Category Archives: Libera Folio

Sendependa movada bulteno

UEA riĉiĝas kaj malriĉiĝas samtempe

La buĝetaj deficitoj de UEA atingas novajn rekordojn kaj oni jam ekparolas pri minaco de bankroto. Samtempe ŝajnas, ke la asocio dum la lastaj jaroj nur pliriĉiĝis. Kiel tio eblas, kaj kion tio signifas? Libera Folio provis profundiĝi en la ciferan ĝangalon.

UEA ne plu dungu oficistojn en Roterdamo sed movu laborojn al malpli kostaj landoj. La revuoj kaj Jarlibro de UEA ne plu aperu sur papero. La asocio eble liberiĝu de la neprofita libroservo. Tion proponas la financa laborgrupo de UEA por savi la asocion de bankroto.

Se ĉio iros laŭ la plano, Universala Esperanto-Aocio dum la nuna jaro elspezos 30 procentojn pli ol ĝi enspezas. Tio signifos rekordan minuson de 140.000 eŭroj. Kaj tute povas esti, ke ĉio ne iros laŭ la plano.

Pasintjare la deficito laŭ la buĝeto devis esti nur 9.450 eŭroj, sed ĝi ŝajnas iĝi minimume 100.000, kiu estas ĝisnuna rekordo. Eĉ tiu prognozo estas optimisma – tute eblas, ke la deficito de 2017 estos same alta kiel tiu planita por 2018.

Tamen, eĉ la perdo de 140.000 eŭroj dum unu jaro ne signifos, ke la mono de la asocio baldaŭ elĉerpiĝos. Pli optimismaj voĉoj eĉ asertas, ke la buĝeta deficito de UEA grandparte estas librotena ĥimero, ĉar efektive la kapitalo de la asocio ne ŝrumpas sed kreskas.

Inter la optimistoj estas Yves Bellefeuille, kiu pli frue estis interalie ĝenerala sekretario de TEJO kaj komitatano de UEA.

– La spezoj de UEA estas tre misgvidaj, pro la regulo ke iuj grandaj enspezoj ne iras tra la spezoj sed rekte en la bilancon, li skribis en komento en Libera Folio.

Kion do diras la bilanco de UEA pri la ekonomia evoluo de la asocio dum la lastaj jaroj? Ne estas tute simple interpreti la ciferojn, sed ni provu.

Se ni simple sumigas la monrimedojn listigitajn en la ĉiujaraj bilancoj de UEA ekde 2005 ĝis 2016 (bilanco por 2017 ankoraŭ ne aperis), ni ricevas la jenan bildon:

La ĝenerala bildo aspektas esperiga: la suma valoro de la valorpaperoj posedataj de UEA ja iom falis dum la jaroj, sed tion grandparte kompensas la kresko de la longdaŭraj bankodeponoj kaj la monsumoj en kurantaj kontoj.

La valoro de la nemoveblaĵoj same kreskis, sed ĝi restas relative negranda frakcio de la tuta posedaĵo de UEA. Do ŝajnas ke apenaŭ indas zorgi, ke UEA baldaŭ devus vendi sian domon por eviti bankroton, kiel timas iuj pesimistoj.

Tamen la bildo estas falsa, UEA ne vere havas ses milionojn da eŭroj kiujn ĝi povas libere uzi. Krom la posedaĵoj la asocio nome havas ankaŭ ŝuldojn, atentigas la prezidanto de UEA, Mark Fettes:

– La kapitalo fine de 2016 estas taksita kiel 5.947.214 eŭroj. Signifa parto de tiu mono tamen estas nur “provizore” en la posedo de UEA. Temas pri mono jam destinita por difinitaj elspezoj (iom pli ol 100.000 eŭroj), mono kiun UEA tenas en la kontoj de siaj membroj kaj aliaj kreditoroj (ĉirkaŭ 1.300.000 eŭroj), kaj ŝpardeponoj de membroj (ĉirkaŭ 1.000.000 eŭroj). Tiu mono aperas en la bilanco, ĉar ĝi efektive troviĝas en kontoj posedataj de UEA, sed ĝi ne vere apartenas al la Asocio. Ĝia ĉefa valoro por ni estas ke ĝi generas renton, kvankam nuntempe tre malmulte.

Se forkalkuli la ŝuldojn de la asocio, la bildo anstataŭe aspektas ĉi tia:

Do, UEA ne havas 6 milionojn de eŭroj, sed ja tamen pli ol 3,5 milionojn, kaj spite la deficitojn en la buĝetoj kiuj montras la kurantajn en- kaj elspezojn de ĉiu jaro, la suma bonhavo de la asocio dum la pasinta jardeko ŝajne prefere kreskis ol malkreskis.

Eĉ tio tamen ne estas la tuta vero, Mark Fettes atentigas.

– Se oni subtrahas ĉ. 2.400.000 eŭroj pro tiuj diversaj “ŝuldoj” de UEA, la efektiva kapitalo apartenanta al UEA estas ĉ. 3.550.000 eŭroj. Parto de tio tamen estas la kapitalo de TEJO, kiun ni ankoraŭ ne formale disigis de la kapitalo de UEA, pro manko de tempo en la financa fako. Tiuj rimedoj de TEJO sumiĝas je ĉ. 540.000 eŭroj. Restas do nur ĉ. 3.000.000 eŭroj ĉe UEA mem.

Ankaŭ tiun tutan sumon UEA ne povas uzi laŭ sia deziro, li klarigas:

– El tio, ĉirkaŭ 20% estas la valoro de la du domoj (la Centra Oficejo kaj la Volontula Domo), 10% estas la valoro de la stokoj de la libroservo, 15% estas rezervoj por pagi la kostojn de dumvivaj membroj, kaj 5% estas mono ŝuldata al UEA de diversaj personoj, firmaoj ktp. Tiuj rimedoj, sume 50% de la reala kapitalo, jes havas valoron, sed estas ligitaj al specifaj funkcioj aŭ bezonas agon de aliaj por reale enkasigi ilin. Do, vi vidas ke la efektive disponebla kapitalo por kovri deficitojn estas multe pli malgranda ol 5,9 milionoj da eŭroj.

Por pli bone kompreni la efektivan ekonomian situacion de UEA, oni laŭ Yves Bellefeuille rigardu la kreskon aŭ malkreskon de la kapitalo kaj de la fondaĵoj de UEA. Tio donas tute alian rezulton ol se oni konsideras nur la eventualan deficiton en la koncerna jaro:

– Kiel oni vidas, la kapitalo bele kreskis, de 1,5 milionoj al 2,3 milionoj, do kresko de ĉirkaŭ 800 000 eŭroj.

– La fondaĵoj estas ne tute klaraj al mi. Ili estas kvazaŭ inter kapitalo kaj rezervo. Oni kolektis la monon por specifa celo, do el tiu vidpunkto ili estas rezervoj kaj ne kapitalo, sed ŝajne ili estas malpli “rezervitaj” ol veraj rezervoj, kaj tiel ili aperas ne kiel rezervoj sed kiel fondaĵoj.

– Ĉar mi hezitas pri la fondaĵoj, mi ankaŭ kalkulis la sumon de la kapitalo plus la fondaĵoj. Laŭ tiu kalkulo, la neta valoro de UEA kreskis de 1,9 milionoj al 2,8 milionoj de 2005 ĝis 2016, do denove estas bela kresko de ĉirkaŭ 900 000 eŭroj. Mi fine notu ke la rezervoj iris de 353 518 eŭroj al 371 318 eŭroj, do ne estas tiel, ke UEA formanĝis siajn rezervojn.

Kiel ajn oni kalkulas la bonhavon de UEA, ŝajnas ke la asocio dum la lasta jardeko prefere riĉiĝis ol malriĉiĝis, spite la ripetajn deficitojn en la buĝeto. Tio eblas, ĉar laŭ la statuto de UEA donacoj kaj heredaĵoj ne rajtas esti uzataj por kurantaj elspezoj. Anstataŭe ili devas eniri la kapitalon.

– La kaŭzo kial UEA havas perdojn sed tamen riĉiĝas estas, ke iuj donacoj ne enkalkuliĝas kiam oni kalkulas la gajnon aŭ perdon. Dum la lastaj 12 jaroj, ŝajne estis perdoj de 0,2 miliono, sed mi kalkulis ke la kapitalo kreskis je 0,8 miliono. La diferenco estas 1,0 miliono, kaj sekve, la “kaŝitaj” donacoj dum tiu periodo estis ĉirkaŭ 1 miliono, diras Yves Bellefeuille.

Ankaŭ tio tamen estas simpligo.

La raporto de la financa laborgrupo de UEA mencias du aparte grandajn heredaĵojn dum la lastaj jaroj: 900.000 eŭroj en 1999 kaj 450.000 eŭroj en 2010 – sume 1,35 milionoj da eŭroj. Efektive UEA dum la lastaj jaroj tamen ricevis eĉ pli da mono donace aŭ herede, sed la mono estis parte elspezita.

Laŭ la publike alireblaj financaj dokumentoj de UEA ne facile eblas vidi, precize kiom da donacoj kaj heredaĵoj la asocio efektive ricevis dum la lastaj jaroj, kaj sekve ankaŭ ne eblas kompreni, kiel la donacoj fakte estis uzitaj. Tiuj informoj laŭ Yves Bellefeuille nepre estas bezonataj, se oni volas serioze diskuti la financojn de la asocio.

– La demando ne estas ĉu UEA riĉiĝis aŭ ne: ĝi evidente riĉiĝis. La vera demando estas, kion oni planu por la estonteco. Ĉu UEA daŭre ricevos donacojn? Kiom da donacoj oni povas esperi ĉiujare: ĉu same kiel antaŭe? Por respondi al tiuj demandoj, oni devas havi informojn pri la pasintaj donacoj, kaj tiuj informoj nun tute mankas.

Informoj pri ricevitaj donacoj ja devas aperi en la rubriko “Oficiala informilo” en la revuo Esperanto, do diligenta esploristo kun aliro al deko da jarkolektoj povus kalkuli ilian sumon. Cetere dum la tuta 2017 aperis tie nenia informo pri ricevitaj heredaĵoj, do la tendenco ŝajnas negativa.

Mankas ankaŭ aliaj esencaj informoj. Ekzemple, laŭ Mark Fettes 540.000 eŭroj el la kapitalo de UEA efektive apartenas al TEJO, kaj do devos esti fordonitaj al la sendependiĝinta junulara asocio. Tamen tute ne klaras, kiel TEJO povus posedi tian kapitalon.

La financaj dokumentoj de TEJO ŝajnas esti en plena malordo. La junulara asocio jam delonge ne publikigis sian bilancon, kvankam tio estas la devo de jure memstara organizaĵo. Tial eblas nur diveni pri la bonhavo de la asocio, sed estus mirinde, se ĝi efektive havus pli ol duonan milionon da eŭroj en la poŝo.

La plej freŝa bilanco de TEJO estas tiu pri 2015. En ĝi aperas diversnomaj kapitaloj de TEJO, kiuj sumiĝas je 171.500 eŭroj. Post tio la kapitalo apenaŭ povis kreski, ĉar ekzemple en 2016 TEJO havis deficiton de 41.255 eŭroj.

Aldone, jam en 2015 la ĉefa parto de la kapitalo de TEJO kuŝis en la propraj bankokontoj de TEJO, do malfacilas kompreni, kiel la junulara asocio subite povus havi duonmilionon en la kontoj de UEA. Sed tio ne estas la sola nekompreneblaĵo en la financoj de UEA.

Kiel ajn, laŭ Mark Fettes UEA ja ne frontas bankroton, sed tamen devas trairi “iom fundajn ŝanĝojn” por protekti sian kapitalon kaj daŭrigi sian agadon. Tio tamen ne signifas, ke ĉiuj drastaj proponoj menciitaj en la raporto de la financa laborgrupo estas realigotaj, li diras.

– Jes estas konsento pri la ĝenerala direkto, nome limigi elspezojn kiom eble, konservante niajn esencajn servojn kaj administradon; pligrandigi enspezojn diversmaniere; kaj plani iom-post-ioman redukton de la ŝarĝo de la salajroj al nia buĝeto. La laborgrupo daŭrigos sian laboron por helpi konkretigi tiun agaddirekton en diversaj manieroj. La buĝeto por 2019 jam enhavos plurajn ŝanĝojn laŭ tiu linio. Kiel Renato skribis al la Komitato, ni tamen povas esperi pri atingo de financa ekvilbro nur post kelkaj jaroj.

Opero en Esperanto sur la ĉeĥa nacia scenejo


Bildo el la programo Kultura + de la ĉeĥa televido. Klaku la bildon por vidi la ĉeĥlingvan programon.

En la ĉeĥa Nacia Teatro en Prago la 7-an de aprilo havis premieron la opero “La suferoj de la princo Sternenhoch”, plene en Esperanto. La aŭtoro de la teksto deziris, ke la teksto estu en nekomprenebla lingvo simila al la itala.

La opero estas bazita sur groteska romano de la aŭtoro Vladislav Klíma. Ĝin transformis al opero la komponisto Ivan Acher. La tekston tradukis al Esperanto Miroslav Malovec, kaj la muziko fakte estis adaptita al la esperantlingva teksto, ne la teksto al la muziko.

Ni petis la tradukinton rakonti, kiel okazis, ke en la nacia scenejo de Ĉeĥio estas prezentata opero en Esperanto.

Miroslav Malovec: – La 29-an de majo 2017 aŭtoro Ivan Acher sendis ret-mesaĝon al Max Kašparů, nialande fama psikiatro, pastro kaj esperantisto, petante, ĉu iu povus por li traduki kelkajn partojn en Esperanton. Max sendis la mesaĝon al mi. Mi poste ricevadis scenon post sceno, kie oni per dikaj literoj montris, kio estas tradukebla. Mi pensis, ke la opero estos parte ĉeĥe, parte en Esperanto, kaj nur sabate mi konstatis, ke ĉio estas nur en Esperanto.

– Jam dum tradukado mi demandis, kial oni elektis lingvon, kiun spektantoj ne komprenos. Ĉar la aŭtoro volas, ke ili aŭskultu la melodion kaj ne deĉifru la vortojn, tial li deziras lingvon, kiu similas al la itala, sed ne estas la itala.

Libera Folio: Ĉu en la publika diskuto pri la opero oni multe atentis la fakton, ke ĝi estas en Esperanto?

– La publiko ne, sed esperantistoj estis ŝokitaj kaj timis, ĉu iu ne volas ridindigi Esperanton. Ĉar temas pri hororo, kie la ĉefaj roluloj estas homaj monstroj, kiuj mortigis sian infanon kaj turmentas sin mem reciproke.

Kiajn defiojn vi renkontis dum la tradukado, kaj kiel vi ilin solvis?


Miroslav Malovec.

– Feliĉe mi ne bezonis respekti la muzikon, nek uzi rimojn, ĉio okazis inverse: mi tradukis proze la postulatajn frazojn, la aŭtoro poste muzikigis la esperantlingvan tekston. Estis tie kelkaj vulgarismoj (vi edzinigis al vi virinon demencan kaj ĝiban, saltu en mian anuson kaj simile), tial mi ne multe fieris antaŭ esperantistoj, kion mi tradukas. Fine mi mem estis surprizita, ke la operon prezentis la plej grava ĉeĥa teatro (Nacia Teatro en Prago), la voĉoj estis belegaj kaj montris, kiel kantebla lingvo Esperanto estas.

Ĉu la publiko interesiĝas pri la prezentado?

– La sabata premiero estis plene disvendita, poste mi ne scias, kian sukceson havis la dimanĉa spektaklo.

Pliaj prezentadoj estas planataj por la 12-a de aprilo, 13-a de majo kaj la 24-a de junio.

Pri la opero en Esperanto raportis ankaŭ Esperantoland.org kaj Studio. La Nacia Teatro publikigis intervjuon de la reĝisoro, kiu spekteblas en Youtube kun teksto en Esperanto.

Kelkajn pecojn kun kantado en Esperanto eblas aŭdi en la programo Kultura + de la ĉeĥa televido, ekde la 19-a minuto de la elsendo.

La ŝrumpado de UEA momente haltis

La kvanto de individuaj membroj de UEA denove kresketas, tamen de rekorde malalta nivelo kaj tre malrapide. Ĉi-jare UEA eble havos 4.600 individuajn membrojn. Laŭ la strategia plano akceptita en 2013, la membrokvanto tamen devus esti 7.178.


La ciferoj por 2017 kaj 2018 estas taksoj.

En 2016 la kvanto de individuaj membroj en Universala Esperanto-Asocio draste falis, kaj la estraro longe ne volis malkaŝi la membrostatistikon. En decembro 2016 Libera Folio tamen povis malkaŝi, ke la membrokvanto falis je 23 procentoj.

Laŭ definitiva statistiko por 2016, kiu fine aperis en la revuo Esperanto en aprilo 2017, la suma kvanto de individuaj membroj atingis 4.365, kiu estis malrekordo post la dua mondmilito.

La definitiva membrostatistiko por 2017 devis aperi en la ĵus publikigita aprila numero de la revuo Esperanto, sed ĝi ne troveblas tie. Demandoj pri ĝia manko ne ricevis respondon en la komitata diskutejo.


Mark Fettes

Al Libera Folio la prezidanto de UEA, Mark Fettes, rakontas ke la kompleta statistiko ankoraŭ aperis, ĉar la nova ĝenerala direktoro Martin Schäffer ne havis tempon finprepari ĝin.

– La IM-nombroj estas jam tute klaraj, estas la AM-nombroj kiuj postulas kroman laboron de Martin, ĉar en diversaj kazoj li devas postĉasi landajn asociojn pri konfirmo kaj pago. Mi ne havas ĉemane tiujn ciferojn, tamen, klarigas Mark Fettes.

La plej freŝa oficiala cifero pri la pasintjara suma membronombro aperis en la komitata diskutejo en oktobro 2017, kiam la tiama ĝenerala direktoro Veronika Poór raportis, ke la asocio havas 4.355 individuajn membrojn. Kompare kun la sama dato la antaŭan jaron temis pri kresko de 132.

Ĉar la proporcio de homoj, kiuj membriĝas dum la lastaj monatoj de la jaro estas sufiĉe konstanta, laŭ tiu informo eblas taksi, ke la suma kvanto de individuaj membroj en 2017 atingis 4.400–4.450. Do, pasintjare la ŝrumpado almenaŭ por momento haltis.

Ŝajnas, ke ankaŭ ĉi-jare la membraro de UEA kresketos, supozeble ne malplej pro la evidente alloga Universala Kongreso en Lisbono, kiu jam nun havas pli da aliĝintoj ol estis la suma kvanto en Nitro en 2016, aŭ en Seulo en 2017. Grandaj Universalaj Kongresoj ĉiam favore influas la membrokvanton de UEA, ĉar multaj membriĝas pro la rabatita kongresa kotizo.

Laŭ ciferoj publikigitaj de la nova ĝenerala direktoro de UEA, Martin Schäffer, la asocio en la komenco de aprilo havis 2.642 membrojn en la ĉefaj kategorioj, 59 pli ol je la sama dato pasintjare. Se la evoluo daŭros, tio signifas, ke UEA realisme povus dum 2018 atingi 4.600 individuajn membrojn.

La multjara ĝenerala direktoro de UEA, Osmo Buller, en la komitata diskutejo tamen avertis, ke en aprilo estas ankoraŭ tro frue fari fidindajn prognozojn:

– Mi kutimis unuafoje informi pri la membroevoluo komence de majo. Pli frue povas influi hazardaj aferoj, ekzemple ke perantoj ne anoncas la ricevitajn kotizojn ĉiujare laŭ la sama ritmo. En aprilo la situacio kutime sufiĉe stabiliĝas.


Martin Schäffer.

Eĉ se UEA kresketos kompare kun la du antaŭaj jaroj, la evoluo de la membraro estas nekontentiga, skribis Martin Schäffer en la komitata listo:

– Por la buĝeto oni kalkulis kun pli da membroj ol nun estas, do rimedoj estos malpli altaj ol prognozitaj (se ne okazas ŝanĝo de evoluo dum la resto de la jaro). Se oni faras prognozon laŭ la nunaj ciferoj, fine de la jaro povus manki enspezoj en alto de ĉ. 8.000 – 10.000 EUR kompare kun la buĝeto.

Osmo Buller en la komitata diskutejo instigis la Centran Oficejon rapide restarigi la malnovajn rutinojn pri revarbado de membroj.


Osmo Buller.

– La plej grava el ili estas la dissendo de la unua rememorigo al la nepagintoj en majo. Laŭ mi oni prefere uzu paperan poŝton, almenaŭ al la landoj kun “plena” kotizo. La rememorigo necesas, ĉar la kaŭzo n-ro 1 de ne-remembriĝo estas forgeso aŭ preteratento. Ju pli pasas la tempo, des malpli verŝajne forgesemuloj rekotizas. La neglekto de la rememoriga praktiko perdigis centojn da membroj, ĉar revarbi iun post unu aŭ du jaroj estas multe pli malfacile ol post kelkaj monatoj.

Renato Corsetti aliflanke rezignacie konstatis, ke “la UEA de nia juneco ne plu ekzistas”, kaj refoje konsilis al la estaro nuligi la paperajn revuojn por ŝpari monon.


Renato Corsetti. Foto: Aleks Andre CC-BY-SA-4.0

– La papera revuo, kara al nia koro, ne plu ŝajnas altiri homojn, kiuj apenaŭ [tiele] ili povas elektas kategorion sen papera revuo. Ankaŭ tiurilate la labor-grupo konsilis transiri al nepapera revuo.

Laŭ la strategia plano de UEA, kiu estis ellaborita sub la gvido de Mark Fettes kaj aprobita en 2013, kiam li prezidantiĝis, la membraro de la asocio ĉiujare kresku je 10 procentoj.

Ĉar UEA en 2013 havis 4.903 individuajn membrojn, la membrokvanto ĉi-jare devus atingi minimume 7.178. Tiu celo nun aspektas same neatingebla kiel la ceteraj celoj starigitaj en la ampleksa plano.

Biciklado el Berlino al Lisbono

La distanco estas iom malpli ol 3.000 kilometroj, kaj la vojaĝo daŭros 48 tagojn. Tiel aspektas la plano de bicikla karavano el Berlino al la Universala Kongreso en Lisbono. Almenaŭ tri homoj kaj unu hundo biciklos la tutan vojon.


Christine Brücker biciklas kun sia hundo Nayeli.

La geedzoj Christine Brücker kaj Lars Sözüer jam multfoje faris longajn bicikladojn, ĉu familie ĉu kunlabore kun BEMI, Biciklista Esperanto-Movado Internacia. Tamen neniam tiel longan kiel la nun planata karavano el Berlino al Lisbono.

La tutan vojon krom Christine Brücker kaj Lars Sözüer laŭplane veturos ilia filino Melanie Leyla Brücker kaj la hundo Nayeli. La hundo tamen ne pedalos, sed alterne kunkuros kaj sidos en korbo.

Ne klaras ĉu aliaj biciklos la tutan vojon, sed jam anoncis sin pliaj homoj kiuj ekbiciklos el Berlino en mardo, la 12-a de junio, rakontas Christine Brücker.

– Kaj en la fino ni denove atendas partoprenantojn de Madrido al Lisbono. La ideo estas ke ĉiu kiu volas kaj ŝatas, povu aŭ kunbicikli kun ni aŭ inviti nin al sia grupo de aŭ esperantistoj aŭ biciklistoj. Estus bele se tiel ni povus iom pli varbi por Esperanto.

Samtempe la ideo estas ankaŭ popularigi bicikladon, ŝi aldonas.

– Kion mi ŝatus atingi estas ke homoj uzu nian agadon por krei kaj fortigi sian agadon en sia hejmloko. Ĉu estas plifortigo de Esperanto aŭ plifortigo de biciklado aŭ biciklaj rajtoj, tio por mi ne gravas. Por mi ambaŭ aferoj estas same gravaj. Ni havas nur unu mondon, do estas tre grave ke ni povu bone komuniki kaj zorgeme traktu la naturon.

Laŭ la plano la biciklantoj veturos proksimume 80 kilometrojn en unu tago kaj alvenos en Lisbonon sabate la 28-an de julio, ĝustatempe por la solena malfermo de la Universala Kongreso.

– Ĉar estas somero, tio estas normale bone atingebla. La meza rapideco estos malalta. Se la hundo kunkuras, tiam ni ne biciklos pli rapide ol 10 kilometrojn en horo, ĉar la hundo ne rajtas pli rapide en varma vetero. Post ses tagoj ni enkalkulis unu tagon por paŭzi.

La vojaĝo tamen ne finiĝos en Lisbono, rakontas Lars Sözüer.


La planata vojo. (Alklakebla mapo.)

– Tiuj kiuj aliĝis al la UK, restos tie, sed ni tri tiam rebiciklos al Badaĥozo por partopreni en la Internacia Junulara Kongreso.

Laŭ li ankoraŭ ne eblas antaŭvidi kiom da homoj fakte biciklos almenaŭ parton de la vojo, ĉar ĉiuj estas bonvenaj akompani la karavanon laŭplaĉe – ĝis la urborando, duonan tagon aŭ tutan semajnon. Kaj multaj homoj jam montras interesiĝon, Lars Sözüer diras.

– Ni deziras per la vojaĝo ne nur plezurigi nin mem, sed ankaŭ subteni lokajn Esperanto-grupojn en ilia agado. Ni imagas, ke pli facilas interesi la publikon, se oni anoncas viziton de nia biciklema grupo. Ni pretas fari prelegojn, partopreni diskutrondojn, ĉeesti informbudojn, doni intervjuojn al ĵurnalistoj kaj tiel plu. Kaj la temo eĉ ne bezonas esti la lingvo, ni povas paroli ekzemple nur pri la biciklado, sed ni faros tion en Esperanto, kun tradukado, kaj la homoj povos rekte sperti ke la lingvo funkcias kaj estas utila jam nun.

Pliaj informoj pri la karavano troviĝas en la retejo de BEMI.

Biciklado de Berlino al Lisbono

La distanco estas iom malpli ol 3.000 kilometroj, kaj la vojaĝo daŭros 48 tagojn. Tiel aspektas la plano de bicikla karavano de Berlino al la Universala Kongreso en Lisbono. Almenaŭ tri homoj kaj unu hundo biciklos la tutan vojon.


Christine Brücker biciklas kun sia hundo Nayeli.

La geedzoj Christine Brücker kaj Lars Sözüer jam multfoje faris longajn bicikladojn, ĉu familie, ĉu kunlabore kun BEMI, Biciklista Esperanto-Movado Internacia. Tamen neniam tiel longan kiel la nun planatan karavanon de Berlino al Lisbono.

La tutan vojon krom Christine Brücker kaj Lars Sözüer laŭplane veturos ilia filino Melanie Leyla Brücker kaj la hundo Nayeli. La hundo tamen ne pedalos, sed alterne kunkuros kaj sidos en korbo.

Ne klaras ĉu aliaj biciklos la tutan vojon, sed jam anoncis sin pliaj homoj kiuj ekbiciklos el Berlino en mardo, la 12-a de junio, rakontas Christine Brücker.

– Kaj en la fino ni denove atendas partoprenantojn de Madrido al Lisbono. La ideo estas ke ĉiu kiu volas kaj ŝatas, povu aŭ kunbicikli kun ni aŭ inviti nin al sia grupo de esperantistoj aŭ biciklantoj. Estus bele se tiel ni povus iom pli varbi por Esperanto.

Samtempe la ideo estas ankaŭ popularigi bicikladon, ŝi aldonas.

– Kion mi ŝatus atingi estas ke homoj uzu nian agadon por krei kaj fortigi sian agadon en sia hejmloko. Ĉu estas plifortigo de Esperanto aŭ plifortigo de biciklado aŭ biciklaj rajtoj, tio por mi ne gravas. Por mi ambaŭ aferoj estas same gravaj. Ni havas nur unu mondon, do estas tre grave ke ni povu bone komuniki kaj zorgeme traktu la naturon.

Laŭ la plano la biciklantoj veturos proksimume 80 kilometrojn en unu tago kaj alvenos en Lisbono sabate la 28-an de julio, ĝustatempe por la solena malfermo de la Universala Kongreso.

– Ĉar estas somero, tio estas normale bone atingebla. La meza rapideco estos malalta. Se la hundo kunkuras, tiam ni ne biciklos pli rapide ol 10 kilometrojn en horo, ĉar la hundo ne rajtas pli rapide en varma vetero. Post ses tagoj ni enkalkulis unu tagon por paŭzi.

La vojaĝo tamen ne finiĝos en Lisbono, rakontas Lars Sözüer.


La planata vojo. (Alklakebla mapo.)

– Tiuj kiuj aliĝis al la UK, restos tie, sed ni tri tiam rebiciklos al Badaĥozo por partopreni en la Internacia Junulara Kongreso.

Laŭ li ankoraŭ ne eblas antaŭvidi kiom da homoj efektive biciklos almenaŭ parton de la vojo, ĉar ĉiuj estas bonvenaj akompani la karavanon laŭplaĉe – ĝis la urborando, duonan tagon aŭ tutan semajnon. Kaj multaj homoj jam montras interesiĝon, Lars Sözüer diras.

– Ni deziras per la vojaĝo ne nur plezurigi nin mem, sed ankaŭ subteni lokajn Esperanto-grupojn en ilia agado. Ni imagas, ke pli facilas interesi la publikon, se oni anoncas viziton de nia biciklema grupo. Ni pretas fari prelegojn, partopreni diskutrondojn, ĉeesti informbudojn, doni intervjuojn al ĵurnalistoj kaj tiel plu. Kaj la temo eĉ ne bezonas esti la lingvo, ni povas paroli ekzemple nur pri la biciklado, sed ni faros tion en Esperanto, kun tradukado, kaj la homoj povos rekte sperti ke la lingvo funkcias kaj estas utila jam nun.

Pliaj informoj pri la karavano troviĝas en la retejo de BEMI.

Ronaldo ludos en la Esperanto-teamo

La fama portugala futbalisto Cristiano Ronaldo konsentis ludi en la Esperanto-teamo dum la kongresa futbalado en Lisbono. Ronaldo iom lernis Esperanton en sia knabaĝo en kurso de sia instruisto.


Cristiano Ronaldo. Foto: Ludovic Péron. (CC BY-SA 2.5)

Pasintjare dum la Universala Kongreso en Seulo la esperantista futbalteamo unuafoje gajnis kontraŭ teamo de lokanoj, tamen ĉefe pro la malalta nivelo de la loka teamo. La ŝanco de la Esperanto-teamo ripeti la sukceson en Lisbono estas tre granda, ĉar en la teamo ludos la fama portugala futbalisto Cristiano Ronaldo.

En la jaro 2008 li estis nomita la plej bona futbalisto de Eŭropo kaj la mondo, kaj ricevis la premiojn Ballon d’Or kaj FIFA World Player of the Year Award. Jam en la antaŭa jaro li ricevis la Oran Ŝuon, farinte 42 golojn en 49 maĉoj en sia tiama klubo Manchester United.

Cristiano Ronaldo fakte iom lernetis Esperanton en kurso de sia lerneja instruisto, kiu krom esti komunisto estis ankaŭ porpalestina aktivulo, el kio rezultas la konata subteno de Ronaldo al la palestina afero. Li promesis ludi en la Esperanto-teamo pro solidareco kun UEA, kiu per sia elekto de kongreslando certigis la mondan ĉampionecon de Portugalio.  Li krome eniris la honoran komitaton de la kongreso.

Antaŭ ol ludi en la Esperanto-teamo Cristiano Ronaldo ludos en la landa teamo de Portugalio en la futbala ĉampionado en Rusio. La fina ludo okazos la 15-an de julio, sed la sukceso de Portugalio jam certas, ĉar laŭ multjara sekreta tradicio la gajnanton elektas la estraro de UEA.

Tiel, en 1998 la Universala Kongreso de Esperanto okazis en Montpeliero en Francio, kaj la samjaran mondpokalon de futbalo gajnis Francio. La sekvan mondpokalan konkurson en 2002 gajnis Brazilo, kie okazis la samjara Universala Kongreso. Tiun tradicion oni daŭrigis en 2006 Italio.

Post la prezidantiĝo de Mark Fettes la estraro de UEA decidis portempe ne okupiĝi pri futbalo. Por ĝi ne troviĝis loko en la striktaj prioritatoj de la Strategia Plano. En 2010 la kongreslando, Kubo, krome tute ne partoprenis en la mondchampionado.

La antaŭa regulo estis, ke la kongreslando gajnos, se ĝi partoprenas, sed Kubo estas malforta futballanfo. Tio tamen eble ŝanĝiĝos, ĉar poste ĉefa futbalteamo de Roterdamo, Feyenoord, aŭspiciate de UEA aranĝis regulan ĉiujaran trejnsemajnon por talentaj kubaj junuloj en Havano. La rilato inter Feyenoord kaj UEA estas proksima, ĉar ambaŭ estis fonditaj samjare, en 1908.

En 2014 la kongreso okazis en Argentino, kaj la kongreslando kompreneble partoprenis en la finludo. Tamen la estraro de UEA ne volis enmiksiĝi, kaj gajnis Germanio.

Sed en februaro 2018 kiel nova ĝenerala sekretario de UEA estis elektita Aleks Kadar, kiu estas proksime ligita al la Esperanto-teamo, kaj la prioritatoj de la estraro estis ŝanĝitaj.

Jam post la pasintjara gajno oni diskutis, ĉu la anoj de la Esperanto-teamo ricevu honoran membrecon de UEA. Nun al Cristiano Ronaldo estis promesita ne nur honora membreco, sed ankaŭ subteno de UEA al la nacia teamo de Portugalio en la monda pokalo, se li konsentos ludi en la Esperanto-teamo dum la kongreso.

Cristiano Ronaldo anoncis pri sia konsento per mesaĝo en la esperantlingva fluo de Amikumu la 1-an de aprilo.

La redaktoro de Libera Folio premiita pro kontribuo al la Esperanta fakliteraturo

La Finnlanda Fondumo Esperanto decidis doni al Kalle Kniivilä, la redaktoro de Libera Folio, premion pro lia kontribuo al la Esperanta fakliteraturo. Lige kun tio Nicola Ruggiero faris kun li intervjuon por Beletra Almanako, kiun ni republikigas.

Fondumo Esperanto estas fondaĵo establita en 1955, kies bazan kapitalon donacis Vilho Setälä (1892–1985), unu el la plej gravaj finnaj esperantistoj de la pasinta jarcento. En februaro 2018 la estraro de la fondaĵo decidis doni al Kalle Kniivilä monpremion de mil eŭroj “kiel rekonon de lia valora kontribuo al la Esperanta fakliteraturo” pro liaj kvar raportaj libroj aperintaj en la finna, sveda kaj en Esperanto: Homoj de Putin, Krimeo estas nia, Idoj de la imperio kaj La strato de Tanja.

Nicola Ruggiero: La fadeno kiu ligas viajn kvar librojn estas Rusio. Je kio ŝuldiĝas via ĵurnalisma scivolemo pri tiu lando?


La 87-jara Natalija Soboleva estas unu el la ĉefpersonoj de “La strato de Tanja”, libro pri la ĉiutaga vivo en Peterburgo dum la lastaj cent jaroj.

Kalle Kniivilä: – Mi elektis studi la rusan lingvon jam en la oka klaso de la baza lernejo en orienta Finnlando, eble pro scivolemo pri la apuda landego tiom proksima geografie kaj tamen tre fora en multaj aliaj manieroj. Verŝajne pro similaj kialoj mi daŭre restas fascinita de Rusio, ĝia kulturo kaj ĝiaj loĝantoj, multaj el kiuj dum la jaroj iĝis miaj bonaj amikoj.

– Ĵurnalisme Rusio kompreneble estas aparte interesa al loĝantoj de Svedio kaj Finnlando ankaŭ pro tio, ke politikaj kaj ekonomiaj ŝanĝoj okazantaj tie havas gravan signifon por niaj landoj. Tamen precipe en Svedio ne multaj ĵurnalistoj havas la kapablon kompetente raporti pri rusiaj aferoj. Jen mi do kaptis la ŝancon fari tion kion mi mem volas, verki pri Rusio kaj espereble iom profundigi kaj nuancigi la komprenon pri rusiaj aferoj ĉe la legantoj. Cetere miaj libroj temas ne nur pri Rusio, sed ankaŭ pri Ukrainio kaj la tri Baltiaj landoj.

Ĉu Esperanto iel rolis helpe aŭ enhave en viaj libroj?

– Por verki la librojn mi bezonis trovi lokajn kontaktojn kaj intervjuotojn. Multaj el miaj amikoj kaj konatoj en Rusio, Ukrainio kaj la Baltiaj landoj estas esperantistoj, kaj parton el tiuj kontaktoj mi ĉiam trovis pere de ili. Do mi persone havis tre grandan utilon de Esperanto en la laboro. En pluraj el la libroj ankaŭ preterpase aperas mencio pri la esperantisteco de tiu aŭ alia persono, sed tio kutime ne havas centran rolon. Foje estas kelkaj pliaj frazoj pri tiu temo en la Esperantlingva versio, sed ĝenerale la diverslingvaj versioj estas pli-malpli identaj enhave, kaj mi konsideras ĉiujn tri versiojn originalaj verkoj.

En kia lingvo vi unue verkas?

– En la sveda. La finna estas mia gepatra lingvo, sed jam de multaj jaroj mi laboras en la redakcio de svedlingva gazeto. Krome la unuan eldonkontrakton mi subskribis kun svedia eldonejo, kaj sekve estis nature, ke mi verkis La homoj de Putin unue en la sveda. Poste mi sekvis la saman rutinon ankaŭ kun la ceteraj libroj.

Kiaj estis la reagoj al viaj libroj laŭ la lingvoj? Ĉu estis komunaĵoj?

– La plej laŭdajn reagojn la libroj sendube ricevis en Svedio, kie aperis multaj recenzoj, preskaŭ senescepte pozitivaj. Eble la kialo estas, ke antaŭ la apero de mia Homoj de Putin preskaŭ mankis en la sveda lingvo aktualaj ĵurnalismaj verkoj pri la ĉiutaga vivo kaj opinioj de ordinaraj rusianoj.

– En Finnlando aperis malpli da recenzoj kaj la libroj ĝenerale ricevis iom malpli da atento – eble pro tio, ke mi ne loĝas en Finnlando kaj mia nomo ne estas aparte konata tie. Tamen ĝuste en Finnlando Homoj de Putin estis premiita kiel la plej bona faklibro de la jaro 2014, kaj Idoj de la imperio estis unu el la tri verkoj nomumitaj al la Granda ĵurnalista premio en Finnlando en 2016.

– Ankaŭ en Esperantujo la reagoj ĝenerale estis pozitivaj, kaj la unua eldono de Homoj de Putin rapide elĉerpiĝis. Tamen rusiaj recenzantoj de la Esperanta versio evidente sentis, ke la libro tro simpligas la kompleksajn realaĵojn de ilia lando. Sendube prave, sed la libro ja ne estas unuavice celita al rusia publiko. Pli-malpli mankas Esperantaj recenzoj pri la ceteraj tri libroj, kio ja bedaŭrindas, sed la situacio estas tipa por la nuna stato de la Esperanta libromerkato.

Ĉu kaj Svedio kaj Finnlando spertas imperiismajn minacojn de Rusio?

– Dependas de tio, kion oni celas per “imperiismaj minacoj”. Malfacile imageblas konkreta milita minaco, sed Rusio ja diversmaniere uzas sian potencon por provi influi la politikon de diversaj proksimaj kaj ne tiom proksimaj landoj, inkluzive de Svedio kaj Finnlando. Tamen la timo pri Rusio ne malofte alprenas histeriajn formojn – samkiel la timo pri la mava influo de la okcidento en Rusio. Ĝuste por malpliigi tiun nenecesan ambaŭflankan histerion utilus pli proksimaj kontaktoj sur la nivelo de ordinaraj homoj, kaj pli realisma kompreno pri tio, kia estas la vivo transe de la limo.

Viaj libroj alternigas priskribojn kaj parolojn de homoj kiujn vi intervjuis. Ĉu vi havis viajn proprajn opiniojn kiujn post la intervjuo vi ekkredis eraraj aŭ nur partaj?

– Sen propraj ideoj, atendoj kaj scioj pri la temo ne eblus ekverki libron, sed se oni ne pretas laŭbezone adapti siajn ideojn al realaĵoj kiuj evidentiĝas dum la verkado, apenaŭ indas ion verki. La plej interesa kaj fruktodona parto de la laboro pri la libroj por mi sendube estis ŝanco renkonti kaj interparoli kun tiom da diversaj homoj kun malsamaj opinioj kaj spertoj. Mi ne kredas, ke miaj bazaj elirpunktoj ŝanĝiĝis, sed mia kompreno pri multaj aferoj certe profundiĝis dum la laboro.

Ĉu la homoj komforte respondis? Ĉu vi iam ajn ricevis minacojn post la aperigo de viaj libroj?

– Ne ĉiuj konsentis intervjuiĝi, sed la homoj, kun kiuj mi pli longe parolis, ĝenerale rapide komprenis, ke mi vere volas aŭdi kion ili mem pensas, kaj laŭeble ĝuste raporti tion, eĉ se mi mem havas alian opinion. Iuj el la ordinaraj homoj kiujn mi intervjuis, precipe kelkaj maljunuloj, ŝajnis vere tuŝitaj de tio, ke jen iu eksterlandano volas aŭdi la rakonton pri ilia tute ordinara vivo. Por mi ĉiu rakonto kompreneble estis unika kaj grava.

– Minacojn mi feliĉe neniam ricevis, maksimume iujn malafablajn komentojn en sociaj retoj.

Nostalgio pri grava pasinteco kaj tamen deziro ĉe kelkaj je vera ŝanĝiĝo. Kion la homoj en Strato de Tanja plej deziris, ĉu nostalgion aŭ ŝanĝiĝon?

– Mi ne kredas ke sento de nostalgio kaj deziro je ŝanĝoj kontraŭdiras unu la alian. Se oni kontentas pri la nuntempo, oni povas sopiri al ŝanĝoj kaj trovi modelon de la dezirata celo en ia ideala iamo longe for. Tamen tiu libro ĉefe temas pri tio kio estis, ne tiom pri la nuntempo kaj estonteco, do verŝajne la nostalgio pli videblas.

En viaj libroj protagonistas homoj kaj lokoj, ĉiuj kun siaj propraj historio kaj rigardo al la mondo. Ĉu estas tamen io kiun vi ne povis aŭ volis enlibrigi?

– Certe, sed tiu demando estas iom tro vasta por ke mi povu sencohave respondi al ĝi. La verkado de ajna teksto ja komenciĝas per elekto de temo, kaj ĉion ceteran oni per tio jam forelektis. Se mi havus pli da tempo, mi tamen ja ŝatus pli profundiĝi en diversajn konkretajn aspektojn de la ĉiutaga vivo en diversaj epokoj, sed ie oni devas meti la limon.

Nicola Ruggiero

La intervjuo estis farita por Beletra Almanako 31, kaj aperas ĉi tie la kun permeso de la eldonejo. Republikigo aliloke sen konsento de la eldonejo ne estas permesita.

Amikumu iĝas socia reto

La nova versio de la poŝtelefona aplikaĵo Amikumu ebligas afiŝadon de mesaĝoj videblaj al la cent plej proksimaj parolantoj de elektita lingvo. Tio estas la unua paŝo en evoluo, kiu celas ke Amikumu iĝu novspeca socia reto.


“La fluo” estas nova panelo en Amikumu. Tie eblas vidi mesaĝojn de la plej proksimaj samlingvanoj.

La poŝtelefona aplikaĵo Amikumu estis lanĉita antaŭ malpli ol unu jaro, kaj ĝi rapide iĝis populara inter retumemaj esperantistoj, kiuj volas trovi proksimajn samlingvajnojn.

Post la apero da alilingvaj versioj ankaŭ neesperantistaj lingvemuloj ekuzis ĝin. Ĝi estis prezentita en aranĝoj por poliglotoj, kaj nun la angla jam estas la plej parolata lingvo inter Amikumanoj.

Se ne kalkuli la denaskulojn, Esperanto laŭ la statistiko de Amikumu daŭre restas la plej populara lingvo: la angla havas proksimume 5.200 negepatralingvajn parolantojn en Amikumu, dum Esperanto havas preskaŭ 7.700. Tamen pli ol duono el la parolantoj de Esperanto en Amikumu taksas sin komencantoj.

La nova versio de Amikumu, kiu ĵus aperis por Android-telefonoj, kaj baldaŭ aperos por iPhone, enkondukas gravan plibonigon. Pli frue eblis per Amikumu trovi proksimajn parolantojn de dezirataj lingvoj kaj rekte komuniki kun ili, sed nun eblas krome afiŝi mesaĝojn, kiuj iĝas videblaj al la cent plej proksimaj parolantoj de elektita lingvo.

La suma kvanto de uzantoj de Amikumu nun estas iom pli ol 10.000. Tio signifas, ke multaj el la cent plej proksimaj aktivaj parolantoj de Esperanto nun povas troviĝi eĉ sur la alia flanko de la terglobo.

Tamen, se la kvanto de uzantoj kreskos, la mesaĝoj en la “fluo” ne plu atingos la tutan terglobon. Jam nun ekzemple dum grandaj Esperanto-aranĝoj, kie troviĝas multaj uzantoj de Amikumu, mesaĝoj supozeble ĉefe atingos homojn en la kongresurbo kaj ĝia proksimeco. Tiel eblos ekzemple anonci pri okazaĵoj aŭ interkonsenti pri grupa renkontiĝo.

La “fluo” estas unua el pluraj novaj ecoj de Amikumu, kiuj igos ĝin pli simila al sociaj aplikaĵoj. Ĝi tamen ne strebas konkurenci ekzemple kun Facebook aŭ Twitter, sed proponos ion tute novan, diras Richard Delamore, la ĉefa afergvida oficisto de Amikumu:

– Neniu alia socia apo funkcias surbaze de proksimeco kaj lingvo. La kerno de Amikumu estas lingvoj kaj proksimeco. Poste, oni povas trovi iun ajn surbaze de intereso, lingvo kaj proksimeco. Necesos pli ol ses monatoj por ebligi ĉiujn sociajn funkciojn, sed ĉiumonate, ni intencas publikigi novan funkcion por plibonigi la sperton por niaj uzantoj. La fluo estas la unua ŝtupo tiudirekte.

Kiu estos la sekva nova funkcio?

– Komentado. Multaj volas la eblon facile prikomenti la afiŝon de aliaj.

Esperanto sur la scenejo en nederlanda teatro

“House of Nouws”, nederlanda teatrogrupo de junuloj, kreis teatraĵon pri Esperanto kaj kvarfoje prezentis ĝin kun plena salono de 80 homoj en prestiĝa tutsemajna kultura festivalo en la urbo Den Bosch.


“La plej bona ideo” sur la scenejo.

La titolo de la teatraĵo “La plej bona ideo por ĉiuj” jam en si mem estis atentoveka mesaĝo, opinio de junuloj pri la solvo por la problemoj de interkultura miskomunikado kaj sensuckesaj provoj je interkompreniĝoj.

Sanne Nouws, la reĝisoro kaj verkinto de la intrigo en la reto trovis la solvon por la problemo kaj tuj ekinteresiĝis pri la sorto kaj funkcio de Esperanto en la nuntempa mondo. Ŝi kontaktis esperantistojn, vizitis la lokan klubon de Amsterdamo kaj kune kun la dramaturgo vizitis plurajn esperantistojn ankaŭ en ilia hejmo.

La teatraĵo naskiĝis el tiuj interparoloj kaj respondoj al ŝiaj demandoj pri Esperanto, pri tio, kio okazus se oni forprenus de ni Esperanton kaj similaj. En la realigo miksiĝas faktoj kaj fikciaj elementoj. La baza situacio disvolviĝas inter kvar esperantistoj, kiuj okazigas la adiaŭan ceremonion de Esperanto, kiu devas ĉesi. Fakte la publiko ĉeestas la entombigon de Esperanto.

La rolantaj aktoroj bone reprezentas nian komunumon, ja ili mem devenas el kvar landoj. Komencanto kaj fluparlantoj, inter ili la ĉiam ĉie propagandanta verva verdulo kune volas efektivigi la planon, inkludante ankaŭ la publikon. En la prezento intermiksiĝas kvin lingvoj, Esperanto, la angla (plurfoje atakata), nederlanda, hispana kaj islanda.

La podio estis en angulo de la salono, la seĝoj grupiĝis en diversaj blokoj, antaŭvideblis interagoj.
Nina, la ĉeforganizanto de la ceremonio per “Mi petas vin ekstari” atingis sian celon. La ĉeestantoj komprenis la mangeston kaj transprenis la etoson, komence kun iom da ridetoj, sed fine kun inda patoso provis kunzumadi la Esperanto-himnon.

Ĝin la kvar aktoroj, en la muzika aranĝo de Gunnar, unu el ili, kunkantis parkere, multe pli bone ol oni aŭdas tion en veraj Esperanto-aranĝoj, inklude ankaŭ kongresojn. Nu jes, almenaŭ je la entombigo indus fine koni unu el la ĉefaj simboloj de la movado.

Je la komenco, antaŭ la bonveniga parolado venis instrukcioj, kompletigo de la retadresa listo, ĉirkaŭirigo de bondezirkarto, sendota al iu Erik, kiu devintus ĉeesti, sed enhospitaliĝis pro apopleksio. Kelkaj ridetis, sur la vizaĝo de aliaj videblis timeto: ĉu la tuto okazos en tiu nekomprenata lingvo? Sed oni obeis, skribis kaj pludonis la dokumentojn.

Bram, videble la plej fervora batalanto, komencinte la “Bonvenigan paroladon” baldaŭ konstatis, ke oni ne komprenas lin. Post hezitplena diskuto ili decidis daŭrigi en la naciaj lingvoj: nederlanda/flandra pro Nina kaj Bram, hispana pro Camilla el Urugvajo, islanda pro Gunnar, kaj angle por ĉiuj aliaj, por la publiko. Vera Babelo, kompleta kaoso kiam Nina provis traduki ĉion al la angla kaj la tri aliaj parolis samtempe, ĉiu en sia lingvo.

Ridetoj, konfuzo, ridoj. Do, tiom da lingvoj estis tro. Kion fari? Elimini la islandan, ja estas nur unu persono en la salono, altega de pli ol 2 metrojn, tamen parolanto de “minoritata”, malgranda lingvo. Gunnar reiras al la piano, trista. Senteblas la kompato de la publiko.

Sekvas kelkaj pliaj situacioj pri “miskomunikado”, inter ili amkonfeso de Camilla al Gunnar, la “komencanto”, kiu reciproki ĝin kapablas nur en la islanda. Longe, emociplene, sed kion li diras?

Por pruvi, ke Esperanto pli facilas, la publiko ricevas muzikan, rep-ecan lecionon pri numeraloj.

Sed kio pri la entombigo, kie estas la mortkondamnito?

Oni preparas la ejon, la tablon por la ĉerko, kaj post meditiga muzikpeco ĉiu ricevas surfolie la tekston de la Himno. La kadra struktoro de la teatraĵo sentigas la baldaŭan alvenon de la fino.

Ni ekstaras kaj kantas la Himnon, kune, aktoroj kaj publiko…. sed subite Gunnar ĉesas muziki… sabotas la neniigon de Esperanto kaj la publiko scias, ke li ne volas perdi la komunan lingvon kun Camilla.

Ĝuste li, kiu ankoraŭ eĉ ne regas bone Esperanton, eksentas ĝian nehaveblecon. Diskuto, disputo. La fervorulo tamen devas plenumi la taskon kaj la ĝis nun plej verda rolanto, frustriĝinte pro la nekompreno de la publiko, (“malobstine kaj senpacience” do, malzamenhofe) kriege insistas pri la neceso “halti pri Esperanto”.

Oni enportas la ĉerkon, fakte brankardecan strukturon kun stokitaj Esperanto-libroj kaj verdaj plantoj kaj kun iu mistera objekto fine de la instalaĵo. Ĝi estis la “gilotino”. Oni rapide reprenas la disdonitajn foliojn de la publiko kaj per la maŝino kruele, folion post folio, neniigas la Himnon, la simbolon de Esperanto, la plej bonan ideon por ĉiuj.

La plimulto de la publiko venis nenion scianta pri Esperanto, multaj eble konvinkiĝis dum la prezento pri ĝiaj rolo kaj utilo, kaj ŝoke travivis la perdon de tio, kion ili eĉ ne konis aŭ posedis antaŭe. Bedaŭri la perdon de io nehavebla povas gvidi al kompleta rezigno, sed ofte kaŭzas rilbelon, la fortan volon tamen provi, tamen voli havi. La tristeco pri maleblo profiti el io bonega…. eble kreos proteston, igos la homojn serĉi, ekkoni…. tamen lerni… Eble.

Tri prezentojn el entute kvar ĉeestis manpleno da esperantistoj. En ili estis ĉirkaŭataj, pluraj deziris aŭdi la lingvon, scii pli pri ĝi.

La festivala reta kaj paperforma novaĵorgano aperigis intervjuojn pri la lingvo kun la aŭtorino kaj reĝisorino kaj alian kun sperta, “mondkonata lingvoinstruisto”. En la ejo informiloj kontentigis la ĵus naskiĝintan scivolemon.

Dum tuta semajno la retejo de la festivalo daŭre aperigis informojn pri Esperanto, filtrigas nian flagon, kaj en la unua paĝo de la retejo de la regiona nederlanda gazeto eĉ post pluraj tagoj kun foto kaj titolo pri Esperanto videblis pozitiva artikolo.

Kelkaj esperantistoj estis inkluditaj kunlabori en la prepara fazo kaj ili povis priopinii la surscenigon. La junaj aktoroj ricevis lecionojn pri prononcado de Katalin Kovats kaj lernis etan bazon de la lingvo. Ili vere lernis la Himnon, pro kio fine de la premiero Katalin surpodie transdonis al ili atestilojn, pli frue akiritajn de Hori Jasuo el Japanio.

La teatraĵo post la festivalo estos somere ankoraŭ dufoje prezentita en Nederlando.

Ni dankemas al la junuloj por ilia laboro. Ni scivolas ĉu ili restos simpatiantoj kaj malkovros, ke Esperanto estas vere la plej bona ideo por ĉiuj, ankaŭ por ili.

Katalin Kováts

A Tale of Cancer

La 27-an de januaro 2018, en la aĝo de nur 52 jaroj, forpasis Fabienne Berthelot. Ŝi estis la edzino de István Ertl – kunfondinto de Libera Folio – kaj la patrino de iliaj tri infanoj, Klára, Ruben kaj Dorián. En 2013 en Beletra Almanako aperis ŝia jena teksto kun la titolo “Kancerkroniko”. Libera Folio republikigas ĝin memore al ŝi.

En Esperanto: Kancerkroniko


Fabienne Berthelot.

October 2010: an unusual pain in one arm, which became difficult to move.

January 2011: breast cancer diagnosed, stage 4 of 4: various metastases in the bones, not just in the shoulder. Consequently: initial chemotherapy, palliative.
Prognosis: 5 years after diagnosis 10% are still alive.

May 2011: Seventh and last chemotherapy session.

August 2011: 25 radiotherapy sessions.

September 2011: hormone therapy, plus Herceptin every three weeks in hospital.

December 2011: tumours dissappear.

April, July, December 2012: no sign of tumours.

April 2013: appearance of new metastases in the bones, further examinations, chemotherapy again.

F is for Friends
The cancer beginner already knows, or feels, or has seen from experience that some friends will disappear and others will become friends, but who will that be? It’s like the guessing game Mastermind: is the hidden colour the right one? And how many friends are there? I have imagined them at my funeral: will there be a crowd? Let’s see: 8 members of the family (will my brother Pascal be there?), plus a few from Budapest, plus a few neighbours, plus four work colleagues, plus 15 from the Court of Auditors, plus Thames, plus perhaps my doctors, plus the management of the school… yes, the school and the parents’ association! That adds up, so I think that makes 150 in all! Wow, so many! I’d like to see that! And then, who will be sympathetic? understanding? compassionate? encouraging and positive? Who will be the surprise? I’ve already had surprises: friends I thought to be extremely humane, kindly, understanding and faithful fell silent and stopped chatting or sending messages, while acquaintances visited me, helped me, phoned regularly and were very attentive, sollicitous, cheery and positive. My brother hasn’t taken the opportunity to come back, but there have been friends, enormously friendly friends. That’s a great advantage: to be able to take stock of one’s friends thanks to cancer.

A is for Anna
In July last year she went home to Finland for reconstructive breast surgery. She was not at stage 4, but she was very frightened, her children were worried to death. We met once outside the hospital, and she said it was like a second home.

P is for Pain
When there is pain, when it seeps into everything, you get used to it. At least if you keep still, you can even manage to forget it, provided life is throbbing on around you. But when night comes to send you off to bed, then the pain rises up, becomes insistent, thrusts at you, stings, and turns the night into a sort of long-drawn-out stew. Bones under attack feel like a crushing bag of cement. So when I had a morphine drip I felt revived, my body took on a normal shape again instead of being a mass of sharp bony growths flowing viscously through me in the dark. But because of the morphine the children’s whispers became an infernal din, and the bathroom wall turned bright yellow and psychedelic. I was paralysed, the pain was gone but I lay there dully, surrounded by sounds and colours beyond my control, in nights plagued by Hollywoodesque nightmares. So I decided to cut down on the morphine. Did I want to be a hero? No, I was right! The pain actually disappeared and a strong dose of paracetamol did the trick, without my noticing that in fact the chemotherapy was beginning to work amazingly well.

F is for Flora
She wrote a book, no doubt a very good one. But unfortunately I don’t read Hungarian. She’s very beautiful, above all when her hair is short. But why did she show her damaged breast in Facebook?

H is for Herceptin
€900 per dose, that’s all I know (in France and in Luxembourg it’s not the patients who pay). Every three weeks, starting in January 2011. It’s like mineral water, heavy, fresh, prepared for me, with a dosage depending on my weight. If I don’t turn up it will be wasted, so I have to say when I’m coming. If I put on weight, it costs more. And I put on a lot of weight. Am I costing too much? Am I worth it? I reasoned: they are investing in your old bones because you are a mother, if you were to die your children’s quality of life would be reduced, their future would be at risk and they would contribute less to society, so you are worth it. In the TV channel Arte I saw that in the UK the medicine is not free for patients at stage 4. Of course it’s not worth it, because at that stage there is only a 10% chance of survival! Hell! If I were in a country like that I would have to pay for Herceptin!!! Could I afford it? Yes, we could sell the car, the house, and we even have parents willing to help. Actually, I’m not an old lump of bones. And old patients also get treatment at the same price. But then, why did Cédric, my favourite nurse, ask me recently when I would come off Herceptin? I read somewhere that for someone at stage 4 it’s a lifelong treatment.

Y is for Yosi
I know I’m not Yosi’s only friend, but his passing left me in mourning as if we had been the closest of friends. I felt deceived, because he claimed he hadn’t got leukemia, so why did he have to have chemotherapy? And why a transplant? A donor had been found, he was clearly going to be cured! He always appeared in good spirits, and he passed away so quickly. I felt inconsolable, and without the help of Ella… I always think of him tearfully thanking Tomasz for his work on the Jews of Bjałistok, and that brings tears to my eyes.

A is for Age
In the corridors of the oncology department I saw a young man hardly 40 years old walking with difficulty, accompanied by his parents. The three of them dragged themselves along, in silence, arms limp; it was impossible to tell who was suffering most. There was probably no hope for him.

And once, in the lift, there was a young woman of barely 20 with a carefully tied headscarf, eyebrows smooth, with an ashen complexion but firm skin, and looking dynamic, almost happy, with her mother. Clearly her cancer was in remission. Apart from those two everyone is older than me. It’s a good thing children are treated elsewhere.

P is for Pity
Actually it can be mixed with fear, the two have something of the same look. In any case it’s rather like burial before death. Sometimes I found it amusing, other times I didn’t like it at all, for example when that salesman passed me on the stairs on the third floor of a large bookshop and pointed out that there was a lift. And I had thought I could pass unnoticed. The chemotherapy was over, I was on holiday, I had a lovely wig, I could walk a whole kilometre! But apparently none of that was visible. So I thought: damn, I really am ill then, is it so easy to see? I was a little annoyed! Just when I was feeling better, the bookseller failed to notice?!!

H is for Heart
Cancer is very ungrateful, voracious. Not only does it feed on your cells, but the medication that starves it out, Herceptin, wears down your heart, which shouldn’t be concerned by the treatment. So every five months they have to check whether the heart is holding up. If not, the treatment has to stop. My heart is doing fine, egotistically, it completely ignores the ravages of Herceptin!!

C is for Culpability
Cancer is not a virus that attacks from outside, sent by some enemy, but a sort of internal anarchy that destroys your own cells. “Why did I get cancer then?” If you are a smoker, you can say “It’s my fault, I smoked.”. But if you breast-fed three children, didn’t use hormonal contraceptives for any long period, had a healthy diet, then you are left with the psychological causes. You should be ashamed of yourself! You are a pychologist and you can”t even manage to get your own subconscious in order! You are a good-for-nothing, you somehow wanted it that way. A somehow perverse reaction: “Isn’t that an interesting experience? So many new feelings, new thoughts, new perspectives on time!”

C is for Courage
“You’ll need courage.” That irritates me! What do I need courage for? I don’t understand. This is not a boxing match! “You need to fight! “ Who am I meant to fight against? Against something invisible? Against myself? That’s crazy! As if all you need to be cured is to will it, as if clenching your fists could reduce the metastases. One day I realised that fighting means standing up to fear. So does it come down to “Don’t be afraid”? You may be going to die, but that will be the end of it. Don’t be afraid, they’ll find a cure, don’t be afraid, it doesn’t matter. Whatever, it’s not clear at all. We cancer patients don’t need courage, we need a lot of compassion, patience, presence and laughter … and effective medication.

L is for Leo
When Leo, aged six, died after falling on the pavement in autumn 2011, I thought nothing could be more terrible that losing one’s child. That helped me to put my cancer into perspective. I could cry for Nicolas and Masako and not cry for myself. If I were to die, the distress of those close to me would not be comparable with their distress. I know that comparisons are invidious, but still: the death of a child is a denial of the future. Dying at 47 is not the same. One day I will be able to tell Nicolas and Masako how much the disappearance of Leo helped me. They are the kind of people who will appreciate that. Masako is very Japanese in her modesty and dedication, and Nicolas is very religious, believing that Leo is looking down on us from Paradise.

D is for Death
Of course one thinks about death, or about one’s own disappearance – that is one of the gifts cancer brings: thinking about the disappearance of the future, the unreality of other people’s future, since for yourself there is only a void. What will become of the children? I will never know what they choose to study, what work they do. Will I have grandchildren? I’d like to know, even if I’ll never see them. That’s called negociation. All cancer patients, up to the last minute, try to negotiate like that: I’ll stay alive until my daughter finishes high school. After that, I want to stay alive until she finishes university. Now I understand why people about to die make their loved ones promise all sorts of things before they disappear. That makes it easier to think about the future that will exist only for the others. Anticipation gives life to things that are not going to happen. Later, when I felt better, time became more flexible: the future extended to additional weeks, months, even to many years. Sometimes I put off my death to the age of 60, and sometimes – that’s the whim of a star – I think I’ll live to 90! For in the meantime they’ll surely find additional medications.

O is for Operation
“Did you have an operation?” No, no operation. I’m almost jealous. Being operated on, being mutilated, that’s the tops, a sort of first prize for the seriously ill. After that you’re definitely entitled to a seat for the disabled on the bus. An operation means you have had cancer. Without an operation? It’s not even sure she’s really ill. So there’s clearly nothing terrible, nothing to complain about, and anyway, breast cancer is curable nowadays. Why didn’t they operate? We read somewhere that operating on cancer at an advanced stage, at Stage 4 as in my case, can create metastases, and in any case it was too late … So I heroically explained to those who didn’t know that no, you don’t operate when there are metastases. If I was met with an enquiring, inquisitive look, I then added: “Too late”. There! But a moment later I was sorry: the person went away terrified. So I have stopped giving explanations; now I say that it’s not worth it, and even add that it’s not worth it because the treatment is working. But still, it’s not fair, not for me but for the others, those in stages 1, 2 and 3, that they suffer mutilation. I am lucky. Do I deserve it?

R is for Recovery
Why hasn’t my oncologist ever used that word yet? It would be so easy!!! Recovery, synonymous with improvement, relief, remission, resumption, rest. There’s a great improvement, I am calm, everything is down, I am at peace. Nature is benevolent, I feel great, so am I well again? Ten months after the diagnosis there was no longer any trace of the tumors, neither the little ones nor the big ones. Statistics say that after five years 10% of patients are still alive. And I am only in the third year. Perhaps that’s why I haven’t heard the word “revovery”? It’s true that I am still being given chemotherapy.

T is for Time
The day I was diagnosed I thought it was the beginning of a series of last times: “the first day of the rest of my life”. When the doctor set out for me the probable cause of my pain, I had to go – for the last time – to the school to pick up my son and – for the last time – drive home and pack a suitcase for the hospital, where they were expecting me straight away. Then, don’t think about it. Then, time stands still and is confined to hours and days. No more projects, no more future, don’t think about it. But then came morphine, which helped to get the clock going again, but first sent me into a woolly cloud without any sense of time. The daily hospital routine gave me back a sense of time, albeit outside the real world: the times of visits by nurses, doctors, István, the times of meals and other pleasures. If you are kind enough to lend your body to doctors and technicians, trust develops, and time becomes adaptable.

F is for Fear
Other people’s fear. But cancer is not a virus. You don’t catch it through contact! Still, you can imagine what AIDS patients feel when they tell strangers about their illness. What looks they get!!! I saw in people’s faces their terror, my funeral, the fear of suffering, goodbyes. “Oh my goodness, she’s going to die”, just because I had a wig and an ashen complexion. It comes down to a lack of experience, since those over 50 often ask how I am and want to know what’s new, tell me about their wives, brothers, friends, in positive terms, and I ask for nothing more. István, to vent his anger, tells everyone that his wife has cancer, just like that, heedlessly, crudely, abruptly. But there’s no point in shocking people. I prefer to say nothing, to let nothing out, to keep that for later. I have always liked to think “If only they knew, wait till they find out”, revelling in a sort of deferred revenge. I imagine the reaction a few months later: “But she’s not dead yet? Wow!!!”, and then they’ll admire me!! Like that young trainee at work who told me about her mother’s cancer (Stage 2 or something, so nothing at all). I said that I too had health problems, and she asked “Is it diabetes?” No, metastatic cancer, and then came the satisfaction: “Oh my goodness, I didn’t know. I’m sorry, but you look well.” “Well yes, I am strong.” What a delight, that admiring look. She was someone I didn’t know, it was silly of me, gratuitous. I never did that again.

M is for Moving
I have moved to a different country three times. Moved house even more often. Each time it was a new adventure: new administrative formalities, everything to rediscover, a new vocabulary and new rules to learn, venturing into administrative, cultural and linguistic labyrinths. Moving forward step by step and learning to be autonomous and not miss the opportunities for regular day-to-day life, nor make costly mistakes. Cancer is rather like that: a moving adventure full of surpises, a complicated world with a vast vocabulary you have to adapt to, step by step, a world rich in real discoveries, be it at the cultural or the human level.

R is for the Road
I still haven’t found the road to recovery, but I have faith in a new medicine I’m to be given in July 2013. It costs €5000 a month… so it’s sure to be effective, isn’t it?… But I have found the road to peace. Peace between conflicting feelings: I’m going to live another fifteen years or more, or I’m facing an early death. I am at peace with feelings like that and enjoy life from day to day.

Fabienne Berthelot

English translation: Brian Moon

Evildea ĉesas fari filmetojn

La plej populara videoblogisto en Esperantujo, Richard Delamore (Evildea), ĉesas fari filmetojn pro tempomanko. Tion li klarigas en mesaĝo al siaj subtenantoj en la monkolekta retejo Patreon.


Richard Delamore en unu el siaj popularaj filmetroj en Youtube.

Richard Delamore loĝas en Aŭstralio kaj komencis regule publikigi esperantlingvajn filmetojn en Youtube antaŭ du jaroj. Entute li produktis pli ol 500 filmojn en aŭ pri Esperanto, kaj rapide iĝis la plej populara videoblogisto en Esperantujo.

En sia artikolo Kion faru kaj ne faru por esti populara jutubisto Robert Nielsen jene klarigis la sukceson de Evildea:

Estas multaj kialoj, unue li parolas klare kaj bone, pro lia sperto de aktorado, li estas komforta antaŭ la filmilo. Li ofte faras interesajn aferojn kaj iras al interesaj lokoj (ekzemple la muzeo). Li estas amuza kaj ŝercas multe. Oni povas vidi ke li forte laboras por ĉiu filmeto, li ne montras ĉion, kio okazas dum la tago, nur la plej interesan kaj amuzan.

La Youtube-kanalo de Evildea nun havas preskaŭ 7.000 abonantojn, kaj iuj el la filmoj estas spektitaj dekmilojn da fojoj. Sume la filmoj estas spektitaj proksimume 740.000-foje, kio estas furorega cifero en Esperantujo.

Richard Delamore tamen krom la videoblogado okupiĝas ankaŭ pri multaj aliaj aferoj en kaj ekster Esperantujo. El la Esperanto-rilataj aferoj plej multe da tempo nun postulas la laboro pri la firmao Amikumu, kies direktoro kaj akciulo li estas.

Por povi dediĉi sufiĉe da tempo kaj energio al Amikumu kaj al sia profesia laboro kiel administranto de komputilaj kaj financaj projektoj, li nun retiras sin de ĉiuj aliaj Esperantaj aferoj, inkluzive la videoblogadon, li anoncas en la retejo Patreon:

Mi devas elekti inter Evildea (maniero ridigi homojn) kaj Amikumu (io, kio povas malkaŝi Esperanton al la mondo kaj krei laborŝanĝojn por esperantistoj ĉie). Amikumu nuntempe ne enspezas monon do mi ankoraŭ ne ricevas unu cendon de la projekto.

Aldone li devas nun okupiĝi pri trovado de nova laboro ekster Esperantujo, ĉar lia kontrakto finiĝis, li klarigas. Responde al demando de Libera Folio li rakontas, ke li laboras kiel manaĝero.

– Kutime, mi administras kaj funkciigas la enuzadon de novaj sistemoj kaj la reorganizadon de tradiciaj procezoj. Ne estas malfacile trovi novan laboron tamen mi ja devas urĝe koncentriĝi je tio kaj aliaj aferoj.

 

Financa laborgrupo volas ke UEA draste ŝparu

UEA ne plu dungu oficistojn en Roterdamo sed movu laborojn al malpli kostaj landoj. La revuoj kaj Jarlibro de UEA ne plu aperu sur papero. La asocio eble liberiĝu de la neprofita libroservo. Jen proponoj de la financa laborgrupo de UEA por savi la asocion de bankroto.

En decembro la komitato kun granda malfruo kaj post longaj diskutoj fine akceptis severe deficitan buĝeton por la jaro 2018. La planata deficito de la asocio dum la nuna jaro estas 140.000 eŭroj, tiel ke la kostoj superas la enspezojn je 30 procentoj.

En la jaro 2017 UEA antaŭvidis deficiton de nur 9.450 eŭroj, sed la buĝeto montriĝis tute nerealisma. La subvencioj, per kiuj oni esperis savi la financojn de la asocio, ne estis ricevitaj, kaj la efektiva deficito ŝajnas iĝi dekoble pli granda – absolute rekorda en la historio de UEA.

Konstatinte ke estas naive esperi ke hipotezaj subvencioj savos la buĝeton, la estraro do faris pli realisman buĝeton por la jaro 2018, kun eĉ pli rekorda deficito.

Por savi la asocion de estonta bankroto, la eksa prezidanto kaj nuna komitatano Renato Corsetti interkonsente kun la estraro starigis komitatan laborgrupon por esplori la financojn de la asocio. Ankaŭ la prezidanto de UEA, Mark Fettes, partoprenis la laboron de la grupo.


Supre: la mandatperiodoj de la prezidantoj. Sube: la oficperiodoj de la ĝeneralaj direktoroj. La dua oficperiodo de Osmo Buller formale finiĝis en majo 2016, sed efektive jam fine de 2015. Ruĝe estas indikitaj prognozitaj deficitoj. Grafikaĵo de Libera Folio.

La raporto nun dissendita al la komitato de UEA estas skua legaĵo. Laŭ ĝi necesos rapida struktura reformo de la asocio, alikaze antaŭvideblas ke oni rapide foruzos la kapitalon kaj jam ene de kvin jaroj devos vendi la domon en kiu situas la Centra Oficejo.

Kvankam la tuta malneta posedaĵo de UEA estas preskaŭ 6 milionoj da eŭroj, el tio nur 660.000 eŭroj estas rekte kaj libere uzeblaj, laŭ la laborgrupo. Sen du grandaj heredaĵoj (900.000 eŭroj en 1999 kaj 450.000 eŭroj en 2011) la asocio jam delonge estus bankrota, asertas la aŭtoroj de la raporto.

Krom la kronike deficitaj buĝetoj, grava problemo laŭ la laborgrupo estas la aĝostrukturo de la membraro. La raporto konstatas: ”Simple oni povas diri, ke de nun ĝis 20-30 jaroj la plej granda parto de nia nuna membraro estos malaperinta pro forpaso kaj restos ĉefe nur malmultaj nun junaj membroj.”

La salajrokostoj kaj aliaj strukturaj kostoj laŭ la raporto nun estas duoble pli altaj ol la enspezoj. Por iom post iom forigi la konstantan deficiton la laborgrupo tial proponas drastajn paŝojn.


La aĝostrukturo de la membraro de UEA, laŭ la raporto de la financa laborgrupo. Grafikaĵo de UEA.

Ĉar la plej granda el la elspezoj estas la salajroj de la oficistoj (313.500 eŭroj en 2018), laŭ la laborgrupo necesas malpliigi tiun sumon “ekzemple per laŭgrada ĉesigo de kelkaj taskoj kaj funkcioj neesencaj aŭ per laŭgrada transdono de ili al personoj laborantaj en aliaj malplikostaj mondopartoj, kiam la nunaj prizorgantoj pensiiĝas”.

Novaj oficistoj en Roterdamo ne plu estu dungitaj, proponas la aŭtoroj de la raporto. Ĉar la libroservo vendas malpli da libroj kaj ne plu estas profita, UEA krome devus konsideri, ĉu fermi la libroservon en la Centra Oficejo kaj “transdoni tiun taskon al alia organizaĵo (ekzemple al jam ekzistanta alia libroservo ie en la mondo), kiu senpage aŭ eĉ profitdone povus funkcii”.

Anstataŭ oficistoj en Roterdamo UEA laŭ la laborgrupo ”funkciigu la laborojn de la Centra Oficejo (almenaŭ parte) en malmultekostaj landoj, prefereble kontraktante por difinita laboro ol per dungado en aldona sidejo.” Tiel laŭ la grupo eblus “signife malgrandigi la kostojn kaj universaligi nian movadon”.

Krome UEA estonte eldonu gazetojn kaj Jarlibron nur rete, opinias la laborgrupo. La oficejo en Roterdamo laŭ la laborgrupo ja estu konservita, sed tie laboru nur malmultaj oficistoj, kiujn helpu volontuloj. “Tiel certe eblus efike ekvilibrigi la financan bilancon de UEA kaj eblus vivkapabligi la organizon por multaj jardekoj.”


Mark Fettes

La prezidanto de UEA, Mark Fettes, partoprenis la laboron de la grupo. Li grandparte konsentas pri la konkludoj prezentitaj en la raporto, li skribas en la diskutejo de la komitato, interalie rilate tion, ke anstataŭ dungi oficistojn en Roterdamo UEA kontraktu homojn en malpli kostaj landoj.

”Tamen, ĉar UEA estas jure registrita en Nederlando kaj tie havas siajn ĉefajn posedaĵojn, ne eblas simple diri ‘ne plu dungi en Roterdamo’. En la fino tio eblus nur per plena translokigo de la Centra Oficejo al alia lando. Evidente ni ne povas ekskludi tion kiel eblon, sed temus pri tre komplika kaj multekosta paŝo, pri kiu ne okazis seriozaj esploroj kaj diskutoj en la laborgrupo”, skribas Fettes.

Laŭ li la estraro serĉas manierojn plivastigi la retajn servojn de la asocio, kun la celo malfermi vojon al nurreta membreco. Tamen li atentigas, ke la en la laborgrupo mankis interkonsento pri la ideo tute rezigni pri paperaj revuoj kaj Jarlibro.

Plej gravas laŭ la laborgrupo ŝanĝi la membrosistemon kaj oferti servojn, kiujn homoj nuntempe efektive volas havi. Prio tio Mark Fettes plene konsentas:

”Tio estas la ĉefa celo de la reteja modernigo, kiu estas en la tagordo de la Estraro jam de 2013, sed kiu bezonas la plenan kunlaboron de la Centra Oficejo por realiĝi. Nur nun ni finfine havas la bezonatajn kondiĉojn por sukceso, kaj mi antaŭvidas ke tio komencos porti rezultojn ĉi-jare.”

Krom la interveno de Mark Fettes, en la komitata diskutejo aperis nemultaj komentoj pri la apokalipsa raporto de la financa laborgrupo. Komitatano Edvige Tantin Ackermann volas scii, ĉu la estraranoj laboras senpage, kaj kiuj aliaj, krom dungitoj, ricevas monon de la asocio por siaj servoj.

“Bonvolu ne diri ke tiuj ĉi estas sekretaj informoj: la membroj pagas kaj rajtas scii kiamaniere la mono estas eluzita kaj la komitato havas la devon kontroli kaj sekve scii precize, precipe kiam katastrofa financa situacio kondukas al nuligo de la asocio”, ŝi skribas.

La emerita ĝenerala direktoro Osmo Buller opinias, ke la raporto grandparte ripetas malnovajn kredojn kaj asertojn. Laŭ li tute ne veras, ke UEA pereos post kvin jaroj, se oni faros nenion, ĉar la financa bazo de UEA tute ne limiĝas al ĝia ĝenerala kapitalo.

”Oni diras, ke UEA jam estus bankrota sen grandaj heredaĵoj en 1999 kaj 2010. Tia eldiro estas sensenca, ĉar se vere oni ne ricevus tiujn heredaĵojn, oni siatempe kompreneble farus la necesajn agojn kaj adaptojn por povi vivi sen ili. En la sama periodo UEA krome ricevis multajn aliajn heredaĵojn, ankaŭ sufiĉe grandajn, same kiel ĝi ricevadis dum jardekoj antaŭe”, li skribas.


Osmo Buller.

Laŭ Buller UEA nun mem subfosas siajn ŝancojn ricevi pliajn donacojn kaj heredaĵojn, distrumpetante pri asertata risko de bankroto.

“Por ke oni memoru pri UEA en testamentoj, ĝia bildo devas iĝi pli bona ol nun. Ĝi devas aperi kiel serioza kaj fidinda organizaĵo kun serioza kaj respektoveka gvidantaro. Tio postulas ne laŭte antaŭanonci sian morton sed multon alian.”, li skribas.

Ankaŭ la ripetiĝantaj diroj pri la formorto de la membraro pro ĝia alta mezuma aĝo laŭ li estas nur mito, ĉar la estonteco de UEA kaj Esperanto estas ne la junularo, sed la komencantoj.

“Ili estas nia vera junularo sendepende de tio, ĉu ili estas junaj aŭ maljunaj. Ke homoj vivas sanaj pli longe kaj havas pli da tempo kaj ofte eĉ mono, pligrandigas la potencialon por ni.”

Anstataŭ lamenti, la gvidantoj de la asocio laŭ li devus dediĉi pli da energio al varbado de novaj membroj.

“Tio estas unu el la grandaj neglektoj de la nuna estraro, kiu ekz. en 2016 ekkonsciis nur meze de decembro, ke tiujare UEA perdis 900 membrojn. Pli frue la afero ne interesis ilin kaj tiam estis jam tro malfrue.”

La plena raporto de la laborgrupo legeblas ĉi tie.

Ĉu esperantistoj bezonas propran valuton?

Lastatempe furoras ciferecaj valutoj kiel Bitcoin. Unu el ili eĉ havas Esperantan nomon: Monero. Pli frue esperantistoj kreis kaj eĉ iom uzis proprajn valutojn kiel Spesmilon kaj Stelon. Robert Nielsen demandas sin, ĉu eble indus, ke esperantistoj nun ekuzu propran ciferecan valuton.


Stelo-monero de 1965.

Esperanto estas internacia lingvo, sed ĉu ni bezonas internacian valuton? Ĉe ĉiu kongreso, homoj venas el malsamaj landoj por uzi komunan lingvon, sed ĉu ili ankaŭ povus uzi komunan valuton? Nuntempe estas granda kresko de ciferecaj monoj (interretaj valutoj) kiel bitmono, kaj tiu pensigis min. Imagu se nia komunumo havus valuton.

Fakte la internacieco de Esperantujo malfaciligas la uzon de nacia valuto. Ekzemple, ĉe la Universala Kongreso, venas homoj el 60-70 landoj kun multegaj malsamaj valutoj. Estas vere malfacile por la organizantoj regi tiom da valutoj, kaj se estus nur unu, tiu multege pli faciligus la aferon. Ĉiuj perdas monon pro la monŝanĝaj kotizoj do se estus internacia valuto, ĉiuj savus monon. La revuo Esperanto fanfaronas ke ĝi havas abonantojn en 120 landoj, sed tiu signifas multajn valutojn. Kontakto listas sian prezon en 15 valutoj ĉe la unua paĝo de ĉiu numero. Kompreneble la kreado de la eŭro certe helpis malgrandigi la liston, sed ankoraŭ estas multaj.

Ĉi tiu ankaŭ povus subteni kreemajn esperantistojn. Verkistoj, muzikistoj, filmetistoj povas krei materialon kaj fortigi nian kulturon nur se la komunumo subtenas ilin. Sed bedaŭrinde, tre malfacilas gajni sufiĉe da mono por vivi per Esperanto kaj la plejparto de kreintoj estas volontuloj. Malfacilas donaci pro teknikaj problemoj, bankadministrado ktp do la afero estas komplika eĉ por malgrandaj sumoj.

Imagu se anstataŭe, ĉiuj blogistoj kaj vlogistoj simple listigus sian kont-numeron ĉe la fino de la artikolo aŭ filmeto. Se oni ŝatis kaj volas subteni, oni povas facile alklaki la butonojn kaj tuj sendi monon por danki. Se ni havus nian propan valuton, oni ne bezonus kontroladon de bankoj aŭ la longegan atendo de la UEA konto. La plej bona parto estas ke oni povus sendi eĉ etajn sumojn. Se multaj homoj farus tion, entute estus granda sumo. Ĉi tiu “pagetoj” povus subteni kaj interligi nian komunumon.

Honeste, alia bona kialo por krei valuton simple estas ke tio estus mojosa. Ĉu ne estus mojose, se ni havus nian propran monon? Kio estas Esperanto – lingvo kun flago, himno kaj valuto. Estus amuze havi nian sekretan monon kiun nur ni konas. Eĉ se homoj nur uzas ĝin por ŝajna ludo, tiu estus amuza, miaopinie. Ĝi povus veki intereson el la ekstera mondo kaj allogi novajn homojn. Ĝi estus ekzemplo de la tutmondeco de Esperanto kaj la kunlaboremeco de la komunumo.

Estas longa historio de multaj provoj krei valuton por Esperantujo. En 1907, oni kreis “Spesmilon” kiu strebis esti internacia banksistemo, sed ĝi malaperis post la unua mondmilito. Inter 1947 kaj 1993 ekzistis la “Stelo”, kiu strebis esti internacia valuto kaj solvi la problemojn kiujn mi jam menciis. Oni volis havi komunan monon por pagi por revuoj kaj kongresoj. Do mia ideo simple estas nova versio, sed ĉi-foje interrete. Oni povus nomi ĝin la “Nova Stelo”.


Stelo-moneroj de 2012.

Fakte dum junularaj kongresoj jam ekzistas “valuteto”. Kutime estas drinkejo sed ĉiam estas valutaj problemoj, ĉu oni uzu la lokan valuton aŭ la pli grandan eŭron, sed estas multaj homoj kiuj havas nek nek. Pli facilas por ĉiuj, se estas nur unu menuo, ne multaj laŭ valutoj. Do, dum la pasinta JES, la drinkejo nur akceptis Stelojn, plastajn ĵetonojn kun fiksita interŝanĝa valoro (pola zloto valoris unu kaj eŭro valoris kvar). Imagu se ni konvertus tiun al vera valuto.

UEA preskaŭ jam havas sian propran bank-sistemon, la UEA-kontojn, sed tiu estas pra-sistemo. Mi povas sendi monon al iu alia membro de UEA kaj pagi por kongresoj per la kontoj. Sed la sistemo estas tre antikva kaj malrapida. Por sendi monon, mi devas sendi retmesaĝon al la financisto de UEA, kiu eble post kelkaj tagoj sendos la monon. Eĉ por kontroli kiom da mono estas en la konto oni devas sendi retmesaĝon kaj atendi kelkajn tagojn. Imagu se oni plibonigus la UEA-kontojn, tiel ke oni povu rapide sendi kaj ricevi monon per sia poŝtelefono?

Jam ekzistas ĉirkaŭ 1.500 ciferecaj valutoj (kaj tiu ĉi nombro rapide kreskas). Unu jam havas esperantan nomon. Monero uzas esperantan vorton por sia nomo kaj por aliaj partoj, ekzemple monujo. Sed 99% el ĝiaj uzantoj ne scias aŭ eĉ konas Esperanton, do la nomo estas la sola konekto. Ĉu indas aliĝi jam ekzistantan valuton kaj konverti ĝin al Esperanta mono? Mi ne konsentas, ĉar la plejparto el la homoj kiuj aĉetas ciferecan monon nur revas pri riĉeco, ili prifajfas la valuton. Fakte ĉifromono enhavas multajn problemojn kiuj maltaŭgigas ilin por uzo en Esperantujo.

En pli frua artikolo mi diskutis la problemojn kaj difektojn de bitmono, kaj mi opinias ke estas tre grave ke ni evitu tiujn problemojn, se ni kreu Esperantujan valuton. La unua kaj plej grava problemo estas ke bitmono ne funkcias kiel valuto. Preskaŭ neniu elspezas ĝin kaj neelspezinda valuto senutilas. Homoj aĉetas bitmonon nur, ĉar ili volas riĉiĝi, do ili aĉetas kaj atendas ĝis la prezo pli altiĝas kaj tiam ili vendas ĝin. Ili nur spekuladas kvazaŭ ĉe kazino.

Mi ne volas krei valuton nur por riĉiĝi, mi volas krei ion, kio vere utilas al la komunumo. Estas kelkaj kernaj problemoj kun bitmono kaj aliaj ciferecaj monoj kiuj malebligas ilin kiel veran valuton. Unue, ĝi estas ege malstabila kaj la prezo multe fluktuadas. Ĉi tiu estas katastrofo por valuto. Imagu se mi volas pagi por kongreso, sed en unu tago ĝi kostas €200, en la venonta €250 kaj poste €150. Mi povus mendi libron, sed kiam ĝi alvenos, la prezo jam estos alia. La valutoj estas malstabilaj ĉar ili estas malcentraj, neniu regas la sistemon. Ne estas iu centra banko por protekti aŭ gvidi ĝin, anstataŭe ĝi svingiĝas kun la vento.

Ĉar la kvanto da mono estas fiksita, la valuto estas deflacia kaj ju pli multe da homoj aliĝas, des pli alta iĝas la prezo. Sed se la prezo daŭre plialtiĝas, ne estas instigo elspezi la valuton, fakte estas puno kontraŭ elspezo. Se mi elspezas la monon kiam la prezo estas 5, sed poste ĝi altiĝos al 10, mi sentas min stultulo, ĉar mi maltrafis la ŝancon duobligi mian monon. Sed se homoj ĉiam atendas plialtiĝon de la valuto, ili neniam elspezas ĝin. Se ĉiuj nur tenas la valuton, atendante altiĝon, tio ĉi malstabiligas la valuton.


Esperanta mono kiel artprojekto.

Por eviti tiujn problemojn, mi proponas ke nia valuto havu centran bankon, preferinde UEA kaj/aŭ TEJO. Por eviti spekuladon, preferindas ke la prezo estu nemovebla aŭ almenaŭ tre rigida, verŝajne ligita al iu granda valuto kiel la eŭro aŭ dolaro. La centra banko povus facile krei pli da moneroj por pligrandigi la kvanton de mono laŭ la bezonoj de la valuto. Se la prezo estas tro alta, ili vendus pli por malaltigi la prezon kaj certigi ke la valuto estas stabila.

Mi proponas UEA aŭ TEJO, ĉar ili estas fidinaj organizoj kiuj prioritatigas la movadon anstataŭ gajni monon. Male ol ĉe multaj aliaj ciferecaj valutoj, oni ne timus ke ili prirabos nin kaj forŝtelos la monon. Ili jam havas grandan reton de esperantistoj kaj lokoj kie esperantistoj elspezas monon, kiel la libroservo kaj kongresoj. UEA estas pli granda, sed TEJO estas pli juna kaj malferma al novaj ideoj, do eble ili pli emas regi la valuton.

Mi volus ke la valuto estu tute nespekuladebla. Se iu profitus per aĉetado kaj vendado de la valuto, tiu estus eraro. La celo de la valuto estas uzo kaj utileco, ne spekulado kaj alta prezo. Estu nur unu oficiala vendejo de la valuto (eble la retejo de UEA aŭ TEJO) kaj ni povus eĉ malebligi la vendadon de ĝi.

Se oni aĉetu, oni devu elspezi en Esperantujo aŭ sendi al aliaj esperantistoj. Tio povus esti enspezo por UEA kaj TEJO, kiuj certe bezonas financan helpon. Ĉi tio ankaŭ evitus la alian grandan problemon de ĉifromonoj, ŝteladon kaj trompon. Multege da vendejoj trompis klientojn kaj prirabis ilin, tial mi proponas unu fidindan vendejon.

Aliaj ĉifromonoj havas blokĉenon, kiu estas publika librotenado. Sed ni ne bezonas tiun, ĉar kiu volas publikigi siajn elspezojn? Mi ŝatas mian privatecon kaj ne volas ke ĉiuj povu vidi kiom mi elspezis en la drinkejo, kaj neniu firmao volas ke ĉiuj sciu kiom estas la enspezo kaj elspezo. La blokĉeno krome estas tre malefika, ĉar ĝi bezonas multege da komputila energio por konfirmi pagojn kaj krei novajn monerojn.

Se la centra banko farus tion, ĉi tio multe simpligus la aferon. Aliaj ĉifromonoj devas pagi homojn por ke ili konfirmu pagojn, per novaj moneroj aŭ per transpagaj kotizoj. Pro tio, la pagoj de bitmono estas malrapidaj kaj multkostej, sed ni havus centran bankon, ĝi estus pli rapida kaj senpaga.

Multaj ciferecaj valutoj ne havas komunumon aŭ kialon por uzi ilin. Ili estas kvazaŭ solvoj serĉantaj problemojn. Esperantujo estas speciala, ĉar ni jam havas komunumon kaj jam havas kialon kaj bezonon por internacia mono. Oni povus facile informi milojn da homoj per blogoj, jutubaj filmetoj kaj gazetoj.

Do mia ideo estas ke homoj povu ŝanĝi nacian valuton al la “Nova Stelo” ĉe la retejo de UEA aŭ TEJO. Per ĉi tiu mono, oni povus pagi la kotizon al iu kongreso, la abonon al revuo, aĉeti libron aŭ muzikon kaj tiel plu. En la kongreso oni povus aĉeti bieron aŭ ion alian en la vendejoj.

Tial preferindas ke estu iu poŝtelefona apo por facile sendi la monon. Aŭ eble se mi simple dirus mian kodon (kiel la UEA-konto) la vendisto povus aŭtomate elpreni la monon el mia konto (kompreneble estus kontroloj por konfirmi tiun elprenojn). Poste mi povus danki kaj subteni per donaco esperantistojn kiuj verkas interesajn artikolojn. La valuto estus tute stabila kaj ĉiuj povus facile kaj senpage sendi monon.

Bedaŭrinde mi scias tute nenion pri programado aŭ la teknikaĵoj de ciferecaj valutoj. Mi petas ke programistoj kontaktu min por diskuti la eblecon de mia ideo. Kiuj estas eblaj problemoj, kostoj, teknikaĵoj? Mi nur volis doni kelkajn proponojn el la financa kaj ekonomia vidpunkto. Ĉu ĉi tiu estas bona ideo? Ĉu indas krei nian propran valuton? Ĉu mi proponis bonan sistemon por la valuto? Eble ĉi tiuj estas frenezaj neatingeblaj ideoj, sed ĉiuj novaj inventoj unue nur estis frenezaj ideoj, ĉu ne?

Robert Nielsen

La artikolo unue aperis ĉe Teo kaj libroj

UEA promesas novan retejon ene de kelkaj monatoj

Laŭ Mark Fettes la laboro pri la retejo malrapide progresis interalie pro problemoj en la Centra Oficejo. La decido pri renovigo estis farita en 2013. Post unu-du monatoj Fettes esperas vidi la unuan rezultojn.


La nuna aspekto de la provretejo de UEA.

Dum la Universala Kongreso en Rejkjaviko, en julio 2013, la tiam nova estraro de UEA petis kaj ricevis de la komitato la rajton uzi 100.000 eŭrojn por la prioritata tasko starigi novan retejon.

Nur post la Universala Kongreso en Lillo en 2015, du jarojn post la decido prioritati la renovigon de la retejo, la estraro de UEA komisiis al Mario Bélisle el Svisio kaj Dima Ŝevĉenko el Rusio prepari analizojn pri la tiamaj stato kaj bezonoj de UEA sur la reta kampo.

Dima Ŝevĉenko kune kun sia edzino Anna Striganova liveris 44-paĝan raporton en majo 2016, dum la raporto de Bélisle ŝajne neniam pretiĝis.

Fine en januaro 2017 jam renovigita estraro de UEA publikigis detalan alvokon pri kandidatiĝo al la tasko. En aprilo 2017 la brazila komputisto Ana Ribeiro estis elektita por gvidi la teamon kiu realigu la laboron por nova retejo kaj administra sistemo de la asocio.

Laŭ Mark Fettes, prezidanto de UEA, la prokrastiĝon de la laboro pri la nova retejo kaŭzis problemoj en la Centra Oficejo.

– Montriĝis, en la jaroj de mia prezidanteco, ke la reteja projekto estas intime ligita kun la funkciado de la Centra Oficejo. Dum Osmo estis la ĝenerala direktoro, ne eblis ŝanĝi multon en la retejo, ĉar li simple ne kredis je la neceso aŭ indeco de ŝanĝoj. Poste, dum la direktora periodo de Veronika, ni ja sukcesis ekigi pli grandskalan projekton sub la gvido de Ana Ribeiro, sed ŝi ne ricevis la bezonatan komunik-kanalon kun la oficistoj por povi adekvate kompreni iliajn bezonojn.

Osmo Buller ne konsentas pri la aserto, ke li malhelpis la renovigon de la retejo:


Osmo Buller.

– Kiam Mark elektiĝis prezidanto en Rejkjaviko en 2013 kaj akceptigis en la komitato la rezervon de 100.000 euroj por la reteja renovigo, li transprenis la gvidadon de tiu renovigo en siajn manojn kaj ĉesigis la renovigon pli frue komencitan de Andrej Grigorjevskij. Mi neniel bremsis lin nek entute havis rolon en la afero. Sur la interreta kampo mi koncentris min al la flegado de aktiva ĉeesto de UEA en Facebook.

Ĉar la nova renovigo tamen ne progresis, la estraro subite ŝanĝis sian opinion kaj petis ke Andrej Grigorjevskij tamen finu sian laboron pri la retejo. La provizora nova retejo estis lanĉita en 2014 dum la novembra Malferma Tago en la Centra Oficejo. De tiam oni atendas la anaŭanoncitan grandan renovigon.

– Evidente Mark nun, kiam de lia sesjara prezidanteco restas ankoraŭ maksimume unu jaro kaj kvar monatoj kaj el lia strategia plano apenaŭ io rezultis, komencas kulpigi aliajn kaj tute aparte la direktorojn. Mi ne povas komenti tion, kiugrade li pravas pri la du jaroj post mia emeritiĝo, sed tio, kion li diras nun, aperas en tre duba lumo, se oni memoras liajn ripetajn laŭdojn pri la laboro de mia posteulino.

Komence de la jaro 2018 la taskon de ĝenerala direktoro transprenis Martin Schäffer. Dum februaro kaj marto Ana Ribeiro okupiĝas pri la renovigo de la retejo kaj la tuta administra sistemo surloke, en la Centra Oficejo, kaj laŭ Mark Fettes la laboro nun progresas bone.


Mark Fettes

– Nun la projekto antaŭeniras sur la ĝusta vojo, laŭ mia kompreno, kun bone reciproka komunikado inter la reteja teamo kaj la oficistoj. Per tio montriĝis, ke la plej kerna programista laboro rilatas al la diversaj datumbazoj uzataj de la Oficejo — precipe la adresaro, la kontoj, kaj la Libroservo. Ana jam dekomence planis pli sekuran arkitekturon de la datumbazoj, por protekti ilin kontraŭ eksteraj atakoj. Nun ŝi laboras por ekipi ilin per la necesaj administraj programoj por faciligi la rutinan laboron de la oficistoj.

La renovigo de la retejo ne temas nur pri ĝia ekstera aspekto, sed ankaŭ kaj precipe pri ĝiaj funkcioj, Mark Fettes diras:

– Unu el la ĉefaj fruktoj de tiu laboro, en la fino, estos t.n. “membrospaco” kie ĉiu membro povos ensaluti, redakti siajn personajn datumojn, kontroli la staton de sia konto, voĉdoni por Komitatanoj B kaj eventuale pri aliaj temoj, kontakti delegitojn kaj aliajn ofichavantojn, ktp. Sed ĉio ĉi dependas de la glata funkciado de la datumadministrado en la Oficejo, do tion ni devas certigi antaŭ ĉio alia.

La projekto montriĝis pli ampleksa ol oni komence kredis, sed la unuaj rezultoj baldaŭ videblos, Mark Fettes kredas.

– Mi esperas ke jam ene de unu-du monatoj oni komencos vidi kelkajn fruktojn de tiu laboro, sed necesas kompreni, ke multo ne estas videbla, ĉar temas pri la fona pretigo de laborsistemoj videblaj nur por oficistoj. La tuta daŭro de la projekto estos do pli longa ol mi komence imagis. Temas tamen pri la unua funda renovigo de niaj sistemoj de post la okdekaj jaroj. Espereble la nova arkitekturo restos solida kaj uzebla dum simile longa tempo.


Ana Ribeiro

Laŭ Ana Ribeiro la publike videbla parto de la nova retejo de UEA estas teknike preta jam delonge kaj jam videbla ĉe la adreso nova.uea.esperanto.net. Tie eblas vidi, ke la nova retejo de UEA estas farita per la populara enhav-administra sistemo WordPress, kiun nuntempe uzas ankaŭ Libera Folio.

Ana Ribeiro ne volas precizigi la prognozon de Mark Fettes pri la tempo, kiam la nova retejo povos esti lanĉita, sed atentigas, ke la laboro pri la administra sistemo postulas multe da tempo, kaj la nova sistemo estos enkondukita paŝon post paŝo.

– Ĉar mi valorigas la travideblecon de mia laboro, la evoluo pri kodado de nova administrejo de membroj de UEA estas komplete registrita je la retejo Github, kie ajna homo povas trarigardi, diras Ana Ribeiro.

La renovigo de la administra sistemo de UEA laŭ ŝi montriĝis pli komplika tasko ol antaŭvidite.

– La administrado de membroj de UEA estas farita delonge de iu “nigraekrana” programo kiu evoluis laŭ la tempo, kaj ĝi havas pli da esceptoj ol reguloj. Por plene enretigi la administradon de membroj de UEA, estas bezonata granda kompreno pri kiel la nuna administrado funkcias kaj kiel ĝi funkcios kiam ĝi estos plene en la reto. Mi esperas ke baldaŭ ni lanĉos unuan version de la administrilo kun ankaŭ kelkaj videblaj bonaj aferoj por membroj, kiel eblo elŝuti la revuon Esperanto en malgranda formo aŭ en MP3 por blinduloj.

Elekta komisiono volas du novajn estraranojn

Post la elekto de Aleks Kadar kiel nova ĝenerala sekretario de UEA, la elekta komisiono proponas ke aldone estu elektitaj du pliaj estraranoj: Huang Yinbao (Trezoro) kaj Orlando Raola.


La proponataj estraranoj Hu Yingnbao kaj Orlando Raola. Fotoj: Aleks Andre kaj Ziko. CC BY-SA 3.0

La diskuto pri elekto de pliaj estraranoj de UEA komenciĝis fine de la pasinta jaro, post kiam la estraro de la asocio decidis, ke ĝenerala sekretario Martin Schäffer transprenu la postenon de la tiama ĝenerala direktoro de la asocio, Veronika Poór.

Ĉar la ĝenerala direktoro de la asocio estas oficista posteno, kiun ne eblas kombini kun laboro en la estraro, la estraro tiel perdis unu el siaj plej aktivaj anoj.

La komitato longe diskutis, ĉu entute necesas elekti novajn estraranojn, konsiderante ke tute nova estraro estos elektita jam post kelkaj monatoj, dum la Universala Kongreso en Lisbono. Iuj argumentis, ke en la nuna financa situacio de la asocio pli bonus ŝpari monon ol uzi ĝin por la vojaĝ- kaj restadkostoj de estraranoj dum kunsidoj.

Post du voĉdonoj la komitato sukcesis elekti novan ĝeneralan sekretarion, Aleks Kadar, kiu promesis prioritate okupiĝi pri la ekonomia situacio de la asocio. Nun la elekta komisiono sendis al la komitato de UEA sian proponon pri la sekvaj paŝoj.

La elekta komisiono opinias, ke kvankam ĉiuj restantaj kvin kandidatoj estas “tre ideohavaj, spertaj kaj valoraj aktivuloj kiuj povas doni tre gravan kontribuon al la estrara laboro de UEA”, neniu el ili povas sola transpreni ĉiujn nunajn taskojn en la estraro – financoj, kongresoj, kulturo, scienca kaj faka agado.

Tial la komitato laŭ la elekta komisiono devus elekti du novajn estraranojn. La du plej taŭgaj kandidatoj por la bezonataj taskoj laŭ la komisiono estas Huang Yinbao (Trezoro), kiu iĝu estrarano pri financoj, kaj Orlando Raola, kiu transprenu la ceterajn taskojn menciitajn.

Antaŭ ol voĉdoni pri konkretaj nomoj, la komitato de UEA voĉdonos pri tio, ĉu efektive estu elektitaj du pliaj estraranoj, nur unu, aŭ eĉ neniu.

La kompleta propono de la elekta komisiono legeblas ĉi tie.

Libera Folio plej populara primovada retejo

En enketo farita de Richard Delamore Libera Folio montriĝis la klare plej populara retejo pri la Esperanto-movado inter la respondintoj.

Richard Delamore, vaste konata kiel la videoblogisto Evildea, faris sian nesciencan enketon afiŝante demandojn en la retservoj Reddit, Facebook kaj Twitter. Aldone li dissendis la enketon retpoŝte al siaj konatoj dise en la mondoj kaj petis ilin diskonigi ĝin.

La maniero laŭ kiu la enketo estis farita sendube influis la rezulton, diras Sten Johansson, profesia statistikisto:

– Se oni staras ekster IKEA-vendejo demandante homojn, kie ili preferas aĉeti meblojn, la rezulto ne multe valoras. Se oni demandas ekster kelkaj vendejoj, jam estas pli bone, sed tamen malfacilas difini, kiujn grupojn oni atingis kaj kiujn ne.

La demandojn respondis entute 86 personoj, kaj Richard Delamore mem atentigas, ke ilia opinio ne estas reprezenta por la tuta reta Esperantujo. Tamen li opinias ke ĝi donas ian superrigardon.

La fakto ke la enket-demandoj estis disvastigitaj tra la Esperanto-sekcio de Reddit sendube kaŭzis, ke sufiĉe multaj el la respondintoj, entute 12 personoj, menciis ĝuste la Esperanto-sekcion de Reddit inter la retejoj pri la Esperanto-movado kiujn ili ofte uzas.

Tamen rimarkindas, ke klare pli multaj respondintoj, entute 19 personoj, indikis Liberan Folion, kvankam la enketo ne estis disvastigita pere de Libera Folio.

Tiel Libera Folio laŭ la enketo montriĝis la plej populara retejo pri la Esperanto-movado inter la respondintoj, superante eĉ la ĝeneralan kategorion “retejoj de asocioj”, kiun menciis 14 el la respondintoj.

Po kvin respondintoj menciis la retejojn Lernu.net kaj Edukado.net, dum kvar menciis la retejon La Balta Ondo, ligitan al periodaĵo La Ondo de Esperanto. Respondantoj rajtis mencii pli ol unu retejon, sed 34 fakte indikis, ke ili ofte uzas neniun retejon pri la Esperanto-movado.

Aparte rimarkindas, ke evidente ne multaj el la respondintoj interesiĝas pri la retejoj de diversaj Esperanto-asocioj, se ĉiuj ekzistantaj asociaj retejoj kune kalkulitaj estas malpli vizitataj de ili ol Libera Folio. Eblas supozi, ke multaj el la respondintoj tute ne membras en ajnaj Esperanto-asocioj.


Richard Delamore

Ni demandis al Richard Delamore, kiel laŭ lia opinio retejoj de asocioj povus iĝi pli interesaj kaj utilaj por membroj kaj potencialaj membroj. Laŭ li malfacilas respondi ĝenerale, ĉar ĉiu kulturo havas malsamajn opiniojn pri tio, kio necesas por krei efikan retejon.

– La retejo, kiu plej ĝenas min, estas la retejo de UEA. Kiam mi rigardas ĝin, mi ne ekimagus, ke UEA estas ia grandskala internacia asocio. Male, la retejo donas la impreson, ke studento rapide kunmetis ĝin sen la konsilo de bona grafikisto/retfasonisto. Ĝi estas tute senviva kaj aspektas kiel Web 1.0. Jen bona ekzemplo de moderna retejo por loka branĉo de La Instutuo Konfuceo. Oni povas rapide vidi diferencon.

Libera Folio: Ĉar Libera Folio estis la plej populara primovada retejo inter la respondintoj, eble vi povus diri, kiuj laŭ vi estas la ĉefaj mankoj aŭ problemoj ĉe Libera Folio?

– Mi ne vere vidas mankojn kun Libera Folio. La lastatempa ĝisdatigo al la aspekto kaj funkciado de la retejo multe plibeligis ĝin. Antaŭe la komenta sistemo estis tute fuŝa sed nun ĝi ŝajnas bone funkcii. Mi opinias, ke la sola manko estas regula enhavo.

Manko de regula enhavo tamen kompreneble estas serioza problemo, kiu videblas ne nur ĉe Libera Folio, sed ankaŭ ekzemple ĉe la diversaj asociaj retejoj. Libera Folio kiel ĉiam bonvenigas proponojn pri atentindaj temoj kaj volonte akceptas interesajn artikolojn por publikigo.


Artikolo pri la enketo de Richard Delamore unue aperis en La Ondo de Esperanto kaj en ĝia retejo La Balta Ondo.

Aleks Kadar nova ĝenerala sekretario de UEA

Per dua voĉdonado la komitato de UEA sukcesis elekti novan ĝeneralan sekretarion. Aleks Kadar anstataŭos Martin Schäffer, kiu iĝis la ĝenerala direktoro de la asocio. Li promesas aparte okupiĝi pri la problema financa situacio de la asocio.


Aleks Kadar, la nova ĝenerala sekretario de UEA.

En novembro la estraro de UEA anoncis, ke la ĝenrela direktoro de la asocio, Veronika Poór, forlasos sian postenon fine de la jaro 2017. Ŝian postenon transprenis Martin Schäffer, kiu ĝis la jarŝanĝo estis estrarano, komitatano kaj ĝenerala sekretario de UEA.

Lige kun la anoncita ŝanĝo de ĝenerala direktoro la estraro de UEA deziris, ke nova ĝenerala sekretario estu trovita ekster la nuna estraro, ĉar la ceteraj estraranoj jam estas superŝutitaj de taskoj. Pro la sama kialo la estraro proponis, ke estu alelektitaj maksmimume du pliaj estraranoj. Ambaŭ deziroj de la estraro estis akceptitaj de la komitato en reta voĉdono.

Por la posteno de ĝenerala sekretario aperis tri kandidatoj: Brunetto (Bruĉjo) Casini, Aleks Kadar kaj Orlando Raola. En la unua reta balotado neniu el ili ricevis sufiĉe da voĉoj por esti elektita. En dua balotado la komitato tial elektis inter la du kandidatoj kiuj ricevis plej multe da voĉoj: Aleks Kadar kaj Orlando Raola.

En la nova balotado Aleks Kadar ricevis 33 voĉojn, Orlando Raola 14, kaj kvar komitatanoj lasis malplenajn balotilojn.

Al la sukceso de Kadar supozeble iom kontribuis la fakto, ke lia kontraŭkandidato Orlando Raola en la komitataj diskutoj ŝajnis serioze konsideri la proponon movi la Centran Oficejon de la asocio for de Roterdamo por ŝpari monon. La komitato ne kutimas favori tiajn radikalajn ideojn kun neantaŭvideblaj rezultoj. Kadar aliflanke atentigis, ke li loĝas en Parizo, je kelkhora distanco de la Centra Oficejo, kaj facile povos vizitadi ĝin.

Tuj kiam la rezulto de la baloto iĝis konata, Libera Folio petis la novan ĝeneralan sekretarion rakonti pri siaj planoj kaj prioritatoj.

Aleks Kadar: – Kiel regula leganto de Libera Folio, mi plezure respondas viajn demandojn. Mi tre ĝojas, ke la komitato min elektis. Dankon al ĉiuj voĉdonintoj, por kiu ajn ili voĉdonis. Ili montris sian interesiĝon pri la vivo de nia asocio. Mi deziras kontribui al tio, ke UEA estu utila, efika kaj alloga. Mi celas disponigi al UEA mian laboremon, miajn movadajn kaj profesiajn spertojn kaj kapablojn, kaj mian entuziasmon. Kaj esperas bonan kunlaboron kun la ceteraj estraranoj, kun la CO kaj kun la komitato.

Libera Folio: Kiuj estos viaj unuaj paŝoj?

– Unue, estas multe por lerni: pri la taskaro de estrarano, aparte de ĝenerala sekretario, pri funkciado de la asocio, ĉu “surpapere”, laŭ la regularoj, ĉu realvive. Ni devas rapide organizi transdonon de spertoj kaj konoj kun la antaŭa ĝenerala sekretario, Martin Schäffer. Kaj mi ŝatus interkonsiliĝi kun la ceteraj estraranoj pri taskodivido kaj plej urĝaj farendaĵoj. Poste, aŭ eble samtempe, mi eklaboros pri la sekretariaj taskoj, kiuj estis listigitaj en la anonco por la posteno.

– Apartan fokuson mi havos pri la financa situacio de la asocio. Kiel anoncite, mi intencas aktive partopreni la laboron de la laborgrupo pri financoj. La celo estas certigi glatan funkciadon de UEA je siaj kernaj agad- kaj funkci-kampoj.

Kion konkrete vi volas fari pri la financa situacio kaj la Centra Oficejo?

– En la lastaj jaroj kelkaj timis, ke UEA mortos pro malapero de la membroj, sed riĉa, kun abunda kapitalo. Nun iuj timas, ke la financaj deficitoj akcelos la kolapson de UEA. La defio estas do granda kaj grava. Necesas racie, senpasie analizi la kontojn. Serĉi vojojn por ekvilibrigi la kurantajn el- kaj enspezojn. Ĉiuj vojoj estu esplorataj. Mi fidas ke la laborgrupo pri financoj atenteme kaj energie cerbumos kaj proponos realigeblajn ideojn.

– La solvoj ne estas evidentaj, alikaze ni estus jam trovintaj kaj efektivigintaj ilin. Sed la situacio ankaŭ ne estas senespera. Kiel montris la futbala teamo de TEFA en Seulo, venki eblas. La UK 2018 estos lisbona, ankaŭ por la kasoj, la UK 2019 finnvenka. Intertempe konsolon ni trovu en la proverbo “La dorm’ estas bona, se mankas la mono”…

La lasta adreso de Nikolaj Incertov

Nikolaj Incertov estis unu el la esperantistoj, kiuj pereis dum la Stalinaj persekutoj. Fine de januaro, kadre de projekto kiu celas eternigi la memoron de la viktimoj, sur la muro de lia lasta loĝdomo en Moskvo estis fiksita memortabulo. Nun rusiaj esperantistoj intencas serĉi la lastajn adresojn de pliaj persekutitoj, rakontas Nikolao Gudskov. 

La granda teroro de Stalino – la pinto de politikaj reprezalioj en Sovetunio en 1937–38 – lasis en la socio de ĉiuj sovetiaj popoloj grandan vundon, kies cikatroj doloras ĝis nun.

Grandan signifon ĝi havis por la Esperanto-movado en la lando. La plejparto de la ĉefaj movadaj gvidantoj kaj aktivuloj estis aŭ mortpafitaj, aŭ kondamnitaj al longaj jaroj en koncentrejoj, de kiuj ne multaj revenis.

La projekto “La lasta adreso” estas civitana iniciato, celanta al la eternigo de la memoro pri la politikaj reprezaliitoj. Memore al la viktimo sur la muro de domo, kie loĝis reprezaliito, oni instalas malgrandan ŝildon, dediĉitan al unu homo. La principo de la projekto estas “Unu nomo, unu vivo, unu signo”.

La projekton efektivigas la Fondaĵo por la eternigo de la memoro de viktimoj de politikaj reprezalioj “La lasta adreso”, laŭ informoj el datumbazo de la societo “Memorialo”. La laboro estas pli energia tie, kie troviĝas aktivaj kaj kompetentaj homoj, pri tio okupiĝantaj. Tiaj aktivuloj troviĝis en la moskva distrikto Ŝabolovskij, kie ili malkovris la loĝadresojn de ĉiuj viktimoj el sia distrikto, kio postulis grandan laboron en arkivoj kaj organizajn fortojn.

Ekde 1937 ĝis 1939 el la domo 11 laŭ Ĥavsko-Ŝabolovska strateto la sovetia sekreta polico OGPU-NKVD arestis 24 homojn; ĉiuj estis mortpafitaj. (Temas pri 15 domoj de la kvartalo kun la sama numero – eksperimenta konstruaĵaro en konstruktivisma stilo de arkitekto Nikolaj Travin). Estis tajloro, kinofilmisto, kuracisto-epidemiologo, aktoro, tekstokorektisto, direktoro de fabriko, senlaborulo… Inter ili estis nenio komuna, krom la loĝloko.

Kaj unu el ili estis eminenta esperantisto, unu el la gvidantoj de Sovetrespublikara Esperantista Unio, SEU, dum longaj jaroj ties respondeca sekretario, Nikolaj Jakovleviĉ Incertov (1896-1937). La aktivulino de la distrikto Inna Drobinskaja, esplorante la aferon, precizigis la adreson kaj turnis sin por pliaj donitaĵoj al Rusia Esperantista Unio, REU, por finaranĝi la aferon. De esperantistoj oni ricevis certajn informojn, tradukojn al la rusa de kelkaj materialoj kaj ĝeneralajn skizojn pri la reprezalioj kontraŭ esperantistoj, kaj kelkajn malnovajn eldonaĵojn por ekspono.

Antaŭ la komenco de instalado de la memorŝildoj en la 31-an de oktobro (tago de politikaj prizonuloj en Rusio) okaze de 80-jariĝo de granda teroro, en la municipa muzeo Galerio sur Ŝabolovka/Muzeo de avangardo, troviĝanta ĝuste en tiu kvartalo, malfermiĝis ekspozicio, dediĉita al viktimoj de politikaj reprezalioj. Ĝi rakontas pri 5 el tiuj 24 mortigitoj, kiuj loĝis en la kvartalo – ĉiuj 15 domoj havis iam la saman numeron – 11 Ĥavsko-Ŝabolovska strateto.


En la ekspozicio.

Dum la malfermo de la ekspozicio ĉeestis Nikolao Gudskov kaj Valentin Seguru, Gudskov elpaŝis pri Incertov kaj la persekutoj kontraŭ esperantistoj.

La ceremonion partoprenis la iniciatintoj de la instalo de la ŝildo, aktivuloj de la societo Memorial, esperantistoj (interalie la prezidanto de REU Svetlana Smetanina) kaj eĉ nepo kaj pranepo de Nikolaj Incertov, kiuj hazarde eksciis pri la afero pere de la interreto. Sonis paroloj pri Incertov, aliaj mortigitoj dum la Granda Teroro, de esperantistoj kaj neesperantistoj. Poste oni instalis ankoraŭ unu memorŝildon sur najbara konstruaĵo, pri la latva aktoro Rūdolfs Bancāns.

Ni eksciis pri la projekto “La lasta adreso” tute hazarde, de la iniciatintoj de la distrikto Ŝabolovskij. Sed nun ni intencas daŭrigi tiun laboron, peni trovi lastajn adresojn de aliaj esperantisto pereintaj en tiuj teruraj jaroj, kaj fari memorŝildojn ankaŭ pri ili.

Nikolao Gudskov

Kancerkroniko

La 27-an de januaro 2018, en la aĝo de nur 52 jaroj, forpasis Fabienne Berthelot. Ŝi estis la edzino de István Ertl – kunfondinto de Libera Folio – kaj la patrino de iliaj tri infanoj, Klára, Ruben kaj Dorián. En 2013 en Beletra Almanako aperis ŝia jena teksto kun la titolo “Kancerkroniko”. Libera Folio republikigas ĝin memore al ŝi.

Oktobro 2010:
nekutima doloro en la brako, kiu parte blokiĝas.

Januaro 2011: diagnozo de mamkancero, stadio 4 el 4: diversaj ostaj metastazoj, ne nur en la ŝultro. Sekve: unua kemiterapio, paliativa.

Prognozo: 5 jarojn poste 10% plu vivas.

Majo 2011: Sepa kaj lasta kemiterapio.

Aŭgusto 2011: 25 radioterapioj.

Septembro 2011: hormonterapio, plus herceptino ĉiun trian semajnon en hospitalo.

Decembro 2011: malapero de la tumoroj.

Aprilo, julio, decembro 2012: nenia vivsigno de tumoroj.

Aprilo 2013: apero de novaj ostaj metastazoj, plia ekzamenaro, nova kemiterapio.

A kiel amikoj
La komencanto je kancero jam scias, sentas, havas sperton pri tio, ke iuj amikoj foriros, kaj aliaj iĝos amikoj, sed kiuj? Estas kiel la divenludo Mastermind: ĉu malantaŭe kaŝiĝas la ĝusta koloro? Kaj kiom da amikoj estas? Mi imagis ilin dum mia enterigo: ĉu estos amaso? Nu: 8 familianoj (ĉu mia frato Pascal venos?), plus Budapeŝtanoj, plus kelkaj najbaroj, plus 4 kolegoj, plus 15 homoj el la Revizora Kortumo, plus Thames, plus eble miaj doktoroj, plus la lernejestraro, ha jes la lernejo kaj la asocio! Tio estos multe da homoj!, do mi pensas ke entute 150 homoj! Ŭaŭ, venos do multaj! Mi ŝatus vidi tion! Kaj dume, kiu estos simpatia? komprenema? kompatema? kuraĝiga kaj pozitiva? Kiu estos la surprizo? Jam mi havis surprizojn: amikinoj kiujn mi kredis ege humanaj, mildaj, komprenemaj kaj fidelaj, iĝis mutaj kaj ĉesis kunbabili aŭ sendi mesaĝetojn, dum duonkonatoj vizitis min, helpis min, telefonis regule, estis tre aŭskultemaj, zorgemaj, gajaj kaj pozitivaj. Mia frato ne profitis la okazon por reveni, sed amikoj venis, gigante amikaj. Jen granda avantaĝo, povi bilanci pri sia amikaro dank’al la kancero.

A kiel Anna
Pasintan julion, ŝi iris hejmen al Finnlando por sia mamrekonstruo. Ŝi ne estis je la stadio 4, sed ŝi ege timis, ŝiaj infanoj tre angoradis. Ni unufoje renkontiĝis antaŭ la hospitalo, kaj ŝi diris ke ĝi estas kiel dua hejmo…

D kiel doloro
Kiam la doloro ĉeestas, tiam ĝi invadas ĉion, oni alkutimiĝas. Kvankam senmova, oni eĉ kapablas forgesi ĝin, kondiĉe ke pulsas plena vivo ĉirkaŭe. Sed kiam la nokto decidas forsendi vin dormoĉambren, tiam ĝi vekiĝas, insistas, puŝas, pikas, kaj igas la nokton ia longa kuiriĝo… ostoj ronĝataj sentiĝas cementosako disprema… Do kiam morfino alfluis sangen, mi sentis min reviviĝanta, mi ekhavis denove korpokonturojn normalajn anstataŭ tranĉe pikajn ost-elkreskojn kiuj traas mian korpon mallume kaj gluece. Sed pro la morfino, la infanaj flustroj iĝis infera bruo, kaj la banĉambra muro iĝis citronflava kaj psikodelira. Mi estis paralizata, mi ne plu doloris sed senmovis grize, ĉirkaŭata de bruoj kaj koloroj nekontroleblaj… en noktoj kun Holivudaj koŝmaroj. Do mi decidis subdozi la morfinon. Ĉu mi volis esti heroo? Ne, mi pravis! La doloro fakte malaperis kaj paracetamolo forta sufiĉis, sen ke mi rimarku ke la kemiterapio fakte mirakle bone ekfunkciadis.

F kiel Flora
Ŝi verkis libron, certe tre bonan. Sed mi ne legas la hungaran bedaŭrinde. Ŝi estas tre bela, nepre kiam ŝi havas mallongajn harojn. Sed kial ŝi montris sian damaĝitan mamon en Facebook?

H kiel herceptino
Po 900 eŭrojn por dozo, pli mi ne scias. (En Francio kaj Luksemburgio ne la pacientoj pagas.) Ĉiun trian semajnon, ekde januaro 2011. Ĝi similas al akvo, peza, freŝa, preparita por mi, dozita laŭ mia pezo. Se mi ne venas, ĝi estas perdita, do mi devas antaŭanonci min. Se mi dikiĝas, ĝi kostas pli… Kaj mi multe dikiĝis. Ĉu mi tro kostas al ili? Ĉu mi ĝin meritas? Mi pensis: ili investas en vian maljunan haŭton ĉar vi estas patrino, se vi mortus, la vivokvalito de viaj infanoj malgrandiĝus, ilia estonteco riskus malboniĝi, ili donos malpli al la socio, do vi valoras tion… Mi vidis ĉe la televidkanalo Arte ke en Anglio ĝi ne estas senpaga por pacientoj kun la grado 4. Jes, ne valoras la penon, ĉar je tiu stadio restas nur 10 procentoj da transvivoŝanco! Merdon! Se mi vivus en tia lando, mi devus pagi por la herceptino!!! Ĉu ni havus la monon? Jes, ni ja povus vendi la aŭton, la domon, kaj eĉ havas gepatrojn pretajn helpi nin. Fakte mi ne estas maljuna haŭto. Kaj ankaŭ maljunajn pacientojn oni terapias je la sama prezo. Sed kial do Cédric, mia plej ŝatata flegisto, demandis min lastatempe kiam mi ĉesigos la herceptinon? Mi legis ĉe iu kun la stadio 4 ke temas pri dumviva kemiaĵo.

J kiel Josi
Mi scias ke mi ne estas la sola amikino de Josi, sed lia malapero funebrigis min kvazaŭ mi estis lia plej proksima amiko. Mi sentis min trompita, ĉar li asertis ke li ne havas leŭkemion, do kial necesis kemiterapio? Kial grefto? Troviĝis por li donanto, sendube li estis kuraciĝonta! Li ĉiam montris sin bonhumora, kaj li foriris tre rapide… Mi kredis esti nekonsolebla, kaj, sen la helpo de Ella… Mi ĉiam memoras lin dankadi plorante Tomasz pro liaj laboroj pri la Bjalistoka judaro, kaj tio plorigas min…

J kiel juna
En la koridoro de la onkologia servo mi vidis junulon apenaŭ 40-jaran, kiu piediradis pene, flankate de siaj gepatroj. Il trenis sin ĉiuj tri, silentaj, kun la brakoj falantaj, neniu povis scii kiu plej suferis. Verŝajne senŝance por li… Kaj iam, en la lifto, junulino de apenaŭ 20 jaroj, kun kaptuko bele metita, okuloj glate senbrovaj, haŭto griza sed firma, kaj dinamika, preskaŭ ridema, kun sia patrino. Certe, ŝia kancero paŭzas. Ĉiuj krom ili estas pli maljunaj ol mi… bone ke infanojn oni flegas en alia loko.

K kiel kompatemo
Fakte eblas intermiksi ĝin kun timo, iom ĝi same mienas, ĉiel ajn, similas al antaŭmorta enterigo. Foje tio amuzis min, foje mi tute ne aprezis, ekzemple kiam tiu vendisto preterpasis min ŝtupare en la tria etaĝo de grandega librovendejo kaj diris al mi ke estas lifto… mi ja kredis esti nerimarkebla. La kemiterapio estis finita, mi feriis, havis belan perukon, povis piediri kilometron! Sed ŝajne neniom el tio videblis. Tiam mi pensis: merdon, mi do estas malsana, ĉu tiom bone videblas? Mi iom koleretis! Ĝuste kiam mi sentadis min pli bone, la libristo ne vidis tion?!!

K kiel koro
La kancero estas tre nedankema, nesatigebla. Ne nur ke ĝi nutras sin per viaj ĉeloj, sed la medikamento kiu malsatigas ĝin, la herceptino, lacigas la koron, kiu volis fajfi pri la afero. Do, en ĉiu kvina monato necesas kontroli ĉu la koro eltenas. Se ne, necesas ĉesigi la medikamenton. Mia koro tre bone fartas, egoiste, ĝi tute ignoras la damaĝojn de herceptino!!

K kiel kulposento
Kancero ne estas viruso kiu atakas, sendita de malamiko, sed ena anarkio detruanta viajn proprajn ĉelojn. “Kial do mi ekkanceris?” Se vi estas fumanto, vi povas diri: mi kulpas, mi fumis. Sed se vi mamnutris trifoje, ne longe uzadis hormonan kontraŭkoncipilon, manĝis sane, tiam restas la psikologiaj kaŭzoj. Kia honto! Vi estas mem psikologo kaj eĉ ne kapabla ordigi vian propran subkonscion! Vi estas sentaŭgulo, vi iel mem volis tion. Reago iel perversa: “ĉu ne estas interesa vivosperto?… tiom da novaj sentoj, novaj pripensoj, novaj tempodimensioj!”

K kiel kuraĝo
“Necesos esti kuraĝa.” Tio nervozigas min! Kuraĝo por kio? mi ne komprenis. Ne estas boksmatĉo! “Necesas lukti! “ Lukti kontraŭ kiu? Kontraŭ nevideblaĵo? Kontraŭ si mem? Estas stulte! Kvazaŭ sufiĉus voli por kuraciĝi de si mem, kvazaŭ kunpremi la pugnojn malpliigus le metastazojn. Iun tagon mi komprenis ke lukti signifas: rezisti kontraŭ la timo. Ĉu do: “ne timu”? Vi eble mortos, sed poste estos finite. Ne timu, ili kuracos vin, ne timu, ne gravas. Kiel ajn, tute ne klare… Ni kanceruloj bezonas ne kuraĝon, ni bezonas multe da kompato, pacienco, ĉeesto kaj ridoj, kaj medikamentojn kiuj efikas.

L kiel Leo
Kiam Leo, ses jarojn aĝa, mortis pro falo sur la trotuaro, en aŭtuno 2011, mi pensis ke nenio povas esti pli malbona ol perdi sian infanon. Tio helpis min relativigi mian kanceron. Mi povis plori por Nicolas kaj Masako, kaj ne plori pri mi mem. Se mi mortus, la ĉagreno de miaj geproksimuloj ne estus komparebla kun la ilia. Mi scias ke ne eblas kompari, sed tamen, morto de infano estas neniiĝo de estonteco. Morti je la aĝo de 47 jaroj ne estas same. Iam mi povos diri al Nicolas kaj Masako kiom la malapero de Leo helpis min. Ili estas tiaj homoj ke ili aprezus. Masako estas tre japana en siaj modesteco kaj sindonemo, kaj Nicolas estas forte religia, kiu kredas ke Leo rigardas nin el blanka paradizo.

M kiel morto
Kompreneble oni pensas pri la morto, aŭ pli pri sia propra malapero, tio estas unu el la donacoj de kancero; pripensi la malaperon de la estonteco, la neekziston de la estonteco de la aliaj ĉar por oni mem estos la nenio. Kiaj iĝos la infanoj; mi neniam scios kion ili elektas studi, labori? Ĉu mi havos genepojn? Mi ŝatus scii, eĉ se mi ne vidos ilin. Tio nomiĝas negocado. Ĉiuj kanceruloj, ĝis la fino, provas negoci tiel: mi vivos ĝis mia filino abiturientiĝos. Poste, mi volas vivi ĝis ŝi diplomiĝos. Mi komprenas nun kial mortantoj igas siajn proksimulojn promesi amasojn da aferoj antaŭ ol malaperi. Tio helpas pripensi la estontecon kiu ekzistos nur por la aliaj. Anticipi vivigas tion kio ne okazos. Poste, kun pliboniĝo de la sanstato, la tempo iĝis elasta: per pliaj semajnoj, per pliaj monatoj la estonteco plilongiĝis, eĉ per multaj jaroj. Foje mi prokrastas mian morton ĝis la aĝo de 60 jaroj, kaj foje, kia kaprico de stelulino, mi pensas vivi ĝis 90! Ĉar, certe, ili intertempe trovos pliajn medikamentojn.

O kiel operacio
“Ĉu vi estis operaciita?” Ne, nenia operacio. Mi preskaŭ envias. Esti operaciata, esti mutilata, tio estas la pinto, kvazaŭ ĉefpremio al la granda malsanulo. Certe oni rajtas poste porhandikapulan lokon en la buso. Operacio egalas kanceron okazintan. Sen operacio? Estas eĉ dube, ĉu vere ŝi estas malsana. Certe do nenio terura, nenio por iel ajn plendi, krome, mamokancero kuraciĝas nun… kial oni ne operaciis min? Ni legis ke operacii je avancinta grado, je stadio 4 kiel la mia, povas krei metastazojn, kaj ĉiel ajn, estis tro malfrue… Do, heroe mi klarigadis al la nesciantoj: ne, nenia operacio kiam estas metastazoj. Se la rigardo estas scivola kaj demandema, tiam mi aldonas: tro malfrue. Jen! Sed sekundon poste mi bedaŭras, la homo foriras, terurita. Do mi ne plu klarigas, nun mi diras ke ne indas, eĉ aldonas ke ne indas ĉar la traktado funkcias. Sed, tamen, estas maljuste, ne por mi, sed por ili, tiuj en la “stadio” 1, 2, 3, ke ili estas mutilataj. Mi estas bonŝanca, ĉu mi meritas?

R kiel resaniĝo
Kial mia kancerologo ankoraŭ ne elparolis tiun vorton? Estus tiom simple!!! Resaniĝo, sinonimoj: pliboniĝo, amnestio, paciĝo, indulgo, ripozo. Estas granda pliboniĝo, mi estas pacema, ĉio malpliiĝis, mi estas en paco, la naturo estas indulgema, mi estas tre bone fartanta, do ĉu mi estas saniĝinta? 10 monatojn post la diagnozo, nenia signo plu de la tumoroj, nek de la etaj, nek de la dikaj. La statistikoj diras: 5 jarojn poste, 10% de la pacientoj ankoraŭ vivas. Kaj mi estas nur en la tria jaro. Eble pro tio la vorto ne estas eldirata? Vere, mi plu ricevadas kemiterapion.

T kiel tempo
La tagon de la diagnozo, mi pensis ke komenciĝas la lastaj fojoj: “la unua tago de la resto de mia vivo”. Tiun horon, dum la doktoro skizis por mi la plej verŝajnan kaŭzon de miaj doloroj, mi devis, por la lasta fojo, iri al lernejo preni mian filon kaj, lastan fojon, stiri hejmen, paki valizon por la hospitalo kiu atendis min tuj. Tiam, ne pripensi. Tiam, la tempo ĉesas kaj limiĝas je horoj kaj tagoj. Finitaj la projektoj, finita la estonteco, ne pripensi. Sed jen venis morfino, kiu helpis la horloĝon restarti, unue sendante min en vatonubon sen temposenso. La ĉiutago enhospitala redonis tempon, eĉ se ekster la mondo, tempon de vizitoj de la flegistoj, de doktoro, de István, tempon por manĝoj kaj aliaj plezuraĵoj. Se oni akceptas afable pruntedoni sian korpon al doktoroj kaj teknikistoj, la fido ekvenas, kaj la tempo lasas sin adopti.

T kiel timo
Tiu de aliaj. Tamen, la kancero ne estas viruso. Ĝi ne kaptiĝas per kontakto! Sed oni povas imagi kiom sentemas la aidosomalsanuloj kiam ili anoncas sian malsanon al nekonatoj. Kian mienon ili havas!!! mi legis sur la vizaĝoj la teruron, mian enterigon, la timon pri suferoj, adiaŭojn, “ho dio mia, ŝi mortos”, nur ĉar mi havis perukon kaj grizan vizaĝon. Temas nur pri manko de sperto, ĉar ofte, la pli-ol-50-jaruloj demandas “kiel vi fartas?” kaj demandas pri novaĵoj, rakontas pri sia edzino, frato, amiko, pozitive, kaj mi ja petas nenion pli. István, por esprimi sian koleron, rakontadis al ĉiuj ke lia edzino havas kanceron, tiel, senatente, krude, seke. Sed ne utilas ŝoki la homojn. Mi preferis nenion diri, ne rakonti, rezervi tion por poste. Mi ĉiam ŝatis la ideon “se ili scius; kiam ili scios”, kvazaŭ malfruan venĝon plej plezurigan. Mi imagis la reagon kelkajn monatojn poste: “sed ŝi ne mortis? Ŭaŭ!!!” kaj ili admiros min!! Kiel tiu juna staĝantino en mia laborejo, kiu rakontis la kanceron de sia patrino (ia stadio 2, do nenio…); mi diris al ŝi ke ankaŭ mi estas malsana, ŝi demandis ĉu diabeto, ne: metastaza kancero, kaj jen ĝuo: “ho dio mia, mi ne sciis, mi pardonpetas, sed vi bone aspektas”, “he jes mi estas forta”, kia ĝuo, tiu admiro en la okuloj. Estis nekonatino, estis tiom stulte, senmotive. Mi neniam plu refaris tion.

T kiel translokiĝo
Mi ŝanĝis landon tri fojojn. Translokiĝis eĉ pli ofte. Ĉiufoje, estis nova aventuro: ŝangi administraciaĵojn, ĉion malkovri denove, lerni novajn vortaron kaj regularon, aventuri en labirintoj administracia, kultura kaj lingva. Paŝo post paŝo, avanci kaj lerni por esti aŭtonoma kaj ne maltrafi la ŝancojn pri enorda ĉiutageco nek pagi tro pro eraro. La kancero estas iom tia: aventuro de translokiĝo plena de surprizoj, komplika mondo kun granda vortaro al kiu necesas adaptiĝi, paŝo post paŝo, mondo riĉa je veraj kulturaj kaj homaj malkovroj.

V kiel vojo
La vojon al resaniĝo mi ankoraŭ ne trovis, sed mi kredas je nova medikamento atribuota al mi en julio 2013. Ĝi kostas 5000 eŭrojn monate… do certe efika?… La vojon al paco mi trovas. Paco inter konfliktemaj sentoj: mi vivos pli ol 15 jarojn ankoraŭ / mi mortos fruaĝe, pace nun mi vivas kun tiaj sentoj, kaj ĝuas la ĉiutagan vivon…

Fabienne Berthelot

 

Notoj:

metastazo: solidaj kreskaĵoj de tumoroj en histo distanca al la origina tumora loko (difino el Vikipedio, preferinda al tiu en NPIV).

herceptino: esperantigo de Herceptin, komerca varnomo de trastuzumabo, t.e. unuklona antikorpo produktita kontraŭ virusaj kaj bakteriaj infektoj, speciale en mamokanceroj.

paracetamolo: esperantigo de Paracetamol, nekomerca varnomo de dolormildiga medikamento.

dinamika: (fig.) nefiksita, moviĝema, agema, vigla (ReVo).

Dmitrij Bogatov liberigita el hejma aresto

La esperantisto Dmitrij Bogatov, kiu estis arestista en Moskvo en aprilo 2017,  nun estas liberigita el hejma aresto. Tamen plu daŭras la krimesplorado pro liaj suspektataj “alvokoj al terorismo”.


Dmitrij Bogatov en la juĝejo. Foto: Polina Nemirovskaja

Dmitrij Bogatov estis arestita en Moskvo komence de aprilo pro suspekto pri alvokoj al publika malordo lige kun manifestacio, kiu okazis en la centro de Moskvo la 2-an de aprilo. Dmitrij Bogatov estas membro de la Moskva Esperanto-Asocio MASI.

Laŭ akuzo li sub la kaŝnomo “Ajrat Baŝirov” en la reto instigis manifestaciantojn porti al la Ruĝa Placo “ĉifonojn, botelojn, benzinon, terebinton kaj ŝaŭmplaston”.

Laŭ lia advokato la alvokoj estis publikigitaj el pli ol cent malsamaj IP-adresoj, el kiuj nur unu estas tiu de la loĝejo de la akuzato. Aldone la publikigoj sub tiu nomo daŭris ankaŭ post la aresto de Dmitrij Bogatov.

Bogatov havis en sia hejma servilo elirnodon de la sistemo Tor, kiu permesas anoniman aliron al la reto, kaj tra tiu nodo pasis la mesaĝoj de ”Ajrat Baŝirov”. Dum la krimesplorado, kiu komenciĝis en aprilo 2017, la krimteknikistoj provis trovi en la konfiskitaj komputiloj, aliaj aparatoj aŭ memoriloj de Bogatov pruvon pri tio, ke li mem sendis la malpermesitajn mesaĝojn.

La 24-an de januaro tamen iĝis konate, ke la teknikistoj ne trovis ajnan indikon pri tio, ke li persone kulpus pri la mesaĝoj, nek entute ajnajn kontraŭleĝajn materialojn. La informon ricevis la novaĵagentejo TASS de anonima fonto proksima al la krimesplorado, kaj ĝin konfirmis al Medizona la advokato de Dmitrij Bogatov.

En aprilo la prokuroro argumentis, ke Bogatov devas resti en la arestejo ĝis la fino de la jura proceso, ĉar li havas bonajn komputadajn kapablojn kaj tial povas detrui pruvojn pri krimo, se li ne estos malliberigita. Aldone oni atentigis, ke Bogatov havas validan pasporton kaj vizon kaj planis veturi al Esperanto-aranĝo en Italio.

Dmitrij Bogatov efektive restis en la esplorarestejo ĝis julio. Tiam li pro sanproblemoj estis kondiĉe liberigita el la arestejo kaj anstataŭe restis arestita en sia hejmo. La hejma aresto estis poste longigita ĝis la fino de januaro 2018. Dum la hejma aresto li ne rajtis forlasi sian loĝejon sen la permeso de la krimesploristo, nek uzi komunikilojn, inkluzive interreton.

La krimesploristoj nun ne petis novan longigon de la hejma aresto, laŭ la fontoj de TASS “ĉar mankis kialo por tio”, kaj sekve ekde la 31-a de januaro Dmitrij Bogatov jam estas libera eliri kaj uzi la reton kiel li volas. La krimesplorado tamen plu daŭras, kaj Bogatov restas suspektata pri “alvokoj al terorismo”.