino di duko de Berry, ed il aparis a Ludovikus XVIII sur lua morto-lito (1824). Ni ne savas kad la kansono da Béranger inspiresis per rumoro populal, segun olqua la reda hometo esabis vidita ye aproxime la fino dil regno di Karolus (Charles) X. Lo esus anke interesiva saveskar ka en 1830,1852,1870,1871, la rumoro populal mencionis plusa apari.

Kande la famoza etnologiisto Bretona, Paul Sébillot, publikigis en 1885, en L’homme, skisuro dil Légendes de Paris, il sendis ica mikra laboruro a s-ro de Ronchaud, lore direktisto dil Muzei nacional, dum pregar ilu questionar l‘olda gardisti di Le Louvre e di le Tuileries, kad ula memorajo pri la reda hometo ankore posrestis, kad il chanjis sua lojeyo pos l’incendio di le Tuileries, e kad Le Louvre havis anke lua hemala demono. De Ronchaud respondis a Sébillot ke on povabis furnisar a lu nul informo.
Esas versimila ke altra palaci havas anke lia feulo hemal : forsan la reda hometo venis de la palaco di le Tournelles o dil palaceto SaintPaul, pos esir antee asociita a la palaco dil Cité ed al palaco di le Thermes. Lo ne esus neposibla trovar analoga mencioni che la historiisti anciena. La Palais-Royal, Le Louvre, la Luxembourg, l’Urbodomo di Paris, plus altra luxoza domegi Parisana destruktita od ankore stacanta, povabus anke havar fantomi hemal.


(Segun artiklo interretal extraktita de „ Revue des traditions populaires “ publikigita en 1889)

LA "AYURVEDA" MEDICINO DIL EQUILIBRO

Durigante la artikli pri India, ni pritraktas la temo pri la «ayurveda »,olqua esas la tradicionala medicino Indiana. Ol difuzesas en Ocidento sub la efiko di certena modo. Ita tendenco ne darfas obliviigar ke la dicita medicino esas kompleta sistemo di saneso, qua vizas riestablisar l’equilibro inter la korpo e la mento.


La unesma kozo quan me propozas a persono qua venas vidar me, lo esas askoltar su ipsa, egardar sua digesto, sua sentiveso al koldeso, sua maniero eliminar, audar sua fatigo e sua ‘streso’. » Eveline Mathelet praktikas la « ayurveda » depos dek yari, en la regiono Savoya di Francia. El pasionizis su por ca tradiciono Indiana, evanta de 5.000 yari, qua « ne flegas la maladeso, ma la persono konsiderata en lua toteso. » Ye la fino di profesionala lernado durinta dum 4 yari, el obtenis la titulo konsilantino-konsultantino segun la « ayurveda ». Agnoskata dal OMS (Organizuro mondala por la saneso) e docata en la universitati Indiana, ita vivo-filozofio konsideras ke la maladeso eventas kande la equilibro di le dosha – quin on povas tradukar per « nia forci di vivo » – perturbesas. La principo dil flegado konsistas lore ek « facar omno quon on povas por retrovenar al equilibro energial e psikologial, dum egardar la singulareso dil persono », ca praktikistino explikas. La flegado-sistemo apogesas su sur la dietetiko, la terapio per la herbori, la masajo « ayurveda »-ala, la meditado, la yogo, la kanto, edc.

Invito por riproprigar onua saneso a su
« Atencez » avertas Eveline Mathelet, « l’’ayurveda’, ico ne signifikas absorbar Indiana pulvero, nek irar por masajesar ! lo esas multe plu profunda. » En Ocidento, fakte, on tendencas rezumar ca kompleta medicino a praktiki por obtenar stando di komforto e bone-esar personal. Rekursar al « ayurveda », lo esas unesme konsultar profesionano qua efektigos bilanco personaligita – stando di la loko – pri onu, en la skopo propozar riequilibrigo. « La unesma interparolado duras sovente (ofte) dum un horo e triadek minuti. Oportas egardar la singulareso di la koncernata persono, grantar importo al maxim mikra kozi. » La bilanco energial (stando di le dosha), apogante su sur la kin elementi – aquo, tero, fairo, aero, etero -, posibligas propozar voyi por la saneso qui apogos su sur modifiki dil nutrado e dil vivo-maniero. On dicos, exemple, pri ulu ke lu havas tro multa aero (Vata), tro multa fairo (Pitta) o tro multa aquo (Kapha) ed on riequilibrigos konseque di co.
« La ‘ayurveda’ esas invito regardar, por singla persono, quale lu povas riproprigar a su lua saneso », pluse dicas Eveline Mathelet. « Mea rolo konsistas ek akompanar lu por retrodonar a lu sua autonomeso. » Jean-Claude avancis sur ta voyirado qua posibligis a lu ne nur risaneskar, ma, mem plu importanta fakto, instalar pokope nova vivo-sistemo. « Me koncieskas plu multe pri mea korpo e me nutras me per egardar plu multe to quon me sentas. » Komence, Jean-Claude sufris pro tendino-inflameso che la brakio. Ol esis rekurenta e tre doloriganta. Infiltri medikala preskriptita per la medicino alopatiala, desaparigis la doloro ma, du semani pose, ol riaparabis, dekopligita. « Eveline propozis a me la ‘ayurveda’. Kom tipala Savoya-ano, me manjis multa fromajo Beaufort. Dum un monato, me absolute ne plus manjis fromajo, to quo havis kom konsequo konsiderinda diminuto dil dolori. Pose, per plu bona nutrado, ye plu oportuna kloki, on rezolvis la problemo dil tendino-inflameso ye 99% » Ma Jean-Claude ne oblivias memorigar ke to quo fitas por la uni ne havas koakte bona rezultaji por la ceteri. « Koncernante me, kande mea korpo refuzas nutrivo, ico eniras la mento, e me konsentas. »

Un « ayurveda » adaptita al vivomaniero
La medicino « ayurveda »-ala esas saneso-sistemo inter plur altri. « Koncernante omno quo esas akuta od esas urjanta, la medicino ocidental esas tre efikiva. Cakaze, to quo la « ayurveda » povas adportar, lo esas komplemento por sustenar la vivanta forci dil organismo », explikas la praktikistino. Kompense, la « ayurveda » havas sua tota plaso koncernante la prevento (chanjo di vivomaniero), la kronika morbi (serchado dil profunda kauzi), e kaze di granda kuracadi (komplementala akompano ad observado e konstanta kontrolo medikal). En Francia, existas cento de profesionani pri « ayurveda », de qui multa de li esas grupigita en la asociuro « Ayurveda » di Francia, kreita en 2003 e prezidita da Eveline Mathelet. Sempre plu multa homi, inter qui on trovas mediki e profesionani pri la saneso, deziras instruktesar profesionale tateme. « Certeni demandas a ni adresi en India, ma me judikas ke esas preferinda instruktesar en Francia, en onua matrala linguo. » Eveline Mathelet militas por ula « ayurveda »-ala medicino adaptita al kulturo dil persono e fitanta kun lua vivomaniero. “La« ‘ayurveda’, evanta 5.000 yari, konservesis en India, ico posibligis ad olu transmisesar til ni e nia epoko. Ma lu esas universala. »
(Segun artiklo da NICOLE GELLOT en la jurnalo « L’âge de faire »)
                                                                                               

LETRO AMUZIVA

Liselotte von der Pfalz esis la bofratino dil Sunrejo Ludovikus XIV (1638-1715)

“Saint Cloud ye la 19ma di marto 1693
Me ne povas askoltar prediko sen dormar e prediko esas vera opiumo por me. Me havis hike forta tusado e durabis esar dum tri nokti sen klozar la okuli. Lore subite me penseskis, ke me dormas en la kirko quik kande me audas prediko o monakini kantar. Me iris nemediate a monakeyo ube on esis predikonta. Apene la monakini komencabis kantar ke me dormeskis e duris dormar dum la tri hori dil deala servo ; ed ico repozis me tote bone. De ca fakto vu povas konstatar, kar amikino, ke me ne havas min multe kam vu la fortunoza benediko dormar en la kirko quale anke mea pasinta honorinda patro havis.”

WILDE : ARTO E SUFRO

[Hike me prizentas interviuvo publikigita en royalista e bigota jurnalo. Malgre lua ideologiala orientizado, ica jurnalo transmisas tre simpatioza raporto pri Wilde e ne atakas lua homeosexualeso. La motivon onu saveskas dum lektar la fino di ca artiklo. La dicita texto omnakaze esas tre interesiva por lekteri havanta kurioza mento.]

La libreto publikigita dal Editerio Qui-suis-je ? WILDE esas mikra juvelo. Longatempe konsiderata kom espritozo neserioza havanta laxa mori sexual, Wilde hodie rideskovresas ; sub brileganta kuraso di estetikero e dandio, lu emocigas per lua humaneso kordiolaceranta, quan il revelas en De profundis e la Ballade di la geôle de Reading. L’autorino dil aludita verko, Danielle Guérin-Rose, esas vice-prezidanto dil societo Oscar Wilde e redaktistino di olua revuo Rue des Beaux-Arts. – C.R. – 

Questionanto Catherine Robinson – Per lua romano La portreto di Dorian Gray, Wilde produktas indigno-klamo de protesti pro ke il asertas privilejizar l’estetiko prefere kam l’etiko. Ka vu povas explikar a ni ilua koncepto pri arto ?

Autorino Danielle Guérin-Rose – Quik de la yari pasinta che la Trinity Collège di Dublin, Wilde komencas forjar lua koncepto artistal, sub l’influo da lua studio-direktanto, la veneracindo John Mahaffy, qua docas ad ilu prizar la civilizuro Greka. L’idealo Sokratal ibe instruktis ke la skopo dil vivo esas felicesar per la serchado di lo bona e di lo bela.

Lo esas en Oxford, tamen, ke Wilde kompletigos e rafinos lua edukado intelektal tra la docado da du de lua maestri, John Ruskin e Walter Pater. Amba esas laudanti di la beleso, ma segun maniero diferanta e preske opozata. Segun John Ruskin, quan Wilde adoptas kom konsilanto spiritala til lua renkontro kun Pater, l’estetiko ne povas esar sen l’etiko. Lua koncepto pri l’arto esas avan omno ligita a lo bona, t.e. ol esas tre etikala e sociala. Ruskin rekomendas filozofio luktanta kontre la maxim mala aspekti dil senfrene kreskanta industriigo e volas esar la championo dil plualtigo mentala di la laboranta klasi per l’edukado pri arto.
Lo esas dum la triesma lernoyaro, ke Wilde asistas la kursi da Walter Pater, ma ilu konocas e ja prizas lua libro Studies in the History of the Renaissance, quan il sempre nomizos lua „ora libro“. Pater esas, lu anke, erudito ed estetikero, ma ilua koncepto esas multe plu hedonista e sensuala. Segun il, la serchado por la sento e la juado, qui povas naskar per „ecito intelektal“ esas esencala. Kom adepto dil teorio „dil arto por la arto“, il rekomendas la personala realigo kom „la maxim importanta skopo di la vivo“. Lua docado esas revelo a Wilde, ilqua rikonocas en ol lua deziri maxim profunda. Lo esas la desklozo di su ipsa laudata da Pater, qua de nun esos lua credo. Sublimigar onua vivo til igar de ol artoverko esos la doktrino qua formacos la spino di Dorian Gray, olta quan Wilde ipsa esforcos praktikar, e malgre omno, til lua lasta vivosuflo.

Questionanto – Kande André Gide aludas „la frenezioza gusto dil vivo“ quan revelis a lu Oscar Wilde, quon signifikas ico ? Ka lia amikeso esis ulo altra kam nur intelektal ?

Autorino – Wilde renkontris Gide lor sejorno en Paris dum novembro 1891. Lo esas lua amiko Pierre Louÿs qua prizentis l’unu a l’altru en la kafeeyo di Harcourt, olqua jacis ye la Placo dil Sorbonne. Wilde ne atraktesas sensuale da Gide, ma ica yunulo evanta 22 yari (Wilde evas 36 yari) interesas ilu per lua inteligenteso e lua kulturo. Ed il presentas ke lu celas, sub lua severeso protestanta, sekreta febro, juado-deziro nekontentigita. Ilu esos ta qua revelos lu a su ipsa, per instigar lu asumar sua personaleso, vivar sua vivo intensamaniere, per transpozar ol a la feldo dil arto. Per ico Gide esos samatempe konquestata e perturbata pro ke Wilde splitigis lua omna certaji, pro ke il instigas lu existar plene, mem se ico esas danjeroza. Nefatigeble, il instigas lu rikonsiderar sua vivo ye la vidpunto di la libereso e di la fantazio, per koaktar lu senhalte konfrontar su kun su ipsa, transformar su e realigar su. Ico ne eventos senpene. Gide aturdita, facinita, e forsan amoroza („Wilde ! Wilde ! Wilde !“ tale lu skribis transverse en lua diario) ne plus savas ube lu esas mentale. „Depos Wilde, me existas nur tre poke“, lu skribas a lua amiko Paul Valéry, pos la departo da Oscar por retroirar a London. Wilde propozas a lu vivo exaltanta e terorigiva, di qua la extrema punto esos probable atingata lor l’aventuro sulfoza dil kafeeyo di Biskra, quar yari plu tarde, kande Gide devoras per la okuli la bela fluto-pleanto adolecanta sidanta proxim li, e ke Wilde susuras a lu ita parolo di proxeneto : „Dear, ka vu volas la yuna muzikisto ?“
Autorino – Oscar Wilde ne esis la subornero di Gide, ilqua ja travivabis aventuri homeosexual, ma il posturas kom inicianto e revelanto, quale esos lo, plu tarde, Ménalque, la persono kreita da Gide por la libro Les nourritures terrestres, ilqua esas la literatural sozio apene maskita di Oscar Wilde.

Questionanto – Oscar Wilde skribis a Gide ke la karcero „chanjis lu komplete“. Ka lore pro co il renegis lua vivo sexual e lua individualista etiko ?
Autorino – Lo ne esas ye la vidpunto dil mori sexual ke Oscar Wilde expresas su kande il deklaras ad André Gide ke la karcero chanjis lu komplete. Itadomene, il restis la sama e refuzas renegar su : „Poeto enkarcerigita pro amoro a la yunuli amoras la yunuli“, lu skribos a Robbie Ross. „Chanjir lua vivo-maniero esabus agnoskar ke la geyeso esas desnobla.“ Same il nule intencas renuncar lua individualista etiko. Wilde restas tiloste individualisto. Pro ke il esas fidela a la filozofio fundamental di lua existo, il reprochas a su ne lua konduto, ma trahizir lua individualismo per apelar a socio, quan il desestimas por agnoskar lu kom justa kontre markezo de Queensberry, patro di lua yun amorato, Bossie.“ La unika ago shaminda, nepardonebla e porsempre desestiminda di mea vivo esis renuncar mea principi til apelar a la helpo e protekto dil socio“, lu deklaras en De profundis, olqua esas la longa letro quan il skribas en la karcero.

La chanjo quan il aludas esas ye altra nivelo mental, nome olta di lua relato ad altri. Wilde, qua havis fola jenerozeso, nulatempe esis indiferenta a la altri. Ma, quale lu skribis en De profundis : „Me pleis esar flananto, dandio, viro segunmoda.“ Il plenigis lua vivo per plezuri. Enkarcere, il deskovras altra mondo, tote stranjera a lua vivosfero, ube il ne plus esas ulo. Por eskapar la desespero e la dementeso, lu mustas nur aceptar la sufro, submisar su ad ol kun humileso e trancendar ol por divenigar ol ulo nobla, e por ke ta sufro esez departo-punto a nova vivo.
Lo esas la kompato por la fato di lua kompanuli subisanta la sama desfortuno kam ilu, qua sustenos lu en ca espruvigo. En la fundo di lua celulo, il deskovros la sentimento di solidareso kun ti qui sufras. Lor lua liberigo, il skribos du longa letri a la jurnali por protestar kontre la nehumana traktado dil enkarcerigiti, e tote aparte olta dil yuna pueri. Il vidabis uli de li, teroranta ed hungranta, en Wandsworth ed en Reading, ed ico lacerabis a lu la kordio. Lo esas anke por atestar pri la harda
realeso dil enkarcerigo ke lu skribos lua splendida poemo, La Ballade de la Geôle de Reading. Camus asertos ke lo esis la deskovro di la sufro qua posibligis a Wilde „konoceskar la sekretaji dil arto“ e skribar „un de la maxim bela libri naskinta de la sufro di viro, De profundis.“

Questionanto – En lua indijanteso karceral, Wilde deskovris la Kristo. Ka vu povas dicar ulo konciza pri co ?
Autorino – Me ne savas kad on povas dicar ke Wilde deskovris la Kristo, o se il tote simple ritrovis lu. La relato di Wilde a la religio esas ya ambigua, ma il sempre atraktesis dal katolikismo, ed il aceptesis en la Eklezio Romana kurtatempe ante mortar. Lua religiala sucii ja trairas uli de lua poemi evanta de 1881. En Oxford, sub l’influo da un de lua amiki, Davis Hunter Blair, qua, cetere, divenos la superiora patro dil abadeyo di Dunfermline, Wilde esos preske konvertonta su (il esis de protestanta origino). En lua chambro tronsidis mikra statuo ek gipso reprezentanta la Virgino e portreto pri la papo. Ma lo esas fakte en la karcero ke Wilde turnos su vere a la Kristo. En la sufri dil Kristo, il trovas rifortigo kompense ad olti quin lu subisas. Lo esas la spiritala dimensiono marveloze homal di Jesu qua emocigas Wilde profunde. La Kristo esas fratulo en sufro, vexita, trahizita, qua subisis la kruela moko dal homi e la neflexebla hardeso di la lego, quale il ipsa subisis oli.

En la mentala okuli di Wilde, la Kristo esas poeto : la plaso dil Kristo, vere, esas inter la poeti, lu skribas. Lua tota vivo esas la maxim marveloza de omna poemi. Il esas la suprega artisto di qua la perfekteso e la personeso facinis la mondo dum la sucedo dil yarcenti, eceptala ento apta grantar a la pekanti ed a la desfavorati ita imaginiva simpatio, olqua, en la domeno dil arto, esas l’unika sekretajo dil kreado. Parpensante profunde pri ca temo, Wilde opinionas ke Jesu esas la suprega artisto, la unesma en la Historio qua lokizas tante alte l’anmo di la homo. La Kristo esas ta qua shokpulsas la reguli en totala libereso, olqua unionas la santo e la pekozo en lua amo senlimita. Lua etiko konsistas tote ek simpatio, juste to quo devus esar l’etiko, same kam lua yusteso esas tote poezial, juste to quo devus esar la yusteso. La nemezurebla mizerikordio dil Kristo purigas l’anmo di Wilde e pardonas ilua peki. Pro ke ta qua vivis inter la lepriki e mortis krucagita inter du furtisti ne povas esar a lu nepardonema judiciisto. Oportas irar a karcero por intelektar ico, Wilde skribas. Omnakaze, forsan lo valoras la peno irar a karcero.


(Interviuvo efektigita da CATHERINE ROBINSON e publikigita en la jurnalo PRESENT)

MATRO SHIPTON

[Matro Shipton esas la maxim famoza sorcistino e profetino Angla di omna tempi.]

La granda sorcistino Angla Matro Shipton

Matro Shipton (1488-1561) esis grandega sorcistino en lando ube omnatempe la sorcarto esis prosperanta e la sorcistini grande egardata e respektata e kelkafoye politikale influoza (nur pokega homi savas lo, ma la pasinta chefa ministrino di Anglia – Margaret Thatcher (1925-2013) – esis sorcistino tre altaranga). Notinda anke, ke ne nur la sorcarto e la sorcisti esas tre estimata en Anglia, ma anke la okultismo – diferante de la kontinentala landi – e la patriota sorcistini ed okultisti (inter li la alte iniciita framasoni) pleis tre importanta rolo por divenigar Anglia la maxim povoza e richa lando dil mondo dum la XVIIIma e XIXma yarcenti e por ganigar da ol omna militi quin ol entraprezis til nun. Por retrovenar a nia temo, Matro Shipton predicis plura eventi qui esis fasononta la mondo moderna. Yen mikra rezumo pri la vivo di un de la maxim granda profeti dil mondohistorio, qua porsempre markizis la historio Angla.
Ico, forsan, ne esas koincido, nome la profeti e la vizioneri sempre aparis dum la maxim konfuza e desquieta epoki, kande granda chanji eventis. ‚Itaque‘ dum tala periodo, lor bela nokto someral di 1488, yunino parturis nelegitima bebeo, en Yorkshire.
Lor lua nasko, Ursula Sondheil esis infirma, ma on esis balde parolonta pri elu kom profetino sub la nomo di Matro Shipton. El esis misformacita ma el havis ajila mento. Tale, elu lernabis lektar e skribar multe plu rapide kam la plu multa pueri samevanta. Ye 24 yari, elu spozigis karpentisto ordinara di qua la nomo esis Toby Shipton, di Spipton, proxim York. Lua reputeso kom klarvidantino frue difuzesis a tota Anglia e mem ad Europa. Plura centi de kurioza homi amaseskis cirkum elu ed askoltis tre atencoze lua sibilatra paroli.
La legendo asertas ke el naskis en la kaverni proxim la kastelo di Knaresborough. Tamen omna detali koncernanta la nasko e la ‚kindeso‘ di elta qua divenos Matro Shipton transmisesis de boko ad orelo dum plu kam 150 yari, tale nulu konocas la cirkonstanci reala cirkondanta lua unesma vivoyari.
To quon ni tamen savas, lo esas ke depos 1641, plu kam 50 verki redaktesis pri elu e ke lua historio markizis la kolektiva imaginado dum plura yarcenti. La nombroza raporti, kelkafoye piktita o mem brodita vidigas da ni la forta impreso agita da Matro Shipton a lua cirkumanti.
La historio, exemple, raportas ke yuna nobelo esabus veninta konsultar ica profetino por saveskar kande finus la vivo di lua patro. Ica yunulo bezonis pekunio e ne plus povis vartar por recevar lua heredajo.
Matro Shipton dicis nulo a lu. Ita yuna viro maladeskis kurtatempe pose. Itaque la patro di ca laste dicita venis luafoye konsultar Ursula, esperante ke el povus helpar lu por salvar ilua filiulo. Elu respondis :
„Ti qui pacientesas dum esperar la morto dil altri,
Venigas lia propra transpaso,
La tero quan ilu tante serchis, balde il surhavos,
La tero di lua fieracheso, en lua tombo…“
Balde pos la morto di ca yunulo, la novajo pri la cirkonstanci di lua transpaso e pri la predico da Ursula Shipton kreskigis la timo cirkondanta ita misterioza muliero. Ica pavoro sempre existis mem longatempe ante elua mariajo. Onu ya rakontas ke el developabis doti pri sorcado por venjar su kontre ti qui persekutis elu, kontre ilti ed elti qui mokis lua ledeso. Nome, plura personi rakontis ke el esis la „filiino dil diablo“, t.e. sangodurstanta sorcistino qua reprezentis danjero por elua vilajo e precipue por la infanti e pueri.
La nasko e la kindeso di Ursula Sondheil
Segun rumori, la matro di Ursula nomesis Agatha ed esis orfanino neinteligenta ed ociera. Elu preferis okazionala prostituco kam laborar kom menajistino o koquistino. La legendo dicas ke viro seduktis elu e ke lu konsentabis grantar ad elu ula komforto, kambie di sexuala avantaji. El do gravideskis de ca viro. La homi raportis ke ta viro esis tam kolda kam glacio, e ke lu ne semblis prizar ica gravideso.
Cetere, kande elu gravideskis, lua vicini postulis ke el persequesez pro prostituco koram la lokala judiciisti. El mustis esar tre kurajoza, nam el evis nur 15 yari kande el ed elua enorma ventro prizentesis a la judiciisto. La persequo abandonesis nam lua amoranto igabis gravida du plusa mulieri di la sama vilajo.
La legendo rakontas, ke el naskis ulaloke en la cirkumajo dil fluvio Nidd, dum varma julio-nokto, lor ke la tondro grondis. Ico eventis tote proxim anciena jaceyo ube l’aquo posedas mistika povi. Mikra Ursula komencis vivar en desfortunoza kondicioni. La akushistino, qua naskigis elu, raportabus ke ca bebeo esis enorma e misformacita.
La yuna matro esis povra, ma elua amoranto duris helpar elu por mantenesar en vivo. Nulu savas quale el agis, ma elu mem sucesis konvinkar sacerdoto baptar elua infanteto, malgre l’opozo da la lokani. Nome, lo esis tre rara, itaepoke, ke infanto nelegitime naskinta baptesez, ultree elta havis anke la reputeso esar filiino dil diablo. Lo esas l’abado di Beverley, qua aceptis la demando da Agatha, mem se ita laste dicita habitis ye plu kam 60 milii de Knaresborough.
Segun la rakonteri, elua matro donabus Ursula ad adoptanta matro lor ke el evis du yari. Koncernante Agatha, elta trovos refujeyo en kuvento ube elu pasos lo cetera di elua vivo.
La legendi rakontas ke la yunineto qua esis matro Shipton esis inteligenta e malvolanta. Ulafoye dum ke el laboris extere, lua adoptanta matro audis ca infanto kriar tre forte. El probis enirar la domo, ma nevidebla forco impedis el agar lo. El demandis lore la sokurso da lua vicini, qui anke esis nekapabla penetrar aden l’internajo di lua domo. Sacerdoto qua preteriris vidis ica ceno. Il quietigis la homi e sucesis kombatar la nevidebla forco e fine iris en la domo. La bersilo esis vakua, nam la yuna Ursula, tote nuda, ridetanta, sidis avan la herdo. Posiblesas anke, ke la adoptanta matro inventis plura rakonti quale olta por celar elua ofte neglijanta konduto a ca infanto.
Ursula kreskis e la historii pri lua adoleco-tempo e la debuto di elua adulta vivo esas nur laudo a lua ledeso. Elu, probable, ardoroze revis, quale omna cetera yunini samevanta, pri charmanta princo. Nulu pensabus, ke, uladie, lu povus asistar elua mariajo, tamen karpentisto, nomata Toby Shipton, propozis spozigar elu. Pluri kredis, ke il esabis sorcata e ke elu versimile utiligabis ula amoro-pulvero od irga elixiro por ke il amoreskez pri elu. Lo esas en 1512, lor ke Ursula Sondheil evis 24 yari, kande el divenis Ursula Shipton.
Ita periodo esis importanta por Anglia, nome Henrikus (Henry) VIII kronizesis recente kom rejo e ja konquestabis la kordio di ilua populo. Inter lua konsilanti esis Thomas Wolsey, filiulo di buchisto di Ipswich, futura arkiepiskopo di York e kardinalo en Roma.

MATRO SHIPTON DIVENAS FAMOZA

La vivo esis probable multe plu facila por matro Shipton nun, pro ke el esis mariajita. Elu ed elua spozulo ne havis filii ed esis sat prosperanta. Lo esis un monato pos elua mariajo kande, unesmafoye, vicini venis ad elu por demandar konsilo. Kamizo e subjupo desaparabis ed ica furto esis astoniva misterio por la vicinaro, nam ica vari esis prefere kustoza itaepoke.
Matro Shipton dekaris nur ke el savis tre bone qua furtabis ca vestaji, e ke el agos lo necesa por ke ita havaji retrodonesez. El furnisis kelka indiki ad elua vicinino. Ita laste dicita, quale lo esis previdita, iris a la kruco dil merkato en Knaresborough. Lore ula muliero venis adibe kun la desaparinta vesti. Ica nekonocatino komencis dansar e kantar :
„Me furtis mea vicini, regardez me, me esas furtistino e me montras lo a vi.“
El retrodonis la vesti, reverencis e foriris.
Plura misterioza eventi simila grande kontributis ad establisar la reputeso di matro Shipton. Samepoke el predicis la falo dil kloshturmo di la lokala kirko e la transpaso di sinioro vizitanta ca regiono. Elua reputeso difuzeskis a tota Yorkshire.
Lo esas dum ita epoko, ke rejo Henrikus VIII, kurajigita da Thomas Wolsey departis a milito e rezolvis invadar Francia. Anglia, lore, ne havis stabila armeo e rekruto intensa komencis en ca tota lando. Lua trupi desvinkis plurafoye, ma la rejo esis obstinema ed en 1513, per la helpo da Austriana mercenarii sendita da imperiestro Maximilianus, il obtenis lua unesma vinko importanta, ica batalio surnomizesis „The battle of Spurs“ (La batalio dil Sporni).“ Matro Shipton previdabis ica evento.
Thomas Wolsey, qua konvinkabis rejo Henrikus departar a milito por trovar glorio, grande laudesis e konsideresis kom un de la precipua responsivi dil vinko Angla. Por dankar ilu pro lua saja konsili, il nominesis kom sinioro kancelero di Germania e kardinalo en Roma. Wolsey volis divenor papo, e dum vartar lua nomino a ca ofico, il vivis quaze princo kun nombroza servisti. Il konstruktigis por su mem plu granda domo kam olta di la rejo, hodie nomata la Korto di Hampton ed il fondis l’universitato di la Eklezio dil Kristo.
Matro Shipton surnomizis ilu „la taliita pavono“ :
„Kande la taliita pavono perdos lua unesma plumi,
lu ofros granda spektaklo a la tota Tero – dum ula tempo -, ma lu desaparos kurtatempe pose e lua tota glorio duktos a nulo.“
Kardinalo Wolsey esis tamen odiata en la tota lando. Anke niaepoke, la kancelero esas rare la persono maxim populara di la guvernerio, nam lu esas la persono qua jeras la imposti. Wolsey, dum la absenteso di rejo Henrikus, esis mastro di Anglia. Imposti sempre plu pezoza postulesis e la habitantaro di ca lando sufris pro co.
Lo esis tempo kande esis desfacila vivar, la novaji voyajis lente ed omni questionis su pri la rezolvi dal nova mastro di ca lando ed anke pri la milito entraprezita da rejo Henrikus kun multanombra filiuli, patri e fratuli di la homi di Anglia. La novaji difuzesis nur parole per voyajanti, migranta vendisti e per komercisti, e, tro ofte ica informi esis eroroza od inventita. Matro Shipton, mem se el habitis en izolita domo, esis plu bone informita kam omna ceteri.
Sempre plu multa homi venis por konsultar Ursula. Mem kelkafoye vizitanti su prizentis sub falsa nomi e la profetino savis tamen exakte qui li esis.
Un de ta vizitanti esis l’abado di Beverley, qua, nun oldeskinta, komencis timar la reformi impozita da Wolsey a la mikra kongregacioni. Lor lua vizito, matro Shipton ne havis tre bona novaji por lu. El explikis ad il quale Wolsey esis hungrigonta la rejio, aparte la kongregacioni maxim izolita, ke la povri e la maladi balde ne plus povos trovar refujeyo en ula kirki e monakerii, ke pluri inter li privacesos de edukado… e ke la rejo same kam lua parlamento renegos Wolsey dum la venonta yari e ke ita laste dicita mortos en deplorinda kondicioni.
Wolsey diveninta la viro maxim potenta e timata dil rejio, pluri de la profetumaji da matro Shipton parolis pri lua futura agi e pri lua falo.
Ita laste dicita informesis rapide pri la reputeso di ca profetino e ke el predicabis ilua falo. Il imperis do tri viri, duko de Suffolk, Charles Brandon, same kam la sinioro de Arcy di Yorkshire e la sinioro Percy, komto di Northumberland por irar renkontre a matro Shipton e vidar per lia okuli kad la rumoro havis fundamento, kad el esis vera sorcistino.
Kande li arivis avan la domo dil profetino, elta ja esis extere, ridetanta ed el invitis la tri viri sideskar en la internajo, avan bona fairo-herdo. Kande li esis sidanta komforte en la domo, un de la viri asertite dicabus : „Vu ne esus tante afabla se vu savus qui ni esas e por quo ni esas hike…! „
„Me kredas ke la anuncanti yurizesas bone aceptesar…“ el respondis milde dum ofrar biro a li.
„Vu savas por quo ni esas hike ? Vu dicis ke la kardinalo nulatempe povos vidar York, ed il tote ne prizis ico…“
„Me nulatempe asertis ke il ne povos vidar York, el dicis polite,me nur dicis ke il ne povos enirar ita urbo dum lua vivotempo…“
„Bone“ la duko parolis heziteme, „il dicis ke la venonta foyo kande il esos en York, vu brulesos sur granda rogo.“
„Ni vidos kad ico povos eventar“ lore dicis la profetino.
Pos ica vorti, elu jetis elua fulardo aden la herdo. La flami tushis ol, ma ne kombustis ol. Lore el riprenis olu e deklaris :
„No, me ne kredas ke me mortos kom brulita homo.“
El regardis duko de Suffolk. Ita homo e lua du akompananti sudorifis pro pavoro, la pavoro pri la sorcarto. Un de la viri audacis questionar elu kad elu savas to quon destinos ad ili lia futuro. El divenis subite tre trista e deklaris ke el vidis li kom mortinti sur la pavizita chosei di York.
Kande kardinalo Wolsey informesis pri la dicaji da matro Shipton, il rezolvis departar de London por irar a York. Ita voyajo esis longatempe duronta e danjeroza, tamen lua vera arivo-loko ne esis York, ma Cawood, urbo ye dek milii plu sude. Wolsey intencis acensar la turmo di Cawood, dum esperar vidar York de ta loko. Forsan ye la jorno-lumo, il sucesus reale vidar parto de ca teritorio.
„Elu dicis ke me nulatempe povos vidar York“ ridetachis la kardinalo.
„Respektoze, el ne dicis ke vu ne povos vidar York, el dicis ke vu nulatempe eniros ol.“ un de lua kompanuli korektigis.
„Nu, ni irez adibe e ni brulez elu !“ pluse dicis Wolsey dum regardar la bordumo dil foresti vicinesanta York e kelka domo-tekti apene videbla. Ma dum ke lu prontesis livar Cawood, la kardinalo videskis sinioro Percy, komto di Northumberland akompanita da kelka gardisti.
„Ka vi venis por me ?“ Wolsey questionis.
„Fakte yes ho sinioro, nome la rejo postulas ke vu retroirez a London por afrontar akuzi pri stato-trahizo.“
Lo esas sur la choseo, akompanata da severa gardisti, ke Wolsey komencis lua voyajo di retroveno, sen arivir en York. Dum la voyajo il divenis tre malada e l‘eskorto mustis haltar en monakerio di Leicester por ke il flegesez. Il divenos ibe dementa e transpasos ibe, en deplorinda kondicioni quale predicabis lo matro Shipton. Kom konsequo di ilua morto, la reputeso dil profetino haveskos nekredebla dimensioni, talgrade ke el divenis vivanta legendo.
La parlamento ultree judikis ke l’Eklezio prenabis tro multa povo e rezolvis facar severa aranjuri. Pluri de la fidel amiki di Wolsey pagis la preco pri co, inter li esis sinioro Percy e sinioro d’Arcy qui ocidesis sur la choseo di Yorkshire.
Henrikus VIII mortis ye la 28ma di januaro 1547, poslasante chanjita lando, tre diferanta de olta di qua il heredabis 40 yari ante lore. La anciena potenteso dil Eklezio mezepokal esabis ruptata, la parlamento esis nun la nova autoritato. La filiulo di Henrikus VIII, Edwardus VI evis nur 9 yari kande il heredis la rejio Anglia. La profetino anke parolabis pri ilu :
„Por pia e dolca princo, krear spaco
ed en singla kirko preparar balayilo,
nam ita princo qua nulatempe naskos divenigos la razita kapi desesperanta.“
La parturo por la yuna princo esabis brutal, e la cezarana operaco quan la akushistini mustabis efektigar mortigis ilua matro, Jane Seymour. La razita kapi – la monaki – havis serioza motivi por desquieteskar, nam la konflikto inter la protestanta e katolika eklezii plumaleskis sempre plu multe e la protestanti divenis dominacanta.
„Lore la populani armizos su,
E la maligneso di muliero produktos multa malaji.
Fiereso mortigiva di Oh ! deskonkordi odiinda di Oh !
Frati por regardar la vivo dil ceteri.
Ma l’ambicio esas tante mortigiva,
la grifono feroca perdos lua kapo.
Kurtatempe pos la transpaso di la leono,
per dolca kruelajo.“
El predicos anke :
„Damo vertuoza lore mortos,
por augmentesar vers la alteso tante alta,
Elua morto produktos altra joyo,
A persono qua multe nocos la rejio.“
Fakte, la populani, fatigata per la kaoso e l’anarkio qui regnis, armizis su. Obskura tempi anuncesis por Anglia, la preci plualteskis rapide e la populani esis sempre plu povra. Rejo Edwardus VI mortis kande il evis nur 16 yari pos apene plu kam kin yari di regno-tempo. Dum unesma periodo, lua onklulo, Edwardus Seymour, pose dum duesma periodo, Dudley, esas la forta viri di ca lando. Ita laste dicita esas ambicioza homulo, qua intrigas e profitas la deskonkordi por guvernar e pluricheskar. Il nominigas su kom duko di Northumberland. Il sucesas konvinkar Edwardus ke lua fratini (Maria (Mary) la katolika e seniora ed Elisabeth) esas danjeraji por la krono e ke lo esas plu bona deklarar eli kom bastarda, tale impedante por eli la tron-heredo. Vice eli, Jane Grey, sincera amikino dil rejo, selektesas oficale por heredar la trono. Ico esas avantajoza por la duko, nam lua propra filiulo mariajesis kun Jane.
Kande il mortas en 1553, Jane agnoskesas dal Konsilantaro di regenteso kom rejino. Elua familio instigas el aceptar ico. Ma, sen susteno, non dii plu tarde, el ekpulsesas de la trono, (pose subisas la morto-puniso ye la komenco dil sequinta yaro) segun impero da Maria (Mary) Tudor, fratino dil pasinta rejo. Lo esis harda epoko, la nova rejino esanta tilextreme katolika, la protestanti persekutesas en la stradi, la habitantaro esas desunionita e mem plura personi brulesas dum ke li esas ankore vivanta.
Matro Shipton surnomizos el Alecto, ed expresos ica profetumajo :
„Alecto pos asumir la krono ;
E la mitri erektesos, e la kapi falos,
En Smithfield la sango fluos.
Anglia asociesos ad Hispania.
Kelki probos nocar li, vane.
Alecto, lore, de la vivo foriros.
E la sacerdoto pontifikal mortos.“
La sango, fakte, fluis en Smithfield e kande Maria Tudor mortas dum matino di novembro 1558, lore kelka hori plu tarde, transpasas anke Polona kardinalo importanta. La transmondesko di Maria Tudor esas signo dil fino di ero e la komenco di altra ero. Anglia ne plus esos la sama lando. Ma, adminime, la violento cesis e la vivo semblas rikomencar quale ol esis olim. Nova rejino kontroleskas ca lando e lore komencas la longa regno di rejino Elisabeth I-ma. El evis 25 yari kande el prenis la povo e nulatempe esis mariajonta su. El regnos dum plu kam 45 yari e retrovenigos paco e fiereso aden elua lando.
Quale el predicabis lo, matro Shipton transpasos en 1561, ye la evaluita evo 73 yari. El poslasos tre multanombra profetumaji pri la venonta yari. El predicis la morto dil rejino e la kronizo di James VI en 1603, same kam militi, la granda pesto di 1665, l’incendio di London en 1666. Hodie, kelki de lua predici ne plus semblas esar tante obskura a ni. El predicabis, exemple :
„Esos veturi sen kavali e la mondo konocos la plago dil acidenti. „
El anuncis la veno di la interreto :
„ La pensi trairos la mondo en un instanto.“
Kande el predicabis :
„La homi marchos super la fluvii e sub la fluvii, la fero flotacos sur l’aquo.“
Lua samtempani probable questionis su quon el aludis. Nunepoke, la navi e la submara navi fera esas kustumala kozi, ma itaepoke…
Matro Shipton predicis plura eventi historial qui esis fasononta la mondo moderna. La desvinko dil Hispana armada, exemple :
„E la ligna kavali dil monarko di Westo destruktesos dal trupi di Drake.“
Per plu longa strofo, el profetumis ke Sir Walter Raleigh apertos la Nova Mondo a la Britaniana komercisti :
„Sur maro senbridigita e ventoza
Nobelulo navigos
Qua ne mankos trovar
Lando nova e marveloza
De-ube il adportos
Herbo e radiko…“
La dicita herbo esis evidente la tabako e la radiko esis la terpomo.

Esas tre probabla ke la dicaji da matro Shipton dum la sucedo dil tempo, esis exajerita ed interpretita… Ma to quon ni savas, lo esas ke el reale existis, ke el markizis la popul-imaginado e la historio di Anglia porsempre. El meritas, sen irga dubito, ke lua nomo esez en la rango dil maxim granda profeti di la mond-historio.

(Segun interretala texto da DAVID MAGNY)
(Ek Kuriero Internaciona n° 3/2014)

AKTUALAJO OCITANA

OCITANIA
“Multa gimnazii di sud-Francia supresis la kursi dil Ocitana linguo. E se ne ja esas preciza informi, on dicas ke multa kursi ne plus facesos. En la kazo di Muret, Pins et Justaret e Le Vernet multa gimnaziani ne plus recevos docado pri la Ocitana.” Personale, malgre ke me ne havas simpatio por la Ocitanisti me tre regretas lo, nam parolesis pri kursi libere selektita e la Ocitana esas linguo aborijena kontre ke on obtenas pekunio por docar la Araba e la Turka qui esas tote stranjera lingui.

IDO-RENKONTRO DI 2014 EN PARIS

13ma di julio (sundie) – La vetero esas pluvema, me aceptas, quale ico esis previdita, s-ro Scholz che la fervoyala staciono “Gare de l’Est”. Ni arivas senprobleme a nia gasteyo CISP, bulvardo Kellermann. Poka tempo pose ni vidas arivar s-ro Heintze akompanata da afabla yuna muliero qua helpis lu trovar la voyo, malgre lua nesavo di la Franca linguo.

14ma di julio (lundie) – Plur Idisti iras por asistar la defilo dil nacionala festo Franca. Ma ico ne tre interesas me e me timas la turbo. S-ro Pontnau e me iras a la palaco di Luxembourg. Pos kelke promenir til la insulo Saint-Louis, ni dejunas en Chiniana restorerio di la Quartero Latina. S-ro Pontnau parolas sucesoze Chiniane a servisti. Plu tarde ni rajuntas la ceteri por vizitar la Quartero Marais (Marsho) e la « Place des Vosges ». Sub ardoroza suno Gaël Richard vizitigas da ni la belaji di ca urbo-parto, quan il bone konocas (anciena stradeti, diskreta muzei e monumenti). Che la « Place des Vosges » quan me ne plus vizitis depos dek yari (lor vizito di Paris da nia samideano Vilis Stakle), me esas tre shokata. Ibe, on vidas sur la benki e sur la gazono homi qui brunigas su sub la suno e qui esas nura blanki. Esas en ca loko nula persono veninta de la « diverseso » quale on dicas hodie e qui altraloke esas omnube. E, sat ofte, esas mem plu grandanombra kam la aborijena Europana blanki. Mentale me maledikas ica privilejiziti, qui pensigas da me pri la nobeli dil tempo ante la revoluciono di 1789, e me deziras a li omnaspeca desfortunaji en la futuro. Pose, ni trairas la « rue des rosiers » (strado dil rozieri), olqua esas la strado Hebrea di Paris. Ni vidas tre exotika ortodoxa Hebrei. Granda impreso di kalmeso e sereneso ; ma ye la predio manifestanti por-Palestina atakis sinagogo en Paris. Kad ica kalmeso esas trompiva ? Me havas l’impreso (forsan nejusta), ke la Hebrei di Francia « dansas sur volkano », quale on dicas en la Franca ‘patuazo’, t.e. li vivas ankore pacoze ed agreable ma kataklismo, quan li ignoras, proximeskas e povas glutar li irgekande pro la grandanombra komunajo Mohamedana di Francia, qua ne esas amika a li.

15ma di julio (mardie) – Matine laborkunsido. Posdimeze me iras a Versailles por vizitar expozo pri Chiniana arto e civilizuro. Ma fine me renuncas ta vizito pro ke me ne havos suficanta tempo por retrovenar justatempe a la CISP por la dineo. Donald Gasper di Hong Kong, qua esas tre desintrikema, malgre ke il ne esas lokano, sucesis agar lo. Notinda, ke cayare, esas tre multanombra Chiniana turisti malgre la desagreablaji quin li subisis dal furtisti pro la dessekureso nun submersanta Francia. Me astonesas anke pro la fakto, ke li semblas esar tre individualista e nule agas – quale me supozis antee – grupope.

16ma di julio (merkurdie) – Dum la matino esas itere laborkunsido. Ol aludas la vivo di Couturat. S-ro Pontnau montras video pri lua recenta voyajo en Armenia e Gruzia. Gaël Richard vidigas texti e fotografuri pri la vivo di Couturat e lua proximi. Arivas eleganta e diskreta siorulo, qua esas la nepoto di sioro Leau, un de la pioniri di la Delegaciono.

Posdimeze, s-ro Pontnau e me departas por irar a le « Champs Elysées », la maxim bela ed eleganta avenuo di Paris. Survoye, ni renkontras Frank Kasper, qua perdis valizo che l’aerportuo. Fortunoze, la employatino dil CISP, qua esas che la acepteyo esas tre energioza e tenaca e persuadas la aeroportuani sendar a Frank lua valizo tam rapide kam ico esas posibla. Ma tempo perdesis e Frank ne esas tote quieta.

17ma di julio (jovdie) – S-ro Pontnau e me vizitas la quartero Indiana di Paris, dum ke, quale la predio, la ceteri vizitas la quarteri ube Couturat habitis, laboris e vivis. Ni iris unesme a la Paseyo Brady tante exotika ed Indiana per lua kolori, delicoza spici-odori, lua restorerii e precipue lua butiko Velan ube vendesas produkturi veninta de la subkontinento Indiana. Pos ekirir la Paseyo Brady, s-ro Pontnau admiras, en la vicina stradeti, kelka mikra vendeyi tre exotika ; e la varma suno, danke ita vendeyi, la spici-odori e la bunta kolori ed imaji, semblas transportir ni a ‘lontana’ regiono di sud-India.

Pose, me rezolvis vizitigar da s-ro Pontnau la nekonocata da me templo di Ganesh, la Deo kun elefanto-kapo. En la butiko Velan dil Paseyo Brady men savigis la vendistino, ke ol esas en la strado Pajol. Pos konsultir la mapo ni adiris la regiono cirkondanta la ‘metroo’-staciono « La Chapelle ». Ibe ni vidis splendida e luxoza vendeyi propozanta belega robi por mulieri Indiana (ed eventuale anke ne-Indiana). Ni dejunis en ecelanta, neta e chipa restorerio Indiana. Questionita pri la templo, la jeranto dicis a ni ke ol ne esas fora ed indikis la direciono. Tamen, me ne sucesis trovar ol pro ke kande me konsultis la mapo me konfundis la stacioni « Porte de la Chapelle » e « Chapelle ». Fortunoze, pos questionir plura personi, afabla yunino tre helpema (forsan sendito dal Deo ipsa) montris a ni la tote proxima voyo a ta strado. Ni rapide arivis ibe e mustis deprenar nia shui ante enirar la templo. En ol esis bela dekoruri e plura mikra statui dil Deo. Dume, ni audis dolca « mantra ». Pos questionir il, nin savigas sacerdoto ke on darfas fotografar la templo e s-ro Pontnau facas kelka fotografuri.
Fine, ni retroiras a nia chambri dil CISP por repozar del ardoroza suno.

18ma di julio (venerdie) – Dum ke la ceteri vizitas la tombi di Couturat e Leau, me vizitas la charmiva urbo mezepokal Provins, olqua esas enskribita da UNESCO che la heredajo mondal di la homaro. La varmeso esas granda, ma Provins havas multa ombroza stradeti.
19ma di julio (saturdie) – Ni vizitas la ruro-domo di Couturat en Bois-le-Roi e la proprietanti permisas afable a ni enirar la gardeni kontigua a ca domo. Li tre interesesas pri to quon onu naracas a li pri la vivo ed agi da Couturat. Ante departar Gaël propozas a li pozigar sur lia muri plako memorigiva pri Couturat. Pose ni iras a la kirko ube olim oficiis paroko Guignon, ilqua esis grand amiko di Couturat e lua spozino. Regretinde, la kirko esas klozata. Pos dejuno en Fontainebleau, ni vizitas la belega kastelo ube sejornis, depos la Mezepoko, multa reji di Francia til la imperiestri Napoléon I-a e Napoléon III. Ni ne povas vizitar omno, quale ni dezirus lo, pro minacanta sturmo.

Me ne povas redaktar multe pri ca renkontro, pro ke, regretinde, ni ne esis nombroza. Pro quo ? Ka pro la krizo ekonomial ? Ma Paris esas un de la maxim bel urbi di nia planeto ed atraktas, malgre lua defekti, multega turisti de la tota mondo. Ka la Idisti esas plu selektema kam ca turisti ? O kad nia movado divenas tante senviva ke ol ne plus povas movigar l’Idisti ? O, forsan, tote simple, la tempo dil granda renkontri o kongresi pasis e ke, nun, venas la tempo dil video-konferi e di la mikra renkontri intima, quale olta di Ouroux pasintayare. Ita renkontro preske neorganizata esis oluamaniere tre sucesoza. Posible ico esas la voyo por Ido, future.

(Ek Kuriero Internaciona n° 2/2014)

INFORMAJO DI LA DIO

INSULO OLERON, FRANCIA : La hanulo Maurice darfos durar kantar.
La tribunalo punisal dil urbo Rochefort refuzis la absurda plendo, koncernante la kanto di ca hanulo, agita da vicini dil proprieterino di ca ucelo. Ico esas vinko altanivele simbolatra por la defenseri dil animali e dil rurala bruisi. (Notinda ke la sociala reti Franca tre emoceskis pri ca afero pro ke inocenta bestio atakesis judiciale da urbani, veninta retretar en rurala areo, qui ne volis tolerar lua kanto). La amiki dil animali esas quietigita. Tandem bona novajo ! dum ke eventas tanta dramati e mala kozi.

LA RELATI INTERNACIONA ANTE 1914 E LA PRECIPUA KAUZI DIL UNESMA MONDOMILITO

Balde on celebros la centesma aniversario di la erupto dil unesma Mondomilito e lua kauzi.Ico semblas esar granda enigmato e tre diversa tezi expozesis. Me havas personale propra vidpunto carelate, quankam me ne esas historiisto. Mea reflekti nutresis per mea lekturi sive surpapera sive trovata che la interreto. Do, me expresas mea propra tezo sube.
Fakte, on devus redaktar grandanombra dika libri detaloza por bone explikar e savar to quo reale eventis. Ma me opinionas ke mea mikra e modesta savo ne esas fora de la realeso historial, quankam, kompreneble, me povas kompozar nur tre kurta e konciza artiklo pri ca temo.
Kande me esis yuna dicipulo en la gimnazio di sud-Franca urbeto, me havis bona relati kun mea docisto pri la Germana quan me vizitis a lua hemo e ni kunparolis. Aludante la recenta historio di Germania, il dicis a me ke du tezi konfrontesis: la unesma esis ke la tota historio di Germania infalible esis duktonta ad Hitler e la duesma ke Hitler esis nur parentezo en la historio di Germania. Il ipsa esis partisano di ca duesma tezo.
Me probis lektar ed informesar pri lo lore eventinta e me fine konkluzis ke certe esabis parentezo, ma ol ne komencis en 1933 kande Hitler e lua
partisani kaptis la povo, ma plu frue… En 1862, plu precize, kande Bismarck enoficeskis kom chefa ministro en la rejio Prusia. Itapoke, pos la falio dil probi unionar Germania en 1848, Prusia tendencis sempre plu multe evolucionar a liberala sistemo Parlamental similesanta olta di Britania. La direktanta militistal kasto di Prusia e la konservema rejo esis tre sucioza, fine on konsilis a rejo Wilhelm Ima di Prusia advokar tre energioza viro havanta forta tradicionalista e monarkiala opinioni, e lu esis la dicita Otto Eduard Leopold von Bismarck.
Tre rapide, pos lua enoficigo, la kozi chanjis. Bismarck esis viro havanta fera manuo, qua domtis la Parlamento. Kom reprezentanto di la militistal nobela kasto di Prusia, il intelektabis ke forta guvernerio povis impozesar nur per vinkanta aventuri milital ed, eventuale, per la unigo di Germania sub Prusiana dominaco.‘Itaque’ en 1864, federita kun Austria, il entraprezis milito kontre Dania por, asertite, rekuperar Germana dukii. Kompreneble tala milito finis per facila vinko. La dukii Schleswig-Holstein divenis kondominio Prusiana ed Austriana. La duesma fazo esis eskartar Austria de la povo en Germania. Nome, itaepoke multa homi pensis ke la uniono di Germania povis facesar nur sub la dominaco dil imperiestro di Austria, ma la Prusiani tote ne deziris ico, nam li volis imperar e nule submisesar a ti quin li opinionis kun desprizo esar la dekadanta Austriani. Itaque Bismarck konvinkabis Austria implikesar en komuna milital entraprezo por, pose, trovar motivo por atakar Austria, nome intencite la relati inter Prusia ed Austria koncerne la dukii esis mala ed ico finis per konflikto en 1866 inter ita du povoza landi. Pro la supereso dil armeo Prusiana, la Prusiani obtenis tre brilanta vinko lor la batalio di Königgrätz, malgre la fakto ke la sud-Germana Stati kombatis kom federiti ye la latero di Austria. La rejo e la militisti volis lore anexar importanta parto de la Austriana teritorio, ma la reflektema e genioza Bismarck refuzis kun granda rezolvemeso, nome il ja projetis milito kontre Francia e, tale, ne bezonis enemika Austria qua povabus atakar Prusia e koaktar ita lando kombatar an du fronti. Il nur impozis ad Austria renuncar esar parto dil Germana federuro e tale ne plus esis konkurencanto a Prusia por unionar Germania.
La motivi pri la milito kontre Francia esis simpla, Bismarck ipsa en lua memoraji-libro explikis la pro quo di lua ago, nome la Germani povis, segun Bismarck, nur per komuna iraco aceptar kombatar kune ed unionesar. Violentoza jurnalaro-kampanio kontre Francia komencis lore en la Germana landi por preparar li a la lukto komuna. La fortuno (por Bismarck) e desfortuno (por Francia) esis ke ca laste dicita lando esis guvernata da imperiestro (Napoleon III) tam stulta kam Bismarck esis inteligenta. Il e lua proximi ne intelektis la insidio quan Bismarck preparis kontre Francia. Bismarck ipsa preparis sorgoze omno sen lasar irga spaco por la hazardo.Il signatis sekreta federo-kontrati kun la sud-Germana rejii kontre eventuala atakanto. Pose, il savigis komence dil yaro 1870 ke la kandidateso di membro dil familio Hohenzollern a la lore
vakanta trono di Hispania aceptesis. Ico produktis granda emoco en Francia, nam on timis la rezurekto dil Imperio di Karolus V, (1520-1558) kande Francia esis presata inter Hispania e Germania ed en milit-kazo mustis kombatar an du fronti. Pro la forta reakto da Francia, la princo Hohenzollern renuncis, ma la frajila guvernerio di Napoleon III, olqua pro grava problemi interna vacilis, kredis ke nur granda vinko diplomacal o militistal povus salvar ol. La ambasadisto Franca, s-ro Benedetti, insistis, che la rejo di Prusia, lore en kuracloko en la urbo Ems, pri la renunco da le Hohenzollern a la trono di Hispania; la rejo respondis polite ke ico esis ja aranjita afero e ke lu ne bezonis agar plusa deklaro. Bismarck profitis la okaziono por modifikar la depesho transmisita por la ambasadisto talgrade ke ol semblis esar ofensanta. Eventis to quon Bismarck deziris, nome Francia deklaris milito a Prusia, tale asumante koram Europa la responsiveso dil eruptigo di milito. Komplete indignigita la sud-Germana Stati sustenis Prusia, cetere konforme a lia federo-kontrato kun ica nord-Germana lando. La Germani esis bone preparita a ta milito, kontre ke la Franca armeo esis, kompare, en kaosatra stando. On devas adjuntar ke, ne nur la Germani havis plu bona armeo, ma anke ye la Franca latero esis multa trahizeri (la maxim famoza de li esas Bazaine) qui tre faciligis la tasko a li. Francia desvinkis rapide e mustis cedar la teritorio Alzacia-Lotringia ed anke pagar tre forta militindemno por obtenar la liberigo di lua teritorio. La Germana Duesma Imperio esabis proklamita en Versailles ye la 18ma di januaro 1871 e, kompreneble, la Germana Imperiestro esis la rejo di Prusia Wilhelm I-ma. Tale Bismarck sucesis facar la Uniono di Germania kontre ke omna antea probi faliabis. Ed anke ico esis la komenco di to quon, plu tarde (1945), la Germana skriptisto Thomas Mann qualifikis kom «Das unheilige deutsche Reich preussischer Nation“ quan on povas tradukar aproxime per : „La funesta Germana Imperio dil Prusiana Naciono“. Thomas Mann pensis precipue pri la militarismo quan la dominacanta kasto di Prusia impozabis a la tota naciono Germana ed a la anciena titulo dil Unesma Imperio Germana: «Heiliges Römisches Reich deutscher Nation» (Santa Romana Imperio dil Germana Naciono).
On povas astonesar pri la fakto ke Bismarck esis tre moderata, nome il postulis nur Alzacia-Lotringia (14.000 km2), kontre ke pos la Unesma Mondomilito Germania perdis 70.000 km2. Semblas a me, ke esis bona motivo por co, nome se Bismarck esabus plu postulema la milito povabus divenar vera milito nacional e la Franci implikar lia omna forci en la kombato, e tala militon Bismarck ne esis certa ganar. Ma, mem en kazo di Germana vinko, Francia cakaze esabus komplete devastita e ne havus la apteso pagar forta milit-indemno. Or, Bismarck bezonis ita pekunio, nam il mustis multege pruntar che granda financisti internaciona por formacigar la maxim bon armeo dil mondo, por pagar la hezitema sud-Germana Stati en la skopo ke li aceptez l’unigo di Germania sub la ceptro e la dominaco dil rejo di Prusia ed anke por pagar la spionanti e la trahizeri en Francia. Richa Francia, e, pro la kurtatempe durinta milito, ne ja multe sufrinta, esis preferinda a lu por obtenar la necesa indemno. Tamen, il konciis ke ico en perspektivo di min o plu longa tempo esis nesuficanta, nome por la sekureso di Germania duesma milito kun multe plu severa pacokondicioni por igar Francia nedanjeroza esis necesa. Taskope, il entraprezis politiko di federigo por protektar Germania. Ilu do signatis kontrati kun Rusia ed Austria – Hungaria. Tamen ico ne esis suficanta e tala federuro esis nestabila, nam la relati inter Austria- Hungaria e Rusia ne esis tre bona. Por cernar Francia, Bismarck bezonabus anke federuro kun Hispania e Britania. Koncerne la relati kun Hispania ni savas nulo, ma adminime segun semblo, il obtenis neutreso favoroza. Ma, pro nediskreta paroli da admiralo Tirpitz (ye la komenco dil XXma yarcento) ni savas ke kontakti eventis kun Britania ma ne abutis e ne povis abutar.
Hike me devas apertar parentezo, nome en 1815 pos la Napoleonala militi, malgre la odii e rankori di multa Europana Stati kontre ol, Francia
rihavis preske la sama frontiero kam en 1789, ante la revoluciono. Ol perdis nur kelka urbi e mikra teritorii, kontre ke pos du mondo-militi, Germania dum la XXma yarcento perdis un triimo de lua teritorio. La motivo di ta indulgo por Francia? La Angli, qui dum la Napoleonala periodo esis la maxim akra adversi di Francia, defensis energioze ica lando lor la paco – kontrato di 1815. Me konjektas ke, lore, la tre inteligenta diplomacisto Franca, Talleyrand, propozis kontrato sekreta a la Angli, olqua divenigis Francia vasala lando di Britania, nome ol adoptus la liberala sistemo ekonomial di Anglia por favorizar la kambii komercial, e, kaze di litijo inter amba landi, Francia sempre cedus a Britania ed ol
reprezentus (diskrete) la interesti Britaniana sur la Europana kontinento.
Danke ica kontrato, Francia salvesis en 1815. Certe, on povas dicar a me, ke ne esas traco di tala kontrato, ma sekreta kontrato esas facita por precize restar sekreta. Omnakaze, mem se mea supozo icarelate esas nejusta, restas la fakto ke depos 1815 Francia egardis sempre la interesti di Britania plu kam le lua propra e divenis evidente e fakte vere vasala lando di Britania.
Kande Bismarck propozis federo a Britania, la Britaniani nule esis enemika, ma li volis la sama garantiaji quin li havis kun Francia. Kompreneble, vinkanta e fiera Germania dil yari 1870ma ne povis aceptar la sama kondicioni kam olti quin vinkita Francia en 1815 aceptabis gratitudoze. Do, Anglia ne divenis membro di lua federuro, olqua tale esis tre klaudikanta e poke utila, nam Austria-Hungaria e Rusia esis fora de Francia e ne povis helpar tre efikive la Duesma Imperio dil historio Germana. Tamen, Bismarck esis koncianta pri la importo dil Angleparolanta mondo, nome ulfoye jurnalisto questionis lu: – «Quon vu
opinionas esar la maxim importanta fakto di nia epoko?», lore Bismarck respondis: – «Die Tatsache, dass Amerika Englisch spricht» (La fakto ke Usa parolas Angle). Malgre omno, il esforcis flegar bona relati ad Anglia. Pro ke la milito nemulte devastabis ol, Francia restauresis rapide. E la lora guvernerio rikreis armeo, qua esis same forta kam olta di Germania. La Germana militisti komencis emoceskar e generalo von Moltke demandis a Bismarck entraprezar preventiva milito kontre Francia. Ico esis ideala situeso por ke Francia cesez definitive esar minaco a Germania. Ma Bismarck esis prudenta, il memoris ke ye la fino dil milito di 1870-1871 la Europana landi, qui komence esis favoroza a Prusia esis multe min amika ye la milito-fino. Il do komencigis jurnalaro-kampanio kontre Francia per famoza artiklo en la jurnalo POST di qua la titulo esis: «Ist Krieg in Sicht?» (Kad milito en perspektivo?). Di Francia la guvernanti emoceskis ed intervenigis la guvernerii di London und Sankt-Petersburg kun qui li flegis bona relati. Ita guvernerii sustenis Francia e Bismarck intelektis ke to quon lu timis, nome Europana milito kontre Germania, povus divenar realajo. Tre deskontenta, il renuncis lua milito – projeto. Tamen, ulagrade, il obtenabis granda vinko, nome la Franci, qui antee volis revancho kontre Germania, mustis dicar publike a lia Europana parteneri, ke li esis pacema e deziris paco ed ico implikis Francia por renuncar revancho-milito. Ma Bismarck ne egardis ico e pro ke la Franca guvernerio, oficale republiko, esis fakte direktita da monarkiisti, il agis desube omnamaniere por eliminar la Franca monarkiisti de la povo e remplasigar li per autentika republikani. Ultree, il pensis ke en monarkiala Europa, republikana guvernerio esus izolita e sen federiti. Lua agado esis plene sucesoza ed il obtenis to quon lu deziris. Tamen, il ignoris o nesavis la fakto ke Francia esis vasala lando di Anglia, e, konseque mem kom republiko ne esis komplete izolita. Fakte, ica ago di
blinda odio kontre l’adverso esis granda folajo en perspektivo di longa tempo. Nome, se Francia ridivenabus monarkio, ol agabus omnamaniere por impedar la unesma mondomilito (la Franca monarkiisti havis tre bona relati a la Austriani), e se la milito ne povabus evitesar, adminime la Franca monarkiisti esforcabus salvar, lor la paco-kontrato, la monarkii di Mez- Europa. Per tala ago Bismarck agis kontre lua propra partiso. Ica reakto esis stranja che tante genioza e reflektema persono ma la blinda odio quan lu havis kontre Francia e la Franci impedis lu, cakaze, agar e reflektar sencoze.
Il esis tante obsedata per Francia e per posibla revancho-milito di ca lando, ke il refuzis dum longa tempo konquestar kolonii por Germania kontre ke il kurajigis la republikana guvernerio Franca entraprezar koloniala aventuri qui desproximigus la Franci de Europa. Or, la Germana industriisti deziris e bezonis koloniala merkati, Bismarck fine cedis, ma ja la maxim interesiva teritorii kaptesis da Anglia e Francia ed ico produktis frustro-sentimento che la Germani, olqua plu tarde esis kontributonta a la milit-eniro di Germania.
Cetere, la relati inter Austria – Hungaria e Rusia desamelioreskis konstante e lo esis desfacila a Bismarck mantenar la konkordo inter li. Fine, Bismarck, desproximeskis de Rusia pro ke Germania ne povis abandonar lua proxima e frata Germana lando Austria.
Pos kelka yari kalma kun la Franca guvernerio republikana, la Franca nacionalisti, qui esis furioza ne havir revancho-milito, sucesis per intrigi promocigar aventurema militisto, generalo Boulanger, kom ministro pri Militaferi, en 1886. Ico esis perfekta absurdajo, nam pro lua febla demografio, Francia sola havis nula chanco ganar milito kontre Germania. Bismarck tamen desquieteskis (o fingis desquiesteskar) e pronuncis diskurso koram la Reichstag ube lu dicis la frazo famoza: «Ni, Germani, timas nur Deo e nulo altra en la mondo». Il obtenis kredito por plufortigar l’armeo e, balde, ye la 20ma di aprilo 1887, eventis incidento qua povabus duktar a milito inter Francia e Germania. Franca spionanto de Alzaciana origino e komisario di polico, nomata Schnaebele, qua intrigis sur Germana teritorio segun imperi da general Boulanger, advokesis da Germana kolegi por konversado. La afero esas konfuza, nam esas desfacila intelektar pro quo spionanto respondis a tala invito. La Germani kaptis lu, kande lu esis ankore sur Franca teritorio. Ico produktis granda skandalo e giganta indigno-klamo en Francia. La nacionalista deputiti volis quika milito kontre Germania, ma la Franca guvernerio rezistis, nam ol tro bone memoris la dizastro di 1870 e lu opozis judiciala argumenti a Bismarck. La afero tranis longatempe sen abutar a milito. Ico esis kontrea a la esperi da Bismarck, nam Francia deklarinte milito a Germania por salvar spionanto esabus sen irga federito en Europa e la rezulto di tala milito esabus definitive plufebligo di ca adversa lando. Fine, la guvernerio Rusa, probable instigata da Britania, savigis da Bismarck, ke lu konsideris la situeso en Europa kom desquietiganta. Bismarck, quik intelektis la mesajo,e pro ke il ne volis Europana milito kontre sua lando ilu liberigis Schnaebele. Ico esis definitiva falio pri lua volo plufebligar Francia ye la grado ube ol ne plus esus danjero a Germania. Il anke bone konciis, ke lando jacanta en Mez-Europa devis esar tre prudenta pri lua internaciona relati.
Regretinde, lua sucedanti, pose, ne plus havis tala sagaceso. E precize la tempo di Bismarck esis balde finonta, nome la olda imperiestro Wilhelm I-ma mortis ye la komenco dil yaro 1888, lua sucedanto Friedrich III regnis nur dum tri monati e mortis pro kancero, il remplasesis da lua filiulo Wilhelm II. On multe redaktis pri Wilhelm II, ofte enemike, ma ica yuna imperiestro (il evis 29 yari en 1888) esis inteligenta e volis havar bona relati kun Anglia e Francia (il esis la nepoto di rejino Victoria di Anglia). Il ne konkordis kun Bismarck, nam tro granda fosato generacional separis li. La fera kancelero (surnomo di Bismarck) koaktesis demisionar en 1890. Tale finis la guverno-epoko di la viro qua realigis la uniono di Germania. Il esis tre sagaca e prudenta persono, qua entraprezis milito nur kande il esis preske certa pri la suceso di lua entraprezo. Tamen on povas reprochar a lu, ke il tro ofte praktikis la diplomaco dil pugno-frapo sur la tablo, qua esis esonta tre mala exemplo por lua sucedonti min prudenta ed habila kam lu. Me reprochas anke a lu ilua quaze morbala odio a Francia, kontre ke il ne intelektis justatempe ke la vera adverso di Germania por la venonta tempo esis Anglia e Francia esis nun nur figuranto. Ma nek il, nek lua sucedonti ne volis admisar ico. Til 1914… Altra mala punto por il; ilu ne volis, quale agis lore altra Europana landi, konquestar kolonii. Certe, ico esabus tote justa por pacema e tranquila lando ne vizanta havar prestijo, ma lando dinamismoza ed expansema quale lora Germania bezonis transmara teritorii por lua ekonomio. La fakto, ke, pro Bismarck,la Germani erste tro tarde komencis tala politiko ed obtenis nur la restaji quin la altra potenta landi ne kaptabis, esis tre frustranta por la Germani e, plu tarde,instigis li obtenar tala teritorii altramaniere, tale tensigante la situeso en Europa e kontributante al milito-explozo.
La yuna imperiestro komencis politiko nomizita «Der neue Kurs» (La nova direciono). Quale me ja skribis, il deziris bona relati kun Anglia e Francia.
Pro quo ne eventis tale? Kad il volis aludar ico, plu tarde kande il esis exilita oldulo, e ke lu dicis: «me tro askoltis la altri e ne suficante sucesis impozar mea volo», nome la nobela kasto militistal guvernanta Germania esis nacionalista e ‘xenofobioza’ tilextreme e volis precipue plufortigar e kreskigar Germania sen tro egardar altra landi. Dume, en la direktanta medii di Anglia (politiko, ekonomio, armeo), on sempre plu divenis anxioza pri la kreskanta povo, omnarelate, di Germania e libro titulizita «Made in Germany» avertante pri ca minacanta konkurencanto, havis granda vendo-suceso che la reprezentanti di ta medii. Pro ke la relati inter Austria e Rusia esis mala e ke ja quik de la tempo di Bismarck, Germania selektabis la partiso di Austria, la relati inter Rusia e Germania desamelioreskis. E pos Bismarck la diplomaco di Germania divenis tre plumpa. Ico esis granda chanco por la adversi dil Germani. La agenti di Anglia esis tre aktiva e, balde, en 1893, danke lia interveno, Francia e Rusia federis su. Me ne savas quale Bismarck lore reaktis, nam tala federuro sempre esabis lua maxim granda koshmaro, ma la cetera Germani ne tro desquieteskis. Juste. La Rusi ne esis Germanodianta e la Franci lore kun la ministro pri Exterlandana Aferi, Gabriel Hanotaux, deziris diskreta pluproximesko diplomacal a Germania, me skribas diskreta pro ke la vunduro produktita per la perdo di Alzacia-Lotringia ne ja komplete cikatreskis. Ma la reprezentanti di la kasto guvernante Germania volis quika e senrestrikta agnosko di lo eventinta e savigis ke li ne esis interesata per hezitanta rikoncilio. Ka vera amelioro dil Germana-Franca relati esis posibla ? On havas la respondo per la krizo di Fashoda (1898) inter Francia ed Anglia. Militistal exploranto Franca kapitano Marchand entraprezas expediciono a Fashoda, olqua esas teritorio dezirata e bezonata da Anglia en Sudan. Pos la arivo dil Franci en ca teritorio eruptas krizo inter ita amba landi. Por evitar milito kun Anglia, la Franci, qui ja ne havas Germania kom amika lando, cedas. On darfas pensar anke ke ica renunco esis la rezulto dil vasaleso, depos 1815, di Francia a Britania.
La iraco nacionalista en Francia esis granda, ico produktis generala indignoklamo e lore granda majoritato de Franci penseskis, ke, forsan on devus rikonciliar su kun Germania e definitive aceptar la perdo di Alzacia-Lotringia, nome on havis nekontebla nombro de militi kontre Anglia e perdabis imperii pro ta lando (Nord-Amerika, India), dum ke, kontre Germania esabis nur un milito (1870) e la perdo di nur un provinco. Ka cafoye la Germani aceptus l’ofro dal Franci ? Dum longa tempo, me pozis a me la questiono pro quo ico ne abutabis a Germana-Franca federuro, nam me ne trovis expliko pri co en la libri pri historio. Fine, uladie, per trovar e lektar anciena libro pri historio, me havis la respondo, nome Gabriel Hanotaux, qua esis ministro pri Exterlandana Aferi favoroza a bona relati kun Germania remplasigesis subite che lua ofico da Théophile Delcassé, ilqua esis fanatika nacionalisto ed agento di Anglia. Evidente, la partiso di Anglia esis tre forta en Francia ed havis la moyeni chanjigar la ministri.
Tale sen kulpo ye la latero dil Germani nek dil Franca populo, rikoncilio ne esis posibla e ne povis abutar pro la streta ligili di Francia ad Anglia.
Tamen, la situeso esis tre tensita inter la Franci ed Anglia, nome la Boer-milito en Sud-Afrika riecitis la enemikeso kontre la Britaniani e lor la sedicio di le «Boxer» en Chinia, dum 1900, Franci e Germani kombatis sucesoze kune por liberigar la diplomacisti Europana en Beijing (Pekino) siejita da le «Boxer». Evidenteskis ke la Germani e la Franci povis tre bone kombatar kune ed esar federiti. La rezulto esis ke, dum kelka yari, onu ne plus celebris la Sedantag, olqua esis mi-oficala festo nacional en Germania celebranta la desvinko dil Franca trupi en Sedan (1870). La membri dil guvernanta klaso en Britania komencis esar tre anxioza, nam Franca-Germana rikoncilio povus klozar la pordo dil kontinento a lia lando e plufortigar lia danjeroza konkurencanto Germania. Lore, la Angli rezolvis negociar direte kun Germania e facis omna posibla propozi avantajoza a ta lando. Nur, li postulis ke la Germana navaro ne egalesez olta di Britania, nam ico esis principo netushebla che la Angli, ke nula navaro en la mondo esez tam potenta – o plu potenta – kam la lia. Desfortunoze, malgre omna averti, admiralo Tirpitz, ilqua havis la favoro di imperiestro Wilhelm II, refuzis omna konsento-posibleso carelate. Il esis fanatika nacionalisto e la imperiestro, qua esis la nepoto di rejino Victoria, e konseque anke parte Anglo (la Angla esis lua duesma matrala linguo) savis tre bone l’importo di potenta navaro por expansema lando ed il ipsa tre interesesis pri omno koncernanta la maro. Malgre omna ofri oportuna dal Angli pri altra temi gentlemen’s agreement ne esis posibla. Simila negocio, ja eventabis kun Bismarck, nam Tirpitz aludis ico, ma dum la tempo di Wilhelm II, la Angli esis plu jeneroza a la Germani. Vane.
La rejo di Anglia tatempe, Edward VII, dum privata konverso deklaris: «Lando, qua ne aceptas havar navaro min forta kam olta di Britania devas
irgakuste kombatesar e mem aplastesar». On povas dicar, ke, pro la refuzo da admiralo Tirpitz e lua influo a la imperiestro, la milito kontre Germania esis ja de ante deklarita da Anglia. Ma oportis krear oportuna cirkonstanci por komencar la konflikto en maxim bona kondicioni.Unesme lo esis tre importanta retrovenigar Francia a submiso ed obedio ad Anglia, sen ke ica suzereneso esez tro evidenta. Nome, se Britania havis la maxim bona e potenta navaro dil mondo, ol ne havis vere infantrio, kontre ke Francia havis tala armeo apta opozesar a Germania.
Edward VII, konseque entraprezis vizito ofical a Francia en 1903. La acepto da la habitantaro, qua memoris ankore tre bone Fashoda e la Boer-milito esis glaciala e tilextreme deskordiala. La guvernerio dil republiko, lore, uzis tre anciena artifico, lu venigis aktori e pagata personi de tota Francia por aplaudar e bonvenigar la Britaniana suvereno, ed ico kredigis ke la rejo di Anglia esabis apta seduktar la Franci e modifikar lia opiniono relate Anglia. La aspekto di la relati Angla-Franca esis salvita. Quik signatesis la Entente Cordiale, olqua mem se ol ne esis explicita federuro, tamen asociis strete amba landi.
En Germania, on esis konsternita, la maxim mala koshmaro di Bismarck, esis nun realajo. Kad la «fera kancelero» esabus kapabla evitar tala situeso se il esabus ankore vivanta ? En 1904 komencis milito inter Rusia e Japonia, e pro ke, dum la printempo di 1905, Rusia ne standis bone e komencis perdar la milito, la pangermanisti (alldeutschen, Germane) judikis ke l’instanto esis oportuna por agar. Li agis forta presuri a la imperiestro, ilqua, malgre lua deklari grandioza esis prefere pacema, por ke il defiez Francia, nam ica lando konsideresis kom la febla katenringo dil embrionatra federuro Angla-Franca-Rusa. La imperiestro do desembarkis en Marokana urbo e proklamis la yuro di Germania komercar libere ibe e defensar la nedependanteso di Maroko. Kompreneble, il esis tre sucesoza e la lokala turbi aklamis lu. Ico esis stroko kontre Francia, nam interkonsente, kun altra povoza landi di Europa (Britania, Hispania ed Italia), ol yurizesis extensor lua influo sur granda parto de la Marokana teritorio. Esis milito-minaco e la Germani savigis ke se la Franci deziris salvar la paco, li mustis sakrifikar Théophile Delcassé kom ministro pri Exterlandana Aferi. Lo esas desfacila judikar ica postulo, nam la Germani esis justa, nome Théophile Delcassé esis danjeroza viro, agento di Anglia, ed agis omnamaniere por kontreagar Germania omnaloke ube ico esis posibla. Ma, altralatere, nulatempe antee onu vidis tala ultimato, nome, ke lando postulez la revoko di ministro di adversa lando por evitar milito. La Franci, qui timis riskoza aventuro militistal kontre Germania, aceptis, e per la mediaco da Anglia rezolvesis ke per internaciona konfero en Algeciras establisesez la rolo dil diversa landi koncernata. Danke la Angla diplomacistaro (qua mem intervenigis la Usani), ita konfero esis suceso diplomacal por Francia e falio por Germania. La temerara pangermanisti duktabis lia imperiestro a kontreproduktiva misago. Me ne povas anke impedesar pensar, ke, se Bismarck entraprezabus justatempe koloniala politiko digna de Germania, tala evento ne bezonabus ‘okurar’, nam la Germani reaktis tale parte pro ke li esis frustrita ne posedar la imperio kolonial, quan lia dinamismo ed entraprezemeso igis necesa a li.
Tamen, mem la militistal kasto, lore guvernanta Germania, ne deziris irgakuste generala milito, en 1908 grava krizo havis loko en Mez-Europa pro l’anexo di Bosnia-Hercegovina da Austria, nam Serbia asertis ke ita regiono esis Serba provinco e devis atribuesar ad ol. Lu havis la simpatio di Rusia, olqua volis esar la protektanto dil Slava landi. Lore, la Germani mediacis e negociis tante habile per informar ed implikar anke la west-Europana landi (ed anke Francia) ke la paco salvesis. Malgre lia deziro abatar la danjeroza konkurencanto Germana, la Angli ne povis entraprezar milito kontre lu, nam li ne havis la necesa instrumenti militistal en ca skopo e Francia timis kombatar kontre lando (Germania), qua havis 25 milion habitanti plusa kam ol (Germania: 65 milion habitanti, Francia: 40 milion habitanti). Ultre lo, quale me ja skribis supre, Germania, mem kun atakema direktanta kasto, ne deziris irgakuste milito. La Britaniana eminentaro politikal trovis solvuro: kom konsequo di la revoluciono-probo en Rusia dum 1905, generala revolto-etoso aparabis che la laborista klaso en Europa, lore la Britaniana sekreta servi organizis manifesti revolucionera sur la kontinento. Francia, quan la Angli bezonis en lia federuro, esis indulgata e la manifesti ibe esis mikra e sensignifika.
Ma en Germania, en 1910, ube esis forta opozo di la simpla populani a la
dominacanta kasto, ita manifesti havis nekredebla ampleso; en omna granda urbi Germana esis tre multanombra manifestanti kontre la militarismo, por la paco e plu multa demokratio. La jurnali di ta epoko raportas ke ja nur en Berlin esis 300.000 manifestanti (probable plu multe en la realeso) e la tota lando esis agitata per ita sedicio. Me volas pluse dicar, ke, kande on redaktas ulo pri la historio di Germania itaepoke, onu aludas la nacionalismo e la militarismo, onu tro ofte oblivias ke esis tre forta kontrea tendenci e ke se la Germana populo esabus mastro pri lua fato, on darfas supozar ke ol esabus prefere pacema e demokrata. Ma, kom konsequo di ta eventi, la membri dil kasto militistal pavoreskis e kom remediilo a tala situeso, li pensis pri la bon anciena recepto di Bismarck, nome entraprezar milito kontre Francia. En 1911, li rikomencigis duesma Maroko-krizo, cafoye la milito semblis esar tre proxima; la guvernerio Franca, qua volis irgakuste evitar ol, sendis a
Berlin lua maxim inteligenta ed habila politikisto e diplomacisto, Joseph
Caillaux. Ma la milito semblis preske neevitebla, kande, subite, la Britaniani intervenis e minacis kombatar la Germani an la latero dil Franci. La Germana guvernerio, tainstante divenis plu prudenta, e la Angli mediacis inter la Germani e la Franci. Ici laste dicita mustis, por salvar la paco, cedar parto di Kongolando posedata da li. La rezulto esis iraco-explozo en Francia, pro ke ica lando perdabis teritorio dum pacotempo, sen desvinko militistal. La Germani anke esis deceptita e furioza pro ke li expektabis plu granda avantaji. De nun la Angli obtenabis to quon li deziris, nome la Franci quik de ta tempo esis tante iracoza e diveninta odioza a la Germani, ke li esis pronta a milito kontre Germania e mem lego votesis, qua irigis til tri yari la duro dil milit-servo. Lia-latere, la Germani kredis ke la facanto di omna intrigi kontre Germania esis Francia, e tre enemika jurnalaro-kampanio kontre ca laste dicita lando komencis en Germania. Cetere, en Francia la situeso esis exakte la sama e la jurnalaro agis anke simile. Negociado tamen ankore
eventis inter Germania ed Anglia, por mantenar la paco, e la Britaniani sendis altaranga maristo, Lord Haldane, ilqua esis Germanamika en la skopo negociar kontrato pri la navaro e la milit-navi. Ma esis tro granda desfido inter amba partisi, e mem Germano, konservema deputito, nomata von Heydebrand, klamis en la Reichstag dum lucidesofulmino : „Ni nun savas qua esas la vera enemiko!». Fine ita lastega kontakti ne abutis.
Nun, pro ke la Angli savis ke la Franci esis rezolvita a milito, la aferi iris rapide. En 1912-1913 eventis armizita konflikto en la Balkaniana landi kontre Turkia (federito di Germania), por precize plufebligar ita laste dicita lando, danke la intrigi e laboro dal Angla sekreta servi (Intelligence service). Pos la sucesoza rezulto di ta entraprezo, la Franca sekreta servi liafoye, quik de la fino dil yaro 1913, helpis Serba konspiranti preparar atento en la skopo ocidar la tronheredonto di Austria- Hungaria, arkiduko Franz-Ferdinand, por produktar milito implikanta Germania. La Germana sekreta servi, qui esis ecelanta, informesis pri l’afero, ma pro ke en Germania on deziris anke milito, li ne savigis ico dal Austriani.
Dum la printempo 1914, jurnalaro-kampanio komencis en Francia kontre Joseph Caillaux pri qua on supozis ke il impedabis la milito en 1911. Ica jurnalaro-kampanio, organizita dal nacionalisti, esis tre violentoza ed atakis il en lua privata vivo. Ilua spozino anke implikesis en ita kampanio pro ke elua letri sendita a lua spozulo, kande el esis lore nur lua amoratino, publikigesis. El demandis rendevuo a s-ro Gaston Calmette, direktisto dil jurnalo LE FIGARO, ube la ataki kontre el ed elua spozulo redaktesis. Ye la 16ma di marto 1914, el pafis kontakte per revolvero kontre Calmette, qua poka tempo pose mortis. Ico esis granda skandalo, ma s-ino Caillaux povis tante bone justifikesar pro la ataki kontre la honoro di elua spozo e kontre el ipsa, ke, kurtatempe ante la milit-erupto el absolvesis. Tamen, tale, la nacionalisti e la agenti di Britania obtenabis to quon li volis, nam pro ca afero e proceso, Joseph Caillaux ne plus povis plear irga rolo dum longa tempo en la Franca politiko e la armizita konflikto esis nun neevitebla e neimpedebla.
Me ne tro insistos pri la atento di Sarajevo e lua konsequi. Imperiestro Wilhelm II esis tre hezitema e manipulata dal militisti e pangermanisti. Il konciis ke milito esus katastrofo e grandega danjero, ma, altralatere, il ne povis abandonar Austria-Hungaria, olqua esis la unika federito fidinda di Germania. La Germani probis omnamaniere, adminime agar por ke la Rusi ne partoprenez la milito e la ambasadisto di Germania en Sankt-Petersburg, komto de Pourtalès, esforcis til la lasta instanto mantenar kontakti, por evitar la konflikto, kun la autoritatozi di Rusia. Vane. La Rusi ne povis e ne volis abandonar Slava populo, nam, same kam en Germania esis pangermanisti, en Rusia esis panslavisti.
Se la Angli agabus aktive e propozabus lia mediaco, tre versimile la milito povabus ne eventar, ma pro komprenebla motivi (la milito esis insidio preparita da Anglia e, fine, anke da Francia kontre Germania) la Angli duris esar neaktiva.
La kombati komencis rapide an la westala fronto, mem ante la militodeklaro, nam la Germana generali opinionis ke rapida desvinko di Francia esis necesa por povar negociar oportuna paco. Ma pro ke la frontieri di Francia esis bone protektata, li mustis invadar Belgia, malgre la neutresokontrato garantianta la sekureso di ta lando. Lore, la skopo vizata dal Angli e Franci esis atingata, la Angla populo esis tante indignigita ke Anglia senfriste povis deklarar milito a Germania.
La Germani subite koncieskis ke lia vera adverso esis Anglia e ke la milito
an du fronti, kun potenta adversi, havis granda chanci perdesar. Li povabus savar lo, longatempe antee, ma pro, supozeble, rasista motivi li kredis ke lia fratala populo Germanal, la Angli, nulatempe facus ulo mala kontre li, kontre ke la Franci esante «welsche»-i povis esar nur perfida, ruzoza ed hipokrita atakanti. Li tante plu persuadesis pri co, pro ke la simpla Angla populani havis tre amikala sentimenti e relati a la Germani, e la Angla guvernanti profitis ca fakto por blindigar la Germani.
Esis quika odio-explozo kontre Britania en Germania, lor ica militodeklaro, ed on salutis su en la stradi per klami quale :»maledikata esez Anglia!» e Germana autoro Ernst Lissauer redaktis poemo tatempe famoza, titulizita «Hassgesang auf England» (Odiokanto pri Anglia) ube dicesis ke la Germani ne grantis importo a la Rusi ed a la Franci:»Lin ni ne amas, lin ni ne odias.»«Ni havas nur un enemiko: Anglia!». Plu tarde Germana generalo agnoskis dum la milito: «Francia esas la espado di Anglia en Europa».
Ico esis, ya, justa, ma pro quo la Germani ne volis apertar la okuli antee?
E, pro quo li ne aceptabis la tre oportuna propozi quin Anglia facis a li ye la frua komenco dil XXma yarcento? Certe, lo esis neyusta e nejusta, pos la unesma mondomilito, volar imputar a la nura Germani la responsiveso pri la militexplozo. Ma pro la akra militarismo di la direktanta kasto, pro la sempra ataki kontre Francia en kazo di problemo, olqui koaktis Francia refujar en streta federuro kun Anglia, li tre faciligis la intrigi di Britania kontre lia lando. On povas nur dicar ke esis du granda responsivi, ye egala nivelo, nome Anglia e Germania, ed anke lastatempe adjuntesis Francia. Ma Francia esis nur duesmaranga figuranto kompare a la potenta imperii Rusia e Britania, kontre ke la Germani kredis, o volis absolute kredar, dum tro longa tempo, ke ol esis la precipua aktoro.

(Ek Kuriero Internaciona n°3/2013)

LA PERQUIZITO (NOVELO)

[La Franca autoro Anatole France (1844-1924) supozas ke mikra soldato plomba, surhavanta la blanka vesto bordizita per la blua koloro dil Franca guardi, inkluzita en vetrino, inter altra anciena kozeti vidinda, raportas ad ilu lua memoraji pri la Revoluciono, dum un nokto kande la febro mantenis ilu en vigilanta stando.]

La chambro esis tapetizita per pala blua silko. Videsis espineto sur qua esis apertita la libreto Le Devin du village (La Divinanto dil vilajo), stuli havanta liro kom dorsapogilo, moblo nomizita »bonheur-du-jour » ek mahagono, lito blanka ornita per rozi, alonge la kornico esis pari de kolombi, omna kozi ridetis kun emociganta gracio. La lampo brilis dolce e la flamo di la herdo igis palpitar ulo quaze ali en la ombro. Sidanta vestizita per chambro-robo avan la moblo « bonheur-du-jour », elua eleganta kolo inklinata sub la splendida e pala aureolo di elua hari, Julie foliumas la letri qui obliviesis, ligita per silka rubandeti, en la tirkesti dil aludita moblo.
Noktomezo sonas ; lo esas la signo dil paso de yaro a la sequanta yaro. La miniona pendul-horlojo, ube ridas orizita Amoro, anuncas ke la yaro 1793 esas finita.
Dum l’instanto dil kunjunto di la horlojo-aguli, mikra fantomo aparis. Jolia infanto, ekirinta la chambreto ube il esas en lito  e di qua la porto duras esar mi-apertita, venis, quankam il vestizesas nur per kamizo, por springar vers la brakii di lua matro e dezirar ad elu felica Nova Yaro.
« Felica Nova Yaro, Pierre…Tun me dankas. Ma ka tu savas to quo esas felica yaro ? »
Il kredas savar lo ; tamen, el volas docar ico plu bone a lu.
« Yaro esas felica, mea karulo, a ti qui pasis ol sen odio e sen pavoro. »
El kisas ilu ; elu portas il a la lito deube il eskapis, pose el retroiras por itere sideskar avan la « bonheur-du-jour ». Elu regardas alterne la flamo qua brilas en la herdo e la letri deube eskapas sikigita flori. Ico chagrenigas el bruligar oli. Ico esas tamen absolute necesa. Pro ke se ita letri esus deskovrita, oli sendigus a la gilotino ilta qua skribis li ed elta qua recevis li. Se parolesus nur pri el, elu ne kombustigus oli, talgrade el fatigesas luktar por ne livrar elua vivo a la tormenteri. Ma el pensas pri ilu, proskriptita, denuncita, serchata, qua celesas en ula granario en la opozita extremajo di Paris. Suficus obtenar un de ta letri por trovar lua traci e livrar ilu a la morto.
Pierre dormas, en agreabla varmeso, en la chambreto vicina ; la koquistino e la chambristino, di qua la nomo esas Nanon, departis por irar a lia mansardi. La granda silenco dil nivo-vetero regnas til fora disto. La aero akra e pura ecitas la flamo di la herdo. Julie bruligos ita letri, e co esas tasko quan elu ne povos efektigar, elu savas lo, sen profunde e triste revar. El balde bruligos ita letri, ma ne sen rilektar oli…
La kalmeso esas profunda cirkum elu. Singlahore, el iras a la fenestro, levetas la kurteno, vidas en la silencoz ombro la kloshturmo di Saint-Germain-des-Prés arjentizita per la luno, pose elu ristartas elua verko di lenta e pia destrukto…
Elu lektas e revadas. La nokto finas. Ja lumeto livida trairas la kurteni : lo esas la matino. La servistini komencis lia laboro. El volas parfinar la sua. Kad el ne audis voci ? No, la kalmeso esas profunda cirkum elu…
La kalmeso esas profunda ; pro ke la nivuro amortisas la sono dil pazi. Onu venas, on esas hike. Frapi shanceligas la pordo.
Celar la letri, klozar la « bonheur-du-jour », el ne plus havas la necesa tempo por co. Omno quon el povas agar, el agas lo ; t.e. el prenas la paperi per brakiedi e jetas oli sub la kanapeo di qua la tegilo jacas sur la planko-sulo. Kelka letri extensesas sur la tapiso ; el retropulsas oli per sua pedo, sizas libro e springas aden fotelo.
La prezidanto di la distrikto eniras sequata da dek-e-du viri armizita per piqui. Il esas anciena ripaliizisto, nomata Brochet, qua tremas pro febro e di qua la okuli sangoza natas en perpetua hororo.
Il signifas a lua viri gardar la ekireyi, e paroleskante a Julie :
« Civitanino, ni jus saveskis ke tu korespondas kun agenti di Pitt (1), enmigrinti e konspiranti dil karceri. Ye la nomo di la lego, me venas por sizar tua paperi. Ja de longa tempo tu denuncesis a me kom aristokratino de la maxim danjeroza speco. La civitano Rapoix, qua esas avan tua okuli (ed il indikis un de lua viri), konfesis ke dum la granda vintro di 1789, tu donacis a lu pekunio e vesti por koruptar ilu. Oficisti moderata ed indijanta civismo indulgis tu dum tro longa tempo. Ma me esas la mastro meafoye, e tu ne eskapos la gilotino. Livrez a ni tua paperi, ho civitanino.
-Prenez oli vI ipsa, dicas Julie, mea skribo-moblo esas apertata. »
Posrestis ankore ibe kelka dokumenti pri nasko, mariajo, o morto, fakturi di furnisanti e rent-akti quin Brochet exploris unope. Il palpis oli ed agitis oli kom desfidanta homo, qua ne savas bone lektar, e dicis tempope : « Mala ! La nomo dil ex-rejo ne ja efacesas sur la rent-akti, mala, mala esas ico ! »
Julie auguras de co, ke la vizito esos longa e minucioza. El ne povas impedesar regardetar furtatre vers la kanapeo ed el vidas angulo di letro qua aparas sub la tegilo quale la orelo blanka di kato. Vidante ico, lua angoro cesas subite. La certeso di elua periso pozas en lua mento quieta sekureso e sur lua vizajo kalmeso tote simila ad olta dil sentimeso. Elu esas certa, ke la viri vidos ica extremajo di papero quan el ipsa vidas. Blanka sur la tapiso reda, lu ne povas ne perceptesar dal okuli. Ma el ne savas kad li deskovros ol quik o kad li tardesos por vidar ol. Ita dubito okupas lua mento ed amuzas elu. El facas a su, dum ica tragediatra instanto, ulaspeca ludo mental per regardar la patrioti desproximeskar o proximeskar a la kanapeo.
Brochet qua parexploris la dokumenti dil moblo « bonheur-du-jour », nepacienteskas e juras ke il fine trovos to quon lu serchas.
Il renversas la mobli, movadas la pikturi e frapas per la pomelo di lua sabro la ligno-paneli por deskovrar la celeyi. Il deskovras nulo. Il destruktigas la panelo dil spegulo por vidar kad esas ulo dope. Esas nulo.
Dum ita tempo, ilua viri deprenas kelka lami dil parqueto. Li asertas ke desnobla aristokratino ne mokos la benigna senbrachi (2) . Ma nulu de li vidis la mikra korno blanka qua preteriras la tegilo dil kanapeo.
Li forduktas Julie a la cetera chambri di ca apartamento e demandas omna klefi. Li ruptas ed exkavas la mobli, ruptas la vitrofolii, krevas la stuli, fendas la foteli. E li trovas nulo.
Tamen Bochet ne ja desesperas, il retroiras a la dormo-chambro.
« La paperi esas hike ; me esas certa pri co ! »
Il exploras la kanapeo, deklaras ol kom suspektinda e sinkas en ol kin- o sisfoye ilua sabro
en olua tota longeso. Il ankore trovas nulo de to quon ilu serchas, klamas hororinda
blasfemo ed imperas lua viri departar.
Il ja esas an la pordo kande, riturnante su vers Julie, e prizentante pugno ad elu :
« Tremez rividar me ; me esas la suverena populo ! »
Ed il ekiras kom la lasta.
Tandem, li departis. El audas la bruiso di lia pazi diminutar en la eskalero. Elu salvesas !
La neprudenteso di lua filiulo ne trahizis elu ! El adkuras, havante rido joyoza, por kisar
elua Emile qua dormas profunde, quaze nulo esabis subversata cirkum lua bersilo.
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Pitt (1) : William Pitt, Angla ministro (1759-1806) obstinanta adverso dil Revoluciono eventanta en Francia.
Senbrachi (2) : Ico esis la nomo dil militanti por la Revoluciono en Francia
(France : Sans-culottes).

LA MIKRA YUNINETO

RAKONTO

Damo qua promenis uladie en splendida gardeno, haltis por admirar ravisanta tulipo havanta petali reda e flava. “Qua jolia floro ! » elu dicis dum inklinar su por examinar ol plu proxime. Saminstante, la tulipo desklozesis kun granda bruiso ed in la internajo sur la fundo verda, la damo perceptis mikra yunineto, tenua, charmanta ed havanta la longeso di polexo. Onu nomizis el Polexa.
Kom bersilo on donis ad elu nuco-shelo, kom matraco folii di violo e kom kovrilo folio di rozo. Dum la jorno, elu ludis sur tablo e kantis per voco tante dolca e melodioza ke onu nulatempe audabis ulo simila ad ol.
Ma ulanokte, leda rospo eniris la chambro tra vitro-karelo ruptita, saltis adsur la tablo ube dormis Polexa.
Koak, koak ! brekke-ke-kex ! lu klamis dum vidar la jolia mikra yunineto, ed il havis l’ideo forportar la yunineto dormanta.
Arivinte an aquo-fluo, il selektis granda folio di arctium retenita an la rivo per sua stipo e pozis en olu la nuco-shelo ube dormis la mikra Polexa.
Kande la kompatinda yunineto, dum vekar lor la sequanta matino, vidis ke el esis meze dil aquo, el ploreskis tante forte ke la fisheti venis por natar proxim la folio qua esis azilo a Polexa. Li judikis ke el esis tante jentila ke li volis liberigar elu ; li kunvenis cirkum la stipo, grosa lucio tranchis ol per sua denti, e la folio forportis la yunineto adfore sur la rivero, exter la atingo-povo dil rospo.
El efektigis tale vera voyajo, joyante pri la beleso dil naturo, la kanto dil uceli, l’aspekto dil aquo quan la suno briligis quale oro. Survoye, jolia papiliono blanka flugetis cirkum elu e pozis su sur la folio apud la yunineto. Polexa prenis sua zono, atachis un extremajo di ol al papiliono, la altra extremajo al folio ed al avancis mem plu rapidamente.
Subite, grosa melolonto pasis proxime e vidinte el, lu cirkondis per sua gambi elua korpo delikata e, per flugar, forportis elu aden foresto.
Polexa tre pavoris, ma el kompatis precipue la desfortunoza papiliono qua ne povus desatachar su e qua esus mortonta pro hungro.
La melolonto sidigis el sur la musko, pede di arboro e ridepartis tra la foresto. La yunineto profitis lua absenteso por fugar.
El haltis an la bordo di senarboreyo, ube el povis shirmar su sub peco de korticoqua divenis tekto ad elu. Polexa pasis tale la somero e l’autuno, okupata por askoltar l’uceli e regardar la flori.
Ma venas la vintro ; pokope, Polexa vidas la arbori senfolieskar, la flori velkar, e la kompatinda yunineto sufrante pro la koldeso afliktesas e pensas ke el va mortar.
Quivit ! quivit ! audas elu kriar tainstante. Elu levas sua kapo e vidas hirundo qua questionas el pri la motivo di elua chagreno. Polexa naracas a lu sua travivaji.
« La vintro arivas, dicas ad el la hirundo, me retroiras a la varma landi, ka tu volas venar kun me,  ni fugos a tre fora loko de hike ? – Me iros volunte kun tu », dicas lore Polexa.
Quik, el sideskas sur la dorso dil ucelo ed atachas sua zono ad un de la plumi maxim solida. Super la foresto, la maro e la alta monti, el forportesis tre lontane(1), vere tre lontane.
La hirundo haltis proxim bela lago apud olqua stacis anciena kastelo marmora. La lando esis splendida, esis varma. Granda flori kreskis preske omnube, e lo esas sur la maxim bela de oli ke la hirundo depozis la yunineto. Polexa joyis tilextreme, ma el tre astonesis kande el videskis mikra viro blanka, ne plu granda kam elu, qua esis sidanta en la floro. Il havis krono sur lua kapo e brilanta ali sur lua shultri. Vidante Polexa, il staceskis, prenis sua ora krono e pozis ol sur la kapo dil yunineto. Du jolia ali diafana atachesis senfriste ad elua shultri, e, lore, elu povis flugar de floro ad altra floro.
Tale Polexa divenis la rejino dil flori.
lontane (1) = fore
(Segun ANDERSEN)

LA MULIERO QUA VENIS DE ALTRA LOKO

Dum la 16ma di julio 2008, Lerina Garcia Gordo, Hispanino evanta quaradek-e-un yari, sendis e-postala mesajo sur loko interretal konsakrita a lo supernatura, el demandis sokurso. El asertis vekir en universo paralela, diferanta mondo de olta quan el livabis ante dormeskar, ed elu serchis homi, qui, quale elu, uladie trovabis su en alternativa realajo.

Ulamatine, dum la monato marto 2008, Lerina apertis la okuli ed el remarkis quik ke elua lito-tuki havis chanjita koloro. Konfuzigita, el serchis logikoza expliko ma trovis nula e pro ke el devis levar su por irar ad elua laboreyo, el obliviis rapidamente ca incidento. Ita yuna muliero esis kontoristino che la sama entraprezeyo depos plu kam duadek yari ed elua ‘travalio’ divenabis tre rutinoza.
Pos dejunetir rapide, Lerina preparis su, plu tarde, el iris a la halto-staciono por vehili di elua imoblo ed el marchis vers lua automobilo qua trovesis exakte en la loko ube el lasabis ol dum la preirinta vespero. El suriris la sama voyo kam kustumale, olta quan el pariris plurafoye dumsemane depos ke elu instalabis su en elua apartamento sep yari antee, e nul incidento notinda atraktis elua atenco. Enirante elua laboreyo, el vidis personi quin el ne konocis ma el pensis pri diversa kozi e remarkis li apene. El eniris l’acensilo por irar a la triesma etajo, marcheskis en la koridoro, ma arivante avan la pordo di elua labor-chambro el deskovris kun astonegeso ke lua nomo esabis supresata e ke ula altro remplasis ol.
Komence, el pensis erorir pri la etajo ma rapida regardo al numero enskribita an la debuto dil koridoro informis el pri elua misjudiko ed el kaptesis da nepreciza sentimento di desquieteso. Duminstante el duris esar senmova, probante analizar la situaciono, pose venis ad el subite l’ideo ke el esabis konjedata sen avertesar ed el komencis pavorar. Ekirigante hastoze elua portebla komputatoro de elua ledro-sako, Lerina konektis su al senfila reto dil entraprezeyo ed el deskovris ke el duris esar enskribita sur la listo dil employati ma ke el esis nun sub la direkto di altra responsivo, viro quan el mem ne konocis. Foleskanta, la yuna muliero, qua ne memoris subisir irga kambio di lua labor-servo, iris a la kontoro pri la personaro e pretextante esar maladeta el demandis la permiso retroirar adheme, to quo grantesis ad elu.
Kande el instalesis en elua automobilo, el facis infero de co ke ulu kredigabis ke lu esas el interne dil entraprezeyo, ke lu chanjigabis la informi koncernante elu e ke lu demandabis sua permuto pro irga motivo, probablamente pro malvolo. Pavorigita, el exploris atencoze elua sako dum timar ke lua dokumenti esabus furtita, ma elua dokumento profesional, lua dokumento posibligante duktar vehili, ed elua identeso-dokumento duris esar en elua portfolio e lia informi esis justa.
Lore, pro ke el ne sucesis explikar a su ca eventi, Lerina haveskis dubiti pri sua sanesala stando mental ed el rezolvis irar adche mediko por konsultar lu. Pos questionir ed examenir elu sorgoze, ca mediko penseskis ke forsan el trouzis, volante o nevolante, ula substanco, ed il propozis ad elu subisar kelka analizi. El aceptis ico spontane, ma nula traco di alkoholo o di narkotajo trovesis en elua organismo.
Retroveninta heme, Lerina exploris minucioze elua apartemento e lua omna dokumenti, elua konti bankal, elua fakturi ed elua anciena pago-folieti, sen remarkar ulo nenormala. La yuna muliero, lore, penseskis ke el havis forsan ulaspeca amnezio, ke ulo grava eventabis dum la recenta dii e ke lua spirito refuzis memorar ico. Por esar certa pri l’exakteso di elua memoraji, el havis l’ideo konfrontigar oli a la novaji maxim recenta. El konektesis al interreto, pose el vizitis omna retala pagini quin el kustumis regardar, ma la informaji esis le sama kam dum la predio e nur kelka raportaji neimportanta adjuntesabis. Dum la morga dio el retrovenis por laborar quale se ca nova labor-chambro esabis sempre la sua, ma plurafoye el esis submersata per angoro-krizi qui koaktis elu ekirar dum instanto en la koridoro por povar quieteskar.
Sis monati antee, Lerina livabis elua amiko, kun qui el havis relati depos sep yari, e kelka semani plu tarde el renkontrabis Agustin, viro qua habitis en elua quartero. Li interfrequentis depos apene quar monati, ma li ja esis tre proxima mente e granda kompliceso unionis li. El konocis ilua nomo, ilua adreso, ilua telefon-numero, la loko ube il ‘travaliis’, la gimnazio ube lu studiabis, e mem ilua filiulo quan il prizentabis ad elu. Dum la vespero, la yuna muliero probis telefonar ad Agustin por raportar a lu elua stranja experimento ma nekonocato respondis ad elu, ilqua asertis ne konocar el, e qua fine cesis bruske la konversado, nam konstateble il esis agacita pro elua insisto. Desquietigita, el rezolvis irar ad ilua hemo ma arivante ad ilua adreso el deskovris ke la nomo sur lua enireyo-pordo esabis chanjigita e ke altra familio habitis nun en l’apartamento. Ita personi asertis vivar ibe depos multa yari e nulatempe renkontrir Agustin o lua filiulo.
Elua amikulo departabis sen avertar el e sen poslasar adresi e Lerina opinionis ke lua desaparo esis suspektinda. Ulo eventabis, quon el ne intelektis, ed el bezonis respondi. Senesperigita, el pagis privata detektivo por probar trovar ilu ma poka tempo pose ca viro rivenis por vidar el e dicis ke omno supozigis ke ita Agustin e lua filiulo nulatempe existabis.
Lerina ne plus rikonocis la mondo ed el penseskis ke el divenabis komplete fola. Lore, el demandis ed obtenis rendevuo kun psikiatriisto, qua judikis ke el esis mente sana e qua imputis la tota historio ad halucini debata a laboro-tensi, ma la yuna muliero tote ne kredis ico. El savis perfektamente ke to quon el travivabis esis reala… adminime el kredis lo, nam poka tempo pose, elua anciena amikulo, ilta pri qua el pensis ke li esis separita depos plura monati, informis el ke li duris esar kune.
Hororizita, Lerina iris hastoze ad elua genitori, pensante ke li quietigus el pri elua vivo ed elua memoraji, ma kande el demandis novaji koncernante elua juniora fratino, qua ruptabis shultro a su e qua mustis subisar interveno kirurgial kelka monati antee, li regardis elu kun astono. Segun semblo, elua fratino nulatempe havabis tala problemo.
Dum la sequinta semani, Lerina deskovris multanombra diferi inter elua memoraji e la realeso e pokope penso impozesis ad elu, qua rapidamente divenis certeso. Ulo probable eventabis qua baskuligis el, irgamaniere, ad universo paralel. La mondo ube el esis nun semblis ad el entote simila al anciena, la importanta eventi e la precipua traiti esis le sama, ma mikra detali chanjabis ed el deskovris nova de li singladie. Exemple, vesti quin el nulatempe komprabis ordinesis en lua mur-armoro e sur la blogo quan el redaktis olim kun lua anciena kompanulo, ilqua fine duris esar elua amikulo, nombroza artikli esabis sendita dum la recenta monati, qui signatesabis per elua manuo ma quin elu ‘jame’ skribabis.
Dum la 16ma di julio 2008, Lerina sendis elua atesto sur retala pagino konsakrita a lo ‘paranormala’, per serchar altra personi, qui, quale elu, pensis transirir ad altra realeso : « Me pregas vi, se ulu travivis ulo simila, lu kontaktez me por parolar pri co, nam me trovas nulo qua povas explikar to quo eventis a me. Me pasis kin monati per lektar omnaspeca teorii e me konvinkesas saltir aden universo paralela. Ulo, rezolvo quan me realigis, ago quan me efektigis, o kombinuro de eventi igis me baskular ad altra sistemo di universo.
Me tamen astonesas ne transirir ad altra epoko ed arivir dum la sama yaro. Korpale ed intelektale me ne chanjis, me esas exakte la sama persono. Por dicar omno a vi, lo esas quale se me perdabus la memoro dum kin monati e ke me vekabus pos sonjir dum ca tota tempo. La homi memoras pri me e mea agi dum ca periodo, e li raportas pri kozi quin me ne memoras entraprezir. Ka vi travivis ulo simila ? Me pregas ti qui pensas savar omno ne sendar respondo. To quon me travivas ne esas drola, koncernante me ico esas tre grava. Predanko. »
Lerina recevis multa respondi, qui aludis altra dimensioni, paralela universi, e se la plu multa intervenanti semblis kredar elu, el ne povis trovar ulu qua asertis quale elu, venar de realeso alternativa.

(Segun artiklo interretal)

KURT KLUSMEIER, LA LASTA DEFENSERO DI BRESLAU

Naskinta en Basa-Saxonia, nia protagonisto evas nur 18 yari kande il sendesas a Rusia, proxim Leningrad. Ibe il suriras la klasika itinerario di la « Landser », t.e. la bazala infantriano. Plurafoye vundita il salvesas di co por lastega kombato : la defenso dil rezisto-loko Breslau, falinta pos Berlin. (extrakturi de interviuvo facita dum decembro 2016 en Ganderkesee, Germania, da Yacha MacLasha). 

Questionanto : Quala sequo de eventi duktis vu irar al « Wehrmacht » ?

Kurt Klusmeier : Me naskis en 1924, kom unika filiulo di quaradekyara patro, veterana oficiro di 1914-1918 membro dil « Stahlhelm » di qua omna membri rajuntis la nazista partiso. Cetere, il ne povis agar altramaniere, nam il esis instruktisto. En 1939, mea patro, qua esis rezervo-kapitano, rivokesis por irar aden l’armeo. Il komandis kompanio ‘logistikal’ (t.e. jeranta la necesa moyeni por la flegado dil trupi armeal) unesme en Polonia, pose en Norvegia, en Francia ed en Libia. Oficale, il esis responsivo logistikal ma ilu laboris anke por la « Abwehr », t.e. la informo-servo. En Afrika, il vere konocis Rommel, pri qua il dicis ke il esis tre aroganta e nule sorganta pri la destino di lua viri. Dum januaro 1942, sen subisir la exameno « abitur » (exameno qua finas la studii en gimnazio, NDLT), me kunvokesis dal  « Reicharbeitsdienst » (civila servo por obligata laboro, NDLT), quan me rajuntis dum marto. Fakte, me volis quik engajar me por irar en le « Waffen-SS » nam li esis le maxim bona – e mea patro skribis por ta skopo al responsivo lokal di Bremen, ma ico ne sucesis. Me fine vokesis por irar aden l’armeo dum septembro 1942.

En quala militistal unajo ?

Me atribuesis al 28ma diviziono di chaseri  (28.Jäger-Division) olqua esis elitala unajo. Pos tri monati de exercado en Lübeck, me eniris treno por Rusia dum la Kristnasko-dio di 1942. Me ankore pasis kelka semani de exercado e, ye la 20ma di marto 1943, me insertesis en la logistikala regimento 83ma regimento di chaseri (83. Jäger-Regiment) akantonata lore en Tosno [53 kilometri sudeste de Leningrad].

Quala esis vua itinerario an la est-fronto ?

Me recevis la bapto dil fairo dum la 6ma di aprilo. Ye la morga dio, me lejere vundesis che la gambo e che la kudo. Me iris itere an la unesma lineo erste dum la 17ma di mayo, por periodo de un monato, t.e. suficanta tempo por partoprenar kelka kombati. Pose la regimento sendesis a la dopo, en Gatchina [45 kilometri sude de Leningrad], por periodo de tri repozo-semani. Retroirinta an la fronto sude di la lago Ladoga, me itere vundesis dum la 31ma di julio, ma me restis che la Komandeyo sen aceptesar en la hospitalo, e dum la 19ma di agosto me recevis la fera kruco di 2ma klaso pro kaptir enemika soldati. Ye la 3ma di septembro, on permisis a me vakancar heme e me pasis lo cetera di ca monato en mea familiala hemo. Retroveninte an la fronto, me restis en rezervarmeo til la fino di 1943. Dum januaro, ni komencis nia retreto, lor olqua me agis por la sekureso dil stabo. Ye la 5ma di mayo 1944, me departis por permisita vakanco a mea familiala hemo por periodo de un monato. Komence di julio, me rajuntis mea unajo en Volodymyr-Volynskyi [100 kilometri nordeste de Lviv, en Ukrainia nunal], ube la retreto ristartis, per la fervoyo. Dum la tempo di mi-oktobro, me itere vundesis. Pos operaco en Naumburg, me retrosendesis a Basa-Silesia, ube la rutino  pluduris lor la vintro : retreto, kombati…Komence di marto 1945, me arivis en Breslau, termino di mea odiseo militistal.

Kad vu volabus esar oficiro quale vua patro ?

No. En 1943, me povabus ma me savis ke me ne havis la necesa autoritato, ke me ne esus agnoskata kom chefo da mea kamaradi. En Breslau, dum la printempo 1945, generalo Niehoff [la militistal mayoro dil fortifikita kampeyo] venis aden nia bataliono, pos ke me facabis mea raporto, il questionis me pro quo me ne divenabis oficiro. Me respondis a lu : « Me ne havis la vokeso profesional por ta skopo. »

Quo esas segun vu bona soldato ?

Kande soldato staceskas por atakar e ke lua vivo perdas sua importanteso : il trancendesas per esar pronta por mortar ed aquiras estimo pri su ipsa qua ne esas posibla developar dum tempo di paco. Yen, segun me, to quo esas bona soldato. E me sempre probis kondutar tale, mem en Breslau dum la lasta dii dil milito. Me sempre esis voluntal por irar al maxim danjeroza kombato-lineo.

(…)

Ka vi havis kontakti kun la Rusa habitantaro ?

Yes certe. On imperis strikte a ni bone kondutar a li, ne entraprezar nutrar ni che li. On kambiis tamen aguli e filo po ovi e lakto – la rurani ne volis aceptar nia pekunio, ma filo ed aguli esis raraji ibe. Me memoras ke dum januaro 1944, en Luga [130 kilometri sude de Leningrad], la familie qua gastigis ni esis tre felica aceptar ni, nam ni donis ad ol kelka konservaji, kelketa pano e precipue botelo de schnaps. Erste dum la somero di 1944, en la Poloniana vilaji, me deskovris la kontre-Germana sentimento : li ne celis lia odio. Ma en Rusia me nulatempe sentis ol.

(…)

Quon divenis la kaptiti ?

Dum la somero 1943, proxim Tosno, me kaptis kelka soldati helpata da mea kamaradi. Ni traktis li tre bone : ni donis a li pano, sigareti. Pose ni transportis li adche la komandeyo di nia kompanio por questionado. Me ne savas quon li divenis. Cetere lo esas pro ca kapturo ke me ordenizesis per la fera kruco e ke me promocesis kom kaporalo. Mea patro esis tre fiera kande il saveskis lo.

(…)

An la fronto, quon vu timis admaxime . Artilrio, chari, avionaro ?

La Stalin-orgeni, ico esis lo maxim danjeroza e precipue lo maxim netolerebla. La ululado qua akompanis la lanso di ta fuzei, me sentas ol sempre en mea internajo ! Ico duris nur dum 20 sekundi, ma co esis la sekundi maxim longa e maxim terorigiva di la tota milito. La Stalin-orgeni tre nocis la mento-stando di nia infantrio.

(…)

Kande vu intelektis ke la milito esis perdita ?

Dum decembro 1942 o dum januaro 1943. Pos vidir l’armizo en la dispono dil Usani, mea patro skribis a me de Afrika, dum asertar ke, militistale, lo esis neposibla obtenar la vinko. Quale me dicis lo a vu, ilu laboris por informo-servo e me savis ke il havis suficanta informaji por havar bona vido pri la milito-kozi. Konseque me kredis il. E pose, me divenis supersticoza. Me dicis a me ke se ni esus ganonta la milito, me mortus ante la vinko. Ma, ke se mea patro esis justa, me posvivus la desvinko. Ico esas stulta ma me havis ca fixa ideo…

E vua kamaradi ?

Inter soldati, on dicis inter ni : « Ni bone profitez la milito, nam la paco esos terorinda..» Ma me devas dicar ke ni vivis sen pensar pri la morga dio, onu apene pensis pri to quo eventos pos la repasto o pri la sequonta atako. Hodie, la Germani ne volas intelektar ke ni vivis tale, ke nia vivo konsakresis por solvar nemediata problemi quale la frosto o la nutrivi, nule por savar ka la milito esis yusta o ne. Ni ne havis la necesa tempo por pensar pri altra kozi. Eventis a me restar en tranchei dum monati sen povar lavar me e chanjar mea sub-vesti. On multe sufris pro la lausi. On vivis de vunduro a la sequanta, de ordenizo a la sequanta… Ed amba kozi grantesis tre abundante a me. Lor la milito-fino, dum la 11ma di aprilo 1945, me recevis la fera milito-kruco di unesma klaso.

On dicas ke ye la fino dil konflikto la ordenizi obtenesis facilamente…

Askoltez, me povas dicar a vu ke la kombati en Breslau esis le maxim harda quin me subisis. Yen quale ol grantesis a me. Lo esis dum la 1ma di aprilo, Pasko-sundio, sub la ne-cesanta bombardo dal artilrio e dal avionaro. Lor la vespero, charo « JS » proximeskis a nia Chefa Quartero. La mayoro dil regimento sendis a ni « Jagdpanzer IV » kom rinforco e me montris a lua akompananta esquado ube esis la charo Rusa. On demandis a me klimar ye 20 metri de alteso, celata dop ruinaji, por surveyar e signifar kande ca Rusa koloso moveskos. Ol moveskis, me signifis… Nia charo iris ek lua celeyo. Ol pafis e frapis la angulturmo dil “JS”, qua recevis la shoko e desaparis. Ye la morga dio, l’enemikaro sucesis okupar la taluso dil fervoyo an nia dextra flanko. Nia bataliono imperesis rikaptar olu. Ni ne plus havis multa viri e mea chefo imperis me prenar kun me radio-transmisili. Por atakar, oportis trairar 100 metri di « no man’s land », dum la justa instanto, kande nia artilrio komencis bombardar l’enemikaro, sat rapidamente por evitar la kugli ma ne tro por ne trovesar sub nia propra obusi lor la arivo. Nia artilrio pafeskis, me klamis « Adavane ! » ma nur un soldato movis su… Me pavoris, itere klamis, ma sen efiko. Lore ni departis duope… Fortunoze, nia artilrio facis bona ‘travalio’ e la Rusi ja ne plus esis surloke. Dum la sequanta dio, la cetera homuli venis a me por exkuzar su ne akompanir me.

Karl Hanke, la nazista chefo dil fortreso Breslau, reputesas pro pendigir ti omni qui pensis livrar su. Pro quo ca soldati ne punisesis ?

Pro ke nulu savabis lo. Ka vu savas ke Breslau en 1945, esis tre diferanta de Tosno en 1943 ? Dum la siejo ni esis shirmita en kelero, la Rusi esis en la strado vicina. La ligili inter la Chefa Quartero dil bataliono e dil regimento esis, por tale dicar, ne-existanta. Singlafoye kande oportis transmisar informajo, facar exploro, portar municioni ed aquo an la fronto-lineo, me mustis trairar la pafado-lineo. E pose la urbo bombardesis sencese, esis omnube incendii. Omna konstrukturi esis destruktita. Uladie, me vidis aviono « Junkers 52 »  tervenar en la ruinaji. Me nulatempe intelektis quale la pilotisto sucesabis pozar su sur la sulo… La mento-stando dil habitanti di ca urbo esis lamentindega. Ulafoye, proxim la fervoyala staciono, me selektis la subteretajo di domo por instalar ibe la nova komandeyo dil bataliono e me saveskis ke la tota familie, qua habitis ibe, suocidabis. Ed ico ne esis unika kazo.

(…)

Ka vi drinkis alkoholaji por rezistar ?

Proxim Leningrad, on povis komprar alkoholo che kampanio-kiosko di nia diviziono ma quale me sempre dicis a me, “milito ne esas amiko kun ‘schnaps’” e me drinkis de ol nur un unika foyo. Lo esis itere anke dum la fino di aprilo 1945, en Breslau. Itadie, me iras al komandeyo responsiva pri la vicina sektoro, okupata da SS-soldati. Cirkum la tablo surhavante mapi, esas du oficiri qui signifas a me proximeskar. Kun desprizanta mieno, un de li questionas me pri mea intenci koncernante li. Me respondas ke lua viri lasis nia alo deskovrita e ke ni havas nulu por stopar la truo. Ilu sumnas me indikar mea sektoro sur la mapo e dicas lore a me ke ni pafabis adsur lua kerli. Me retroturnas a lu, ke, depos ke la Rusi esas ibe, ni pafas adsur omno quo movas su. E ta-instante, me koncieskas ke me relatas kun Besslein e Rogge, la du oficiri maxim timenda dil fortreso. Subitamente, obusi explozas e la muri dil subteretajo tremeskas. Sen atencar ico, Besslein indikas la mapo ed explikas a me ube esos la nova defenso-lineo. Pose il dicas a me : « Ante tua departo, ni drinkez ulo » – ed il prizentas glaso a me. Ni shokis reciproke nia glasi, me drinkis e me departis…Retroveninte en mea unajo, kande me naracis ke Besslein ipsa invitabis me kundrinkar glasedo de alkoholo, nulu volis kredar me. Ico esas la unika foyo kande me drinkis schnapsan la fronto-lineo, me nulatempe oblivios lo.

(…)

Quon vu opinionis kande la Federiti desembarkis en Normandia ?

La tota regimento volabus transportesar a Francia por kombatar la Usani.

E lor l’anunco dil atento di la 20ma di julio kontre Hitler ?

Ni esis an la fronto-lineo e du oficiri dil stabo divizional anuncis a ni ke atento organizesis kontre la Führer e ke ol faliis. Li adjuntis dicar ke un oficiro di nia stabo implikesis en ol, ke il fugabis e ke ni devis esar surveyema. Nulo pluse. La soldati ne parolis pri co. Ni havis plu importanta problemi.

La morto di Hitler ?

Me saveskis ol en Breslau, dum la vespero dil 1ma di mayo. Me renkontris soldati en la urbo-centro, qui dicis a me ke ula Tönnes indikesis kom sucedanto. Pose me informesis per la ‘radiofono’ ke parolesis pri admiralo Dönitz. Ma ca novajo ne emocigis ni. Ni ja omni intelektabis ke ico esis la fino.

Quale la livro di Breslau eventis ?

Dum la 5ma di mayo, on saveskis ke nia chefi signatabis armistico kun la Rusi e ke lia unaji militistal ja esis en la urbo. Nia batalionestro sendis me kun du plusa soldati por explorar to quo eventis. Ni iris vers la Königsplatz, ni renkontris la Rusi. Li esis armizita, ni anke, ni haltis, intersalutis, e pose singlu pluduris marchar. Pos ico, la Rusis promisis a ni esar libera se ni livrus ni. Dum la nokto del 6ma til la 7ma , ni livris la urbo a li ma li trompis ni… Me inkluzesis en Breslau, pose komplete spoliata ed embarkita kun plura mili de altra soldati en brutaro-vagoni al direciono di Kaukazo. Nia « voyajo » duris dum dek dii, dumsomere… Lo esis tre varma. Ni recevis nur du gobletedi de aquo dum la tota voyirado. Kaptiti diareis…Pos ca kalvario, ni arivis en Kirovabad [Gandja depos 1990], en la monti di Azerbaidjania, ube ni mustis laborar en la mineyi di kobalto.

Quale on vivis ibe ?

En Kirovabad, on havis tre poke por manjar, pano, supo e kacha (paplo di cereali). La quanto di pano dependis del efektigita laboro. Ma pro ke me savis la alfabeto Rusa, me obtenis ofico en kontoro, ube la vivo esis plu facila. Me povis manjar tam multa pano kam me volis, e me rihavis mea kustumala forteso, mem se ico ne duris dum longa tempo…To quo anke helpis me, lo es la fakto ke me ne fumis : me povis kambiar mea sigareti po pano. Me pasis tale tri yari, sen judicio. Me ne havis mem la maxim mikra ideo pri la tempo kande ico duros…

Ka vua genitori savis ube vu esis ?

Pos letro retrosendita sen respondo, to quo instigis me havar la maxim mala timo, un de mea karcerala amiki liberigesis pro prisanesa motivi. Tale mea genitori saveskis dum januaro 1946 ke me transvivabis. Kande mea kamaradi fine judiciesis e kondamnesabis a 25 yari de karcero-puniso sen ajorno, me esis en hospitalo pro tifo : me indulgesis. Me liberigesis dum la fino di agosto 1948, me retrovenis adheme dum oktobro di ta yaro. Me havis la fortuno ke la komisitaro pri saneso konkluzabis ke me esis tro febla por laborar.

Kad en la kampeyo on instigis vu divenar membro dil partiso komunista o dil Nacionala Komitato por libera Germania ?

No. On dicis nur a ni ke plu bone onu laboros, plu rapide on retrovenos adheme. Kande me arivis en mea vilajo, me trovis mea genitori qui esis senlabora, en domo mi-destruktita per bombo, quan li habitis kun refujinti. Til la monato marto di 1949, me restis en la hospitalo. Pose, me laboris en komercala brancho. Mea monatala salario esis 50 DM, de qui me mustis pagar 20 DM amendo kom anciena membro dil partiso nacional-socialista.

Quala traco la milito poslasis interne di vu ?

Me divenis harda, tre harda. Hitler dicis ke oportis esar harda quale Krupp-stalo e tenaca quale la ledro…La milito igis me harda e tenaca. Pose, en la vivo, kande me renkontris viro di mea generaciono, me quik savis kad il esis front-soldato o rato restinta dope. Bismarck esis justa – onu nulatempe devus militar kontre Rusia !

(Segun artiklo en la revuo GUERRES & HISTOIRE)

GLORIA DE THURN E TAXIS – VIVO ROMANAL

(Gloria esas extravaganta princino Germana di qua la vivo esas romano extraordinara)
**Mariae Gloria, Ferdinanda, Gerda, Charlotte, Teutonia, Franziska, Margarethe, Frederike, Simone, Johanna, Joachima, Josefine, Wilhelmine, Huberta, komtino de Schönburg-Glauchau naskas dum la 23ma di februaro 1960 en Stuttgart. El esas la filiino di komto Joachim de Schönburg-Glauchau e de komtino Beatrix Széchenyi de Sarvar-Felsövidek**.
Gloria havas seniora fratino Maya e du fratuli Carl-Alban naskinta en 1966 ed Alexander naskinta en 1969. De 1965 til 1970 elua patro, di qua la posedaji konfiskesis en 1945 esas korespondanta jurnalisto en Togolando ed en Somalia.
Retroveninta en Germania la familio esas nericha e por povar pekuniizar elua studiado Gloria laboras kom servistino en drinkeyo por studenti.
Ibe el renkontras princo Johannes de Thurn e Taxis, richega heredanto di nobela familio e li mariajesas dum la 31ma di mayo 1980 en Regensburg.
Gloria havos tri gefilii e de 1980 til 1990 juos omna avantaji di granda richeso. El havas vivo mondana tre aktiva ed extravaganta. On surnomizas la princino “Princino TNT”.
Ma princo Johannes mortas dum la 14ma di decembro 1990 evanta 64 yari. Gloria, lore, mustas jerar la richeso familial til la majoreso di lua filiulo. El komencas nemediate austera vivo e savas jerar e salvar la posedaji di lua familio. La valoro di oli evaluesas ye 2 miliard dolari.
Kande el oldeskas vice plorar pri lua yunevo e lua perdita beleso el okupas su pri bonfacanta verki e fondas katolika kongregaciono mulieral. El konsakras su anke entuziasmoze ad arti e kulturo.
Fine el divenas bigota ed integrista katolikino kun tre reaktema vidpunti. Tale se el esas tre kritikata dal progresemi, el tre prizesas dal tradicionalisti qui aprobas elua kurajo expresar publike opinioni tote ne “politically correct”-a. Precipue kande el deklaras a jurnalisto di integrista revuo katolika di Bavaria pensar ke la homeosexuala mariajo esas “dil diablo la verko”. Ico shokas kelka geyi, ridigas la ceteri ed aprobesas senrestrikte dal pia e dal bigota katoliki. Gloria esas e kondutas sucesoze kom richa ed extravaganta personi. Ma el esas anke tre bonkordia ed helpas la povri tam bone kam el povas, e duris la tradiciono di apertata restorerii gratuita dil familio de Thurn e Taxis por indijanta personi.

OCITANIA HODIE

On parolas multe pri Ocitania che la interreto ed altraloke. Pro ke olim la Ocitana esis la linguo dil trubaduri ed ulatempe esis preske la komuna linguo di west-Europa ol, do, havis granda prestijo. Ma la tempo pasis la Ocitana desaparis profite a la nord-Franca. Esas kelka nostalgiozi qui volas rivivigar olu, ma li ne havas granda suceso. Plu serioze la Ocitani plendas ke lia sudala achento konsideresas kom rustika, kelke ridinda dialekto. Tala plendi ne eventas en Germania. Tamen, ibe la lokala lingui e dialekti esas multe plu vivoza kam en Francia. Ed esas sama difero inter la linguo di la nordo ed olta di la sudo. La linguo dil sudo “Hochdeutsch” (alta Germana) divenis la oficala linguo literatural dum ke la linguo dil nordo “Plattdeutsch” cesis de longa tempo uzesar en la administrerio ed en la serioza literaturo. Tamen, la nordani ne protestas por rivivigar lia linguo e nulu en Germania o cetera Europa revas rezurektigar ca idiomo ed igar ol linguo di magna kulturo. Pro quo ca granda difero ? La nordala regioni di Germania esis olim olti di la “Hanse” potenta organizuro komercala ed esis tre prosperanta e kulturoza. Ma eventis ke (probable pro religiala motivo) ke la nordani aceptis la linguo literatural dil sudo (la biblo tradukesabis maestrale al alta Germana da Luther). Ed esas nula revendiko nek plendo de la latero dal nord-Germani relate la linguo. Pro quo ? Mea-judike tote simple pro ke la nordani (Prusiani) unionigis Germania ed impozis lia achento kom normigita (standarda) pronunco. ‘Itaque’ li ne havas motivi por plendar. Lo esas quaze la Franci adoptabus la achento dil sudo (e.g. la achento dil urbo Tolosa) kom standarda achento. Evidente, lore, la sudani ne havus motivi por jemar e la romantikeso Ocitanian ne havus loko por existar.

"BREXIT"

Me ne intencas politikumar hike, ma on audas multe parolar ed on audas multe pri la “Brexit”. Ico semblas esar granda problemo por la Britaniani e por Europana Uniono. Ma on povabus evitar ca problemo, se on konsiderabus serioze to quon dicis De Gaulle pri la eniro di Britania en la Organizuro Europana di ta epoko. Nome, il asertis ke la Britaniani ne esis pronta por asociesar strete al kontinentala Europani e ke esus plu bona havar bilaterala kontrati por la komerco profitoza al Britaniani ed al Europani. Tam longatempe kam il esis prezidanto di Francia, il impedis la eniro di Britania ad Europa. Lore, la Angli esis tre shokata, protestis energioze ed omna Europani (ecepte la Franci) esis favoroza a Britania. Do, kurtatempe pos la transpaso di De Gaulle Britania eniris Europa, kun bonveno-saluto, ed on konsideris De Gaulle kom olda folulo. Or, hodie, ni konstatas ke De Gaulle esis justa e se on volabus askoltar lu e lua argumenti, on evitabus la serioza problemi naskinta de la “Brexit”. Domaje ke ne eventis tale.  L’image contient peut-être : une personne ou plus et costume

LA ENIGMATO DI AKAKOR

Hike komencas la raporto pri misterioza civito ancestral di Sud-Amerika

Dum la 3ma di marto 1972, Germana jurnalisto dil A.R.D. , la publika televiziono Germana, Karl Brugger, lore korespondanto en Rio, renkontris en sordida taverno di Manaus, la « Graças a Deus », Amerik-Indiana « cacique » nomata Tatunca Naraerta asertante esar « princo di Akakor ». Ca renkontro organizesis dal komandanto di kompanio Braziliana di gardisti forestal, amiko dil jurnalisto, e persuadita ke la raporto di ta Amerik-Indiana chefo certe interesus ilu. Brugger questionis do Tatunca Nara dum plura hori e mem enrejistris lia omna konversadi. Plu tarde, il adiris kun lu en la junglo, sur la traci di misterioza civito sekreta : la civito Akakor. La Germano naracis lua travivaji en libro, titulizita « Die Chronik von Akakor. Mythos und Legende eines Amazonischen Volkes » (La kroniko di Akakor. Miti e legendi di populo Amazonian).
Brugger prizentas Tatunca Nara kom Amerik-Indiano sat alta-statura, havante longa hari nigra e vizajo delikate desegnita. Il esis mestico. Ilu surhavis bunta kamizo kande il renkontris Brugger unesmafoye. Ico esis donaco da oficiri dil armeo Braziliana. Il havis sur lua tayo kurta tuniko ledra, sur olqua reprezentesis l’emblemo di Akakor.
En mala Germana linguo, Tatunca Nara, raportis a Brugger la astonanta historio dil populo di Ugha Mongulala, « populo selektita dal dei », dek-e-kin mil yari ante nun. Il durigis lua parolado til la fino, olqua konsignesis en sakra libro : la Kroniko di Akakor. Ca verko, redaktita dal skribisti di lua naciono, skribesis kun la skribarto dil idiomo di lua ancestri : la ‘quechua ‘, olqua, ilu asertis, kontenis mil e quaracent simboli, singlu de oli havante plura senci, segun lia impliki gramatikal. La populo le Inka, qua parolis anke la ‘quechua’, perdabis depos longa tempo « la skribarto dil dei », ma lua tradicioni konservabis ‘lontana’ memorajo di ol.
Sakra libro
La « Kroniko di Akakor » komencis olua naraco per ula yaro Zero, konkordante kun la yaro 10.481 ante la ero Kristana. Ol markizesis per la departo de Ugha Mongulala dal « Granda Maestri Inicianta » , vers la lando di lia origino.
Ica Granda Maestri portis a la homaro la lumi di la Savo. Li fondis nova populo ed erektis tri granda civiti ek petro : Akanis, Akakor e Akahim.
La nomi indikas la ordino di lia konstrukto : « aka » signifikas « fortreso » e « kor », « du ». La  unesma civito, Akanis, konstruktesis « sur bendo streta di tero, proxim la lando Mexikia, en loko ube interafrontis du oceani ». Ka la istmo di Panama ? Akahim, la triesma civito, ne mencionesas en la Kroniko ante la yaro 7315 ante Iesu Kristo. Ma lua historio parenteskas stranje kun olta di Akakor.
Akakor, chefurbo di desaparinta imperio, ed altra civiti perdita…
« Ita omna urbi destruktesis lor la unesma Granda Katastrofo, qua eventis dek-e-tri yari pos la departo dal dei. »   Ma altra civiti, konstruktita dal Anciena Maestri, posvivis ica flagrado : Salazare, sur la fluo supera dil fluvio di le Amazona,
Tiahuanako, proxim la lago Titikaka, e Manoa sur la alta planaji dil sudo. Oli esis precipue rezideyi dil dei, kompozita per templi erektita por lia glorio cirkum piramido.    -     « De ta sakra civiti. » dicas Tatunca Nara, « me vidis per mea propra okuli nur Salazare. Lua disto esas ye ok dii di marchado del urbo quan la Barbari blanka nomizas Manaus, ol jacas an enfluanto dil Granda Rivero. Lua palaci e lua templi esas sepultita per la junglo. Nur la somito dil granda piramido emersas ankore super la foresto. »
Subtera civiti
Nefore del antiqua civito celesis anke serio de habiteyi subtera. “Existas dek-e-tri civiti profunde enterigita en la Andi, » asertas ya Tatunca Nara. Departante del Granda Templo sunal di Akakor, diversa acesi trairante profunda tuneli duktis a subtera civito ed ad altra civiti. Ica tuneli esis suficante larja por posibligar a kin homi marchar samfronte, ed oli esis tante vasta ke plura dii de marchado esis necesa por irar de ula civito ad altra civito.
Del dek-e-tri subtera civiti, olti esante Akakor, Budu, Kisch, Boda, Gudi, Tanum, Sanga, Riono, Kos, Aman, Tat e Sikon lumizesis per klareso artifical. Nur la civito Mu, la maxim mikra de omni, utiligante alta koloni vertikal sustenante enorma speguli arjenta, utiligis la lumo natural dil suno. Reto komplexa di kanalizuri adduktis l’aquo dil monti til la centro di ta enterigita urbi. Tuneli e civiti subtera esis la laboruro dal Anciena Maestri.                                        
Perdita civito Akakim
Tatunca Nara parolis pose – inter mult altra kozi !-, pri Akakim , misterioza civito konstruktita an la nordala limiti dil Imperio, vers la frontiero nunal di Brazilia e di Venezuela. Ol esis petra civito fondita dal Anciena Maestri ed a qua on acesis per trairar impresanta katarakto. Akahim duris esar ruinajo dum quar yarcenti, pos la unesma granda subverso, e mantenis streta relati kun Akakor dum plura yarmili. Kande arivis la Barbari blanka, la habitanti di Akahim remparizis su sub la tero. Tatunca Nara asertas ke sistemo komplikita de tuneli juntis ita civito a la chefurbo e ke serio de speguli, injenioze dispozita, posibligis ad amba urbi komunikar efikive inter oli. (…)
Le Inka, heredanti dil desaparinta Imperio Ugha Mongulala
Segun Tatunca Nara, l’imperio Inka esis la unika, ecepte la sua, nulatempe vivir segun la legi sakra dil Anciena Maestri. La historio dil populo Inka iris til la yaro 7951, t.e. 2470 ante nia ero, kande Virakocha, duesma filiulo di rejo Sakaia, rebeleskis kontre la povo di ilua patro e exilesis de Ugha Mongulala. Viracocha arivis en Peru, fondis sua dinastio, olta di le Sapa Inka, plu tarde konstruktis Cusco. Tale il konstitucis imperio prosperanta qua, pose, divenis potenta naciono, frato di Ugha Mongulala.
Germanali deskovras Akakor
Dum la yaro 11.015, t.e. 570 dil Kristana ero, havis loko en l’Imperio Ugha Mongulala nekredebla evento : veninta del maro oriental, interne di misterioza navi havante prui kun drako-kapi, tribuo de viri blanka e barboza aparis sur la rivi dil fluvio di le Amazona. Li nomizis su ipsa Goti e federis su kun la populo di Akakor.

« L’armaturo dil navi e la drako-kapi konsignesis da nia sacerdoti en la Granda Templo dil Suno. La navi transportis til sisadek militisti. Lia propulsilo esis larja seglaro ek delikata texuro ligita a masto tre solida. Plu kam mil blanka militisti tale atingis Akakor, li esis interne di quaradek navi. »
Ita epizodo, raportita a Brugger da Tatunca Nara es tre interesanta. Lu memorigas pri l’epikajo di germanala tribuo de Ostrogoti, qui, dum periodo de sisadek yari, konquestabis e dominacabis Italia ma fine vinkesis da generalo Narsès, en 552, lor la batalio dil Monto Vesuvius. Pose, la Ostrogoti ne plus paroligis pri su. Certena linguisti asertas trovir kelka traci di lia refujeyo en sud-Francia, til Hispania. Ma li nulatempe adportis la pruvo pri tala migrado.
Plu tarde, la federuro konkluzita kun Ugha Mongulala plufortigis konsiderinde la potenteso di Akakor. La civito plugrandeskis ed itere fortifikesis. La Germanali docis a lia hosti la tekniko extraktar la metali e fabrikar protektanta armi. Stranja historio, havante relato kun Paititi, raportita da kronikisto, aludas anke blanka Amerik-Indiani, vestizita per protektanta equipuri, qui konstruktabis pavizita chosei e ligna fortifikuri…
La Amazoni
Non yarcenti e duimo pose, la Barbari blanka invadis Sud-Amerika e submisis le Inka. Ugha Mongulala, fugante la nehaltigebla expanso dal blanka raso, shirmis su pokope dop la muraro di lua anciena civiti.  – La esforci da Akakor por mantenar sua imperio dessucesis opoze a ta Blanki qui investis balde la totajo di ca subkontinento. Hispani unlatere, Portugalani altralatere, le « conquistadores » kaptis la lando dil Anciena Maestri, por la glorio di nova deo. La Amerik-Indiani serchante eskapar la yugo dil invaderi, penetris aden la junglo ; ma klano de mulieri refuzis la dekado dil imperio e luktis kontakte kontre la Barbari blanka. Tale, dicas Tatunca Nara, aparis en Amerika la Greka mito dil Amazoni !       -   Sacerdoto, membro di expediciono, raportis segun ica vorti, en 1539, la renkontro di lua samreligiani kun ta militista mulieri : « Ni vidis eli qui kombatis avan la Amerik-Indiani kom lia kapitani e luktis tante kurajoze ke la viri ne audacis montrar lia dorso. Eli mortigis per mazo-frapi ti qui fugis avan ni […] Ita mulieri esas tre blanka ed altastatura. Eli esas tre muskuloza ed iras tote nuda, arki e flechi enmanue, militante quale dek Amerik-Indiani. »
Subtera galerii
La interna parieti dil tuneli esis, koncernante la plu multi, kovrita per koloro lumifanta e per stranja petri nigra tampita en la muri segun interspaci reguloza, oli indikis la disti de un loko ad altra. La subtera paseyo iris de Cusco til Catamarca, tandem lu finis sua voyirado en la interna korto dil katedralo di Lima. Petro-planko perfektamente juntita, impedis pasar vers la subtera mondo. Ol esis tante habile dispozita ke onu ne povis dicernar ol de la cetera petro-planki di ca interna korto. Nur ti qui savis lua existo esis apta apertar olu.
Alianci e federuri
Dum la yaro 12.401, t.e. 1920 di nia ero, acesis la trono ancestral, princo Sinkaia, patro di Tatunca Nara.                                            
Kelka yari pose, en 12.413, t.e. 1932 p.K., princo Sinkaia organizis atako kontre la vilajo Santa Maria, jacanta an la supera fluo dil rio Negro. Masakrante omna viri, lua militisti kaptis quar mulieri. Ma tri de eli dronesis dum serchar eskapar survoye ad Akakor. Un unika posvivis la desfacila kondicioni dil retroirado. El esis Germana misionero. El nomesis Reinha. Elta, qua ameskis la populo di Akakor, fine spozigis princo Sinkaia, kontre la opiniono dil Granda Konsilantaro, ma kun la aprobo dal sacerdoti. De ta stranja uniono naskis, kelka yari pose, Tatunca Nara.
Quar yari pos la nasko di elua filiulo, Reinha retrovenis a Germania kom ambasadistino di elua nova patrio che la nun malfamoza Adolfus Hitler. Pos finir neklara negociado, el esis itere en Ugha Mongulala duadek-e-du monati plu tarde, akompanata da tri altaranga nacional-socialisti. Stranja federuro konkluzesis inter la imperio Ugha Mongulala e la Reich Germana.
Akakor, tale, donis la bonveno inter lua muri, dum la tota Duesma Mondomilito, a konsinderinda nombro de militisti Germana. Tatunca Nara explikis a Brugger quale multa submara navi Germana livis la portuo Marseille havante Brazilia kom atingo-skopo…
Lor lua sakrigo, kande il divenis rejo di Ugha Mongulala, en chambro dil templo, qua tillore esis interdiktata ad ilu, Tatunca Nara deskovris la balzamizita kadavri di quar misterioza enti, li esis tri viri ed un muliero. Li esis bone konservita e balnis en liquido translucida. Ye omna vidpunti simila a ni, li havis tamen sis fingri an singla manuo e sis pedfingri an singla di lia pedi. Ka li esis mortinta o vivanta ? Questionis Tatunca Nara lore la Granda Sacerdoto. Nulu povis respondizar ico. La origino di ta personi semblis perdesar en fora tempi nekonocata.

AZIANA HORNISI

FRANCIA (departmento Gironde, sudwest di la lando) Viro esis viktimo di kordiika halto pos pikesir da horniso
Pasinta-sundie (hiere) viro evanta 49 yari esis viktimo di forta reakto alergiika pos pikesir da horniso en la kampeyo “Le Merin”, en loko nomata Vendays-Montalivet en la departmento Gironde, segun raporto dal diala jurnalo “Sud Ouest”. On sucesis riduktar lu al vivo, ma lua sanesala stando esas ankore suciiganta. La Aziana hornisi importacita en Francia en 2004 en varo-kontenili venanta de Chinia esas nun granda problemo. Li minacas ne nur la lokala abeli quin li mortigas ma anke la homi. Li esas perversa efekto dil globalismo.


HERCULE POIROT

Nun che la Franca televiziono, on spektas itere serio da Agatha Christie kun Hercule Poirot. Ultre la vera detektivala genio di Hercule Poirot (e konseque di Agatha Christie), to quon me tre prizas esas la fakto ke omno eventas enkadre dil alta socio Angla di olim. La homi esas eleganta, polita, bone vestizita ed havas bona manieri. Ico esas tre agreabla ed esas vermente diferanta de la mondo di nun ube la violento e la despolitaji sempre plu dominacas la socio. Domaje !