Category Archives: Royalist-Ido

Ica blogo destinesas a la royalisti, qui volas komunikar en la Linguo Internaciona ed a la Idisti qui havas simpatio a la royalismo.

LA LAMENTINDA STANDO DIL FRANCA FERVOYI

Me retrovenis recente de voyajo a sudala urbo Franca por irar an la tombo di mea genitori. La vehado adibe per treno duras dum preske sis hori. La treni ne plus cirkulas kun la regulozeso quan li havis dum mea yuneso. Ma quankam la tardeso es desagreabla, ol, generale, ne esas tre granda ed ico esas ankore tolerebla. To quo esas min bone aceptebla esas la deskomforto dil treni hodial. Me memoras ke dum la yari 1970ma, kande me rezervis plaso en vagon-fako di duesma klaso, la preco (en la pekunio di ta epoko) esis klaramente plu chera kam bilieto por la unesma klaso di nun. Ma la komforto anke sequis ed en plaso di duesma klaso, on havis multe plu multa komforto kam hodie en unesma klaso, nome la sidili esis plu komfortoza ed on havis plu multa spaco. La duesma klasi pensigas pri la komforto dil triesma klasi di mea infanteso (komence dil yari 1950ma ed oli supresesis lore). E, mem, versimile, la duesma klaso di hodie esas infra al triesma klasi di olim. Ico es nekredebla !!! On progresas koncernante la teknologio ed on havas hodie instrumenti qui faciligas grande la vivo, ma esas altra kozi tre utila qui regresas. Ed onu ne havas vera alternativi, nome avioni ne esas atingebla omnube, e la interregiona od internaciona autobusi ne ja esas tre grandanombra nek disponebla en multa loki. Do posrestas nur la treni, kande onu ne povas – o ne volas – voyajar per automobili. Ma semblas ke la direktantaro dil Franca fervoyaro (SNCF) esas tre nekompetenta e nule sucias pri la bone-esar dil pasajeri. Ultre lo la informatiko dil SNCF esas tre defektoza ed eventas konstante problemi pro ol e la desordino e desorganizado esas sovente (ofte) kompleta. Ma, malgré la frequa panei e misfuncionado, la guvernerio di Francia ne volas reaktar. Probablamente, pro ke ol ne povas, nam mankas la pekunio, quan on disipas vane altraloke por nociva skopi. Ico esas dezolanta e motivo por iraco e senkurajigo. On povas nur envidiar la Japoniani qui havas modelatra treni e fervoyi. Semblas anke, ke, segun certena personi, la fervoyi esas anke bona en Chinia. Ni devus lernar de ta populi.

LA PROBLEMO KATALUNIAN

Me egardas sucioze la eventi en Katalunia e la minaco pri nedependo di ta regiono di Hispania, nam ol povus esar mal exemplo por altra regioni Europan. Pro ke me ne esas ipsa Kataluniano, me tre male komprenas la romantikeso revolucionera dil Barcelonani. Li havas alta grado di autonomeso, quin multa regioni partikularista di Europa ne juas, e tamen li esas deskontenta ! Certe li mustas pagar por helpar altra regioni di Hispania, forsan tro multe, ma ico ne suficas por demandar nedependo, tante plu ke la Hispana guvernerii olim (dum la periodo Franco-ista havante tre mala reputeso hodie) helpis ca regiono por developar su e moderneskar (ye la detrimento di altra regioni Hispana).

La sola expliko esas probablamente neracional : multa Kataluniani havas la sentimento esar aparta populo ne amanta la (cetera) Hispani e neamata da li. Tamen, ica populo qua plendas – nejuste segun mea opiniono – esar opresata, havas ipsa mento imperialista. La extremisti Katalunian volas nedependo ne nur por lia regiono ma li volas anke obtenar insuli proxim Katalunia (qui ne esas parto di lia regiono) e la princio Andora, olqua ja esas nedependanta. Me dubitas ka la Andorani, mem se li parolas dialekto Katalunian, esas tre deziroza unionesar a lia imperema frati sudal. E la Kataluniani di Barcelona ne haltas hike, pro ke li deziras juntar omna “kataluniana teritorii”, volas anke anexar la sud-Franca departmento “Pyrénées orientales” ube esas ankore personi qui parolas Kataluniane, ma qua esas Franca regiono depos la XVIIma yarcento. Ne esas certa ke la homi ibe esas tre entuziasmoza unionesar a lia “frati” dil sudo. E li pluduras : por havar solida sulo sub lia pedi, li volas instigar la Okcitaniani (sud-Franci) a nedependo (probable por asociar Okcitania a Kataluniana e dominacar ol). Sentimento nacionalista Okcitana existas, forsan, che 1% o 2% de la habitantaro e lo cetera konsideras su kom Franci e nule havas tal deziro. La linguo Okcitanian esas mortinta e parolata ankore nur da poka olda rurani en izolita regioni, e la yuna generacioni ne volas vere esforcar por lernar ca idiomo, dum ke la savo di la Hispana e di la Angla esas multe plu utila a li. Ultree, Okcitania esas nek richa nek povra parto di Francia. Nedependo adportus nulo : la nedependanta Okcitaniani perdus nulo, ma ganus nulo. Do, pro ke nacionalista sentimento Okcitanian ne existas, la nedependo esus absurdajo. Ma la Kataluniani esas obstinema… e li vivas (la nedependisti) en mondo di iluzioni romantika. Simpation a li me ne havas.

"L’IDOLO DIL YUNI" KA FAMOZESO ARTIFICAL ?

Kelka dii ante nun, on celebris meso por la enterigo di la Franca “rocker” Johny Halliday. Personale, me havis nul enemikeso a ta persono, ma me astonesis ke esez enterigo nacional por kantisto. Ita Johny Halliday esis tre famoza, ma koncernante me, me tote ne prizas la “rock”-muziko. Tamen, la turbo esis grandega e lo esis tota generaciono (la mea) qua facis lasta homajo a un de le sua. Ma, quale dicite, quankam me havis nul enemikeso a ca kantisto me ne partoprenis la trauro “nacional”. La informili, dum mea yuneso, nomizabis lu : “la idolo dil yuni”. Ico semblis a me esar tre exajerita, nam vere il ne esis mea idolo e me judikas ke la “rock”-muziko esas prefere muziko por kamionisti kam por kulturoza ed edukita homi e Johny havis tala aspekto (di kamionisto). Tamen, la propagando esis tante bone facita ke adminime granda parto de un generaciono aceptis kredar ke la dicita kantisto esis granda artisto. Yes, on devas agnoskar ke il esis tre aktiva e laborema, ma il ne impresis me kom artisto. ‘Nihilominus’ me ne audacis dicar o skribar nulo,nam segun la informili la homajo dil populo esis unanima, tamen pose me lektis sur la interreto mesaji qui kritikis Johny Halliday, nome li akuzis il “usanigir” la Franca kansonaro. Antee, esis bela Franca kansoni poezial maxim bone enkarnigita per la kantisto Gilbert Bécaud (multe plu bele aspektanta kam Johny Halliday). On akuzis, juste, Johny Halliday (ja per lua pseudonimo) kontributir al usanigo di Francia per lua muziko. E, me konciis, ke lua populareso, quankam reala, esabis organizita artificale e, tre versimile, sen la tre aktiva helpo dal informili, il durabus esar nekonocata. Forsan, forsan yes, la Usana sekreta servi esis tre agema por diskonocigar kantisto difuzante l’influo kultural di Usa en Francia. Per aborijena artisto, l’usanigo esas plu efikiva, kam ol esabus per Usana artisti, qui renkontrabus kelka desfido dal Franca publiko.To quo semblas impresiva a me, esas la fakto ke Johny Halliday havis preske la sama evo kam prezidanto Donald Trump ed opinioni politikal, onu lasas komprenar, tre proxima ad il. Tale me havis l’impreso, ke, samatempe kam Johny Halliday, on enterigis Donald Trump. Ico esas tre bizara sentimento.

TURISMO PER SMARTFONO

TURISMO DANKE NIA INTERLINGUO (e danke “messenger”)
Hiere, 26ma di novembro ’17, nia samideano Braziliana Joao Xavier Santos advokis me per “messenger” e ni povis intervidar ni danke nia smartfoni. Lor la unesma advoko, me esis en la Latina Quartero di Paris ed il povis vidar la stradi, la butiki e la kuki-vendeyi. Pose me iris ad Aziana restorerio por dejunar e ni cesis nia babilado. Me advokis ilu plu tarde, kande me esis proxim mea fervoyo-staciono por mea retroveno adheme, en la interesanta “Jardin des Plantes “(Gardeno dil Planti) ube Joao povis admirar la planti, la instaluri e la statuo di Lamarck (patro dil teorio dil evoluciono). Joao ja konocas Paris, nam il pasis kelka dii ibe dum januaro 2015, ma il ne havis suficanta tempo por vidar omno. Danke smartfono e “messenger” (e la L.I. di la Delegaciono), il havis la posibleso kelkete agar turismo sen voyajar e sen la tedanta kontrolo en la aeroportuo. Envenas mea kapo l’ideo, ke danke la smartfoni e lia “messenger” devus esar posibla, en la futuro, turismagar per nia Interlinguo. Ico esas posibleso a qua nulu, til nun, semblas pensir. Ico es reflektinda. Sube es la statuo di Lamarck quan Joao povis admirar.

SINKANTA PRESTIJO

Kom royalisto me esas bigota, t.e. me praktikas la katolika religio kom tradiciono. Me ya kredas ke la mondo ne esar nur materiala ma ke ol esas anke spiritala. Tamen, me ne havas ferma kredo, pro ke la Kristana doktrino esas unlatere tro simplacha, altralatere tro abstruza. Me opinionas ke la Buddhismo e la hinduismo esas plu proxima a la realeso.
Tamen, me komencas pozar a me questioni pri la monoteismo. Me ne bezonas longatempe priparolar la islamo por konstatar ke, adminime dum nia epoko, ol divenis tre sangoza. Anke la disputi ed insidioza militi inter Mohamedani ed Hebrei tre nocas, juste o nejuste, la prestijo di la Hebrea religio.
Lore, konstatante la nepacema orientizo dil monoteista religii, on koaktesas pensar pri la Kristanismo. Yes, hodie la Kristanismo esas pacema religio, ma olim esis kruc-militi, inquiziciono, chaso ye sorcistini, ico ne esis revo-peizajo. E, precipue, kande la situeso esis mala, on postulis ed on postulas ankore niatempe, ke la Kristani aceptez mortar en kruela kondicioni kom martiri por atestar pri lia fido, kande esas persekuti. Ne omna personi esas kapabla agar tale.
Se en proxima tempo, granda milito eventos pro la monoteista religii e ke ica milito ne produktos la mondo-fino, lore pro la devasti facita pro oli, la monoteista religii perdos enorme ye prestijo. Kad ico esos la vinko dil ateismo ? La ateismo naskinta de la monoteista religii esas same poke tolerema kam lua genitori e ne tre atraktiva a multi. Probable – se la islamo ne esos vinkanto e konseque impozos lua fido – on travivos rinasko dil paganismo o, plu bone, granda sucesi dil Buddhismo e di la hinduismo. La monoteista religii esas suocidanta.

LA MISTERIO DIL PETRO DI INGA

Un de la peizaji arkeologial maxim facinanta dil Antiqua Epoko Braziliana, la Petro di Inga esas monumento antiqua, qua, segun la expertizisti, kontenas nekontebla nombro de simboli ed un “Star Map” (Mapo di steli) reprezentanta la stelaro di Orion. La expertizisti qualifikas la Petro di Inga kom “eceptala monumento arkeologial, quale nul altra en la mondo.”
Altra ciencala exploranti vidis en ol la prezenteso di anciena Atlantidani qui, supozeble, grabis ta reprezentaji pos fugir Atlantida. Nome, certena formi ulagrade memorigas pri la signi venanta de Mezopotamia. Til nun, la arkeologiisti ne sucesis dechifrar ca simboli.

KA RINASKO ?

Kelka dii ante nun, me lektis stranja libro dal Franca jurnalisto Stéphane Allix. Parolesas pri konocata jurnalisto qua tre interesesas pri militi en la mondo ed anke pri okultismo. Lor retreto for la mondumo (por repozar de lua tro aktiva vivo), il havas stranja experienco, nome ula viziono ube il vidas kombato dum la duesma mondomilito ed SS-oficiro Germana mortigita ye la fauco per splito de obuso ulaloke en nord-Rusia. Il mem perceptas nomo : Alexander Herrmann e grado di oficiro “Obersturmführer” quankam il ne savas la Germana. Il deskovras anke la nasko-dato e morto di ca persono. Dum ula tempo, il ne plus volas pensar pri co, ma la cirkonstanci koaktas lu okupesar pri ca afero ed il havas sempre plu multe l’impreso esar la sama persono kam Alexander Herrmann. Il facas lore serioza e detaloza inquesto en Germania e Rusia e il trovas tre interesiva e stranja kozi. Me skribis : “Ka rinasko ?”, nam ilu ne volas kredar ke il esas la rienkarnigo dil “Obersturmführer”, Alexander Herrmann, ma il havas multo komuna kun il e la sentimento esar lu sub altra formo, quankam tre diferanta de lu. Or, ico esas exakte la teorio dil Buddhismo, qua ne kredas ye la rienkarnigo dil anmo, ma ye la pluduro dil existo dil koncio di individuo tra multa vivi, ma qua povas havar personaleso nemulte simila a lua anciena personales(o)(i). Komence, me kredis ke parolesas pri fiktivajo-verko, ma ol havas tre detaloza fakti atestita per sekura dokumenti. Ed il vizitis anke la ankore vivanta familiani di lua protagonisto. Sube esas la portreto dil SS-oficiro Alexander Herrmann. Me ne savas quon opinionar.
La aludita oficiro segun federala arkivi Germana

LA STELI (NOVELO)

Raporto da pastoro Provencana

Ica novelo esas elemento di totajo de noveli publikigita sub la titulo « Lettres de mon moulin »(Letri de mea mueleyo) redaktita dal Franca autoro famoza dum la XIXma yarcento Alphonse Daudet.

Dum la tempo kande me gardis la bestii sur la monto Luberon, me restis dum tota semani sen vidar ulu, sola en la pastureyo kun mea hundo Labri e mea mutoni. Tempope, l’ermito dil Mont-de-Lure preterpasis por serchar herbori o me perceptis la vizajo nigra di ula karbonifisto di Piemont ; ma li esis naiva personi, tacema pro tro granda solitareso, qui perdabis la deziro parolar e savis nulo pri to quo dicesis infre en la vilaji e la urbi. Tale, ye singla duesma semano, kande me audis sur la voyo acensanta, la klosheti di la mulo di nia farmo-domo adportanta a me la provizuri por la du venonta semani, e ke me vidis aparar pokope, super la valo, la vivaca kapo di la mikra miarro (servisto di farmo-domo), o la kofio rufa dil olda onklino Norade, me esis vere tre felica. Me demandis ke on raportez a me la novaji dil vilajo infre, la bapti, la mariaji ; ma to quo precipue interesis me, lo esis saveskar to quon divenis la filiino di mea mastri, nia damzelo Stéphanette, la maxim jolia yunino en la tota regiono. Sen aspektar tro interesesar pri co, me informesis kad el iris ofte a la festi, a la kunveni vesperal, ka venis sempre ad elu nova amorantuli ; ed a ti qui questionos me pro quo me grantis tanta importo ad ita kozi, me, povra pastoro dil monto, me respondos ke me evis duadek yari e ke ita Stéphanette esis lo maxim bela quan me vidabis dum mea vivo.

Or, ye ula sundio kande me vartis la manjaji por la du venonta semani, eventis ke li arivis erste tre tarde. Dum la matino me pensis : « kulpas pri co la meso ; » pose, ye aproxime dimezo, venis granda sturmo, e me opinionis ke la mulo ne povabis departar pro la mala stando dil voyi. Tandem, ye cirkum tri kloki, kande la cielo esis lavita, la monto brilanta per la aquo e la suno, me audis inter la gutifado dil folii e la exterfluo dil rivereti inflita la klosheti di la mulo, tam gaya ed alerta kam granda kloshmuziko dum Paskodio. Ma lo ne esis la mikra miarro, nek la olda Norade, qua duktis. Lo esis… divinez qua !… nia damzelo, mea filii ! nia damzelo ipsa, sidanta rekta inter la saki oziera, tote rozea pro la aero dil monti e pro la koldetesko debata al sturmo.

La mikrulo esis malada, onklino Norade vakancis che elua filii. La bela Stéphanette savigis me ica omno, dum decensar de elua mulo, ed anke ke el arivis tarde pro ke el misiris survoye ; ma per vidar elu tante bone sundiale vestizita, kun elua rubando havanta flori, elua jupo brilanta ed elua dentelaji, el semblis prefere tardeskinta ad ula danso kam serchir elua voyo inter la bushi. Ho la miniona yunino ! Mea okuli ne povis fatigesar pro regardar el. Por dicar la verajo me nulatempe vidabis elu tante proxime. Kelkafoye dum la vintro, kande la bestii-trupi decensabis adsur la planajo e ke me retroiris vespere al farmodomo por supear, elu trairis la chambro vivace, sen multe parolar al servisti, sempre ornita e kelkete superba… E nun el esis opoze a me, nur por me ; ka ico ne povus instigar divenar dessaja ?

Pos ekirigir la provizuri de la korbo, Stéphanette regardeskis kurioze cirkum elu. Kelke levante elua bela jupo dil sundio, olqua altre povabus domajesar, el eniris la parko, volis vidar la loko ube me kushis, la palia kripo kun la mutono-felo, mea granda kapuco akrochita an la muro, mea kroso, mea fusilo funcionante per stono. Ica omno amuzis elu.

-Ha ! tu vivas hike, mea kompatinda pastoro ? Quante tu probable enoyas pro esar sempre sola ! Quon tu facas ? Pri quo tu pensas ?…

Me dezirabus respondar : « Pri vu, ho mastrino, » e me ne mentiabus ; ma mea konfuzeso esis tante granda ke me ne povis trovar mem un vorto por parolar. Me tre konjektas ke el perceptis ico e ke la ruzoza damzelo diletis kreskigar mea embaraso per elua malicaji :

-      E tua amikino, pastoro, kad el acensas por vidar tu kelkafoye ?…Lo

esas tre versimile la ora kaprino, od ica feino Estérelle qua kuras nur sur la pinto dil monti…

Ed el ipsa, dum parolar a me, vere aspektis quale la feino Estérelle, danke la pleziva rido di elua kapo dope inklinita ed elua hasto departar igante lua vizito simila ad aparo.

-      Adio, pastoro.

-      Saluto, ho mastrino.

E yen el departas forportante elua vakua korbi.

Kande el desaparis sur la inklinita voyeto, semblis a me ke la stoni rulanta sub la hufi di la mulo, falis unope sur mea kordio. Me audis oli longatempe, longatempe ; e til la fino dil jorno, me duris esar quaze somnolanta e me ne audacis movar pro timo foririgar mea revo. Kande vespereskis, dum ke la fundo dil vali komencis blueskar e ke la bestii interproximeskis dum bramar l’una opoze al altra por rienirar la parko, me audis ke on vokis me sur la decenseyo, e me vidis aparar nia damzelo, qua ne plus esis ridema quale ne longatempe antee, ma tremanta pro koldeso, pro pavoro, pro humidiguro. Elu dicis ke infre di la kolino, el trovis la rivero Sorgue grosigita per la pluvo dil sturmo, e ke pro volir transirar ol irgakuste, elu preske dronesis. To quo esis terorinda esis la fakto ke ye ta tempo dil nokto oportis ne plus pensar retroirar a la farmodomo ; nam la iradon per la plu kurta voyo, nia damzelo ne konocis ol bone e ne povis entraprezar ol sola, e koncernante me, me ne povis abandonar la bestii-trupo. Ita ideo pasar la nokto sur la monto tre tormentis el, precipue pro la desquieteso di elua familiani. Lore, me quietigis elu tam bone kam me povis :

-      Dum julio, la nokti duras dum kurta tempo, mastrino…Ico esas nur

mala instanto.

E me quik acendis granda fairo por sikigar elua pedi e lua robo tote humidigita par l’aquo dil rivero Sorgue. Pose, me adportis avan elu lakto e fromajeti ; ma la kompatinda yunineto nek pensis varmigar su ; nek manjar , e pro vidar la grosa lakrimi qui venis ek lua okuli, me ipsa preske ploris.

Tamen nun tote noktesis. Posrestis sur la kresto dil monti nur polvo di suno, vaporo di lumo ye la latero dil ocidento. Me volis ke nia damzelo enirez repozar en la parko. Pos depozir sur la fresha palio bela felo tote nova, me deziris a lu bona nokto, e me iris sideskar adxetere avan la pordo… Me povus advokar la atesto da Deo pri la fakto ke, malgre la fairo di amoro qua brulis mea sango, nula mala penso envenis mea mento ; me havis nur granda fiereso pri pensar ke en ula loko di la parko, tote apude la bestii-trupo kurioza, qua regardis elu dormar, la filiino di mea mastri – quaze mutonino plu precoza e plu blanka kam l’omna ceteri, – repozis. Ed el konfidesis a mea gardado. Nulatempe antee la cielo semblabis a me esar tante profunda, la steli tante brilanta… Subite, la greto dil parko apertesis e la bela Stéphanette aparis. El ne povis dormar. La bestii kriigis la palio dum movar su, o bramis en lia sonji. Elu preferis venar proxim la fairo. Vidante ico, me lansis mea kaprino-felo adsur lua shultri, me ecitis la flamo, e ni sidadis l’unu apud l’altru sen parolar. Se ulatempe vu pasis nokto sub la cielo, vu savas ke ye la tempo kande ni dormas, mondo misterioza vekas en la solitareso e la silenco. Lore la fonti kantas multe plu klare, la lageti acendas flameti. Omna spiriti dil monto iras libere adhike ed adibe ; ed esas en l’aero froli, neperceptebla bruisi, quaze on audus la branchi plugrandeskar, la herbo kreskar. Dumjorne, lo esas la vivo dil enti ; ma dumnokte, lo esas la vivo dil kozi. Kande onu ne kustumas ico, lore ico pavorigas… ‘Itaque’ nia damzelo esis tote fremisanta e proximigis su an me ye la maxim mikra bruiso. Ulafoye, krio longatempe duranta, melankolioza, veninta de la lageto qua lumis infre, acensis vers ni ondifante. Saminstante bela bolido glitis super nia kapi en la sama direciono, quaze ita plendo quan ni jus audabis portis lumo kun olu.

-      Quo esas ito ? questionis me Stéphanette deslaute.

-      Anmo qua eniras la paradizo , mastrino ; e me facis kruco-signo.

El anke facis kruco-signo, e duris esar dum instanto kun levita kapo, tre rekolecanta. Pose el dicis a me :

-      Ka do ico esas justa, pastoro, ke tu e tua samprofesionani esas sorcisti ?

-      Tote ne, nia damzelo. Ma hike ni vivas plu proxime a la steli, e ni savas  to quo eventas ibe plu bone kam la homi di la planajo.

El duris regardar adsupre, dum havar elua kapo apogata sur un de lua manui, tegata per la muton-felo quaze pastoreto cielal :

-      Quante multanombra oli esas ! Quante ico esas bela ! Nulatempe me vidabis tanta de oli… Ka tu savas lia nomi, ho pastoro ?

-      Ma yes, mastrino… Regardez ! juste super ni, yen la Voyo di Santa Jakobo (la lakto-voyo). Ol iras de Francia rekte ad Hispania. Lo esas Santa Jakobo di Galisia qua trasis ol por montrar ilua voyo a la brava Karolus la Granda kande il militis kontre la Mohamedani. Plu fore, vu vidas la Charo dil anmi (La Grand Ursino) kun olua quar rotaxi brileganta. La tri steli qui iras avane esas la Tri Bestii, ed olta tote mikra an la triesma esas la Charduktisto. Ka vu vidas tote cirkume ita pluvo di steli qui falas ? Oli esas l’anmi quin la Sinioro Deo ne volas en lua hemo… Kelke plu infre, yen la Rastilo o la Tri Reji (Orion). Lo esas to quo utilesas a ni, pastori, kom horlojo. Nur per regardar oli, me savas nun ke esas plu kam noktomezo. Kelke plu infre, sempre vers la sudo, brilas Ioannes di Milano, la torcho dil astri (Sirius). Pri ta stelo, yen to quon la pastori rakontas. Asertite ulanokte Ioannes di Milano, kun la Tri Reji e la Hanyuneteyo (la Pleyado), invitesis a la mariaj-festo di amika stelo. La Hanyuneteyo, plu hastoza kam le cetera, departis, onu dicas, kom la unesma, e suriris la supra voyo. Regardez lu, ibe supre, tote en la fundo dil cielo. La Tri Reji iris plu adinfre e rajuntis lu ; ma la ociero Ioannes di Milano qua dormabis dum tro longa tempo, restis tote dope, ed iracoza, por haltigar li, lu jetis a li sua bastono. ‘Itaque’ la Tri Reji nomizesas anke la Bastono di Ioannes di Milano… Ma la maxim bela de omna steli, mastrino, lo esas la nia, lo esas la Stelo dil Pastoro, olqua lumizas ni lor la auroro kande ni ekirigas la bestii-trupo, ed anke dum la vespero kande ni rienirigas lu. Ni nomizas ol anke Maguelonne, la bela Maguelonne, qua dopekuras Petrus di Provenca (Saturno) e mariajas su kun lu ye singla sepesma yaro.

-      Quale, pastoro, kad esas do mariaji di steli ?

-      Ma yes, mastrino.

E dum ke me probis explikar ad elu to quo esis ita mariaji, me sentis ulo fresha e delikata presar lejere sur mea shultro. Lo esis elua kapo plugravigita per la dormo qua apogis su an me kun jolia krumplo de rubandi, de denteli e de ondifita hari. Elu restis tale sen movar til la instanto kande la astri dil cielo paleskis, eklipsata dal jorno qua acensis. Koncernante me, me regardis elu dormar, kelke konfuzigita funde di mea anmo, ma sante protektata da ta nokto klara qua nur donis a me bela pensi. Cirkum ni, la steli duris lia silencoza marchado, docila quaze granda bestii-trupo ; e tempope me imaginis ke un de ta steli, la maxim delikata, la maxim brilanta, misirinta, venabis pozar su sur mea shultro por dormar…

[NOTO] Ita omna detali di populastronomio tradukesas del Almanako Provencana olqua publikigesas en l’urbo Avignon.

KA LA KONQUESTO DI ANGLIA DAL NORMANDIANI HAVIS KATASTROFATRA KONSEQUANTAJI POR LA LATINIDA LANDI ?

KA LA KONQUESTO DI ANGLIA DAL NORMANDIANI HAVIS KATASTROFATRA
KONSEQUANTAJI POR LA LATINIDA LANDI ?
Mea questiono povas astonar la lekteri, nam probable li ne havis ideo pri to, ante. Fakte, kande me opinionas tale, me pensis pri la Araba land qui sucesis mantenar la literaturala linguo klasika, dum ke la parolata linguo disdialekteskis ye multa regionala idiomi. Nun, omna instruktita homi en la Araba mondo savas la komuna linguo, qua talmaniere permanas e duras esar importanta linguo internaciona.
Me skribis intencite pri la « Araba mondo », nam dum la komenco dil XIma yarcento, la kronikisti di olim, aludanta la Latinida landi, skribis pri la « Romana mondo » e la linguala e kulturala situeso en ica domeno, lore, tre similesis olta dil »Arabida » landi en la nuna epoko. Certe, ja existis populala kanti e texti en regionala dialekti, ma ito existas anke en la Araba landi cadie, tamen la komuna linguo t.e. la Mezepokal Latina konsideresis interne ed extere kom la oficala linguo dil Romana mondo.
Me kredas ke ica situeso povabus permanar e ke nun la Angla havus serioza konkurencanto en la moderna Latina linguo parolata en west- Europa, sud- e mez- Amerika ed anke en regioni di nord-Amerika. Granda parti de Afrika ed Azia uzus ica idiomo cadie. Regretinde, ne eventis tale, pro quo ?
Me propozas respondo. En 1066, Guglielmus (Guillaume-William) la Konquestero, duko di Normandia, invadis e konquestis Anglia. Lua matrala linguo esis nord-Franca dialekto. Il impozis ica idiomo, oficale, ad Anglia, parte por la administrerio e komplete por la literaturo. Tre signifikanta esas la fakto ke ni posedas la texto dil Kansono di Roland, unesma granda verko dil Franca literaturo, danke, se me memoras bone, Oxfordana muzeo (do, en Anglia).
Ica situeso pluforteskis dum la sequanta yarcento kande Henry II Plantagenet, rejo di Anglia e spozulo di Alienor di Aquitania, kolektigis e tradukigis a la Franca importanta mezepokal verki (parolata rakonti Bretoniana) iniciante talmaniere, brilanta epoko dil Franca literaturo.
Kompreneble, la kontinentala Franci pose sequis ed imitis lia insulana frati, e la Franca linguo diveneskis autonoma. Konseque ol komencis uzesar, anke sur la kontinento, en la administrerio. Pos nelonga tempo, la Hispani e la Portugalani suriris la sama voyo, nam se la Franci audacis redaktar en lia landala dialekto, ne esis motivo por ne agar simile.
En Italia, qua esabis la centro dil Romana Imperio, komprenende la Romana ideo e sentimento permanis plu longatempe. Ma kande la Italiani konstatis ke li esis le sola uzar ankore, omnarelate, la Latina ; dum ke dividita en multa urbi e regioni, ofte sub stranjera dominaco, li ne plus havis la posibleso riestablisar l’imperio ; lore anke li komencis skribar en la populala linguo. La geniozo Dante gloriizis ol ed esis remarkinda inicianto di la linguo Italiana.
Tale naskis e pose prosperis, izolite, la Latinida idiomi, nun minacata da la Angla ‘patuazo’ quale la cetera lingui, pro lia divideso.
Ma sen la konquesto di Anglia da Guglielmus la Bastardo (altra nomo dil konquestero), la situeso povabus divenar tote diferanta e la regioni Romanal ne koncieskar frue pri lia apartaji linguala e tale mantenar, kelke modernigita ed adaptita, la prestijoza tradicionala linguo komuna.













(Artiklo da J. Martignon en Letro Internaciona n°2/2000)

MISTERIO DIL ANCIENA KRONIKI INDIANA

Résultat d’images pour explosion atomique image
Ne existas evidentaji de anciena teknologii Indiana pri fluganta mashini.Tamen la referi ad anciena fluganta mashini esas tre grandanombra en la anciena texti Indiana. Plura raporti deskriptas lia utiligo kom milit-armo. La plu granda nombro de ta skriburi venas de texti evanta de la 4ma, 5ma e 6ma yarcenti a. K. ed ica texti konservesis
sorgoze dal monarki qui dominacis India lor ita tempi. La skribisti
laboranta ita-epoke kontrolis oli tre atencoze por esar certa ke lia skriburi fundamentizesis sur autentika informo-fonti. Regretinde la tradukita dokumenti, quin ni nunadie konocas, ne savigas la origino di lia raporti. Plu kam 95% de ca anciena skriburi ne ja esas tradukita.
La maxim famoza Indiana skriburi tradukita de la anciena Sanskrita texti
esas la «Mahabharata» e la «Ramayana». Ica amba texti deskriptas milito
di qua la feroceso devastis la mondo. La protagonisti di ca milito utiligis
potenta aerala mashini e le maxim famoza de oli nomizesis le «Vimana».
La «Mahabharata» same kam la «Ramayana» deskriptis la «Vimana» kom
esante aerala vehilo ye cirklatra formo, ed anke ye altra formo
pensigante pri sigaro. Amba mashini posedis kupolo. La specifika detali
por la konstrukto di ta mashini raportesas en la duacent stanci kontenata
en la «Vaimanika Sastra» redaktita ye 400 a.K. ,cirkume, da Bharadvajy
la Saja e tradukesis en 1875.
Un de la aspekti maxim astoniva di ca Indiana skriburi esas la simileso dil
raportita lukti a la moderna kombato-tekniki. Ica skriburi deskriptas anke
metodi por sparar karburajo per flugar ye diversa altitudi, koaktata
terveni efektigata dal enemikaro, e la domaji produktita per la koliziono
kun uceli. Plusa stanci avertas pri la importo evitar la tempesti ye supera
altitudo same kam pri la neceseso absorbar sunala energii por ristartigar
motoro. La «Vaimanika Sastra» konsakras ok chapitri inkluzante diagrami
por deskriptar plura tipi de mashini. Lu mencionas anke 31 precipua parti
di ta vehili e 16 tipi de materiaro povante utiligesar por lia konstrukto.
Kande oli ne utiligesis, le «Vimana» halte-restadis en loko nomata
«Vimana Griha», t.e. ulaspeca fortifikata hangaro.
Le «Vimana» propulsesis per karburajo ye flava-blanka koloro, same kam
per centrala parto nutrata per mixuro fundamentizita ye merkuro. Le
«Veda», anciena Indiana poemi qui konsideresas kom le maxim anciena
de la Indiana texti, deskriptas le «Vimana» kom esante de formi e
dimensioni diversa e lia aspekti variis segun lia utileso. La Indiana
imperiestro Ashoka esis tante konvikita pri la autentikeso di ca antiqua
raportaji ke il kreis la «Sekreta Societo dil Non Nekonocata Viri» olqua
kompozesis ek non eminenta Indiana ciencozi di qui la tasko esis
establisar listo dil diversa cienci mencionita en la anciena skriburi same
kam celigar omna anciena informi a la habitantaro dil imperio. Ica
suvereno pavoris kande il pensis ke la alte evolucionita cienci deskriptata
en la anciena texti povus efektigar la devasto di lua domeno, t.e. simila
destino ad olta per qua fulminesis la antiqua Imperio Rama.
La Imperio Rama deskriptesas en la «Mahabharata» e la «Ramayana». Li
deskriptas la Imperio Rama kom esante civilizuro teknologiale ye tre alta
nivelo di qua la nobela kasto povis flugar ad omna loki sur nia planeto,
til la luno ed eventuale tra nia sunala sistemo. Atinginte lua maxim alta
evoluciono, 12 000 yari ante nun, la Imperio Rama extensesis de nord-
India til Pakistan. Ica Imperio posedis sep granda civiti nomata «La Sep
“Rishi”-a Urbi». La nobeli voyajis de urbo ad altra urbo per la aerala voyo.
Existas mem anciena texto di qua la nomo esas Jain, olqua deskriptas
mashino nomata “Pushpaka” povanta transportar plura personi de urbo
ad altra urbo. Lor la maxim bona tempo di ca Imperio, esis tanta
grandanombra fluganta mashini en la cielo, ke on povis facile vidar la
flava radiado di lia motoro dum-nokte.
La Imperio Rama minacesis da enemiko mem plu potenta kam lu. Ita Imperio-enemiko posedis teknologio supera ad olta di Rama e lua propra fluganta milito-mashini nomesis «Vailixi». Ita invaderi havis kom nomo la Ashvini, t.e. nomo quan plura teoriisti dil Novepoko (New Age) asociis ad Atlantida. Le «Vailixi» kustumale esis sigaro-forma ; min ronda kam le «Vimana». Kompare a le «Vimana» , le «Vailixi» povis voyajar same bone sub l’aquo kam en l’aero. La Rama-ani defensis lia imperio per potenta
armi teroriganta ye amasala destrukto. La«Mahabharata» deskriptas la
konflikto tale : « Fera fulmino, giganta morto-anuncanto, cindrigis omna
membri di la genti di le Vrishni e di le Andhaka. La kombustita kadavri
mem ne esis rikonocebla. Lia hari e lia ungli falis ; la terakotaji ruptesis
sen videbla kauzo e pose la koloro dil uceli divenis blanka. Kelka hori plu
tarde, omna nutrivi esis nesalubra. La fulmino divenis tenua pulvero. Por
eskapar ica fairo, la soldati jetis su aden la aquo-flui e tale lavis su same
kam lia equipuri».
Mem se ne esas trovebla materiala traci di le «Vimana» o di le «Vailixi»,
evidentaji cirkonstancala di konflikti simila ad olti di nukleara konflikti
existas. Misterioza explozo ye atomala proporcioni rezigis la urbo
Mohenjo Daro, qua, segun rumoro, esabus una de la «Sep «Rishi»-a Urbi».
Ultre lo, Sumeriana ed Egiptiana mitologii raportas amba pri nukleala
konflikti simila kande la Dei promenis en fluganta mashini majestoza. La
Biblala raportajo di la Genezo deskriptas la devasto di Sodoma e
Gomorrha segun identa maniero ad olta uzata en la Babilonana redakturo
pri la Dei cindriganta la urbi e la planaji di lia opozantaro.
En 1990, la Chiniana exkavadi dil ruini di Lhasa en la montaro di Tibet
posibligis deskovrar mikra librerio de dokumenti redaktita en la Sanskrita
idiomo. La Chiniana autoritatozi qui examenigis ica dokumentaro
opinionis ke olu esis tante importanta ke li sendigis lu a la Universitato
di Chandrigarh por tradukesar ibe maxim bone kam ico esas posibla. Dro
Ruth Reyna pasis plura semani dum tradukar la prizentita texti a la
Chiniana ed a la Angla e pose lu anuncis a la astonegata ciencisti ke
parolesas pri indiki por konstruktar interstela navo. Ica informo produktis
tre forta reakto dal Westala ciencisti qui ritradukigis la texti e refuzis la
tezo pri deskripto di interplaneta mashino. Li tamen interkonsentis pri
la fakto ke parolesas pri deskripto dil preparado di expediciono a la luno.
Alexandro la Granda iris tam fore kam India por lua konquesto di la lore
konocata mondo. Lua historiisti konservis registri sat preciza di lua invadi
di la landi quin li atingis. Malgre la fakto ke lia redakturi uzesis nur por
gloriizar ica imperiestro, la kronikisti di ta tempo mencionis ke lua trupi
atakesabis per fluganta shildi qui pavorigis la kavalrio e ico koaktis
Alexandro grupigar lua armeani. En la sequanta tempo il konquestos India
sen renkontrar irga aerala rezisto. Adolfus Hitler esis tante impresita per
la lekto dil anciena texti Indiana koncernanta le «Vimana» ke il sendis
plura expedicioni ad India dum la yari 1930 por saveskar tam multe kam
lo esis posibla pri la eventuala sekreta teknologii qui povabus trovesar
ibe e qui posibligus a la Germana milit-avionaro devastar omna nacioni
qui luktabus kontre la nazista partiso. Fortunoze, ita expedicioni faliis.
Se Hitler havabus la moyeni sucesar konstruktar «Vimana», lore nula
lando povabus impedar lua dominaco.
Tradukuro de texto da Gilles Milot, Prezidanto dil A. Q. U.

(Ek Kuriero Internaciona n° 4/2006)

Le "Hunza"

Inter omna populi qui vivas longatempe, le “Hunza” esas nekontesteble la maxim famoza. Cetere li esas tante famoza, ke la turisti (ocidentala ed orientala) komencas invadar li, dum adportar a li ita delicoza nutrivi industrial qui akompanesas sistematre da nia civilizala malaji. Le « Hunza » vivas sur streta alta planaji, qui cirkondas valo di nord-Pakistan (inter Afganistan, Rusia e Chinia) ye altitudo de 1600 til 2500 metri. Li esas cirkume 10.000 homi lojanta en 150 mikra vilaji e mustas laboregar lia montal agri por nutresar. Nome le « Hunza » – e to esas lia unesma sekretajo – ne minacesas per tro grand abundo e koaktesas multege laborar por havar poka nutrivi. Kelka yardeki ante nun, dum la tempo kande l’unesma mediki ocidental deskovris la nekredebla longa vivo-duro di ta habitanti dil regiono Pamir, li astonesis pro la indijo preske kompleta de simptomi patologial konstatita kom rezulto di lia medikala exameni. Ye ta tempo, le “Hunza” havis, en la tota nordal parto di India, granda reputeso kom monto-guidisti tote nefatigebla, ed apta marchar centi de kilometri per rapida pazi od acensar eskarpaji dum portar pezoza kargajo.

Le Hunza konsumas frukti e legumi

Lia rezisto kontre l’infektesi e la morbi esis anke proverbatra. Nulatempe diabeto, kancero od infarkto atingis li, mem ye grand evo.  Fakte, semblis ke li ne oldeskas, nulatempe febleskas, ne perdas sua denti nek la vidado nek l’audado ; eventis ofte ke stranjeri kredas ke sisadek- o sepadekyara « Hunza »-i esas yuni. Lia alimentado, precipue vejetarala, kompozesas avan omno per frukti (inter oli esas la famoza abrikoti “hunza”, same kam la morusi, la cerizi, la pruni-cerizi, la jujubi, la grenadi, la meloni, la piri, la pomi e la vit-beri) per cereali (frumento, milieto, hordeo e saraceno) per kelka legumi (karoti, kukurbiti, kukombri, berenjeni…), e per vejetal olei richa de grasa acidaji dissolvebla (olei de abrikoti-kerni, lino-grani e mustardo).

La konsumado de produkturi qui venas de animali esas rarega same kam olta de vino, ed omnakaze, ol restriktesas ye kelka familii privilejizita.

Cetere lia altra sekretaji esas same austera : kun la nura ecepto di salo, ita homi manjas nur to quon li kultivas, e preske sempre ye la tempo kande li rekoltas to (ecepte, komprenende, dum la vintro) ; pluse li esas exemplatre neta tam korpale kam ye lia vestari o domi ; li nulatempe fumas ed ecesas pri nulo, mem ne pri sexualeso.

Multa urbani ocidental opinionus forsan, ke l’existo di le “Hunza” esas maxim severa, trista e penoza. Tamen ica montani esas ne-negeble felica vivar, ridema e bonhumoroz, lia desfacila vivo-kondicioni ofras a li la posibleso juar 120 yari de feliceso e saneso. Forsan lo esas tote simple vera civilizuro, kad ne vere ?

(Tradukita de artiklo da Jean-Baptiste Loin en revuo “La vie naturelle”)

LA BARBOZI

Résultat d’images pour les barbus (photos)
Yunulo segunmoda en 2017
Nova (ancienega) modo impozas su a la viri, nome la surhavo di barbo. Olim, dum mea yunevo, t.e. dum la duesma mezo dil yarcento XXma e mem dum la frua komenco di ca nova XXIma yarcento, la barbozi esis tre skarsa inter la maskula populo. Subite depos kelka yari lia nombro multopleskas astonive e rapidamente. Kad ico esas nekoncianta imito dil islamista barbozi ? O subita modo-fenomeno ? Nulu povas respondar. Ma on vidas omnaloke, viri enstrade, jurnalisti di televiziono, aktori ed artisti, qui preske omni surhavas o komencas surhavar barbo. Me ipsa esas tentata, ma me pensas ke bone flegar barbo ne esas simpla afero, do ico hezitigas me e me duras esar senbarba.
Pri la barbozi envenas mea kapo subita ideo, nome la nova razili elektral esas teknologiale tre komplexa, divenis tre desfacila utiligar oli, ed on preske bezonus esar injenioro pri informatiko por desintrikar su kun ica aparati (me exajeras apene). Konseque, me uzas anciena razili manual, qui esas simpla objekti e facile uzebla. Ma, forsan, ne omna viri prizas tala situaciono e rezolvas lasar kreskigar lia barbo.
Esas cikli e periodi kande homi surhavas barbo o ne. Dum la epoko Romana, semblas, segun la imaji quin ni havas di ca epoko, ke la barbozi esis skarsega. Pose, dum la Mezepoko, la barbo esis itere (e dum tre longa tempo) segunmoda. Anke esis tale dum la Renesanco (XVIma yarcento), ma homuli komencis esar senbarba. Dum la tempo di rejo Ludovikus (Louis) XIV ye la fino dil XVIIma yarcento, la barbozi preske desaparis, on havis nur viri qui surhavis mustacho (labiobarbo) ; e dum la XVIIIma yarcento til la komenco dil XIXma yarcento la barbo ne plus esis segunmoda. Ico chanjis dum la duesma mezo di ca XIXma yarcento e vers 1900 multa viri havis itere barbo, kelkafoye abundanta. Esis evoluciono pos la unesma mondomilito e dum la tota XXma yarcento til la komenco dil nuna yarcento la barbozi esis quaze marjinali. Ma depos poka tempo (forsan depos du o tri yari) la barbi e la barbozi riaparas. On preske shamas ne imitar li e, nun, lo esas la homuli senbarba qui divenas marjinali. Adminime en la landi Ocidental, nam ni divenas quaze prehistoriala fantomi.

REJINO ELIZABETH II

De longa tempo, me esas royalisto, nam la dizastroza republiko di Francia, tote koruptita e deshonesta ne povas prizesar dal Franci qui amas lia lando. Certe, rejo ne esus koakte plu bona kam prezidanto dil republiko, ma adminime lu esus bone edukita e preparita por la rolo quan lu devus plear. En Francia la katastrofal F. Hollande esas la somito (o l’abismo) di grosiereso e baseso quan statestro povas esar. Il esas leda, despolita e mem rustikacha. Ed anke ne tre inteligenta (ma tre ruzoza), il reprezentas ecelante la stando lamentindacha ube Francia falis (irinta a la hundi – danke ilu – quale dicus nia amiki Britanian). Do, me kordiale deziras monarko, qua esus plu bona e plu reprezentinda persono. En Francia, instante, esas du pretendanti : un qua asertas esar Ludovikus XX e qua esas Hispano decendanto direta di rejo Ludovikus XIV (la Granda Rejo Franca dil XVIIma yarcento). Il havas trumpi por su, nam il esas yuna, aspektas bele e – punto tre importanta – esas bigota katoliko. Ma il havas negativa traiti, il ne sejornas sovente (ofte) en Francia, ne konocas vermente bone la lando e lua habitanti, ilu esas nepoto dil diktatoro Francisco Franco, to quo povas jenar homi, mem ti qui ne esas fanatika sinistrani. Ultree, esas en Francia neskribita lego (e la neskribita legi esas plu importanta kam la skribita legi, nam oli povas nek ignoresar nek evitesar), qua imperas ke la statestro di Francia mustas parolar la Franca senachente nek stranjera, nek regional, ma il mustas expresar su kun la perfekta standarda achento. Kompreneble, ita lego ne koncernus rejo, qua ja esus regnanta super altra lando, e.g. rejo Felipo VI di Hispania (decendanto anke di Ludovikus XIV) o rejino Elizabeth II, rejino di Anglia ma qua havas nenegebla yuri a la krono di Francia (lua ancestro Edwardus III, komencis la centyara milito inter amba landi pro ke il esis la legitima heredanto dil Franca trono e ke il esis neyuste privacita de sua yuri). Do amba monarki, ja regnanta, havas serioza yuri divenor reji di Francia.
La altra trono-pretendanto esas la precipua kandidato agnoskata dal plu multa royalisti, nome la komto di Paris. Il esas Franco, vivanta en Francia e parolas la Franca senachente e mem elegante. Il esas membro dil brancho Orléans di la familio rejal. Certeni reprochas a lu, ke lua ancestro Philippe Egalité votis favore al morto di rejo Ludovikus XVI. Ico povus esar serioza handikapo, ma me memoras ke la filiulo di ca Philippe Egalité esis la granda rejo Ludovikus-Filipus I-a (regninta de 1830 til 1848). Ita monarko esis tre bona diplomacisto ed esforcis, segun posibleso, salvar la paco ed evitar la okazioni di milito. Talgrade, ke onu nomizis lu dum ula tempo la “Napoleon dil paco”. Ico ne impedis il havar bona e vigoroza armeo, por egardesar e respektesar, ma il volis la paco e laboris avan omno por ol. Certe, multa homi reprochas a lu la kondiciono social di la laboristi itaepoke, harte explotata dal avara kapitalisti avida ye profito. Ma, ico esis generala itatempe ed il ne havis la moyeni agar diferante se il volus developar ekonomiale la lando (ni pensez pri la severa sakrifiki quin Chinia subisas hodie por divenar la maxim granda povo ekonomial dil mondo). Do la fakto esar de la brancho Orléans ne shokas me. Ma esas altra latero min brilanta, nome ita familio havas tradicionale ligili e relati kun la framasona frataro. Kande onu savas ke en Francia – lando de tradiciono katolika, la framasona frataro nulatempe esis tre favoroza a rejo pro ke la monarkio hike esas -volante nevolante – ligita historiale e tradicionale a la Eklezio katolika, ico esas problemo.
Or, recentamente, lor la festo di Kristnasko, la chefo dil familio Orléans publikigis mesajo per olqua il kritikis tre akre e mem despolite la Hispana pretendanto. L’instanto e la stilo di ca mesajo esis tote ne-oportuna e povis nur nocar amba partisi.
Konseque, me opinionas ke on devus serchar altraloke la futura suvereno di Francia, nam posrestas rejino Elizabeth e rejo Felipo. Komence, rejo Felipo havus mea prefero pro ke il esas Latinido, ma la problemo esas ke onu ne savas quale funcionus l’uniono di amba kroni, nam experienco pri co ne existas kontre ke la Angla suvereni regnas sen detrimento sur plura nedependanta landi (e.g. Australia e Nov-Zelando). Do, me esas partisano di rejino Elizabeth kom rejino di Francia, mem se el ne esas katolika (e malgre la lego salika qua impedas muliero guvernar kom rejino, ma on savas ke ca lego esas kontrafaktajo, falsajo facita por impedar la legitima heredanto Edwardus III acensar sur la trono di Francia). Do, vivez nia rej(in)o Elizabeth II di Francia, Anglia e mult altra loki !

LA MOGHOLI EN INDIA

LA MOGHOLI EN INDIA


Babur ed Aurangzeb, t.e. la unesma e la lasta de la Moghola imperiestri, esis poeti. Quankam la unesma inkursi islamista en India (VIIIma yarcento) markizesis per violento e destrukto, la Moghola suvereni, qui regnis de 1526 til 1707, havis generale tolerema konduto relate la aborijena religii. Lia potenteso e lia prodigemeso reflektesas en la splendideso di lia arkitekturo. La unesma Mohamedani en India esis Araba komercisti qui atingis la Pendjab e la Sind-regioni dum la yarcento VIIIma por komercar kun lokala reji. Quik de la XIIma yarcento, la Turka e pose Afgana sultani entraprezis singlayare kelka

inkursi en la nordo di India. En 1340 la sultanio Delhi guvernis duadek-e-quar provinci, inter li esis ula parti de la provinco Dekkan e de la litoro di Malabar (t.e. hodiea Tamil Nadu e Kerala). Dum la XVma yarcento, la dinastii Vijayanagara e Rajputa restriktis l’islamal expanso en India, til l’arivo da Babur, qua esis l’unesma imperiestro Moghola, en 1526. Dum ke la sultani di Delhi esabis perceptita kom stranjeri spolianta India por lia propra profito, la sis granda imperiestri Moghola esis, koncerne li, konsiderata kom autentika Indiani. Dum la Moghola periodo eventis pokopa kunfuzo dil islamista ed hinduista arti. Akbâr (1556-1605), qua esis versimile la maxim granda de la imperiestri Moghola, spozigis la filiino di hinduista rejo – e la Mogholi qui sucedis lu tale havis hinduista e Mohamedana ancestri. La Mogholi employis che lia korti generali, administranti, filozofi ed artisti qui esis hinduista. Lia granda programi por konstrukto povis efektigesar nur per la helpo da la lokala dinastii – e la maxim splendida moskei e mauzolei konstruktesis e fasonadesis same bone da hinduista kam da Persiana mestieristi.
Dum ke la templi simbolizas l’extera universo kun lua multeso de dei, la moskei gloriizas Allah, la «unika vera deo» havanta multopla nomi, ma qua ne povas reprezentesar per konkretaji. Vice personigita e multopla deaji, la Moghola moskei ornesas per abstraktita temi geometrial. Pro ke l’islamo rekomendas l’enterigo dil mortinti (kontree a la hinduismo), la imperiestrala tombi divenis supera formo dil Indiana arkitekturo. Grandega mauzolei, quale la Taj Mahal e la tombo di Akbâr en Sikandra, esas inter la edifici maxim majestoza di ca lando.


Texto extraktita de la libro ETERNA INDIA da Richard Waterstone

LA LUNO DIL CHASERO

Me lektis recentamente artikli sur la interreto pri la “luno dil chasero” qua esis eventonta balde lor la venonta plena luno. Ol esis esonta aparte granda e brilanta. Me ne expektis povas vidar ol, nam me ne levesas dum la nokto, ed, ultree, la cielo esis griza.
Hiere sundie 16ma di oktobro 2016, me levesis ye 7 kloki por irar al meso en Paris. Esis obskura nokto, nam en Francia, ni havas duopla tempo someral e jorneskas, casezone, erste un horo plu tarde. Tamen la cielo esis desinkombrata e la plena luno brilis klare. Ma lua aspekto esis tote normala.
Ye ok kloki, me komencis dejunetar e, lore, me havis surprizo, nome la luno, bone videbla de mea koqueyo, esis plu granda ed havis kuprea koloro. Bela kuprea koloro qua pensigis pri la luneklipso dil pasinta yaro, ma plu klara e plu granda disko lunal. Me tre joyis pri ca kurtatempe duranta “luno dil chasero”. Tante plu, ke me ne kredis ke me povus havar l’okaziono vidar ol. Ico esis tre spektinda vidajo.

LA LUPOSO

En lua verko Legendi rustika (1852), la Franca autorino George Sand rivivigis la mori e la kustumi anciena di la provinco Berry ube el pasis la maxim granda parto de elua vivo. La dicita libro kontenas rakonti di naiva oldini, tala quala on raportis oli dum rurala vesperi vintral. La aludita rakonti riproduktesas kun la kandideso dil rurani qui perpetuigis la lokala tradiciono di ca superstici komuna a multa provinci. Pos pavoriganta legendi diversa, yen la Luposo, qua esas varietato lokal di la volfohomo. La filiulo di George Sand, talentoza piktisto ilustris ica legendi per serio de desegnuri titulizita Nokto-vizioni en la ruri.

Fotografuro pri George Sand


La luposo(1) esas demono di qua la naturo nulatempe bone definesis e di qua l’aspekto varias segun la loki. Lo esas ankore en la landeto Brenne, ube lu rezidas, en ita senfina planaji trairata per grandega lageti, olqui omna havas lia legendo ed ube vivas la granda serpenti febriganta esante kuzi dil grosa kolubri, quin onu vidas kande la aquo havas basa nivelo, ma quin on povas destruktar nur per sikigar la marshi ube li rezidas depos la komenco dil mondo.
Un de nia amiki, qua trairis ica regiono kun guidanto, audis, ulavespere lor la krepuskulo , voco preske homal e tre dolca, olqua, per tono jokema o plu bone dicite mokematra, repetis de loko a loko, cirkum ilu.
« Ha ! ha ! »
Il regardis ad omna lateri, vidis nulo e dicis a lua voyajo-kompanulo :
« Yen ulu qua esas tre astonata ; kad lo esas pro ni ? »
La guidanto respondis nulo. Li duris marchar en la dezerta planajo ube la arbori senkapigita e mutilita per la senbranchigo, havis an la horizonto, blankigita per la proximesko di la luno, la formi maxim monstrala e bizara. La mikra voco klara e dolca sequis nia voyajanti, e, ye singla movo di surprizo quan agis nia amiko, lu repetis ha ! ha ! segun maniero tante mokema e gaya, ke il ne povis impedesar ridar per respondar a lu :
« Nu, quo do esas lo ! »
« Tacez, pro amo a Deo ! dicis ad il ilua guidanto per klemar ad ilu la brakio e per krucosignizar su devocoze ; ne parolez a lu, agez quaze vu ne audas lu. Se vu respondos ankorefoye a lu, ni perisos ! »
Nia amiko, qua savas bone la idei dil rurano, ne obstinis, e, kande li senkurajigabis per lia tacado ita nevidebla moketanto :
« Ha nun ! il dicis a lua guidanto, kad ico esas nokto-ucelo, ulaspeca strigo ?
- Vere, yes ! la altru respondis, lu esas stranjega ucelo ! lu esas la luposo ! Ico komencas per jokar kun vu, ico ridas, ico misirigas vu, ico forduktas vu e pose ico iraceskas ed ico perisigas vu en ula slamo-truo. »
Tala, ya, esas la specaleso di la luposo, demono tam espritoza kam maligna, quan on vidis kelkafoye perchinta sur tordita arboro , pro ke lu ipsa esas transversa, t.e. perversa e tre prizanta nocar.
La homi qui havis la neprudenteso sequar lu ed askoltar lu standis tre male pro co. Lu regalas vu per omnaspeca pleziva rakonti, maligna temi, sangoza o komika babilacho quik kande vu esis sate kurioza por dicar a lu til trifoye : Quo do ? o quo esas lo ? Lu komencas lore babilar quale pigo, lu regalas vu per aventuri stranja e skandaloza, lu promisas deskovrigar da vu sekretaji qui interesas vua naturala malico. Kande on esas en lua ungli, onu ne fatigesas askoltar lu e questionar lu. Lu duktas vu an la bordo di trompera aquo e dicas a vu :
« Regardez ! »
Vu inklinesas vers ica fantastika spegulo ube fakte aparas a vu la imaji qui trublas vua imaginado ; ma ica perfida ento pulsas vu, e, kande la morto plekte kaptas vu per lua glaciigita brakii, vu audas la luposo, perchinta sur brancho super la aquo, dicar, per lua jolia kriminanta voco : « Ha ! ha !… Nu, yen to quo esas lo !”


(1) – luposo : En la Franca la vorto esas : lupeux.

Segun GEORGE SAND en Legendi rustika.

(Ek Kuriero Internaciona n° 2/2012)

VOYO POR RUSIA

La verki da François Villars ja markizis per lia influo multa adolecanti, li esez adepti dil « scout »-ismo o ne. Oli sempre apogesas sur fakti e preciza konoco dil regiono o di la landi aludita. Ica skriptisto preparas raporti eventanta precipue en Rusia, konseque il grantis importo al irado a ta loko. 

-François Villars, vu retrovenas de sejorno en Sankt-Petersburg, quo instigis vu irar adibe ?

-Me laboras por tri verki, qui havos loko en Finlando, en Petersburg ed en la Balta landi. Me konocis ja tre bone Finlando, sat bone la Balta Stati ma tote ne la urbo di Petrus la Granda. Ni do organizis misiono Arwann (detali pri co sur retsituo konsakrata al « scout »-ismo, NDLR) por impregnesar per l’etoso dil duesma urbo di Rusia. Ni iris adibe per autobuseti, paromi, sen voyajorganizanto, dum tolerar perdar du hori an la posteno frontieral, lor la irado same kam lor la retroveno. Lo esas nekareebla posedar kelka rudimenti di Rusa linguo, nam la Angla esas tre rare parolata ibe. Por plu bone komprenar la habitantaro e la urbo, ni selektis kampar…Ico esis tre fokloratra !

-Sankt-Petersburg esas famoza pro lua kasteli e lua kirki, kad vu vizitis oli ?

-Me havas nur un vorto : omno es splendidega. En Petersburg, omno esas extraordinare bela

ed ita beleso impresas tam multe la iniciiti kam la homi havanta simpla anmi. La restauri dil rezideyo someral, Peterhof (pronuncez Petergof por komprenesar) quale olta di palaco dil Ermiteyo, an la fluvio Neva, esas eceptala e nulo ibe existas simila a vagino dil rejino o giganta homardo ek materio plastika, por fushar la admirado (aludo a  lamentinda pseudo-verki artala qui expozesis en la kastelo di Versailles kontre la volo dil Franca populo NDLT).

Lor nia vizito en la Ermiteyo, lo esis la dio monatal di gratuiteso, lor la aperto-tempo esis ibe du serii de adminime 3.000 personi. Danke nia bilieti prenita sur la interreto, ni eniris kom le unesma e povis deskovrar ita marveloza palaco ante ke la turbo invadez ol. Singla chambro esas unika ed ofras raviseso diferanta. Lor la tempo di Petrus la Granda e mem longatempe pose, lo esas certa ke la ‘mujiki’ sufris ma, hodie, singla Ruso posedas por su ita beleso extraordinara e, dum ita dio di gratuiteso, la Ruseparolanti suplantis tre klaramente la grupi de turisti.

Koncernante la kirki e la katedrali, me havas nur un konsilo, oportas absolute vizitar ita marveli matine, quik de la aperto, por evitar la homamasi.

-Exter la obligata turisto-parkuro, adube vu iris por renkontrar l’anmo di Petersburg ?

-Ni iris sur la voyo, en la metroo, en la fervoyala stacioni, en la autobusi e la troleovehili, la tramveturi, la gazolino-stacioni (35 rubli po un litro de diesel = 0,48 euro), la supermerkati, la vendeyi, la kafeeyi, la banki, la butiki ‘ye bon merkato’ (chipa) le « suq » (merkati) oriental, la perspektivo Nevski, la civiti ek imobli havante nechera lokaco, la nova quarteri, la konstrukteyi…omnaloke. Petersburg es urbo recenta, nula stradeto, omno esas larja e spacoza e la imobli nulatempe transpasas quar etaji, l’aquo dil kanali esas omnube. 

-Qui esas la punti qui impresis vu profunde e quin ni trovos probable en ca futura libri promisita da vu a ni.

Esas tanta kozi por dicar ! Ma me nur aludos du punti. La unesma koncernas la habitantaro : Petersburg esante la maxim Europana del urbi Rusa, me expektis trovar ibe lo equivalanta dil Parisani. Qua eroro !

La centro di Rusia de la komenco populizesis da Slavi o da Rus-i qui konjekteble venis del Karpati, pose Vikingi o Varegi mixesis kun li. Diferante la Rusa imperio di hodie asemblas grandanombra populi. Ni observez la populi en la cirkumaji : ‘Finni’ e Skandinaviani, Germanali, Armeniani, Irakiani ed Iraniani. Fine flava Aziani. Ita granda diverseso trovesas en la tipi Rusa. Dum promenar sur la perspektivo Nevski, onu ne povas ignorar ke on esas en Rusia. La viri prizentas traiti tipala kelkete pensigante pri la ‘mustelidi’ (Latine : mustelidae), o, se ne, li havas tote ronda kapo, esas anke homi qui havas profili di agli koncernante ti di sudwest-Rusia. Che multa mulieri, on dicernas aspekto ‘Huna’, Mongola, ‘Chukcha’, ‘Yakuta’, ‘Neneta’ : larja vizajo, alta zigomati, okuli tre klara, tre expresiva e kelkete bridizita, e ofte ita mikra nazo delikata trumpetoforma, qua finas per bulaspekto. Esas multa eleganta mulieri sur Nevski ed eli prizas la kolori, kontraste a la Parisanini qui prizas nur la nigra koloro. E la viri ?  La viri semblas ne konocar la surhavo dil jogging e lo esas tre bona tale. La yunuli transmisis a me impreso di vireso tre supera ad olta quan on perceptas en Francia.

Ni anke esis tre surprizita per la granda nombro de mariaji renkontrata singladie : adminime kin o sis, di omna sociala rangi.

La naciono Rusa realigas kunvivado perfektamente sucesoza nam ne esas senradikigita homi, nula rasismo e nula… sentimento di kulpozeso (quale la west-Europani opoze a stranjera genti NDLT) : en la « suq » Uzbeka, kelke dop la granda vendeyi, kun pistolo mitraliera charjita bandoliere, me vidis policano sola qua kontrolis du homi qui ne esis de Europana gento, qui obediis e ne protestis. Ka vu povus imaginar la sama ceno en la pulco-merkato di Saint-Ouen (quartero di Paris NDLT) !

-E la duesma punto qua impresis vu ?

-La vivo esas tre simpla malgre la teknologio. Imaginez, exemple, Paris sen parkhorlojo, sen radaro, sen spionanta kamero e sen trafikobstrukto ! Tamen omno funcionas , e malgre ico, mem dum la kloki di granda trafiko ne esas bruisego di sonora avertili furioza, esas nula nervozeso…nur efikiveso individual. Multanombra simpla homi “regulizas” e preventas la problemi multe plu bone kam la spionanta kameri. En Petersburg e.g. on garas su spikoforme tre ofte, e pro ke nia autobuseto esas kelke longa me timis ke ol prenus tro multa spaco en la strado e me garis ol plu inklinita. La « surveyanto » di hotelo venis por explikar a me ke me devis garar me tote paralele al cetera veturi. Entote, me ritrovis l’etoso di simpleso dil yari 1960ma e 1970ma, nome ita benedikita epoko, ankore kareanta ica omna pelmelo de reguli, de normi, de ‘direktivi’ qui desagreabligas nia vivo. Lo esas dum livar Rusia por enirar Estonia ke me brutale koncieskis pri ca simpleso.. ed esas nur 12 yari kande Estonia rajuntis EU/UE.

Rusia esas trovanta lua propra voyo, en la kompleta respekto di lua identeso e di lua grandeso.

(Interviuvo da Anne Le Pape publikigita en la jurnalo PRESENT)

POPULMIGRADO

Ni trovis ulaspeca Britania – ne plus existanta altraloke – meze di Francia. Adapto a la Linguo Internaciona di artiklo da Jane Warren e Peter Allen publikigita en la Angla diala jurnalo DAILY EXPRESS.

Strado dil medieval (mezepokal) urbo Eymet

Pro la lokala sinuifanta riveri, la petra ponti, la hegi-serio e la ondizita kolini, on povas pardonar vu pro pensar ke vu esas en la profundaji di Britaniana areo rural, tote aparte kande vu promenas alonge la butiko, jacanta en strado-angulo, di Kevin Walls.
Dop la ekmoda pago-tablo, il havas bonhumoroza vizajo e, dum ke lua klienti babilas pri diversaji koncernanta la singladia vivo en Unionita Rejio, il adicionas la kusto di lia kompraji sur lua kaso-enrejistrilo. En ica fiera lando di «foie gras» (grasa hepatajo di ganso) e di trufii, li pagas por obtenar Angla marmelado e teo dil fabrik-marko Tetley, tomato-supo Heinz, Weetabix e porko-socisi.
Ita kelke stranja cenaro pluduras en la mezepokal quartero jacanta meze di ca urbo ube la rezidanti iranta a la kafeeyi e drinkeyi, pos la fino dil dio-laboro quik ye kin kloki pdm, povas trovesar drinkanta glasedi de «ale» (Angla biro), lektanta Britaniana jurnali o diskutanta pri «cricket»-konkurso eventonta dum la nexta semano-fino. Pro la teo-saloni, la butiki vendanta la Angla fromaji Stilton e Cheddar e la kirkal koro kantanta tradicionala Angla himni, onu ne povas evitar remarkar la Angla influo sur la pitoreska Franca urbo Eymet.
Tamen, mem se on vivis longatempe hike, kande onu vidas «cricket»-ludanti en la mezo di Francia, lore ico duras esar nekustumala e stranja experienco. Ne esas dubiti ke Mikra Anglia – quale on nomizas ofte ica urbo dil 13ma yarcento jacanta an la rivero Dropt -divenis sinonima por indikar la maxim bona elementi qui kustumale trovesas ye nia latero dil Kanalo. Ma la maxim astoniva kozo pri ca mezepokal fortifikita merkat-urbo en la regiono Dordogne di sudwest-Francia esas la granda nombro de resortisanti di Unionita Rejio qui vivas hike dum la tota yaro. De multa yari ol havas la maxim forta proporciono de Britaniani rezidanta en Franca urbo, o mem altraloke en kontinentala Europa. Cirkum triimo de lua 2600 rezidanti naskis en UR (Unionita Rejio).
Inquesto publikigita casemane sugestas ke ne min multe kam quar milion personi ek la dek milion UR-ani deziroza komprar proprietajo exterlande, ekmigros dum la venonta yaro, ed intencas livar definitive Britania motive di lia sucii pri krimini-quanto, situeso dil sanesala servi e la nekompetenteso dil Guvernerio en Unionita Rejio.
Dum la pasinta 25 yari Eymet subisis vera Britaniana invado. Hike on povas desintrikar su e ne savar la Franca. Se on volas vivar en Francia ma sen parolar France, semblas ke ol esas la justa loko ube on devas esar. «La plu multa de li ne parolas la Franca patuazo*», dicas Nathalie, Francino laboranta en komputatori-butiko nomizita MCD Informatique (posedata da UR-ano), elqua asertas ke 80 procent de la klientaro esas Britaniana.
Nihilominus* ico ne esas la vera motivo por venar instalar su ad-hike, ma pro ke ca urbeto ofras ulo rara e sentempa. Nome ol esas en la kategorio de loki pri qui ni obliviis ke li povas existar. Ico esas vera idilio ube on povas manjar fresha nutrivi dum la plu granda parto de la yaro, ube on povas – sen riski – ne klozar klefe la pordo di onua domo e ne disipar onua salario por rimborsar onua imoblala pruntita pekunio. Ol esas loko ube on havas experienco pri krimini per pafili e kulteli nur che-televizione e ne en la singladia vivo, ube la pueri iras promenante ad-skole e retrovenas promenante de-skole, li forsan haltos survoye – ante la repasto – por ludo di celesar e serchar en prato.
«Me prizas vivar hike pro ke lo esas quale Anglia kinadek yari ante nun», dicas Simon Colebourne, un de la nova arivanti. Il chanjis sua lojeyo ad-hike, kun lua spozino Karen e lia filii, venanta de Bath, dum januaro 2003 ed ica paro jeras interretala kafeerio proxim la stradangulo ube jacas la butiko di Kevin Wall titulizita «Le Magasin Anglais». «La lokani esas tre aceptema, nam li opinionas ke ico esas quale ri-invado di sudwest – Francia», il pluse dicas (granda parto de sudwest-Francia apartenis a la rejo di Anglia dum tri yarcenti, de 1150 til 1450 cirkume, la Angli ne poslasis ibe mala memoraji NDLT). «Kinadek yari ante nun Eymet esis preske abandonata ed obliviita. Danke la arivo da exterlandani ol esas nun prosperanta.»
Café Eymet, jerata da le Colebourne esas tipala exemplo di florifanta moderna entraprezeyo jerata da ekpatri-irinti. Singladie ol plenesas per Britaniani qui drinkas kafeo e manjas kuki dum uzar komputatori por sendar e-mesaji ad amiki restinta en UR e naracar a li la bona vivo quan li juas nun.
Ico esas tote ne astoniva kande on konsideras la agreabla klimato lokala, la neexisto de krimini e la preci dil proprietaji en parto de Francia qua tante pensigas pri Britaniana areo ke ol surnomizesas Dordogneshire. Segun inquesto che la Universitato Montesquieu en Bordeaux, la Britaniani iras por instalar su en Francia pro ke li deziras habitar lando ube anciena vivomanieri preponderas. «Nutrivi fresha venanta de la farmodomo, la sekureso di komunajo solidara, ico esas autentika experienco qua konformesas a lia revi – ita omna kozi quin la homi asocias a lia koncepto di tipala Franca vilajo. Or, li havas la sentimento ke tala tradicionala vilajo ne plus existas en Britania», dicas Marie-Martine Gervais-Aguer, autorino dil aludita studiuro. «Li havas nostalgio a to quo esis la Britaniana vilaji 50 yari ante nun.»
En Britania la vetero esas ofte pluvema, kolda e griza ; la preci dil proprietaji esas tro alta relate la revenui, e, segun recenta statistiko dil Home Office (ministrerio pri Interna Aferi) preske sep personi ek dek en Unionita Rejio esas tormentata per sucii pri krimini per pafili e kulteli, la furti endome e la timo atakesar e molestesar.
En la departmento Dordogne familiala hemo kustas fraciono de to quo ol kustus en Hampshire, Sussex o mult altra rurala komtii en UR. Ica areo esis olim plena de abandonata farmodomi. Oli transformesis a decanta habiteyi, ma lia preco esas acesebla a meznombra Britaniana familio. Rezideyo kun tri dormo-chambri kustas de 100 000 til 250 000 «pound»-i ed ico inkluzas balno-baseno e sulo-areo qui ne povus kompresar po tala pekunio-quanto en la komtii di Unionita Rejio. Kastelo povas aquiresar po 500 000 «pound»-i. Ne esas granda surprizo ke la department Dordogne nun divenis hema regiono di cirkum 20 000 tale nomizita Anglosaxoni. Ita nombro povas inflar til 100 000 dum la somero. Multa de li rezidas lore en la grandanombra gasteyi «bed and breakfast» jerata da UR-ani, ube posiblesas selektar «bacon» ed ovi por dejunetar se onu ne prizas le «croissant» (Franca paneti krecento-forma).
Eymet semblas pruvar ke esas posibla ad Angli e Franci pace kunexistar. Ico, grandaparte, semblas debesar a la takto di enveninti quale Kevin Walls, qua, dek semani pos apertesko di lua butiko, rezolvis tradukar la nomo di lua komerceyo ube la maxim bone vendata produkturo esas Walker Crips. «Antee ol nomesis The English Shop (La Angla Butiko) e me opinionas ke ico esis kelkete neamikala a la lokani», il dicas dum adjuntar ke altra butik-posedanti bonvenigis lu; ico ne esas tante astoniva kande on saveskas ke homi venas de loki ye disto de du trafik-hori por komprar «bacon» e «Shredded Wheat» tale atraktante personi di ca regiono ad Eymet.

La Cricket Club di Eymet celebras lua 25ma aniversario cayare. Ita esquado komencis plear sur la futbalo-tereno dil dicita urbo, ma la lokala autoritatozi ofris a lu propra tereno por lua aktiveso. Se la balda lokala elekto esos favoroza a la ekpatri-irinti, lore semblas versimila ke plusa koncesaji grantesos a la Britaniana rezidanti. Ye la 9ma di marto valideskos lego permisanta a ne-Franca civitani divenar membra dil komonala konsilantaro. Kin resortisanti di Mikra Anglia esos pronta servar lia adoptita urbo. La tri kandidati por l’ofico di komonestro, qui omna esas Franci, kaptis la oportuneso havar Britaniani en lia esquado. «Ico esas tre flatera invitesar ed ico esas granda signo di acepto» dicas Julian Urriata, evanta 41 yari, veninta de Nordwest-London, qua kreis prosperanta entraprezeyo en Eymet tri yari ante nun. En la sama situeso esas Caroline Haynes retretinta notariino veninta de West-London. Ensemble kun Urriata, el apogas la komonestral kandidato Jean-Raymond Peyronnet, qua, se il elektesos, intencas organizar singlasemane konsulto-dii jerata da lua du Angla konsilanti por helpar la Britaniana komunajo pri la administrerial problemi e por instigar la kreo di bilingua jurnali ed elektrofakturi. Tony Martin, evo 63 yari, komputator-vendisto, opinionas ke ica evoluciono esas bona por ita parto de Francia. Plura yari ante nun, il klozis lua entraprezeyo en Britania e venigis ad-hike lua familio inkluzanta tri filii e tri nepoti. Il tre prizas icaloke la sekura stradi e la bona skoli.
«Lo esas certa ke esas plu multa bona kozi kam mala kozi en Francia», ilu dicas. «Ni povas lernar multo de li en Unionita Rejio e, forsan, li povus lernar kelke de ni qui habitas hike»
(Ek Kuriero Internaciona n°3/2007)

KANTIKI SEN MUZIKILI



- Hodie matine, me iris a la meso en la kirko Santa Rita (Sainte Rita) en Paris. Parte pro gratitudo, pro ke me havis desquietiganta prisanesa problemi e ke me mustis subisar serioza sango-analizo. Me promisabis a Santa Rita ke se ne esus ulo grava, me esus jeneroza a la questo lor la meso. E, kad miraklo ? lor ke me prizentis mea analizo al mediko, il konstatis ke omno esis en ordino. Me savas ke la parokio Sainte Rita havas grava problemi depos plura monati e ke la kirko minacesas klozesar. Tante plu ke la anciena sacerdoti galikani abandonabis ol. Ma venis ad ita loko altra sacerdoti tradicionalista e li pluduras dicar la meso segun l’anciena rituo Tridentina. Pos arivir, me mustis vartar dum longa tempo, nam la sacerdoto qua esis diconta la meso havis problemi pro trafikobstrukti e venis kun adminime quarimo de horo ye tardeso. En la kapelo, la varmeso esis sufokanta. Tandem, la kleriko arivis ed on celebris la meso. Pro ke ne esis muzikili, on kantis tradicionala kantiki (precipue en la Latina) sen esar akompanata per instrumenti. Ye mea astono, ica kanti esis tam bela kam en kirko ube on uzas ita instrumenti (orgeno, harmoniumo). La muziko esis eufonioza ed on havis l’impreso ke la religiani partoprenis mem plu bone la meso. Ico esis granda surprizo por me, nam me kredis ke ico existas e, povas existar, nur che la Eklezio ortodoxista ube on ignoras la existo di muzikili ed utiligas nur la voco homal. E la kanti ortodoxista esas belega, belisima. Ma anke la kantiki (adminime le anciena) Romana povas esar tre bela mem sen instrumenti. Ico ripozas en questiono to quon me kredis savar carelate. Me pensis de longa tempo ke la fakto uzar nur la voco homal, e darfar nur ico, protektas la ortodoxisti di reformi aberacanta e destruktera koncernante la liturgio e lua importanta parto, qua esas la muziko ; nome depos la koncilo Vatikano II, sub la pretexto di reformi e simpligo la Eklezio Romana (adminime en Francia) forjetis la bela kanti anciena por impozar kantiki ledega kun muzikili moderna e ne fitanta kun liturgio religial. Or, se la lego dil Eklezio Romana esus la sama kam olta dil Eklezio ortodoxista, la misuzi muzikala ne existus, nome kun la nura voco homal, onu ne povas facar absurda ed aberacanta muziko (o nur desfacile). Lore, pro quo on volis enduktar muzikili en Ocidento dum ke la Orientani havis la sajeso e sagaceso refuzar oli ?
Ico havas nekontebla nombro de konsequantaji. Nome, kun min ledega e grosiera kantiki, la homi ne desertus la kirki katolika di Ocidento e la Kristanismo en west-Europa esus en plu bona stando ed esus multe plu apta konfrontesar al islamo. Me esas sempre shokata e revoltanta kande me pensas pri la mento ocidentala qua volas senfine facar noviguri mem tote nenecesa. Do, on povabus ignorar la danjeroza posibleso utiligar muzikili. Ma on povus anke e.g. evitar volar racionaligar la Kristanismo. La katolika Eklezio ocidental agis lo ed ico esis dizastro, nam religio, quale la Kristanismo apoganta su sur misterii e miti ne povas esar racionaligita sen perdar sua vivo-forteso (ico ne esas la kazo por la Buddhismo, olqua esas ja dekomence prefere tre racionala filozofio). La ortodoxista Orientani intelektis o divenis ico ed evitis ica mispazo dil Ocidentani. Konseque di ca omno, la Kristanismo esas en multe plu bona stando en la ortodoxista landi.
Quankam me esas ocidentano, me ne komprenas la mento dil ocidentani volante senfine facar noviguri, mem kande ulo funcionas bone. Kom rezultajo di ta “filozofio” la Imperio Romana di Ocidento duris nur dum 500 yari, kontre ke la Imperio Romana di Oriento duris dum 1.500 yari (se on inkluzas la tempo kande ol esis parto dil Imperio Romana kun Ocidento) ed adminime 1.000 yari se onu ne kontas ita tempo. La senfina reformemeso duktas a rapida oldesko e morto, anke por la konstruktita lingui, kontre ke la stabileso posibligas multe plu longa vivo-tempo e vivozeso. -

L’OKULTISMO E LA GERMANA NACIONALISMO

En lua introdukto la autoro di ca artiklo aludis anciena artiklo quan lu redaktabis pri la privata libraro di Hitler. Kelka tempo pose il recevis telefon-advoko da Alzaciana lektero di qua la patro engajita en la Germana armeo mortabis an la Estala fronto. Yen to quon skribas ipse la jurnalisto : «Mea korespondanto tante plus interesesis pri ca periodo ke lu vivabis, kom infanto e puero, dum dek yari kun ilua matro en Germania : de 1939 til 1950. Ico ne esis la maxim agreabla periodo ! Mea artiklo interesabis lu, ma il reprochis a me nesuficante substrekizar la parto dil okultismo en la intelektala formaco di Adolfus Hitler. Ico, cetere, esas kontroversata temo. Dum pasinta decembro me recevis plusa telefon-advoko : mea korespondanto anuncis a me ke il sejornos dum kurta tempo en Paris dum la sequonta semano.

Konseque ni dejunis en mikra «pizzeria» di mea quartero, inter la stradi Pigalle e Blanche. Ni povabus same bone dinear ibe quoniam* nia konversado duris dum tota posdimezo. Lor l’instanto di lua departo, nia Alzaciana lektero ofris a me du libri quin il adportis en lua ledro-sako : Les racines occultistes du nazisme (La okultista radiki dil nazismo (Editerio Pardès, 1989) e plu recenta verko Hitler et les sociétés secrètes (Hitler e la sekreta societi), da Philippe Valode, che la editerio dil Nouveau Monde. «Ico esas por prolongar nia konversado», ilu dicis a me. Kompreneble, olin me lektis. Atencoze.

Ni quik probez klarigar la plursencaji pri la vorto nacionalismo. Se la Franca nacionalismo fundamentizesas pri la netransaktema defenso dil nedependo di nia lando, e di omno quon ni debas a nia pasinta tempo, defenso dil homi, di lia verki dum la sucedo dil yarcenti, di lia arto, di lia penso, defenso di komuna patrimonio, di mantenenda heredajo, qua esas plurichigota e transmisota, la Germana nacionalismo esis quik de la komenco, ni memorigez lo, ula nacionalistarismo*, botizita e kaskizita, havanta skopo di teritoriala konquesto. Ja Bismarck proklamis, kurtatempe ante invadar Francia : «Lo ne esas per diskursi e voti ye majoritato ke la granda questioni di nia epoko solvesos, quale on kredis lo en 1848, ma per fero e sango.»

Ico esis tote desquietiganta programo, di qua la milital eki duros til 1945. Naskinta ye la debuto dil yari 1800ma, kom konsequo dil Napoleonala militi, la Germana nacionalismo rapide fuzesis kun la pan*-Germanismo (la Germani nomas la pan-Germanisti : Alldeutschen NDLT), t.e. doktrino qua dekomence fundamentizesis sur la raso. Esas historiala expliko por ico. La Germani esis populo sen politikala uneso depos la protestanta Reformo, kande la Santa Imperio Romana di Germana naciono dividesis a multeso de mikra Stati sendependa. Dum 1911, en la libro di refero dil moderna pan-Germanisti, La maxim granda Germania, Otto Richard Tannenberg redaktas : «Quala kompatinda situeso esas la nia, se on evaluas ke ne min kam 25 milion Germani, t.e. 28 procent de nia gento, vivas trans la limiti dil Germana imperio !» La Germana nacionalismo havis do kom precipua skopo asemblar super la frontieri la totajo di populo naskinta de la sama etno ed havanta la sama linguo. Unionar en un Stato viri e mulieri havanta la sama sango, on povas dicar ke ita doktrino extraktas olua substanco de penseri quale Fichte (1762-1814) : «Un populo, ico esas la totajo dil populi qui vivas komune tra la epoki e perpetueskas inter su sen despurigo, korpale e mentale, segun legi partikulara a la developado di lo deala.» O quale Hegel (1770-1831) : «La maxim funesta eroro por populo esas abandoner lua biologiala traiti. (…) Germania propre dicita prezervis su pura ye irga mixuro, ecepte an lua sudala e westala frontiero ube la teritoriala areo bordizanta la fluvii Danubio e Rheno submisesis a la Romani. La regiono inter la fluvio Elbe e la Rheno restis perfekte indijena.»

Konseque la pan-Germanismo proklamos la superioreso dil Germana raso, kulturale ed historiale. E lo esas precipue inter la Germane parolanta habitantaro vivanta en Austria – olta esante depos 1867 inkluzita en la Austriana-Hungariana imperio – ke ica doktrino pluakreskos, ye la nomizo völkisch (kulturala nacionalismo laboranta por vekigar la nacionala koncio). La Germane-parolanti di Austria toleras male esar interne di pluretnala imperio, dominacata da Chekiani, Slovakiani ed Hungariani. Segun li, ico esas imperio kaptita dal «Slava anarkio».

GUIDO VON LIST E L’ARYANISMO

Guido von List
Lo esas che ita Germani di Austria male traktata dal Historio ke la pan- Germanismo divenos maxim akra. La Wienana skriptisto Guido von List (1848-1919), autoro di romanala verki havanta fundo di nov-paganismo Germanala – La sekretajo dil runi, L’esoterismo dil religio dil anciena Germani, La transiro de la Wotanismo a la Kristanismo, La ritui dil Germani-Aryani -, impozos su kom teoriisto di tre nebulatra doktrino anuncanta mesiala regno destinota durar dum mil yari : l’aryanismo. «Per ilua libri e konferi, List invitis la vera Germani konservar la restaji dil marveloza teokratiala Stato di lia ancestri Aryana-Germanala. Ica Stato esis saje guvernata da sacerdota reji e da gnostika iniciiti di qui la traci esas klare dicernebla, segun il, en la folkloro, la peizaji e la arkeologial jaceyi di lua lando». Ilua lekteri, mem ti qui ne kredis lua extravagantaji, konsideris lu «kom olda patriarko barboza di qua la klarvidanta regardo savabis plene lumizar la glorioza pasinta tempo Aryana e Germanala di Austria per desembarasar olu de la skorii depozita dal stranjera influi e da la Kristana civilizo». Guido von List esas violentoze kontre-katolika. Ita kantisto pri la anciena legendi Germana (quale Richard Wagner) asertis ke «la Yudismo* e la Kristanismo koruptabis l’anciena ed autentika religio».

List esos anke la unesmo qua amalgamigos la «völkisch»-a ideologio kun la teosofismo dil aventurerino Rusa-Germana Helena Blavacki. Il pruntos de ica laste dicita, la teorio pri la okulta rolo dal Templani, pri la manikeismala lukto inter la rasi de siniori (t.e. la Aryani-Germani) e la rasi de sklavi (t.e. la ne-Aryani) same kam la temo dil polala kontinento desaparinta, olqua esis la originala lando dil Aryani. Tale, adjuntante malefikanta utopiaji a lua kimeratra revachi, List adportos sua kontributo por difuzar samatempe l’okultismo e la pan-Germanismo, dum propagar che kelka iniciiti «quaze religiala kredo ye raso de mi-dei Aryana, ed anke la kredo ye la neceseso exterminar la inferiora enti en la skopo realigar marveloza mondo futura, ube dum mil yari, la Germani dominacos la tota mondo».

Dum la mezo dil yarcento XIXma, l’okultismo esas tre segun-moda en multa Europana socii. E tote aparte en Germania ed en Austria, ube tota meza sociala klaso, profunde radikizita en anciena tradicioni, subisis la brutala ed ofte nociva metamorfosi produktita per la industrialigo. De-ube rezultis substrato de angori e de rankori oportuna a tala divaguri. Ad ita abandonita homi, List ofris doktrinala pelmelo deliranta ma sekuriganta en qua lu unionis exotika religii, mitologio, esoterismo, alkemio, militistal e religiala ordeni dum asociar ica omno kun ritui pruntita a la Rozo-Krucani ed a la Framasonaro. Mem se ica fantasmagorio esis apene kredebla, ol havis la povo relatigar prezenta tempo deceptanta ed anxiifanta kun fora mitala pasinta tempo, quankam ita koruptita miti esas konsiderenda prefere kom mistifiko. Cetere, la Germani sempre havis tendenco interesesar pri esoterismo : dum la XIXma yarcento la Rozo-Krucani havis inter lia membri rejo  Friedrich-Wilhelm II e lua chefa ministro, Johann Christoph von Wöllner.

«Segun List, la heroala raso dil Aryani-Germani mustis dispensesar de omna labori destinata a la laboristal klaso e de omna desnobla taski en la skopo povar dominacar nekontesteble la ne-Aryana populi basigita ye la stando di sklavi.»

Tala principi ne esas tre fora de la politiko por Exterlandala Aferi entraprezata triadek-e-kin yari pose dal autoritatozi dil IIIma Imperio.

JÖRG LANZ VON LIEBENFELS E L’ORDENO DIL NOVA TEMPLO

Jörg Lanz von Liebenfels
La maxim extremista dicipulo di List esas nekontesteble altra Wienano, Jörg Lanz von Liebenfels (1874-1954) qua esis plu yuna kam lu ye duadek-e-sis yari. Il esis cisterciana monakulo desfrokizita, qua profesis ke la «Aryana» raso decendis de «deala enti interstelal».

Lanz riinterpretis la mito di la «Graal» kom la serchado di la pura sango dil Aryani. «Per mixar rasista koncepti kun la Santa Skriburi, kun la apokrifa texti religiala, kun la arkeologiala deskovruri e kun la antropologio, il kompozis ulaspeca doktrino pri lo bona di quo la Aryana rasi esis elementi dum ke la rasi nigra, Mongolida e Mediteraneida esis elementi di lo mala (la Aryana raso karakterizesis , segun la sociala Darwinisti (…) per blua okuli e blonda hari). Lo esas per transformar ita idei e prejudiki a gnostika doktrino ke Lanz portis stranja kontributo a l’ideologio rasista. Segun ita doktrino, la Aryani esis la defensero dil ordino, dum ke la rasi havanta obskura pelo esis la agenti dil kaoso.» Per manipular quale lua inspiranto la esperi pri mesiala regno duronta dum mil yari, Lanz anuncas la rezurekto dil sexualarasista gnozo segun quo «la Aryani ritrovos, per la selektado, lia rasala pureso e konseque lia deala povi qui posibligos a li establisar Aryana Stato mondala».

Jörg Lanz von Liebenfels trovis rapide richa meceni inter la Wienana borgezaro. La donaci di ca meceni posibligis a lu aquirar Mezepokal kastelo, Burg Werfenstein, «perchanta sur rokoza eskarpajo dominacanta la fluvio Danubio». En ica agleyo romantika , quan il restaurigis, Lanz kreis lua propra sekto, nome la Ordeno dil Nova Templo (ONT) imitanta la modelo qua esis la ordeni di kavalieri tante admirata da ilu. Certe, parolesas hike pri la Templani, ma anke pri la kulto di Odin, pri la Rozo-Krucani, pri la Iluminati di Bavaria. «Ica Ordeno dil Nova Templo predikas por la rasala pureso : nur blonda viri havanta blua okuli darfas admisesar en ol. E mem li mustas obligar su per promiso spozigar mulieri simila a li ! Il exhortas anke a la violento, a la odio kontre la Eklezio e kontre la Yudi*.»

Por propagar la idei dil ONT, Lanz von Liebenfels kreas revuo, Ostara, (kelkafoye imprimita ye cent mil exempleri) di qua la kredo povas tale rezumesar : «La religio dil Aryani fundamentizesis sur esotera konoco ; satanala komploto okultigabis ica religio, ma lua rezurekto esas en proxima futuro ed ol posibligos la rinasko di Aryana eminentaro…» Konstante en olua pagini, Lanz memorigis ke «la historio rasala esas la klefo por komprenar la politiko» e ke «omna ledeso ed omna malajo venas de la mesticigo». La tempi arivesis : «Oportis cesigar l’influo senfine kreskanta dal inferiora rasi sur l’anciena kontinento ed en lua kolonii.» On mustis «exterminar» li. Lanz fulminas kontre la kompato dil Kristani a la febli ed a la inferiori…Inter l’asidua lekteri di Ostara (nomo di Germanala deino), dum periodo inter 1910 e 1913, esas febroza yunulo, interesata per ita idei, mem se il ne komplete adheris lia religiozeso : Adolfus Hitler.

RUDOLF VON SEBOTTENDORFF E LA SOCIETO DI THULE

Il ritrovos ita idei sis yari pose per la mediaco dil societo di Thule. Ico esis min o plu disidenta lojio dil ONT, fondita dum la unesma Mondomilito da Rudolf von Sebottendorff, ulaspeca kosmopolita aventurero fanatika pri okultismo, qua, dum lua yuneso, multe voyajis tra diversa landi. Naskinta en medio di Prusiana laboristi, il esos plu tarde, dum lua fora voyaji, adoptita da olda aristokrato Germana habitanta en Turkia, qua inicios lu a la framasoneso orientala. Sub la autoritato di ca adoptita barono, la societo di Thule pluduras rekomendar la fundamentala reguli dil ONT : l’antisemidismo, la paganismo e la rasismo. «Lua simbolo, la kruco di Wotan, pre-Germanala deajo, pensigas pri la hokokruco. La saluto di Thule «Heil und Sieg» (saluto e vinko) riprenesos da Hitler qua transformos ol a «Sieg Heil.» La societo di Thule reperkutas la abstruza doktrino da Guido von List e da Jörg Lanz von Liebenfels. «L’ideologio di ca Ordeno fundamentizesis sur la kredo ye l’existo di superhomi e di superiora homala raso : la Aryani qui, konjekteble, naskis en la hipotezatra Hiperborea. Una de lua texti di refero nomesis La Protokoli dil sajuli di Ciono.» Esas mencioninda ke Thule esas la nomo quan Pythéas «donabis a la lando maxim nordala, olqua deskovresis da lu ye cirkum 300 a.K.». Ol esis la loko maxim fora de la «mediteraneida» regioni portera di kaoso… Sebottendorff exhortis la membri di lua nordala sekto kombatar «til ke la ‘swastika’ elevesez vinkoze en la frostanta obskureso». Pos la desvinko di Germania (olta di 1918), Sebottendorff remarkesis «kom importanta organizero dil nacionalista reakto a la guvernerio di Eisner ed a la komunista Republiko qua sucedis ol en München.» Sep membri dil societo Thule cetere masakresis da le reda. Inter li esis quar titulizita aristokrati, on povas citar la nomi di princo Gustav von Thurn und Taxis e komtino Heila von Westarp.

Sebottendorff agis sur la militistal feldo per helpar la formaco di libera armeokorpo, Oberland, direktata da Ernst Röhm, futura chefo dil SA, e qua partoprenis la liberigo di München. Pose en la jurnalal domeno il kreis la Völkischer Beobachter, futura organo dil nazista movado, di qua la chefa redaktero esos quik de 1923 Alfred Rosenberg, t.e. la mi-oficala filozofo dil nacionala socialismo. Sur la politikala feldo, Sebottendorff kontributis stacigar partiso apta atraktar la proletarii, nome la Germana laborista Partiso, agante nedirete per tri membri di Thule o proxima ad ol : Anton Drexler, Karl Harrer e Gottfried Feder.

Kande la soldato Adolfus Hitler, engajita dal armeani kom inspektisto pri informi, iras dum septembro 1919, segun impero da lua superiorulo, ad asemblo di ca tre mikra grupeto, il opinionas dekomence ke ol esas neserioze egardinda e seninteresa. Tamen il adheros ol pro ke il konstatis ke dop ica jermo di partiso esas Thule. Ed ica framasonatra societo havas en olua internajo grandanombra eminenti, kapabla helpar lu.

Fakte, il trovos ibe lua unesma mentoro : la antisemida skriptisto, unesma chefa redaktero dil Völkischer Beobachter, Dietrich Eckart (1868-1923). Lo esas ita viro qua introduktis la yuna chefo che richa ed influoza medii. Kurtatempe ante mortar, Eckart konfidis a Karl Haushofer ed Alfred Rosenberg : «Sequez Hitler ; il dansas, ma me esas ta qua redaktis la muziko. Voluntez ne traurar pro me : me influabos la historio plu kam irga altra Germano.» Sebottendorff asertos ipse plu tarde , en 1934, «semir to quon la Führer kreskigabis». La duesma mentoro di Adolfus Hitler, (qua esis anke ilta di Rudolf Hess) esos Paul Haushofer, maxim yuna generalo dil Granda Milito e granda geopolitikisto di Germania. Fanatika pri esoterismo (il esis membro di multanombra societi okulta), il esis anke un de la precipua animanti di Thule. Inter la unesma kompanuli di Hitler, le maxim eminenta e ti di lua proxima cirkumajo esis do omni adheranti di Thule : Rudolf Hess, kompreneble, ilqua, fanatika pri magio ed astrologio, asertis esar «spiritisto de Egiptiana origino». Ma esis anke Heinrich Himmler, Alfred Rosenberg, Ernst Röhm, Julius Streicher, Hermann Esser, Hans Franck ; e kelka altri pluse. E mem, plu tarde, Hermann Göring…

Certe, tre rapide, l’autokrato Hitler eskartos su de Thule. Nome il nule intencis partigar sua povo. Ma semblas ke kelka membri di lua cirkumajo ne agis tale : Hess, Himmler, Haushofer. La intelektala etoso di Thule en qua naskis la nacionala socialismo developesos do kun olu, dum krear ica mistikeso di pagana religiozeso qua intencis anuncar la superhomo. La nigra Ordeno dil SS, ye la impulso da Himmler, esos ulamaniere lua sekulara brakio exterminera. Kande Hitler redaktas en Mein Kampf : «To quo ne esas de bona raso en ica mondo valoras nulo», il nur repetas l’omna aryosofista doktrini qui, de List til Thule transirante per la Ordeno dil Nova Templo di Liebenfels avancis subteramaniere dum kinadek yari ante spricar en la Germana kaoso dil tempo pos la desvinko. Ici esis doktrini fundamentizita sur koruptita mistikismo laudegante til absurdeso la defenso dil pura sango, asertante preparar la regnesko di la «raso dil siniori» e di same hipotezatra ora epoko, olqui esas oldacha doktrini dal penseri e libri-autori esoterista same kam iniciala legendi veninta de la barbara mondo. En 1934 Hitler konfidos a proximulo : «Me laboras per martelo, e me esforcas eskartar omno quo povas esar debila o vermoza… Ni kreskigos ed edukos yunaro opoze a qua la mondo tremos, violentoza yunaro, imperema, senpavora, kruela.»

Segun Angla historiisto, Thule havis anke adepti dil satanismo en lua internajo. Omnakaze, Lucifer sempre min o plu vagadas en la regioni dil okultismo. Per inkarnacar su en politikala movado di qua Hitler esabos la mediumo, ica tenebroza idei gangrenigis e koruptis la Germana nacionalismo ye apokalipsala maniero.

Segun artiklo da Ioannes Cogitans publikigita en la revuo EUROPA NOSTRA.

1 – nacionalistarismo* : Ico esas neologismo dal autoro di ca artiklo, versimile kunfuzigante la vorti : nacionalismo e totalitarismo* por expresar ke ica nacionalismo esis tote extremista sen posibla meza konduto.

2 – pan-* : Ye mea konoco, ica prefixo veninta de la Greka linguo ne existas en Ido. Ma ol existas en multa Europana lingui e signifikas : tote, komplete.

3 – manikeismala : La manikeismo esas absoluta lukto inter du kontrea        principi. Ol esas anke maniero konsiderar ulo sennuance kom tote bona o tote mala

(Ek Kuriero Internaciona n° 4/2009)