Category Archives: Libera Folio

Sendependa movada bulteno

Posedanto de esperanto.com: Ĉiu movado suferas pro egooj kaj manko de kunlaboremo

Posedanto de la domajnoj esperanto.com, esperanto.info kaj esperanto.tw, en Germanio loĝanta usonano Steve Cobb rakontis en intervjuo al kunredaktoro de Libera Folio, Grigorij Arosev, kiel li sukcesis akiri la domajnojn, pri sia sperto rilate pluvendon, administradon kaj distribuadon de la funkcioj de la retejoj. “Ni esperantistoj ne sukcesas allogi neesperantistojn pro nia alia, nepraktika pensmaniero”, – diras Cobb.


Steve Cobb (foto el lia arkivo)

Libera Folio: Kara Steve, kiu vi estas en la Esperanto-movado? Kiel vi priskribas vin mem?

Steve Cobb: – Mi estas kaliforniano, sed post la universitato mi loĝis kaj laboris ĉefe en la eksa Sovetunio kaj en Germanio, kie mi estas nun. Mi esperantistiĝis en 1987 dum mi laboris somere en Finlando. En librovendejo en Helsinki mi rimarkis serion da bluaj lernolibroj Teach Yourself, kaj inter la lingvoj estis la svahila kaj Esperanto. Mi pensis, “Swahili – cool! [mojose!]” kaj “Esperanto – what’s that? [kio estas?]” Mi tralegis la libron, enamiĝis en la lingvon kaj tuj fariĝis iĉisto. Dum kvin jaroj mi kredis, ke Esperanto estas nur interesa lingva ludilo. Nur poste mi eksciis pri Esperantio, pri la aranĝoj kaj kulturo, kaj pri planlingvoj ĝenerale.

Mi antaŭenpuŝas Esperanton ĉar ĝi estas eleganta (malgraŭ la difektoj), ne pro iu ajn alia ideologio. Daŭre iritas min, ke mi trovis Esperanton tre hazarde, kaj ke la plejmulto de la homoj neniam aŭdos pri ĝi. Mi miras, ke Esperanto ne pli videblas, kaj ne videblas pli alloge. En la Esperantomovado mi antaŭe faris varbilojn, plej sukcese la unuajn normalajn ŝnurojn por nomŝildoj en aranĝoj. Mi mendis la Esperantan eldonon de la ĉarma libro La Aventuroj de Jonathan Gullible, belege tradukita de Evgenija Amis (antaŭa redaktisto de Kontakto) kaj eldonita de Impeto. Mi posedas la domajnojn esperanto.com, esperanto.info, esperanto.tw, kaj, ĝis antaŭ unu jaro, esperanto.co. Mi longe miris pro la potencialo de la interreto interligi kaj povigi esperantistojn; ŝajne ĝi savis la movadon.

En mia alia vivo mi agas pri homaj rajtoj, nuntempe pri la reformo de balotsistemoj, ĉefe en Usono.

Kio estas la historio pri la aĉetoj de la supremenciitaj “esperanto”-domajnoj? Kiel vi sukcesis aĉeti ilin? Kiel vi volis/volas ilin utiligi?

– Mi aĉetis esperanto.com antaŭ pli ol dek jaroj en septembro 2008, post longaj negocoj kun la tiama posedanto. Li ne estis esperantisto, li ne tre fidis kaj ne tre estimis esperantistojn post jaroj da neseriozaj klopodoj persvadi lin fordoni sian domajnon. Esperanto.info mi akiris antaŭe, mi ne memoras precize. Longe ĝenis min, ke en la ĉefaj domajnoj kun la vortoj “esperanto” mankis bona Esperanta enhavo, kaj en la domajnoj de la ĉefaj Esperantaj retejoj mankis la vorto “esperanto”. Hontinda afero.

Mi havis la ĝeneralan ideon, ke Esperanto.info estu por informo pri la lingvo, esperanto.com estu por komerco, esperanto.net estu socia reto, kaj esperanto.org estu por organizoj. La posedantoj de la aliaj domajnoj ne akordis kun mi, do mi kunlaboris kun [la nuna redaktoro de la UEA-revuo “Esperanto”] Dima Ŝevĉenko por fari la retejojn de esperanto.com kaj esperanto.info. Fakte, mi ne kunlaboris: ĉe esperanto.com Dima faris ĉion, kune kun sia edzino Anna Striganova, kaj ĉe esperanto.info Judith Meyer ankaŭ partoprenis. Mi simple provizis ilin per la domajnoj. Fakte, tio estas mia filozofio por la ĉefaj Esperantaj domajnoj: ili tro gravas por esti okupitaj de nur unu homo aŭ mallarĝa grupo. En mia rolo kiel gardisto, mi provizas per subdomajnoj diversajn grupojn kaj projektojn, se ili havas bonan, kongruan celon. Ekzemple, ĉe learn.esperanto.com Georg Jähnig faris Esperanto-kurson laŭ la Zagreba metodo.

Tamen viaj ideoj ne plene realiĝis (aŭ tute ne). Kial? Ĉu vi sentas ankaŭ vian respondecon pri tio?

– Mi havis multe da ideoj – ili ne povis ĉiuj realiĝi plene. Sed la ĉefaj jes, almenaŭ por kelkaj jaroj. Surbaze de la populara enhav-mastruma sistemo (EMS) Drupal 6, tradukita en Esperanton, Dima Ŝevĉenko kreis ĉe esperanto.com la la socian reton “Nia Komunumo” – nur kun la helpo de Anna Striganova kaj eble 3 000 eŭroj de mi. La servilo kostis eble 1000 eŭrojn jare – malmulte por organizo, sed multege el la poŝo de paro da junaj rusoj.

La retejo funkciis pli ol 8 jarojn – de 2010 ĝis 2018, kaj ĉe la fino havis ĉ. 5000 uzantojn. Ĝi estis sufiĉe aktiva: ĉiutage aŭ preskaŭ aperis novaj blogaĵoj. Laŭ kutimaj normoj, esperanto.com sukcesis, sed povas diri nur Ŝevĉenko, ĉar li enmetis la fortostreĉon. Sed ke ĝi fine ne estis plu tenebla, tio estas malsukceso. Kion faras aliaj kun siaj rimedoj, tio estas ilia afero, sed jes, mi respondecas pri la miaj.

Ĉiuj havas siajn celojn, kaj kialojn. Kiel mi diris, mi antaŭenpuŝas Esperanton ĉar ĝi belas, sed mi devas agnoski duan kialon: instigas min, ke Esperanto ofte estas mokata. Mi ne menciu Esperanton en la laborejo. Kiam mi diras, ke mi parolas Esperanton, oni malofte reagas pozitive. Ni ĉiuj konas la tipajn reagojn, kaj ni ĉiuj havas niajn kutimajn respondojn. Pli facilus trakti tian mokadon se ni povus ne argumenti, sed montri. Mia plej efika respondo estas ludi Esperantan muzikon, sed tio ne ĉiam eblas. Bonus havi pli da altkvalitaj libroj por montri, sed pro la prezoj de libroservoj mi miras ke iu aĉetas ion ajn. Mi malfacile kredas, ke la prezoj maksimumigas profiton, sed ili certe ne maksimumigas distribuadon.

Do, pro tiuj du kialoj mi havis triopon da celoj:
– antaŭenpuŝi Esperanton, pri kiu malmultaj eĉ aŭdis,
– plialtigi la publikan aspekton de Esperanto, ke ĝi estu estiminda,
– fari komunajn rimedojn por faciligi la kreadon de bonaj retejoj.


Aspekto de la ĉefpaĝo de uea.org (stato je la 11.02.2019)

Por atingi la celojn mi havis unu solvon: modernan retejon kun la vorto “esperanto” en la domajno, kies teknologio kaj teamo povus subteni aliajn retejojn. La unua paŝo estis la domajno. Fakte, mi negocis por esperanto.com, atendante ke ĝin aĉetos UEA. La posedanto finfine konsentis pri prezo de 7000 usonaj dolaroj plus tri postuloj (ekzemple retpoŝtadreso), tio estas nekredeble favoraj kondiĉoj. Sed UEA ne interesiĝis. Ili diris, ke la prezo tro altas (malgraŭ mia oferto de 2000 dolaroj), ke ili jam havas domajnon, kaj ke ili ne povas garantii plenumi la postulojn. Mi miregis. Ni esperantistoj ne sukcesas allogi neesperantistojn pro nia alia, nepraktika pensmaniero.

Bone, mi mem aĉetis la domajnon, kontraŭ 11 000 dolaroj. La dua paŝo estis la teknologio. Moderna retejo ofte baziĝas sur EMS. Ĝangalo.com, ekzemple, estis konstruita sur la EMS XOOPS. [La posedinto de Ĝangalo] Flavio Rebelo ŝanĝis ĝin multe, kaj nomis la rezulton “E-XOOPS”. Kiam vi faras aŭ ŝanĝas softvaron, vi akceptas la respondecon subteni ĝin. E-XOOPS finfine mortis, kaj Ĝangalo malaperis. Io simila okazis kun la originala Amikumu (la antaŭa socia reto, ne la nuna aplikaĵo). Kelkaj aliaj memfaritaj retejoj, financitaj de ESF, rimarkinde lernu.net, vivas jam longe, sed kun enormaj buĝetoj. Mi volis eviti tiajn kompatindajn sortojn kaj altajn kostojn per elektado kaj tradukado de populara EMS. Estus bone, se la teknika Esperanto-komunumo konsentus pri normo, sed tio ne okazis. Estis tro da opinioj (ĉiu programisto preferas siajn konatajn ilojn), kaj tro da konfliktaj egooj kaj celoj. E@I estus la ĝusta organizo por kunordigi la normojn, sed ili junis, kaj fantaziis produkti la memfaritan EMS de Lernu. Do mi elektis la popularan kaj respektatan EMS Drupal. Por traduki ĝin mi dungis Chuck Smith, kiu faris tion bonege.

La tria paŝo estis konstruado de la retejo. Eĉ surbaze de EMS la laboro estis enorma, kaj Dima Ŝevĉenko ne estas programisto. Vere mirinde, ke li kaj Anna Striganova tion faris duope. La lasta paŝo estis allogi teamon por subteni kaj kreskigi la retejon, kaj ĉi tie, kompreneble, aperis problemoj. Nek Ŝevĉenko nek precipe mi bone kontaktumas aŭ konstruas teamojn. Ni ne sukcesis allogi pli da kunlaborantoj por konstrui pli ĉe la retejo, nek monigi la retejon kaj dungi helpon. Estas nereale atendi, ke granda softvara programo funkcios eterne surbaze de individua heroado. Drupal 7 aperis, kaj Drupal 8 – Drupal 6 ne plu estis subtenata. Ĝisdatigi la retejon postulus enorman forton, kaj Dima Ŝevĉenko jam havas aliajn interesojn kaj respondecojn.

Okazis la atendita fino: Drupalgeddon, serioza truo en la sekureco de Drupal. Ni devis aŭ ĝisdatigi ĝin aŭ malŝalti la retejon, kaj ni elektis la duan. Tiaj truoj ekzistas en ĉiu softvaro, kaj finfine hakistoj malkovras kaj ekspluatas ilin. Drupal fakte estas bone preta, kun sia sekureca teamo, sed ankaŭ la subtenistoj de retejoj devas esti pretaj; al ni ne sufiĉis la rimedoj.

Esperanto.com montris, ke granda socia reto povas esti farita malmultekoste kun malmulte da hompovo. Krome ĝi montris, ke retejo bezonas teamon, ĉu volontulan ĉu pagatan. Ni fakte havis malgrandan grupon da drupalistoj, ekzemple Joan Català , kiu faris surbaze de Drupal la retejojn Pasporta Servo (jam antaŭa versio) kaj Klaku, sed iliaj retejoj havis similajn sortojn. Esperanto.de ankoraŭ uzas Drupal. Mi ne plu sekvas tiujn aferojn, sed laŭ mia scio la Esperanta komunumo neniam interkonsentis pri komunaj iloj kaj rimedoj. Probable tio jam ne eblas, ĉar teknologioj kaj iloj multobliĝas.

Nun “esperanto”-retejoj funkcias nur ĉe la domajno “.net”. La ceteraj ‒ .info, .com kaj .org fakte estas malaperintaj. Ĉu tio ne estas en si mem diagnozo por la movado?

– Bonaj Esperanto-domajnoj gravas, sed pli gravas bonaj Esperantaj retejoj. Ili ekzistas (ekz. la landaj retejoj esperanto.co kaj esperanto.de), sed ĉu ili sufiĉas? Eble iu faru ĉiujaran premion kiel la Webbys. Taksi Esperanto-retejojn laŭ kriterioj (ekz. graveco, funkciado, uzebleco, beleco, kreemo), en diversaj kategorioj (ekz. landaj organizoj, komunikado, komerco, arto). Ke la komuna kalendaro de Esperantaj eventoj daŭre restas statika paĝo profunde kaŝita sub la demajno eventoj.hu… Mi miras. Certe restas ebloj por plibonigi la virtualan Esperantion.


Aspekto de la ĉefpaĝo de esperanto.info (stato je la 11.02.2019)

Pri la ĉefaj domajnoj, jes, malĝoja afero. Esperanto.net ŝajnas esti nur kelkaj belaj paĝoj, ke estu iu memorebla domajno por disdoni bazan varbmaterialon al neesperantistoj en ilia lingvo. Tio estas bezonata, sed ne tre impona. Esperanto.net estas administrata de UEA, kiu verŝajne havas rimedojn. Esperanto.com estis tre ambicia – vi povas kompari ĝian amplekson nur kun Lernu kaj Ĝangalo, sed ĝi ne plu funkcias, kaj ne estas planoj por ekfunkciigi ĝin aŭ Esperanto.info… Malbone. Sed memoru: ĝis mi aĉetis la domajnojn, ili apartenis ne al samideanoj. Pri Esperanto.org mi ne scias, kion pensas nun Trio, mia samlandano el Kalifornio. Mi priparolis la temon kun li antaŭ pli ol jardeko, sed ne trovis komunan lingvon.

Verŝajne estas diagnozo iom pri la movado, iom pri ties posedantoj. Ĉiu movado suferas pro egooj kaj manko de kunlaboremo. Ĉi tie estas iom da ironio, ĉar Esperanto.com celis krei socian reton por povigi kontakton kaj kunlaboradon.

Ŝajnas, ke retejoj iom post iom (laŭ mi eble eĉ “fulmrapide”) perdas sian gravecon – nun pli kaj pli signifan rolon ludas la poŝtelefonaj aplikaĵoj. Ĉu la movado povas ion proponi ĉi-rilate?

– La aplikaĵoj multobliĝas kaj kreskas, sed ĉu la retejoj gravecon perdas? La multe kreskinta valoro de la domajnoj sugestas alian respondon. Kiom da aplikaĵoj vi vere uzas? Ŝajnas al mi, ke mi uzas dekoble pli da retejoj ol aplikaĵoj. Foje mi uzas ambaŭ versiojn de unu fonto de informo, kiel Facebook.

Kiajn aplikaĵojn kaj retejojn bezonas la movado? En kiuj kazoj estu retejo, aplikaĵo, aŭ ambaŭ? En kiuj kazoj estu aparta Esperanto-versio? Certe por kelkaj funkcioj (ekz. mesaĝiloj) ni uzos aplikaĵojn, kaj ĝeneralajn. Mi interesiĝus ekscii per demandaro kio, laŭ la movado, mankas, kaj kion ni bezonos en la estonteco.

Mi loĝas en Berlino, kie samideanoj kreas eventojn en Facebook, sed esperanto.de, esperanto.berlin, kaj esperanto.land ĉiuj viglas. Mi ofte uzas Meetup.com (kaj ĝian aplikaĵon), sed ne por Esperanto. Mi volus aŭdi la sperton de aliaj. Ĉu ni ĉiuj uzu nur Facebook, aŭ ĉu restos loko por apartaj sociaj retoj por landoj (ekz. VK en Rusio), organizoj (ekz. InterNations por eksterlandanoj), aŭ roloj (ekz. LinkedIn por laboro)? Laŭ mi, la estonteco estas pli ol la FB-aplikaĵo. Almenaŭ tiel esperas.

Intervjuis Grigorij Arosev

La komitato de TEJO eksigis estraranon

La komitato de TEJO ricevis la financan raporton, kiun ĝi atendis 11 monatojn. Krome, ĝi decidis pri eksigo de unu el la estraranoj, blokis dungon de Roy McCoy kaj akceptis novajn politikajn poziciojn. Rogier Huurman raportas pri la diskutoj kaj decidoj el Hirschluch (Germanio), kie la komitato kunvenis de la 29-a ĝis la 31-a de decembro kadre de la 10-a Junulara E-Semajno.


Arturo Crespo. (Foto: tejo.org)

La komitato decidis pri eksigo de Arturo Crespo. La estrarano pri merkatiko kaptis la atenton de la komitato dum la unua sesio, kiam li ne volis klarigi la planatan uzon de 2000 eŭroj en la buĝeto por “Reta varbadego kaj aliaj decidotaj amasvarbadaj agadoj”. En tiu kaj la dua sesioj evidentiĝis ankaŭ lia malalta lingvonivelo (post kvar monatoj en la TEJO-estraro) kaj li konfesis, ke li ne legas ĉiujn mesaĝojn de aliaj estraranoj. Pro tio malgranda grupo de komitatanoj persone parolis kun Crespo por proponi, ke li demisiu kaj daŭrigu la laboron kiel komisiito pri merkatiko anstataŭ kiel estrarano. Ĉar li ne demisiis, je la fino de la tria sesio, post kelkaj provoj prokrasti la voĉdonon aŭ malebligi ĝin, tamen okazis sekreta voĉdono pri eksigo de Arturo Crespo el la estraro de TEJO. La komitato akceptis tiun proponon kun 11 voĉoj por, 6 kontraŭ, 4 sindetenoj kaj 1 nevalida voĉo. Poste la komitato voĉdonis sen kontraŭoj por nomumi Crespon kiel komisiiton pri merkatiko. TEJO serĉos novan estraranon ĝis la fino de januaro 2019.

La kasisto Bui Hai Mung (Feliĉa) prezentis kun 11-monata malfruo la mankantan parton de la financa raporto 2017. La bilanco ne povis esti kreita antaŭe, ĉar TEJO ne povas mem aliri siajn kontojn ĉe la nederlanda banko ING, kvankam la regularo pri kunlaboro inter UEA kaj TEJO postulas tion. Interalie pro tio TEJO malfermis proprajn kontojn ĉe alia banko, Bunq, kaj planas movi sian kapitalon tien. Ĝi baldaŭ malfermos konton ankaŭ ĉe TransferWise por faciligi ekstereŭropajn pagojn.


La komitato de TEJO kunvenas en la 10-a Junulara E-Semajno. (Foto: Facebook-paĝo de TEJO)

La prezentita buĝeto por 2019 antaŭvidas ekzakte nulan rezulton. Tio eblas pro malaltigo de la poŝmono por volontuloj kaj antaŭvidata pozitiva rezulto de la 75-a IJK en Slovakio. Ĝi estis akceptita sen amendoj. Ankaŭ la ĝisdatigo de la realigplano estis akceptita, sed kun kelkaj aldonoj. En la originala versio mankis KODEJO, la ĉiujara enketo por landaj sekcioj, kaj aktivaĵoj por subteni malfortajn landajn sekciojn. Aldoniĝis ankaŭ organizado de voĉdono por komitatano C, kiu reprezentu en la komitato la novan membrokategorion, Junajn Amikojn de Esperanto. Okazis voĉdono pri la dungo de Roy McCoy por malalta kvanto da horoj, sed la komitato ne akceptis ĝin.

En la dua sesio la komitato pasigis multan tempon diskutante ŝanĝojn en siaj reglamentoj. Finfine la plejparto de la proponoj estis movita al laborgrupoj por pli ellabori ilin antaŭ poste okazonta reta voĉdono. Akceptiĝis nur kelkaj lingvaj kaj malgrandaj proceduraj ŝanĝoj. Estis proponitaj tri dokumentoj kun politikaj pozicioj de TEJO, el kiuj du estis akceptitaj sen longa diskuto: pri TEJO kaj religio, kaj pri TEJO kaj demokratio. La dokumento pri eŭropa identeco kaj estonteco de EU ricevis pli da kontraŭaj ol poraj voĉoj. Diversaj komitatanoj asertas, ke la proponitaj en ĝi pozicioj (ekzemple favora pozicio pri plilarĝiĝo de EU) ne kongruas kun la neŭtraleco de TEJO kaj povus forpeli aktivulojn aŭ membrojn.

Fine la TEJO-volontulo Mia Nordentoft prezentis novan sistemon nomatan Centra Reto por kundividi dokumentojn kaj informojn inter la TEJO-aktivuloj. Ĝi servos por kolekti kaj dissendi komitatajn cirkulerojn, kontaktinformojn pri aktivuloj kaj organoj, kaj estonte ankaŭ por arĥivi ĉiujn oficialajn dokumentojn de TEJO, kaj fine kiel voĉdonsistemo. Ĝia enhavo estos legebla publike, kaj al ĝi povos kontribui estraranoj, komitatanoj, komisiitoj kaj aliaj aktivuloj de TEJO.

Rogier Huurman

Kalle Kniivilä forsendita el Ruslando


Kalle Kniivilä en Sankt-Peterburgo. Foto: Aleksandr Dimnikov.

Laŭ pluraj retaj kaj gazetaj informoj, la konata sveda ĵurnalisto kaj esperantisto Kalle Kniivilä, eksredaktoro de “Libera Folio”, kiu fine de oktobro ekoficis kiel gazetara konsilisto en la ambasado de Svedio en Moskvo, estas forsendita el Rusio. Oficiale la sveda diplomata servo konfirmas nur ke unu sveda diplomato estas forsendita el la moskva ambasado, sed ne konfirmas, pri kiu persono konkrete temas.

El la publikaj fontoj sekvas ke ne temas pri iuj misagoj de Kniivilä mem en sia posteno. La forsendo estas respondo al la decido de Svedio ne doni vizojn al du rusiaj diplomatoj, kiuj laŭ gazetaro estis suspektitaj pri ligo kun sekretservoj de Rusio. La decido forsendi gazetaran konsiliston povas montri tion ke la persono ne estis kariera diplomato, sed persono aparte dungita por tiu posteno. Kalle Kniivilä antaŭe laboris kiel ĵurnalisto ĉe sveda taggazeto Sydsvenskan, krome li verkis en la sveda, finna kaj Esperanto kvar librojn pri Rusio. Li apartenas al personoj, kiuj plej bone konas Rusion en Svedio.

Pro sia diplomata posteno Kalle Kniivilä devis portempe rezigni pri ĵurnalista laboro, interalie redaktado de Libera Folio. La redakcio de Libera Folio kontaktis Kniivilä-n, sed li povis nek komenti, nek konfirmi, nek malkonfirmi la novaĵon.


Foto el Facebook-paĝo de Kalle Kniivilä.

Kalle Kniivilä forsendita el Rusio


Kalle Kniivilä en Sankt-Peterburgo. Foto: Aleksandr Dimnikov.

Laŭ pluraj retaj kaj gazetaj informoj, la konata sveda ĵurnalisto kaj esperantisto Kalle Kniivilä, eksredaktoro de “Libera Folio”, kiu fine de oktobro ekoficis kiel gazetara konsilisto en la ambasado de Svedio en Moskvo, estas forsendita el Rusio. Oficiale la sveda diplomata servo konfirmas nur ke unu sveda diplomato estas forsendita el la moskva ambasado, sed ne konfirmas, pri kiu persono konkrete temas.

El la publikaj fontoj sekvas ke ne temas pri iuj misagoj de Kniivilä mem en sia posteno. La forsendo estas respondo al la decido de Svedio ne doni vizojn al du rusiaj diplomatoj, kiuj laŭ la gazetaro estis suspektitaj pri ligo kun la sekretaj servoj de Rusio. La decido forsendi gazetaran konsiliston povas montri tion ke la persono ne estis kariera diplomato, sed persono aparte dungita por tiu posteno. Kalle Kniivilä antaŭe laboris kiel ĵurnalisto ĉe la sveda taggazeto Sydsvenskan, krome li verkis en la sveda, finna kaj Esperanto kvar librojn pri Rusio kaj rusoj. Li apartenas al la personoj, kiuj plej bone konas Rusion en Svedio.

Pro sia diplomata posteno Kalle Kniivilä devis portempe rezigni pri ĵurnalista laboro, interalie pri la redaktado de Libera Folio. La redakcio de Libera Folio kontaktis Kniivilä-n, sed li povis nek komenti, nek konfirmi nek malkonfirmi la novaĵon.


Foto el Facebook-paĝo de Kalle Kniivilä.

Kien malaperis la Unua Libro?

Kion necesas fari por denove inspiri multajn homojn lerni Esperanton, demandas Jolanta van Holstein. En 1887 ne ekzistis interreto, tamen la ideo sukcese disvastiĝadis. Ĉu venis tempo reeldoni kaj traduki en ĉiujn naciajn lingvojn la Unuan Libron?

Antaŭ 131 jaroj, en 1887, kiam Ludoviko Zamenhof eldonis sian Unuan Libron kun la ideo pri Internacia Lingvo, ne ekzistis interreto, ne ekzistis apoj kiel Duolingo, programoj por lerni la lingvon… nek io ajn komparebla kun la nuntempaj teknikaĵoj, kiu faciligus la disvastigon de la lingvoprojekto de Zamenhof.

Tamen la ideo disvastiĝadis tra la tuta mondo… Zamenhof sendis per simpla, tradicia poŝto la libron al diversaj homoj por ke ili legu ĝin, pripensu la aferon kaj subtenu lin por realigi lian revon. La libro enhavis i. a. klarigojn de la aŭtoro pri lia ideo kaj pri la lingvo mem, la 16 regulojn de la lingvo, kelkajn tradukojn en tiu Lingvo Internacia, simple por montri ke ĝi funkcias, ke oni povas esprimi ĉion en ĝi kaj traduki al ĝi ĉiujn verkojn. Kaj la libro enhavis ankaŭ kuponojn, kiun li petis resendi al li kiel deklaron ke oni volas lerni la lingvon, kaj ke oni lernos ĝin, se 10 milionoj da homoj deklaros la samon. Kaj jen: la homoj legis la libron kaj reagis.

La unua kiu kontaktis L. Zamenhof estis Antoni Grabowski. Jam en la jaro 1887 Grabowski aĉetis kaj trastudis la freŝe aperintan libreton “Dr-o Esperanto. Internacia Lingvo. Antaŭparolo kaj plena lernolibro”, en kiu L. L. Zamenhof prezentis sian lingvoprojekton. Forte impresita de ties travidebla strukturo kaj surprize rapide akirebla esprimkapablo, Grabowski vojaĝis al Varsovio kaj vizitis Zamenhof; en tiu tago okazis inter ili la unua buŝa dialogo en Esperanto. Poste Grabowski per siaj tradukoj tre grave influis la evoluon de la Esperanta literatura lingvo. La elpoligo de la epopeo „Sinjoro Tadeo” de Adam Mickiewicz fare de Grabowski apartenas al la plej brilaj tradukoj al Esperanto, iam ajn aperintaj.

Nuntempe ekzistas multege da kursoj, lernolibroj, lerniloj kaj apoj por alproprigi Esperanton. Sed kie estas tiuj esperantistoj kiuj ellernas Esperanton bone?.. Kiuj faras tion je la nivelo de la unuaj esperantistoj? Kial oni forgesis la Unuan Libron? Mi volontege lanĉus la ideon eldoni la Unuan Libron en ĉiuj lingvoj, ĉar la Unua Libro, enhavanta la klarigojn de Zamenhof, liajn emocian peton kaj instigon atenti lian verkon, kaj ankaŭ la bazajn principojn, estas la plej bona lernolibro de Esperanto iam ajn eldonita.

En la Unua Libro mi trovis ne nur respondojn al la demando “kial lerni Esperanton”, sed mi trovas en ĝi ankaŭ inspiriĝon por mia Esperanto-agado. Zamenhof metis en la Unuan Libron ne nur raciajn klarigojn pri sia lingvo internacia, sed ankaŭ ĉiujn siajn emociojn, kiuj profunde tuŝas min ĉiufoje denove kiam mi relegas la libron. La Unua Libro enhavas ĉiujn argumentojn kaj pledojn por Esperanto. Mi opinias, ke oni ne bezonas elpensi kaj presi novajn varbilojn, sufiĉus traduki al naciaj lingvoj la Unuan Libron kaj disdoni ĝin. Ĝi estas la plej bona kaj la plej alparoliga varbilo por Esperanto kiun mi konas. Zamenhof montris per ĝi sian genion. En 1887 li aplikis merkatadon de sia verko sur la nivelo de la 21-a jarcento. Sur la unua paĝo de la libro videblas la frazo: “Por ke lingvo estu tutmonda, ne sufiĉas nomi ĝin tia.” Zamenhof humile kaj modeste petas atenton kaj aktivan helpon de la tuta homaro por sia verko, kiu kostis al li multe da tempo kaj sano. La celo estas do tutmondigi la lingvon. Tio estas la tasko de la Esperanto-movado kaj de ĉiu esperantisto.

Jolanta van Holstein

Muzikumejo en danĝero

Kaj ne nur Muzikumejo!

Estas en danĝero ankaŭ aliaj interesaj aĵoj kiuj enhavas tradukitajn enhavojn, kiel tiujn de la fama e-kantisto Cristina Casella, kelkajn kantojn de Alejandro Cossavella aŭ de Jomka, inter aliaj.

Post la lastaj novaĵoj, rilate al la novaj eŭropuniaj leĝoj pri kopirajto en interreto, eble kelkaj projektoj povas esti en danĝero.

La respondeculoj de la retejoj (ne nur youtube, facebook… sed ankaŭ la posedanto de eta blogo aŭ retejo) devas kontroli kaj respondecos pri ajna kopirajtaĵo alŝutita de simpla homo aŭ malgranda organizo.

Oni supozas ke, simile al la nuna situacio, estos esceptoj (por malgrandaj pecoj, por instruaj celoj…), sed iel ajn, se la aŭtomata algoritmo detektas malobservon de kopirajtaĵo, defaŭlte ĝi malpermesos la publikan videblon de tiu verko, kaj kaze ke estos konflikto, sendube tio estos kompare pli malmultekosta por grandaj internaciaj entreprenoj ol por individuaj alŝutantoj.

Pli da informo (Bedaŭrinde ne en esperanto).

Pablo Busto

Nobelo aŭ stultaĵo?


Ĉu kandidatigi por literatura Nobelpremio E-lingvan verkiston aŭ ne kandidatigi? Tio estas la demando.

Debatoj pri kandidatigo de iu esperantlingva verkisto por la literatura Nobel-premio de tempo al tempo plivigliĝas, sed preskaŭ tuj ree ĉesas. Carlo Minnaja atentigas, ke UEA apenaŭ kredas je sukceso de simila kandidatigo. “Mi persone opinias, ke estas pli bone apogi kandidaton proponitan de tiuj, kiuj ion faras, ol fari nenion entute”, – skribas Minnaja por LF.

En La Ondo de Esperanto aperis intervjuo kun Sten Johansson pri la esperanta literaturo, konekse al la mencio pri Nobel-premio. Lia respondo esencas tiel: “kandidatigi esperanto-verkistojn al Nobel-premio estas stultaĵo”.

Ni startu de baza demando: ĉu la esperanta popolo strebu al rekono de nia lingvo kiel arta esprimilo tra la Nobel-premio pri literaturo, samkiel ĝi ja strebis al la rekono de ĝiaj atingoj en la kampo de intelektaj interŝangoj tra la agnosko de Unesko? Se la respondo estas nea, ĉar la Nobel-premio ne estas fidinda kiel akreditanto de literaturaj valoroj, jen finita afero. Se la respondo estas nea, ĉar la esperantistoj ĝenerale opinias, ke la verkado en esperanto ne estas sufiĉe altnivela, tio stimulas komenton. Johansson pluas dirante, ke estas jam sufiĉe mirinde, ke ekzistas esperantlingva literaturo. Nu, la lingvo ekzistas jam dum kvin generacioj: ke tiom da uloj sukcesis produkti literaturon, estas ordinare, estus ja miriga la malo.

Dum tro bombastis la fiero de Auld, ke la nivelo de nia literaturo estas samnivela kun tiu de “la” (kiuj?) etnaj lingvoj, tamen estas nekontesteble, ke ekzistas unuopaj juveloj, kaj ke ekzistas verkistoj, kiuj, malgraŭ la asfiksia kaj fakte sentantiema merkato, digne tenus sian lokon apud jamaj Nobel-laŭreatoj. Tial primeditiga estas la pozicio esprimita de pluraj lingvo-centroj ene de la internacia, pli ol centlingva, PEN: la Nobel-komitato ne sufiĉe atentas la minoritatajn kaj diasporajn lingvojn. Fakte la diktatoreco de malmultaj “grandaj” (fakte nur eŭropaj) lingvoj, kiuj havigas trikvaronan plimulton de la ĝisnunaj pli ol 110 premiitoj, estas diskriminacia, kiel cetere ĝi estas diskriminacia kontraŭ la ĉina, kiu ĝis nun ricevis nur du Nobelojn.

Antaŭ pluraj jardekoj la posedanto de eldonejo, kiu nun estas la plej altprocenta distribuanto de libroj en Italio, verdiktis “Ne eblas esti granda poeto bulgara”. Per tiu diro li celis, paradokse, ke se ne estas sufiĉa aĉetanta publiko, la koncepto mem de “granda poeto” krizas, kaj tio evidente dependas de la disvastigiteco de la lingvo. Akcepteble, laŭ ekonomia vidpunkto. Sed la juĝkriterio por literatura premio devus esti alia: kiom profundaj estas la emocioj kiujn verkisto vekas en la unuopa leganto, senkonekse kun la nombro de la aliaj unuopaj legantoj? Ja, emocioj varias laŭ la leganto kaj laŭ la tempoj; kiu ne spertis la katastrofon de la unua mondmilito, povas indiferenti ĉe la romanoj de Baghy, kiu nur en lernejaj tekstoj legis, ke okazis peza kolonia subpremo, povas seninterese gapi ĉe la romanoj de Steele, kiu ne havas tuthomaran perspektivon povas rigardi kiel kuriozaĵon la eposojn de de Kock aŭ de Montagut. Kiu ilin ne legis, ĉar ili apenaŭ eliris el la esperantlingva kokono, ne estas en la kondiĉo juĝi.

Tial estas esence traduki ne ja al esperanto, sed el ĝi; ni bezonas konvinki la mondon ne pri tio, ke en esperanto oni povas diri ĉion, sed ke oni povas diri ion kulture valoran, kiel proklamas la plu aktuala deklaracio de Raŭmo de antaŭ jam preskaŭ kvardek jaroj. Se ni kredas, ke esperanto ne estas nura “mensogo sorĉe brila”, sed ja portanto de kulturaj kaj artaj valoroj, tial la aspiro al agnosko tra Nobel-premio estas tute legitima. Mi mem estas juĝanto en tutnacia itala konkurso en kiu mi devas legi pli ol cent librojn jare, do iujn ĝeneralajn parametrojn pri literatura valoro kaj juĝkapablon mi ja posedas.

Kiun ni kandidatigu? Inter la movadanoj estas amaso da unuopaj personoj kaj institucioj kvalifikitaj por prezenti kandidatojn, sed neniu moviĝas tiucele. La esperanta PEN-centro, ekzistanta de 1991, kiu regule havas dumonatan revuon, jarkunvenojn, estrarelektojn kaj partoprenas en la internaciaj PEN-kongresoj, havas du-ŝtupan elektometodon, kiu kondukis, post la morto de Boulton, al la kandidatigo de Silfer, cetere populara en la internacia PEN. La prezidanto de la Akademio Literatura de Esperanto (ALE), fondita en 2008, deklaris, ke li ĉiujare konfirmas kandidatigon de Ragnarsson (parenteze dirite: la ALE-membrolisto registras, kvazaŭ vivantojn, ses jam forpasintojn, do ĝisdateco verŝajne problemas).

UEA startigas neniun kampanjon tiucelan, malgraŭ ke la Belartaj Konkursoj pintas ĉe la kongresoj; evidente ĝi ne kredas sufiĉe je agnosko de la literaturaj valoroj de esperanto tra la Nobel-premio, alie ĝi nomumus komisionon, kiu zorgu pri kandidatigo per esplorado de bibliografioj, enketo, kolekto de proponoj, kribro, diskutado, fina decido kaj redakto de vivpriskribo. Tial mi persone opinias, ke estas pli bone apogi kandidaton proponitan de tiuj, kiuj ion faras, ol fari nenion entute. Ja la nura kandidatigo, eventuale eĉ pli ol unu, kio montrus vivantecon de nia literaturo, sendube estas minimume vitrino kaj signo, ke ni kredas (kaj fieras) pri ĝi; kial rezigni aŭ eĉ defetisme desuprece (kaj supraĵece) deklari ĝin stultaĵo?

Carlo Minnaja

Kial mi partoprenos UK-ojn?

Ĉu vi havas ŝatatan bildon? Tian, al kiu rigardante vi ĉiam sentas vin viva, kiu donas al vi sian humoron? Certe jes, ankaŭ mi havas tian bildon. Kaj mi havas ankaŭ unu Esperanto-renkontiĝon, kiu por ĉiam restos por mi unika, kiu ĉiam montris al mi ke mi estas viva kaj donis al mi sian neripeteblan etoson. Sed ĉu vi vizitas bildgaleriojn? Certe kelkaj fieruloj respondos al mi per frida “neniam”.

Sed kien vi, miaj fieruloj, venigos vian eksterlandan amikon por veki en li admiron pri la kulturo de via lando? Kien vi iros, kiam vi ekvolos propraokule vidi, kiel vivis kaj revis via popolo antaŭ cento da jaroj, kion pentris homoj, kiam ie militis via avo, kaj kiel, kiam via panjo unue, ruĝiĝante kisis amatan knabon? Kien vi iros por vidi, kiel homoj revas kaj pentras nun, almenaŭ por iomete miri pri tiu stranga moderna arto, kiu ĉiam paŝas pli rapide ol la reala vivo?

Bildgalerio estas ja tempmaŝino kaj teleportilo, kiu montras pasintecon kaj estontecon en plena riĉeco de ĝenroj, de bildoj realismaj ĝis la plej misteraj ludoj de menso kaj fantazio. Via amata bildo ĉi tie ne helpos al vi, vi bezonas galerion. Tia galerio ĉiam estis por mi Universala Kongreso – tro solene maljuna parte, mezepokece patosa kaj simboloplena parte, parte moderneca, same malfacile komprenebla, kiel moderna arto.

Mi foje renkontas homojn, kiuj subite ekstarante en koridoro de bildgalerio patose mansvingas, kaj postulas, ke oni forprenu el la haloj ĉion malplaĉan, ke oni lasu nur la bonajn bildojn, kiuj kongruas unu kun la alia, ke oni faru lumon kaj muzikon, ke estu etoso anstataŭ bunta bruo! Mi ne komprenas ilin. Mi ŝatas la klerigan buntecon de galerioj. Mi ŝatas la klerigan buntecon de la UK-oj.

UK estis mia unua Esperanto-renkontiĝo. Tiu estis la UK en Roterdamo en la jaro 2008. Mi tiam estis komencanto, la unuan fojon vidanta esperantistojn, kaj mi estis 20-jaraĝa impresiĝema knabineto. Kaj tiam, dum miaj unuaj tagoj en Esperantujo, mi komprenis unu gravan aferon, kiu ĉiam subtenis mian kredon je Esperantujo – Esperantujo estas diversa. Tiam min plene kaptis tute neordinara por mi sento, ke mi kvazaŭ samtempe partoprenas plurajn renkontiĝojn, ke mi samtempe troviĝas en diversaj mondoj.

La scienca parto similis al tio, kion mi spertis dum mia studado en universitato, forme kaj enhave. La kultura parto estis duone kvazaŭ mi vizitas teatron, duone kvazaŭ mi dancas kun amikoj kun akompano de kare konata muzikisto. La solena parto estis tio, kion mi antaŭe ne spertis, sed ege ekŝatis sperti, io, kio kvazaŭ rekreas ligon inter nuntempo kaj pasinteco, kaj la fluado de la tempo iĝas videbla, kaj la historio iĝas vivanta estaĵo, kies nova paĝo kreiĝas nun. Sed mi ja estis 20-jaraĝa, kun facile ŝanĝiĝanta humoro, mi facile ŝanĝis la rolon de studento dum scienca prelego al la rolo de spektanto, dancanto, kunludanto; la rolon de komunumano, kiun la historio enplektas en sian sinon dum patosa himnokantado, al la rolo de junulo, kiu sidas kun junuloj el diversaj landoj sur la planko, koketeme babilante.

Mi amikiĝis kun japanino, kaj ni kune faris origamiojn. Kaj ĉiutage min atendis iu novaĵeto: evidentiĝis, ke Esperantujo havas bildkartojn kaj monerojn, renkontiĝojn de biciklistoj kaj fervojistoj, “Rondon Kato” kaj IKU-prelegojn kun ekzamenoj kaj diplomoj, eĉ futbalan teamon. Ĝuste pro tio daŭre mi ŝategas la Movadan Foiron; vizitante ĝin dum pluraj kongresoj, mi ĉiam ekscias pri io nova, funkcianta por aŭ en Esperanto.

Oni diras, ke UK ne havas etoson. Jes, ne etoson, sed etosojn. Etoson de scienca konferenco kaj etoson de futbala matĉo, etoson de solena historieca kaj simboleca malfermo kaj etoson de vigla ekskursumado, etoson de koridora amika babilado kaj etoson de klasika koncerto aŭ teatro, etoson de vojaĝo tra la landoj kaj etoson de vojaĝo tra la tempoj… Mi ŝatas renkontiĝojn kun forta, profunda etoso, kiu kvazaŭ kolorigas la vivon per sia koloro. Sed uzante la saman alegorion de kolorigado, mi diru, ke UK estas kvazaŭ vitralo, fenestro farita el centoj da koloraj vitropecoj, kiu farbas la lumon diverskolore. Laŭ mi, diri, ke UK ne havas etoson, estas same kiel diri, ke ĉielarko ne havas koloron. Jes ja, ĝi havas ne koloron, sed kolorojn.

Mi ŝatas la Kongresan Universitaton. Opiniu min infano. Mi mem opinias min infano, kiu subite eniris mondon de tute realaj sciencistoj, kiuj konstruas, kuracas, kalkulas, kaj mi estas inter ili, kiel aŭskultanto ofte, foj-foje kiel preleganto, kvazaŭ mi jam estas plenkreska. Jen por vi unu trajto de ajna juna homo: li ankoraŭ ne kredas, ke li vere faras tion, kion li faras, eĉ se tio estas tre serioza, li opinias sin dume parte ludanta. Aparte mi ŝatas la sciencan kafejon, kie tiuj seriozaj homoj tenere ŝatantaj siajn teoriojn kaj sciencojn devas transdoni ilin al aŭskultantoj en 15 minutoj. Ankaŭ tion mi traktas kiel sciencan ludon. Mi, jam dumlonga universitata instruisto en mia lando, neniam estis tiel fiera pri scienco, kiel ĉi-scienckafeje en Lisbono, kiam en la salono funkciis nek klimatizilo nek mikrofono. Ni voĉdonis, ĉu malfermi la pordon kaj nenion aŭdi, aŭ fermi la pordon, aŭdi ĉion kaj perei pro sufoko. Certe ni unuanime voĉdonis por perei.

Mi foj-foje aŭdas ke la prelegoj dum UK estas enuaj laŭforme. Ke prelegantoj ne ofte ridetas, ne saltas, ne svingas per la manoj kaj ne penas trovi kontakton kun ajna vizitanto. Sed, damne, se vi volas aŭdi pri astronomio, pri veraj steloj, pri veraj planedoj, de homo kiu fordonas al ili sian vivon, evidentas ja, ke rakontante li pensas pri steloj, ne pri vi. Kaj se li pensas pri vi, do ne atendu de li stelojn.

Same mi miras, kiam mi aŭdas plendojn pri amatoreco de tiuj programeroj, kiuj tradicie kaj regule estas amatoraj, ekzemple de la Internacia Vespero, kie kuraĝaj, strebemaj, ofte amuzaj kaj ĝislarme kortuŝaj homoj uzas sian okazon – povas esti la unuan kaj la lastan – montri sin antaŭ kelkcent okulparoj. Tio ĉiam similis por mi al tradicio preskaŭ ne ekzistanta plu en la moderna mondo, tiu de familiaj artaj vesperoj, tiom feste, tenere parencaj. Kaj poste venas plendoj pri malspertaj nespertuloj. Sed ĉu ne ŝajnas al vi, ke spertaj malspertuloj estas iom oksimorono?

La plendo pri malafabla libroservisto pikis min persone. Mi estas literaturisto, la libroservo estas mia sankta katedralo. Ĉu ne tro patose? Pardonu min, estas profesia malsano. Same kiel vi ĉiuj, mi ŝategas rigardi en la libroservo braceletojn, t-ĉemizojn, librojn kun la plej belaj kovrilpaĝoj; librojn, kiuj estas popularaj, librojn, kiujn mi legis propralingve… Kaj la libroservisto ja legis plejparton de tiuj libroj, persone konas ilin, zorgas pri ili, polvon de ili forviŝas, ĉu povas li esti afabla kun mi, apoganta min al tablo kun klasikaĵoj por pli bone vidi novan ĉemizeton?

Denove tro patose, ĉu? Mi estas fabelisto. Mi bone scias, ke arda astronomo, kiu kapablis proklami unuafoje, ke la Tero estas ronda, facile povus eĉ faligi min en la strato, tute ne rimarkante tion. Mi scias, ke sensperta sorĉisto faras amuze stultajn, neforgeseblajn miraklojn ĝuste ĉar li estas vere sensperta. Mi scias ke ĉiuj gardantoj de la ejoj, kie kaŝas sin scioj kaj enigmoj de la homaro, estas kverelemaj, ĉar, damne, kun ili pereos ilia scio, ĉar ni ĉiuj senescepte estas stultuloj. Ili ĉiuj, kaj la neatentema astronomo, kaj la sensperta sorĉisto, kaj la kverelema gardanto de scioj donos al mi informon, sperton, kolorojn kaj dimensiojn. Kaj se subite ili ĉiuj faros belan rektan vicon, ekridetos, vestiĝos rozkolore kaj profesie ekdancos antaŭ mi amuzan kvadrilon – tio ja estos agrable por mi, sed kion ja mi ricevos? Du-dimensian falsaĵon. Ne forprenu de mi mian tri-dimensian Esperantujon!

Junuloj ŝatas drinki, danci kaj flirti. Bone, mi eĉ konsentu. Sed estas, laŭ mi, egala ebleco trovi ĝojan drinkemulon, dancemulon kaj flirtemulon inter homoj de ajna aĝo, same kiel homon kun samaj literaturaj, muzikaj gustoj, vivfilozofio ktp. La malsameco inter junulo kaj homo aĝa, la diferenco kiu laŭ ies opinio malfaciligas komunikadon dum UK-oj, estas ne tio. La problemo de junulo ne estas tio, ke plenkreskuloj ne subtenas liajn gustojn, sed tio ke, vundebla kaj flamanta, li plenkore ardas esti akceptita. Tiu stato ja bedaŭrinde malaperas kun la paso de la jaroj, sed ne malaperas la kapablo akcepti.

Oni tro multe parolas en Esperantujo pri “obstinaj baroj”. Interkompreniĝemo, kunpuŝanta homojn el diversaj mondopartoj, kulturoj kaj religioj, estas la bazo de Esperanto, tio estas tro evidenta, mi ne reparolu pri tio. Ankaŭ komprenemo seksa kaj genra estas vaste diskutata kaj prilumata en Esperantujo nun. “Homoj kun homoj”, ĉu? Sed iu el la baroj tamen restas – aĝo. Ĉu vere ni devas havi renkontiĝojn por junuloj kaj por maljunuloj? Kial ne por viroj kaj virinoj aparte? Sed ja “homoj kun homoj”… Mi estas homo el lando multpopola kaj multreligia, el lando kun relative sufiĉa genra egaleco, sed el lando kie la Problemo De Patroj kaj Filoj estas aksiomo, neniu eĉ imagas, ke ĉi tie eblas trovi interkomprenon. Do miaj “obstinaj baroj” estas tiaj. Kaj ili falis en Esperantujo por mi.

Mia dua Esperanto-renkontiĝo kaj por ĉiam la plej kara por mia koro, estis Internacia Festivalo, novjara aranĝo, kie krom du-tri homoj ĉiuj estis pli-malpli trioble pli aĝaj ol mi. Kaj, interalie kompare kun IJK, ili dancis kaj drinkis multe pli sperte kaj, do, sufiĉe pli multe ”</p

Kial mi ne plu partoprenos la UK-n

Robert Nielsen opinias ke ĉiu devus partopreni en Universala Kongreso – sed ne pli ol unu fojon. Almenaŭ dum ne esence ŝanĝiĝos la UKoj. Ĉu temas pri netranspontebla diferenco generacia? Jen analizo el junula vidpunkto.


La libroservo de la UK en Lisbono. Foto: Kalle Kniivilä

Mi opinias ke ĉiuj esperantistoj partoprenu iun Universalan Kongreson almenaŭ unufoje dum sia vivo. Mi mem partoprenis trifoje: 2015 en Lille, 2016 en Nitra kaj 2018 en Lisbono. Ĝi estas la plej granda esperanta renkontiĝo kun longa historio kaj grava rolo en Esperantujo. Mi memoras la senton kiun mi havis dum mia unua UK, mi neniam vidis tiom multe da esperantistoj en unu loko. Esperanto estas apenaŭ konata en mia lando, sed jen granda ondo da homoj kiuj scias la lingvon. Ĉeestis nekredebla kvanto da homoj el la tuta mondo kaj multaj asocioj kun diversaj temoj.

Sed mi ne plu partoprenos. Dum la kongreso estis multaj tedaj prelegoj kaj prelegantoj kiuj agis kvazaŭ paroli esperante sufiĉu kaj ne necesus krome esti interesa. Mi ne memoras el kiom da prelegoj mi eliris antaŭ la fino pro enuo, sed estis multaj. Dum IJK, mi ĉeestis prelegon pri virinaj aŭtoroj en Esperanto, kaj la sperto estis tute alia ol dum UK. Ne nur la temo estis malsama, sed ankaŭ la prezento. La preleganto parolis klare, laŭte kaj vigle, li vere strebis teni la atenton de la ĉeestantoj per siaj voĉo kaj agoj. Mi estis tre impresita kaj subite ekpensis ke neniu prelegis tiel dum la UK.

UK ne estas bona loko por junuloj. Eble iuj malkonsentas, sed mi forte opinias ke junuloj kaj maljunuloj havas malsamajn interesojn kaj ŝatojn. Tio kio interesas maljunulojn ofte estas teda kaj enua por junuloj. La partoprenantoj de UKoj estas ege maljunaj, kaj tio malfaciligas la rilatojn inter la du grupoj, ĉar la kongreso aspektas kiel domo por emeritoj. Junuloj volas festi, amuziĝi kaj drinkumi – sed dum UK, ne estas festoj, nur prelegoj. Eĉ dum la koncerto, la plejparto de la homoj nur sidas kaj silente observas (kaj nur kelkaj junuloj dancis). La plej bonaj momentoj estas dum la junulara programo, sed tiu okazas ekster la oficiala programo. Unu el miaj plej ŝatataj momentoj dum UK estis kiam ni havis piknikon en iu parko dum la Lilla kongreso – sed tio okazis kiam ĉiuj aliaj ekskursis.

Sed la plej granda problemo estas la etoso (aŭ manko de etoso). La plej bona parto de ajna kongreso estas la etoso, sento malfacila por priskribi, kiun tamen ĉiuj sentas. La plej bona parto de renkontiĝoj estas ne la programo, sed la homoj. Mi partoprenis renkontiĝojn kun ĥaosa organizado en aĉaj lokoj, kiujn mi tamen multe ĝuis, ĉar la homoj estis tiel bonaj kaj amuzaj. Sed ne estas etoso dum UK – nenio okazas ekster la programo. Ne facilas babili kun aliaj partoprenantoj, ne estas komunaj lokoj por ripozi kaj renkontiĝi. La etoso en UK estas pli propagandema kaj homoj iam troigas. Nur dum UK oni vidas homon kiu uzas la Esperantan flagon kiel mantelon kaj faras longajn paroladojn pri la “miraklo” de Esperanto.

Kiam mi pensas pri IJK, mi pensas pri la bonega etoso, la novaj amikoj kiujn mi akiris kaj la malnovaj kiujn mi ĝoje revidis. Ĉiam mirigas min kiel fortan amikecon oni povas krei ene de nur kelkaj tagoj. Oni honorigas la lingvon per amuzado kaj ĝojo, ne per solenaĵo kaj paroladoj. Mi pensas pri la horoj da dancado, drinkado, festumado, babilado, flirtumado kaj amuzado. Mi pensas pri la ludoj en la trinkejo, babiladoj en la koridoroj kaj umado en la komunejo. Sed kiam mi pensas pri UK . . . Kion mi pensas? Plejparte mi simple ne memoras, ĉar nenio donis fortan impreson al mi. La longegaj solenaj malfermoj? La troigita adorado de Zamenhof?

Oni povus trakti la libroservon kiel metaforon por la UK. Ĝi enhavas multajn bonajn aferojn. Estas multaj bonkvalitaj libroj (mi aĉetis kelkajn dum la kongreso) kun interesaj tekstoj kaj gravaj vortoj. (Ankaŭ estas kelkaj strangaĵoj kaj amatoraj verkoj.) La libraro estas grava parto de nia kulturo kaj la viveco de nia movado kaj lingvo. Sed la libroservo ankaŭ estas malmoderna. Oni eĉ ne povas pagi per kreditkarto, anstataŭe oni devas uzi iun strangan antikvaĵon, kiun mi opinias pli taŭga en muzeo (la aĵo estas tiel antikva ke eĉ en mia denaska lingvo mi tute ne scias la nomon) Mi dubas ĉu ili eĉ aŭdis pri elektronikaj libroj kaj verŝajne opinias ke tiuj estas tro novaj kaj neelprovitaj (kiel flugantaj aŭtoj). Dume, en la neesperantuja mondo, elektronikaj libroj furoras tiel multe ke ili detruis kaj forigis multajn librovendejojn kiuj vendis nur paperajn librojn. La mondo ŝanĝiĝas, kaj tiuj kiuj ne ŝanĝiĝos, ĉu paperaj libroservoj aŭ tradiciaj kongresoj, suferos.

Sed granda problemo estas ke la bona libroservo havas aĉan libroservestron. Ĉi tiu ne estas nur mia persona opinio, multaj homoj scias pri kio mi parolas kaj mi aŭdis kelkaj plendojn dum UK. Ĉiuj scias pri lia malafableco, malĝentileco kaj malhelpemeco, sed la stranga afero estas ke neniu faras ion por plibonigi la situacion. Ĉiuj organizoj havas problemojn, sed kiam ĉiuj scias pri problemo, sed nenio ŝanĝiĝas, tio estas ĉagrena. Tio ke UEA kaj UK havas problemojn ne ĉagrenas min, ĉar ĉiuj organizoj havas tiajn, sed tio ke neniu provas solvi la problemojn ja ĝenas min. Oni ne malhelpu kaj forpuŝu homojn per malĝentileco, scivolante poste kial homoj ne revenas.

Mi ankoraŭ estas juna kaj intencas ĉiam esti esperantisto, do mi ne volas diri ke mi neniam denove partoprenos eĉ unu UK-on dum la sekvontaj 50 jaroj. Sed dum la venontaj kelkaj jaroj mi ne iros. La aferoj kiujn mi amas pri aliaj renkontiĝoj – la etoso, la amikoj, la amuzo – ne estas ĉe UK. Esperantujo estas bunta kaj vigla mondo, kun multaj interesaj renkontiĝoj kiuj allogas min pli ol la polva kaj eksmoda Universala Kongreso.

Robert Nielsen

Junulara movado: mortinta aŭ reviviĝanta?

Ricevinte la novan Jarlibron, oni povas konsterniĝi pro la evidente pli kaj pli malaperantaj Landaj Sekcioj de TEJO. Ili perdas membrojn, pluraj fakte mortas. Ĉu la nova estraro de TEJO konscias la riskon?


Komuna fotado dum la IJK. Foto: TEJO.

Antaŭ iom da tempo mi aliĝis al la publika babilgrupo “TEJO telegrame” ĉe la rapidmesaĝilo Telegram. Fakte mi aliĝis al du, sed aktivado ene de la alia, nome “Esperantujo”, estas tro granda, mi nek kapablas mem ĉion legi nek volas ke en mia Telegram-konto amasiĝu miloj da nelegitaj mesaĝoj. “TEJO telegrame” estas ne tiom ekstreme aktiva, sed ja sufiĉe: babiladoj okazas vigle kaj regule – foje temas pri movadaj aferoj, foje ne. Imagu nur, kiom da celoj atingus la pli fruaj generacioj de TEJO-aktivintoj, se ili havus ne nur retpoŝton (jes ja, antaŭ certa tempopunkto oni eĉ tion ne havis), sed ankaŭ sociajn retojn kaj rapidmesaĝilojn.

Estas nature ke mi konas persone neniun el la babilantoj el “TEJO telegrame”. Kelkaj nomoj, tre malmultaj, estas tamen konataj – nur dank’ al primovadaj artikoloj kaj raportoj aperantaj en diversaj periodaĵoj. Do, fakte antaŭ ekstera leganto aperas “nova brilanta mondo” de junaj esperantistoj-aktivuloj, kio en si mem estas ege bona kaj salutinda afero.

Multe malpli bona kaj absolute ne salutinda estas la situacio en la landaj sekcioj (LS) de TEJO. Ricevinte la novan Jarlibron (fakte Gvidlibron kaj fakte ne nur novan, sed laŭ ĉiu ŝajno ankaŭ la lastan – peza suspiro), mi kun granda malĝojo informiĝis pri la plorinda stato de la aferoj “surloke”.

Estas listigitaj 48 LSoj de TEJO. Inter tiuj 9 jen “ne aktivas” jen “ne funkcias” (kia diferenco inter la du nocioj, ne klaras, kvankam tio ne gravas): Honkongo, Grekio, Haitio, Kanado, Kebekio, Litovio, Rumanio, Rusio kaj Serbio. Preskaŭ kvinono de la LSoj ne aktivas, praktike ne ekzistas.

– Jes, kelkaj LSoj de TEJO bedaŭrinde ne estas tiom aktivaj, tamen kelkaj en la lastaj jaroj signife reviviĝis ankaŭ dank‘ al la helpo de TEJO. Mi persone devenas de du LSoj kiuj estis mortantaj, sed ni sukcesis partneriĝi en interesaj projektoj kunlabore kun TEJO kaj pro tio havis rimedojn trejni surlokajn aktivulojn kaj ĉefe kolekti novajn homfortojn dank‘ al interesaj aktivaĵoj kaj servoj (ekzemple fondusoj) kiujn ni povus subite proponi – komentas la situacion por Libera Folio la unua vicprezidanto de TEJO, Léon Kamenický. Konkretaj ekzemploj de “signife reviviĝintaj LSoj” ne estis menciitaj. Kamenický ankaŭ ne povis respondi, kiucele oni mencias en la Jarlibro la neaktivajn LSojn, argumentante, ke pri tio oni devus demandi la antaŭan estraron (eble prava aserto).

Ni revenu al la ciferoj.

El la restintaj 39 LSoj sep laŭafiŝe havas dek aŭ malpli da membroj. La ciferoj estas tro belaj por ne listigi ilin: Israelo – 10 membroj, Norvegio – 10, Hispanio – 9, Finnlando – 7, Britio – 6, Danio – 5, Aŭstrio – 2! En pluraj aliaj landoj la situacio estas preskaŭ same malbona. Ĉe kelkaj aliaj LSoj kvanto ne estas indikita. Grandan aŭ relative grandan kvanton de membroj – ekde 50 – havas malpli ol 10 LS.

 

Kiel dirite, en la babilgrupo de TEJO estas nemalmulte da esperantistoj, kiuj evidente estas junaj aŭ eĉ tre junaj. Ilia averaĝa lingvonivelo estas tre bona. Konsiderante, ke la babilgrupon partoprenas fakte nur tre malmultaj, oni povas diri, ke ĝenerale la kvanto de junaj E-parolantoj estas almenaŭ ne malalta. Esperanto kiel lingvo akiras pli kaj pli da novaj parolantoj, kio nur ĝojigas.

La menciitaj ciferoj neambigue signifas nur la daŭran krizegon de la organizita junulara E-movado, kaj mi persone ege skeptike taksas ties perspektivojn. Atentu: malmultegajn membrojn havas junularaj organizoj en la iam fortaj E-movadoj, plejparte en Eŭropo (ne en ekzemple Afriko, kie iu ajn aktivado jam estas tre bona signo). Inter la malaperintaj LSoj estas eĉ landoj, kiuj iam akceptis IJKon, kelkaj eĉ pli ol unufoje. “Triste!” – pepus pri tio mondfama prezidanto de iu granda ŝtato.

Kolapso de LS certe estas nek rekta nek malrekta kulpo aŭ respondeco de TEJO. Kio tamen povus kaŭzi tiom malbonan situacion?

Por havi almenaŭ unu konjekton, mi invitas legi pliajn statistikaĵojn – el la sama Jarlibro. La landaj asocioj (LA) de UEA havas jen kiom da membroj (ekzemploj):

Rumanio – 51, Grekio – 65, Aŭstrio – 79, Kanado – 120, Danio – 129, Rusio – 138, Norvegio – 144, Hispanio – 154, Israelo – 160, Finnlando – 300, Britio – 357, Litovio – 960 (!).

Certe estas ankaŭ aliaj, kun malpli da membroj. Tamen la tendenco estas tute klara: oni jes membriĝas en “plenkreskaj” LAoj multege pli ofte ol en junularaj LSoj. Kial?

–  Hodiaŭaj junuloj ofte unue prioritatas bone studi kaj trovi laboron. Ni esperas, ke plialtiĝante la supran aĝlimon (al 35) ni povus rekapti junulojn kiuj jam laboras kaj ne plu studas – diras la vicprezidanto Kamenický.

La argumento sonus bone, se temus pri vera aktivado (kvankam la monda sperto montras, ke post bona finstudado kaj trovo de laboro oni ekprioritatas sukcesan laboradon, familion kaj infanojn), kaj ne pri simpla membriĝo, kio postulas fakte tute nenion.

Problemo estas en manko de sperto pri varbado – unuflanke, kaj preskaŭa malapero de iuj ajn allogaĵoj de la E-movado por junuloj – aliflanke. Avantaĝoj, kiuj estis akireblaj eĉ en la mezo de la 1990-aj jaroj (des pli en la 1980-aj kaj pli frue) ne plu ekzistas. Tranombri ilin ne necesas, ĉiuj klare scias, pri kio temas. Kio restas nun? Fakte nur subkonscie aperanta simpatio (kun la ideo) kaj lingv(istik)a interesiĝo (eventuale). En la “grandaj” LAoj la situacio nun jam estas pli bona, kvankam prognozo ankaŭ por tiuj ne estas ege optimisma, sed tio estus temo por aparta artikolo.

– Mi ŝatus kompreni la problemojn de ĉiuj [komitatanoj] kaj proksimigi la estraron de TEJO al ili. Certe ankaŭ la venonta IJK estas grava ŝlosilo: la pasinta IJK estis tre sukcesa kaj vekis multe da movademo – ni devas prizorgi tiun renovigitan emon agadi – diris al Libera Folio la nova ĝenerala sekretario de TEJO, Konstanze Schönfeld. Oni nur esperu, ke la novelektita estraro de TEJO, kiu prioritatis landan agadon kiel agaddirekton, efektive sukcesos ion ŝanĝi ĉi-rilate.

Grigorij Arosev

Esperanto en reta serio pri socio sen amo

Anonciĝis nova reta filmserio, “Malsano Nomita Amo”, kiu estos parte parolata en Esperanto. En la universo de la serio kaj amo kaj Esperanto estas malpermesataj. La serio esploras la moralajn dilemojn kaj la malfacilajn elektojn de homoj en tia socio.


Natalie MacMahon. Foto: nataliemacmahon.com

La serio Malsano Nomita Amo estas kreaĵo de reĝisoro Natalie MacMahon, kiu jam faris antaŭan esperantlingvan filmon nomatan Universala Amrakonto, ankaŭ kun sciencfikcia temo. Male al la filmo tiu ĉi reta serio estos senpage rete spektebla. Libera Folio intervjuis MacMahon.

Libera Folio: Kiu estas Natalie MacMahon?

Natalie MacMahon: – Mi estas verkinto kaj reĝisoro de Universala Amrakonto (angla titolo: A Universal Love Story), kiu estis mia unua projekto kun esperantecaj elementoj (mallonga filmo, kiu estis montrata en diversaj internaciaj festivaloj, kaj ankoraŭ venos pliaj). Mi originale komencis kiel aktoro, sed dum la pasintaj kelkaj jaroj mi pli kaj okupiĝis pri scenarverkado kaj reĝisorado. Mi faris kelkajn mallongajn filmojn kaj retseriojn, kiuj ĉiuj estis sufiĉe sukcesaj en filmfestivaloj. Nuntempe mi daŭre reklamas Universalan Amrakonton kaj mian alian filmon The Redhead (La Ruĝharulo) en festivaloj. Sekvontsemajne ekzemple mi iros al Catania en Italujo por la dekjara datreveno de la festivalo Corti in Cortile, kaj mi ĵus finis mian novan mallongan filmon titolitan The Funeral Dancer (La Funebra Dancisto), kiu estas germanlingva sciencfikcia dramo. Dume mi preparas la novan retserion en Esperanto Malsano Nomita Amo, kiun mi ankaŭ verkas kaj reĝisoras.

Pri kio temas Universala Amrakonto?

– Universala Amrakonto estas sciencfikcia dramo en Esperanto pri la ebleco trovi amon en malpersona monda en fora estonteco, en kiu ĉiu tiom koncentriĝas pri si mem, ke ŝajnas kvazaŭ neeble konektiĝi kun alia persono. Restas nur la memoro pri amo, kaj la espero iam denove sperti ĝin. Ŝajnas, ke kelkfoje necesas miraklo el alia universo por lanĉi revolucion.

Kial la filmo estas parolata en Esperanto?

– Mi voladis krei filmon en Esperanto kaj en tiu ĉi rakonto tio havas multan sencon. En Universala Amrakonto Esperanto rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn.

Ĉu vi uzas la lingvon ekster viaj filmprojektoj?

– Ekde kiam mi uzis ĝin en mia filmo, mi vere ekŝatis la ideon de Esperanto kaj la lingvon mem eĉ pli. Tial mi flanke iom studas ĝin kaj aŭskultas muzikon kaj legas tekstojn en Esperanto. Mi malrapide pliboniĝas kaj ŝatus uzi ĝin ankoraŭ pli en estonteco. En mia retserio estos multe da Esperanto, do mi nun ankaŭ prepariĝas por tio.

Kiel la filmo kaj la nova retserio Malsano Nomita Amo estas ligitaj?

– La filmo estis aparta projekto filmita dum somero antaŭ du jaroj. Pro ĝiaj multaj montroj en festivaloj multaj homoj sendis al mi mesaĝojn kaj interesiĝis pri la filmo. Bedaŭre mi ne povas montri ĝin rete, kiam ĝi ankoraŭ aperadas en festivaloj. Se homoj ŝatas tian rakonton kaj la elementon Esperanto en ĝi, mi do pensis, ke mi povas fari alian projekton, pli-malpli bazitan je la temoj amo kaj reciproka komunikado en malsama socio en proksima estonteco – ankaŭ en Esperanto. Sed ĉi-foje mi volis krei ion, kion ĉiuj tuj povu spekti, do reta serio ŝajnis al mi perfekta ideo.

Ĉu aktoroj facile povis lerni siajn frazojn en (por ili) fremda lingvo?

– Fakte estis pli facile ol mi pensis. Mi elektis japanan kaj hispanan aktorojn por la ĉefroloj, ĉar mi aŭdis, ke por ili estos pli facile lerni ĝin. En la nova projekto povas montriĝi iom pli malfacile, ĉar la tekstoj pli longas, sed mi havas sonregistraĵon de ĉiuj frazoj, kaj la aktoroj ekzercos sin per ĝi.

Kiel reagas spektantoj kaj kritikantoj pri la filmo, kaj pri la elekto de lingvo?

– La reagoj en festivalo estis bonegaj! Ni eĉ gajnis kelkajn premiojn, kaj la filmo estis montrata en multaj landoj. Kelkaj homoj diris al mi, ke ili eĉ ne sciis pri Esperanto antaŭe, sed post ekkono de pliaj informoj ili tre ŝatis la lingvon. Tial, kadre de retseria varbkampanjo per Patreon kaj baldaŭ ankaŭ en nia Facebook-paĝo, neparolantoj de Esperanto povos ekhavi iom da scio pri la lingvo kaj lerni kelkajn vortojn kaj frazojn ligitajn kun la serio.

Kiel interesiĝantoj povas spekti la filmon aŭ la novan serion?

– La filmo estos montrata dum pliaj festivaloj, do ĝis tiam nur tie eblos ĝin spekti. Ĝisdatigoj pri ĉiuj festivaloj haveblas en la retpaĝo aŭ Facebook-paĝo de Universala Amrakonto. Post la festivala turneo ĝi haveblos en reta filmservo.

La reta serio publikiĝos per YouTube tiam, kiam ĝi pretos, kaj ĉiuj povos spekti ĝin tie.

Rogier Huurman

La nova redaktoro serĉas novajn kunlaborantojn

Ekde la komenco de septembro Jukka Pietiläinen estas la redaktoro de Libera Folio. En nia intervjuo li rakontas kial li konsentis transpreni la taskon kaj pri siaj planoj. Laŭ li Libera Folio daŭre serĉas pliajn kunlaborantojn.

Post pli ol 15 jaroj Kalle Kniivilä nun forlasas la redakcion de Libera Folio. La ĉefredaktoran respondecon akceptis transpreni Jukka Pietiläinen, eksa finna ĵurnalisto kaj esploristo pri ĵurnalistiko, kiu nuntempe gvidas la finnlandan pensofabrikon Vasemmistofoorumi (“Maldekstra Forumo”). Ni petis lin rakonti pri siaj pensoj kaj planoj.

Libera Folio: Kiam kaj kial vi lernis Esperanton? Kiajn taskojn vi ĝis nun havis en Esperantujo?

Jukka Pietiläinen: – Mi komencis en la vespera kurso en aĝo de 17 jaroj en 1983, do jam antaŭ 35 jaroj. Mi interesiĝis pro diversaj artikoloj en la gazetaro kaj ankaŭ pro televid-programo pri la junulara kongreso en Raŭmo, kiu okazis en 1980. Min aparte interesis lingva demokratio kaj egaleco de lingvoj: mi eĉ pensis ke mi neniam povos reale paroli Esperanton kun iu. Apenaŭ mi povus erari pli, kion mi konstatis du jarojn poste kiam mi la unuan fojon partoprenis junularan kaj universalan kongresojn en Germanio. Mi plenumis tre diversajn taskojn, estante i.a. prezidanto de Esperanto-Asocio de Finnlando (EAF) antaŭ 20 jaroj kaj volontulo en la Centra Oficejo de UEA dum la somero 1989. Nuntempe mi havas tre malmultajn taskojn: mi estas estrarano kaj kasisto de Esperanto-klubo de Helsinko, revizoro de EAF, kaj iom aktivas en la esperanta ĵurnalismo. Mi estos ankaŭ membro de la venontajara LKK de la Universala Kongreso.

Kial vi akceptis transpreni la redaktorecon de Libera Folio? Kial vi opinias Liberan Folion tiom grava, ke vi pretas dediĉi al ĝi vian tempon?

– Nu, mi sentas min tre honorigita pri tio, ĉar mi estis petita surpreni tiun taskon. Mi espereble havos pli da uzebla tempo nun kiam mi finfine finas eĉ la lastajn universitatajn laborojn, kiujn mi havis ĝis nun. Libera Folio certe estas tre grava kaj ĝi ne devus malaperi nur pro portempa foresto de redaktoro. Mi opiniis ke mi povas transpreni la taskon por unu jaro.

Kiuj laŭ vi estas la fortaj kaj malfortaj flankoj de Libera Folio, tia kia ĝi estis ĝis nun? Ĉu vi antaŭvidas iajn ŝanĝojn?

– La forta flanko estas certe tio, ke la reta gazeto regule aperas kaj helpas malkovri interesajn aferojn en Esperanto-movado kaj komunumo. La malforta flanko estis eble la malgranda kvanto de kunlaborantoj kaj la koncentriĝo nur al unu persono, la redaktoro. Mi ne planas ŝanĝi tuj ion, ĉar mi kontentas kun la nunaj stato kaj funkciado de Libera Folio. Tamen estas klare, ke mi certe laboros iom alimaniere ol la ĝisnuna redaktoro. Por mi ĵurnalismo estas nuntempe nur libertempa aktivado, kvankam mi edukiĝis kiel ĵurnalisto kaj laboris en diversaj finnlandaj gazetoj dum someraj ferioj, sed de tio pasis jam pli ol 25 jaroj.

De tempo al tempo aperadas plendoj pri asertata “skandalemo” de Libera Folio, ekzemple lige kun kelkaj el la artikoloj pri la ĵusa IJK. Ĉu laŭ vi estas ia bazo por tiaj kritikoj, aŭ ĉu la esperantistaj legantoj simple ne alkutimiĝis al kritika ĵurnalismo?

– Nu, certe legantoj ne kutimiĝis al kritika ĵurnalismo, sed mi ne opinias Liberan Folion aparte skandalema, tie ekzemple neniam aperis informoj pri la privata vivo de gravuloj, kaj tio ne ŝanĝiĝos, do, ekzemple UEA-estraranoj kaj aliaj gravuloj povas daŭre drinki alkoholaĵojn sen ke fotoj pri ilia malbona konduto aperus ĉi-tie (mi ne diras, ke io tia okazis, mi nur referencas al unu finnlanda skandala revuo, en kiu unu juna partia prezidanto estis filmata kaj fotita pasintsemajne simple pro tio, ke ŝi drinkadis kun geamikoj en restoracio). Tamen eble mia stilo estas iom malpli kritika ol tiu de la ĝisnuna redaktoro, eble tion klarigas eĉ tio, ke finnlandaj gazetoj kaj revuoj estas malpli akre kritikaj ol svediaj, kaj mi simple kutimiĝis al iom alitipa ĵurnalismo. Tamen fakteca kritiko estas ĉiam bonvena kaj tio estas bezonata, alikaze eblas fari stultaĵojn kaj silenti pri ili, kio ja okazis multfoje en la esperanto-komunumo kaj -movado.

Ĝis nun kutime aperis minimume unu artikolo semajne en Libera Folio. Ĉu vi antaŭvidas, ke la aperritmo de novaj artikoloj restos same regula? Ĉu same kiel ĝis nun la redaktoro mem verkos la plej multajn artikolojn, aŭ ĉu vi bezonas helpon pri tio?

– Mi esperas, ke ni povus daŭrigi la nunan ritmon, ĉar malpli ofta ritmo eble forpelus legantojn, kiuj ne daŭre trovas novan materialon. Mi esperas, ke mi mem verkos malpli ol la ĝisnuna redaktoro, eble tamen pli ol mi verkis ĝis nun, kiam mi verkis plejparte nur artikolojn dum la Universala Kongreso.

Kiuj krom vi apartenas al la redakcia teamo, kaj kiel la taskoj estas dividitaj? Ĉu vi antaŭvidas ke povos aliĝi pliaj homoj al la teamo?

– Inter la regulaj kunlaborantoj estas Grigorij Arosev, István Ertl (precipe lingva kontrolanto) kaj Paweł Fischer-Kotowski; lastatempe kontribuis ankaŭ, interalie, Carlo Minnaja, Rogier Huurman kaj Lu Wunsch-Rolshoven. Certe estus bone se troveblus pli da kontribuantoj, eĉ por unu- aŭ kelkfojaj artikoloj.

Intervjuis: Kalle Kniivilä

Nova redaktoro serĉas kunlaborantojn

Ekde la komenco de septembro Jukka Pietiläinen estas la redaktoro de Libera Folio. En nia intervjuo li rakontas kial li konsentis transpreni la taskon kaj pri siaj planoj. Laŭ li Libera Folio daŭre serĉas pliajn kunlaborantojn.

Post pli ol 15 jaroj Kalle Kniivilä nun forlasas la redakcion de Libera Folio. La ĉefredaktoran respondecon akceptis transpreni Jukka Pietiläinen, eksa finna ĵurnalisto kaj esploristo pri ĵurnalistiko, kiu nuntempe gvidas la finnlandan pensofabrikon Vasemmistofoorumi (“Maldekstra Forumo”). Ni petis lin rakonti pri siaj pensoj kaj planoj.

Libera Folio: Kiam kaj kial vi lernis Esperanton? Kiajn taskojn vi ĝis nun havis en Esperantujo?

Jukka Pietiläinen: – Mi komencis en la vespera kurso en aĝo de 17 jaroj en 1983, do jam antaŭ 35 jaroj. Mi interesiĝis pro diversaj artikoloj en la gazetaro kaj ankaŭ pro televid-programo pri la junulara kongreso en Raŭmo, kiu okazis en 1980. Min aparte interesis lingva demokratio kaj egaleco de lingvoj: mi eĉ pensis ke mi neniam povos reale paroli Esperanton kun iu. Apenaŭ mi povus erari pli, kion mi konstatis du jarojn poste kiam mi la unuan fojon partoprenis junularan kaj universalan kongresojn en Germanio. Mi plenumis tre diversajn taskojn, estante i.a. prezidanto de Esperanto-Asocio de Finnlando (EAF) antaŭ 20 jaroj kaj volontulo en la Centra Oficejo de UEA dum la somero 1989. Nuntempe mi havas tre malmultajn taskojn: mi estas estrarano kaj kasisto de Esperanto-klubo de Helsinko, revizoro de EAF, kaj iom aktivas en la esperanta ĵurnalismo. Mi estos ankaŭ membro de la venontajara LKK de la Universala Kongreso.

Kial vi akceptis transpreni la redaktorecon de Libera Folio? Kial vi opinias Liberan Folion tiom grava, ke vi pretas dediĉi al ĝi vian tempon?

– Nu, mi sentas min tre honorigita pri tio, ĉar mi estis petita surpreni tiun taskon. Mi espereble havos pli da uzebla tempo nun kiam mi finfine finas eĉ la lastajn universitatajn laborojn, kiujn mi havis ĝis nun. Libera Folio certe estas tre grava kaj ĝi ne devus malaperi nur pro portempa foresto de redaktoro. Mi opiniis ke mi povas transpreni la taskon por unu jaro.

Kiuj laŭ vi estas la fortaj kaj malfortaj flankoj de Libera Folio, tia kia ĝi estis ĝis nun? Ĉu vi antaŭvidas iajn ŝanĝojn?

– La forta flanko estas certe tio, ke la reta gazeto regule aperas kaj helpas malkovri interesajn aferojn en Esperanto-movado kaj komunumo. La malforta flanko estis eble la malgranda kvanto de kunlaborantoj kaj la koncentriĝo nur al unu persono, la redaktoro. Mi ne planas ŝanĝi tuj ion, ĉar mi kontentas kun la nunaj stato kaj funkciado de Libera Folio. Tamen estas klare, ke mi certe laboros iom alimaniere ol la ĝisnuna redaktoro. Por mi ĵurnalismo estas nuntempe nur libertempa aktivado, kvankam mi edukiĝis kiel ĵurnalisto kaj laboris en diversaj finnlandaj gazetoj dum someraj ferioj, sed de tio pasis jam pli ol 25 jaroj.

De tempo al tempo aperadas plendoj pri asertata “skandalemo” de Libera Folio, ekzemple lige kun kelkaj el la artikoloj pri la ĵusa IJK. Ĉu laŭ vi estas ia bazo por tiaj kritikoj, aŭ ĉu la esperantistaj legantoj simple ne alkutimiĝis al kritika ĵurnalismo?

– Nu, certe legantoj ne kutimiĝis al kritika ĵurnalismo, sed mi ne opinias Liberan Folion aparte skandalema, tie ekzemple neniam aperis informoj pri la privata vivo de gravuloj, kaj tio ne ŝanĝiĝos, do, ekzemple UEA-estraranoj kaj aliaj gravuloj povas daŭre drinki alkoholaĵojn sen ke fotoj pri ilia malbona konduto aperus ĉi-tie (mi ne diras, ke io tia okazis, mi nur referencas al unu finnlanda skandala revuo, en kiu unu juna partia prezidanto estis filmata kaj fotita pasintsemajne simple pro tio, ke ŝi drinkadis kun geamikoj en restoracio). Tamen eble mia stilo estas iom malpli kritika ol tiu de la ĝisnuna redaktoro, eble tion klarigas eĉ tio, ke finnlandaj gazetoj kaj revuoj estas malpli akre kritikaj ol svediaj, kaj mi simple kutimiĝis al iom alitipa ĵurnalismo. Tamen fakteca kritiko estas ĉiam bonvena kaj tio estas bezonata, alikaze eblas fari stultaĵojn kaj silenti pri ili, kio ja okazis multfoje en la esperanto-komunumo kaj -movado.

Ĝis nun kutime aperis minimume unu artikolo semajne en Libera Folio. Ĉu vi antaŭvidas, ke la aperritmo de novaj artikoloj restos same regula? Ĉu same kiel ĝis nun la redaktoro mem verkos la plej multajn artikolojn, aŭ ĉu vi bezonas helpon pri tio?

– Mi esperas, ke ni povus daŭrigi la nunan ritmon, ĉar malpli ofta ritmo eble forpelus legantojn, kiuj ne daŭre trovas novan materialon. Mi esperas, ke mi mem verkos malpli ol la ĝisnuna redaktoro, eble tamen pli ol mi verkis ĝis nun, kiam mi verkis plejparte nur artikolojn dum la Universala Kongreso.

Kiuj krom vi apartenas al la redakcia teamo, kaj kiel la taskoj estas dividitaj? Ĉu vi antaŭvidas ke povos aliĝi pliaj homoj al la teamo?

– Inter la regulaj kunlaborantoj estas Grigorij Arosev, István Ertl (precipe lingva kontrolanto) kaj Paweł Fischer-Kotowski; lastatempe kontribuis ankaŭ, interalie, Carlo Minnaja, Rogier Huurman kaj Lu Wunsch-Rolshoven. Certe estus bone se troveblus pli da kontribuantoj, eĉ por unu- aŭ kelkfojaj artikoloj.

Intervjuis: Kalle Kniivilä

UEA instigas respondi ĝuste al EU-enketo

La prezidanto de UEA, Mark Fettes, instigas esperantistojn respondi al enketo de la Rajtprotektanto de EU pri multlingveco. ”Esperantistoj devus ludi aktivan rolon en tiaj civitanaj iniciatoj”, li skribas en gazetara komuniko. UEA eĉ proponas pretajn respondojn.


Emily O’Reilly, la Rajtprotektanto de EU. Foto: EU.

Je la 23-a de julio 2018 la Rajtprotektanto (“Ombudsmano”) de la Eŭropa Unio malfermis publikan konsultiĝon pri la uzo de lingvoj en la organoj de EU. Nun UEA unike alvokas al esperantistoj plenigi la enketon, kaj eĉ proponas respondojn.

Eŭropa Unio havas 24 oficialajn lingvojn, kaj EU-civitanoj rajtas uzi ĉiun el ili por komuniki kun instancoj de la Unio, kaj ricevi respondon en tiu sama lingvo. Ene de la organoj de EU tamen oni ofte uzas nur kelkajn lingvojn: la angla, la franca, kaj la germana havas specialan statuson kiel “proceduraj lingvoj”.

Ĉiu instanco havas proprajn oficejajn kutimojn kaj regulojn por decidi, kiun lingvon oni (ĉefe) uzas inter laborantoj kaj en labordokumentoj. Plej ofte temas pri la angla kaj/aŭ la franca. La suma kosto de la tuta tradukado kaj interpretado ĉe ĉiuj organoj de la EU estas ĉirkaŭ 1 miliardo da eŭroj jare, aŭ 2 eŭroj por ĉiu EU-civitano.

La ĉefa celo de la Rajtprotektanto estas pritrakti plendojn de civitanoj kaj organizoj pri misagado de EU-instancoj. Ties oficialaj prijuĝoj estas nur rekomendaj, sed EU-instancoj ĝenerale akceptas kaj aplikas ilin. Similaj postenoj ekzistas en multaj landoj de la mondo, kaj ili ofte estas la plej alirebla punkto por civitano, kiu spertas problemon kun la registara burokratio.

La Eŭropa Rajtprotektanto ankaŭ rajtas memstare komenci esploron pri la funkciado de Eŭropaj instancoj. Tiu rajto estas nun utiligata por starigi publikan konsultiĝon pri la uzado de lingvoj.

La Rajtprotektanto rimarkigas en la priskribo de la konsultiĝo, ke EU-instancoj ja en kelkaj okazaj rajtas limigi la multlingvecon pro praktikaj kaj buĝetaj kialoj, sed mankas iu travidebla unuforma regularo pri tio.

Plej zorgiga estas la manko de lingvaj versioj en retpaĝoj kaj en publikaj konsultiĝoj, ambaŭ forumoj celataj al vasta publiko. La konsultiĝo demandas, ĉu estu oficiala regularo pri lingvouzo ene de instancoj, por publikaj retpaĝoj kaj publikaj konsultiĝoj, kaj kiam kaj kiel oni limigu la aron de uzataj lingvoj. Fine venas demandoj pri kiel pagi por eventuala plia tradukado, kaj ĉu estas rolo por maŝintradukoj.

Individuoj kaj organizoj neregistaraj, registaraj kaj komercaj rajtas respondi al la konsultiĝo. La publika konsultiĝo estas alirebla rete, havebla en ĉiuj oficialaj EU-lingvoj, kaj la limdato por kontribui estas la 30-a de septembro 2018.

En gazetara komuniko aperinta la 29-an de aŭgusto prezidanto de UEA Mark Fettes komentas jene:

“Estas salutinde, ke la Ombudsmano petas la opiniojn de la civitanoj pri tiel grava temo. Nia movado de multaj jaroj substrekas ke lingva justeco estas esenca dimensio de justa socio. La eŭropaj civitanoj spertas tre malegalecan traktadon de siaj lingvoj. Ni pledas por Esperanto kiel integrita elemento de justa lingvopolitiko por ĉiuj civitanoj. Esperantistoj devus ludi aktivan rolon en tiaj civitanaj iniciatoj. Per niaj respondoj ni montru, ke ni pensas pri Esperanto ne izolite, sed en la kunteksto de kompleksa moderna socio kun multaj lingvoj. Iom post iom, ni eduku aliajn pensi same.”

Temas fakte pri la unua fojo, ke gazetara komuniko de UEA alvokas al partopreno en specifa ekstera agado. Aperis antaŭe alvokoj por kontakti lokajn gazetojn aŭ konatojn, sed ne por direkti la esperantistaron amase respondi al unu enketo, kiel okazas nun.

UEA tradukis la demandojn al Esperanto kaj rekomendas respondojn en rete alirebla dokumento. Ĝi rekomendas starigon de klaraj unuecaj politikoj pri lingvouzo, kaj ĝenerale proponi dokumentojn kaj retpaĝojn en laŭeble multe da lingvoj. Kie tio ne estus praktika, UEA rekomendas proponi version en kelkaj EU-lingvoj kaj en Esperanto. Fine ĝi rekomendas, ke ŝtatoj kun favorata laborlingvo kontribuu pli al la tradukbuĝeto, por kompensi tiun avantaĝon.

Rogier Huurman

Esperanto ne nepre helpas lingvolernadon

Propedeŭtiko dum multaj jaroj estis furora vorto en antaŭenigo de Esperanto. Oni ofte asertis, ke instruado de Esperanto draste faciligus lernadon de pliaj lingvoj. Sed kiukondiĉe kaj kiom multe Esperanto kiel unua fremdlingvo efektive helpas ĉe la lernado de plia lingvo? Tion esploras Lu Wunsch-Rolshoven en sia artikolo.

En Britio ekde deko da jaroj okazas instruado de Esperanto en kelkaj lernejoj sub la iom konata nomo Springboard to Languages (aŭ Esperante “lingvolanĉilo”). Junaj lernejanoj inter 7 kaj 11 jaroj lernas unue Esperanton, poste alian fremdan lingvon, ekzemple la francan. Indas konscii, ke la entuta instruado de lingvoj en Britio nuntempe ne tre intensas, kaj ankaŭ tiu komenca instruado de Esperanto okazas dum nur 20 lecionoj – unu leciono semajne dum 20 semajnoj. Ĉu tiu komenca lernado de Esperanto multe helpas la postan lernadon de la alia lingvo? Jen unu el la demandoj, kiujn traktas la akompanaj sciencaj studoj.

La malnova atendo pri propedeŭtiko, prepara lernado, estas, ke Esperanto helpu eĉ tiom multe, ke poste la infanoj, kiuj malpli longe lernis duan fremdlingvon, ekzemple la francan, fine havu pli altan nivelon en tiu lingvo ol tiuj infanoj, kiuj dum la tuta tempo lernis la francan. Tiaĵo tamen ne estis rekte esplorita en la eksperimentoj, pri kiuj ĉi-jare raportis Karen Roehr-Brackin kaj Angela Tellier. Ne estis paralelaj klasoj, kiuj tuj lernis la francan. (Sed atentindas ĉi-rilate ekzemple studo de Halloran el 1952, vidu sube.)

Ĉu Esperanto helpas pli ol ekzemple la itala aŭ germana?

Oni esploris interalie jenan demandon: Ĉu ĉe la lernfaciligo vere temas pri aparta eco de Esperanto? En Britio oni nun instruis al kvar grupoj de infanoj de 8 kaj 9 jaroj unue, dum duona lernojaro, 20 lecionojn de Esperanto, respektive de la itala kaj de la germana, kaj poste, dum la dua jarduono, la francan, same malmulte. (La kvara grupo unue ricevis instruadon en io kun la nomo „Esperanto-plus“ – tio estis ne nur lernado de Esperanto, sed ankaŭ aparta atentigo pri lingvaj formoj kaj skemoj.)

Ĉiu verdkora fervorulo kompreneble nun tendencas veti je Esperanto, nome ke la Esperanto-grupo atingis pli bonajn rezultojn en la franca. Bedaŭrinde la esploristoj Karen Roehr-Brackin kaj Angela Tellier devis konstati, ke ne estis signifaj diferencoj inter la grupoj rilate al la entuta progreso ĉe ilia posta lernado de la franca. La detaloj legeblas en la sciencpopulariga artikolo.

Krome oni povas legi en resumo de la studo unuflanke ke Esperanto estis pli facile lernebla ol la franca por lingvo-komencantoj (por ni ne vere surprize) kaj ke la lernado de Esperanto havis niveligan efikon, kiu iom reduktis la individuajn diferencojn inter la infanoj (pri tia efiko legu ankaŭ sube). Aliflanke la rezultoj ne montris mezureble pli grandan avantaĝon per Esperanto por la evoluo de metalingva atentemo aŭ pli grandan postan sukceson en la lernado de alia fremda lingvo. Tio estas iom sobriga rezulto, kiel notas la aŭtoroj, kaj oni pretas konsenti.

(La artikolo mem troveblas per sci-hub. La aŭtoroj priskribas siajn rezultojn kaj la relativan nesukceson ankaŭ en sia prezento por la revuo Language Problems and Language Planning, LPLP.)

En Facebook Renato Corsetti komentis ke laŭ li en tio, kion li povis konstati, temis pri tro malmultaj infanoj, tro junaj infanoj kaj tro malmulta instru-tempo. (Estis pluraj klasoj de po trideko da infanoj, ili aĝis ok aŭ naŭ jarojn, kaj oni instruis al ili Esperanton kaj la aliajn lingvojn dum proks. 20 horoj.) Renato opinias, ke la “plej honesta studo” pri la afero estas tiu de J. H. Halloran (A Four Year Experiment in Esperanto as an Introduction to French, 1952). Indas tralegi tiun studon por iom ekkompreni, kiun efikon Esperanto povas havi kiel prepara fremdlingvo por posta lingvolernado. Ne kredu, ke tiom malnova studo estus tute malnoviĝinta – la matematika statistiko tiutempe jam havis potencajn ilojn, kaj la aŭtoro zorge aplikis ilin. Indas ĵeti rigardon al la studo.

Unue lerni Esperanton estas pli bone por atingi pasivan kapablon en la franca

La aŭtoro J. H. Halloran ne faras tre ĝeneralajn konkludojn, sed diferencigas – laŭ la celo de la lingvolernado (ĉu pli direkte al la aktivaj kapabloj, ĉu pli al la pasivaj), laŭ la inteligenteco de la lernantoj kaj laŭ la apartaj kapabloj rilate al vortoj. Distingante laŭ tiuj unuopaj celoj kaj grupoj Halloran venas al jenaj konkludoj (mi aliordigas kompare kun la studo-resumo):

Se la celo de la lingvoinstruado estu la pasiva lingvokono, tiam indis uzi unue tempon por instrui Esperanton. Tiuj, kiuj komencis per Esperanto kaj lernis la francan dum nur tri jaroj, havis pli bonan pasivan scion de la franca ol tiuj, kiuj lernis la francan dum kvar jaroj. (La aŭtoro nomas tiun pasivan kapablon recognition knowledge, rekona scio; temas pri rezultoj en ekzamenoj rilate al traduko el la franca, al la kompreno (en la angla; skriba ekzameneto), aŭda kompreno, vortaro kaj gramatiko.)

Se kontraste la celo de la lingvo-instruado estu la aktiva lingvo-regado, tiam indis tuj komenci per la franca.

Kiun el la du celoj oni elektas, tio dependas de propra prefero. La aŭtoro citas la rimarkon ke la pasiva kapablo, legado, havas ekzemple la avantaĝon ke la lernanto povas memstare plu uzi kaj evoluigi la kapablon post la lernejo. Mi mem tre kredas je la kombino – unue dum longa tempo pasive lerni kaj nur poste okupiĝi pri aktiva uzado (tio, laŭ mi, havas avantaĝon ankaŭ rilate al la atingebla akĉento).

Unue lerni Esperanton pli bonas por malpli inteligentaj infanoj

La studo de Halloran dividis la lernantojn laŭ inteligenteco en du plus du klasojn kaj la pli inteligentan duonon ankaŭ laŭ la kapablo kompreni kaj uzi vortojn; la malpli inteligentaj estis miksitaj en siaj du klasoj. El tio rezultis en la unua jaro kvar klasoj de po trideko da lernantoj (en la postaj jaroj la klasoj iom miksiĝis pro ceteraj konsideroj de la lernejo). La studo konstatis, ke la malpli inteligentaj infanoj havis pli bonajn rezultojn en la franca, post kiam ili studis la francan dum nur tri jaroj sekve de la antaŭa jaro de Esperanto, ol post kiam ili studis la francan dum kvar jaroj. Tio okazis sen aldona studotempo por la franca.

Tiu pli bona rezulto de tiuj Esperanto-lernintoj estis eĉ pli granda, kiam la infanoj aldone al malpli alta inteligenteco krome havis relative malaltan kapablon rilate al vortoj.

La pli inteligentaj lernantoj atingis ĝenerale pli bonajn rezultojn en la franca, kiam ili rekte komencis per tiu ĉi lingvo kaj ne unue lernis Esperanton.

Kiucele propedeŭtiko de Esperanto?

Pri la temo propedeŭtiko, do dekomenca instruado de Esperanto por poste pli sukcese instrui alian fremdan lingvon, mi aŭdas de jardekoj. Mi neniam vere komprenis, kial ni Esperanto-parolantoj kiel tuto estu aparte entuziasmaj pri tio. Nia baza celo estas disvastigi Esperanton mem, ne unuavice disponigi Esperanton por atingi pli bonan rezulton en la disvastigado de aliaj lingvoj. Por ni la veraj gravaĵoj estas Esperantujo kaj ties bonfarto, kaj ne iuj aliaj lingvoj, kiujn ni Esperanto-parolantoj ja ofte ŝatas, sed pri kies lerta instruado ni eble ne rompu al ni la kapon. Ĉu? Sed aliflanke ni ja memoru la Bulonjan Deklaracion pri la esenco de Esperantismo, laŭ kiu “ĉiu deziranto povas (…) uzadi la lingvon por ĉiaj eblaj celoj” – do evidente ankaŭ por propedeŭtika uzado.

La “nova propedeŭtiko” kaj la ruza truko de la Esperanto-komunumo

Pro tiuj konsideroj ne tro zorgigis min ke tiu ideo de komenca instruado de Esperanto ne realiĝis grandskale en la lernejoj. Mi eĉ ŝerce diris, ke la ekstera mondo ŝajne evoluigis “novan propedeŭtikon” por Esperanto, ĉar nuntempe oni en tre multaj lokoj instruas la anglan kiel unuan lingvon. Kiel la Esperanto-instruistoj scias, tio estas sufiĉe helpa por la posta instruado de Esperanto. Lerninto de la angla pli rapide lernas Esperanton ol homo ne lerninta fremdan lingvon. Oni do povas diri, ke la instruistoj de la angla donas parte enkondukan kurson al Esperanto kaj ke el ĉiu instruhoro de la angla eble dek minutoj estas jam helpaj por posta lernado de Esperanto.

Eble jen temas pri aparte ruza truko de la Esperanto-komunumo. Post kiam oni konstatis, ke Esperanto mem ne estas facile akceptebla en lernejoj, oni ŝanĝis la strategion kaj kaŝe subtenis la instruadon de la angla. Tio ja signifas la menciitan gravan ŝparadon de postaj instruhoroj de Esperanto kaj tiel liberigas labortempon de Esperanto-aktivuloj kaj tiel subtenas la pluan disvastigon de Esperanto. La praktiko montras kiom efika estis tiu vojo: Esperanto pli kaj pli disvastiĝis dum la pasintaj jardekoj, dum kiuj disvastiĝis ankaŭ la angla…

Tamen mi koncedas, ke la legado de la studo de Halloran ŝanĝis mian percepton de propedeŭtiko. Se vere la montritaj rezultoj ekzistas en la formo, en kiu Halloran konstatis ilin – se vere ili estas ripeteblaj en diversaj aliaj cirkonstancoj – tiam indas serioze paroli pri la temo kun edukaj instancoj. Unu aferon mi certe lernis el la tuto: Ne ekzistas ĝenerala kaj simpla regulo pri propedeŭtiko – indas detale studi ĝin.

El diversaj aliaj fontoj mi cetere lernis, je kiom multaj eraroj pri Esperanto lingvistoj tre ofte kredas kaj kiom malmulte pri la ĉiutaga uzado de Esperanto granda parto de ili scias. Se ni ne sukcesos unue ŝanĝi tion, se ni ne kuraĝe informos lingvistojn pri ekzemple la fakto, ke Esperanto nun estas jam ĉiutaga lingvo de pluraj miloj kaj la ĉefa lingvo de almenaŭ cento da homoj, ni verŝajne ne sukcesos efike subteni la lingvoenkondukan instruadon de Esperanto nek la pli rapidan disvastiĝon de la lingvo Esperanto mem.

Lu Wunsch-Rolshoven

IJK sen dormo sed kun multe da publika atento

Carlos Pesquera Alonso iom kontraŭvole iĝis la ĉeforganizanto de la ĉi-jara IJK en Badajoz, Hispanio. Pro la multa laboro dum la kongresa semajno li apenaŭ havis tempon dormi aŭ mem partopreni la IJK-n, sed la kongreso iĝis sukceso kaj estis rimarkita de la amaskomunikiloj, li rakontas en interjvuo de Rogier Huurman.


Komuna fotado dum la IJK. Foto: TEJO.

Carlos Pesquera Alonso estas la ĉeforganizanto de la ĵus okazinta 74-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO en Badajoz sur la hispan-portugala landlimo.

Kiam dum la IJK li plendis, ke la unua mencio de Libera Folio pri la IJK estas pri negativaĵo, mi kaj li interkonsentis fari intervjuon unu semajnon post la solena fermo. Li ankaŭ vetis tiam, ke li fermos la financajn kontojn ene de unu semajno.

Libera Folio: Unua demando, ĉu vi jam sufiĉe dormis?

Carlos Pesquera Alonso: – Jes. Mi finfine havis sufiĉe da tempo por dormi.

Rakontu iomete pri vi mem. Kion vi faras, kiam vi ne organizas ion en Esperantujo?

– Mi estas memlaboranto. Mi havis mian malgrandan entreprenon. Ni konsilis rilate al politikaj kaj sociaj temoj, do ĉefe ni helpis en politikaj kampanjoj por balotoj.

Kiel okazis, ke vi iĝis la ĉeforganizanto de tiu ĉi IJK?

– Ĉefe pro laboraj kialoj. Mi ne volis esti la ĉefa respondeculo. Unue mi diris, ke mi ne havas sufiĉe da tempo, sed Enric [Baltasar], pro kiu ĉefe ni havas la IJK-on, demisiis kaj ankaŭ iomete kabeis portempe, kaj la alia respondeculo Krishna [Sivillà Rubio] havis eĉ kvar laborojn samtempe, do li ne povis dediĉi tiom da tempo. La alia lokano, kiun ni havis, dediĉis multe da tempo al Esperantujo antaŭ la IJK, kaj pro tio la familio petis dediĉi pli da tempo al la familio mem, kaj li ne havis alian eblon.

Kiom da homoj finfine aliĝis, kaj kiom da homoj ĉeestis?

– Bedaŭrinde mi malsanas, kaj mi ne havas la certajn datumojn. Mi kalkulas, ke estas iom pli ol 300 homoj, kiuj aliĝis, kaj partoprenis laŭ mia memoro inter 260 kaj 270.

Ĉu mi el tio ankaŭ povas konkludi, ke vi ankoraŭ ne finis kalkuli la kontojn de la IJK?

– Jes, mi malgajnis la defion, ĉar por la financa raporto mi ankoraŭ devas ricevi fakturojn, kiujn mi ne havas.

Kiom da tempo ankoraŭ necesas de vi kaj aliaj por fini la organizajn aferojn de tiu ĉi IJK?

– La problemo nun estas, ke multaj homoj feriumas. Se ne, mi bezonus nur tri tagojn por havi la financan raporton. La problemo estas, ke multaj, kiuj povas helpi nun, havas ankaŭ siajn feriajn tagojn, aŭ estas revenantaj al aliaj laboroj aŭ aliaj landoj.

Pri kio vi plej kontentas pri tiu ĉi IJK?

– Mi kontentas ĉefe pri mia apero en Cope, la dua plej granda radiostacio en Hispanujo. Mi aperis posttagmeze ĉirkaŭ dek minutojn, kaj multaj homoj aŭdis pri Esperanto. Mi kontentas, ke ni aperis en multe da regionaj kaj lokaj gazetoj, ĵurnaloj kaj radioj, eĉ en iu regiona malgranda televido kelkajn minutojn. La homoj aŭdis pri Esperanto en Ekstremaduro.


Katharina Klat, Carlos Pesquera Alonso kaj Krishna Sivillà Rubio estis la ĉefaj organizantoj de la IJK.

Kiu estis via maniero por atingi amaskomunikilojn?

– Por la programo mi zorgis havi preskaŭ ĉiutage ion, kio rilatas al eksteraj asocioj. Io, kio estas sufiĉe bona kialo por sendi tekston al la amaskomunikiloj, ke ni faras tion. Unue la solena malfermo, poste la kulturlingva festivalo sur publika placo, du tagojn nenio, poste la teatraĵo Utopio, la sesan tagon estis la programero kun asocioj pri egaleco, kaj la sepan tagon kun la politikaj partioj. Tial ni aperis tiom multe. Ĉar ĉiam ni havis ion por aldoni krom simple paroli pri Esperanto.

Pri kio en tiu ĉi IJK vi malkontentas?

– Pri la ĥaoso pro la homoj, kiuj aliĝis kaj poste ne venis. Tio kostis al ni monon. Multe da homoj, ĉefe el landoj, kiuj bezonas vizon, sed ankaŭ aliaj, aliĝis kaj poste ne venis. Kaj tio komplikis nian laboron en la akceptejo. Mi malkontentas ankaŭ, ke TEJO ne estis jam bone preparita. Ni ne antaŭpretigis sufiĉe kiel agi, kaj tiam estis iom da ĥaoso, kaj iom tro da laboro por la teamo, ĉefe en la akceptejo en la unua tago. Tio rilatas al tio, ke la buso el Lisbono venis tro malfrue.

Ĉu okazis por vi iuj grandaj surprizoj dum la IJK?

– Ne. Krom la malbona evento, pri kiu Libera Folio raportis, mi pensas, ke ĉio iris ĉefe laŭplane. Io, kion mi vere volas laŭdi, estas la helpo de pluraj esperantistoj, kiuj eĉ ne parolas la hispanan, kiuj partoprenis en la politika debato. Ĉar tio helpis al ni doni bonan impreson de nia movado.

Kiujn el la programeroj de la IJK vi bedaŭras ne partopreni?

– La komitatkunsidon!

Vere?

– Mi scias, ke kelkfoje ĝi estas tre enuiga, sed estas mia respondeco partopreni kiel komitatano de BEMI. Sed logike mi devis zorgi pri pluraj problemetoj, kiuj aperis. Mi bedaŭras vere, ke mi povis naĝi nur unufoje, dum la ekskursa tago.

Ĉu estas ankaŭ io, kion vi partoprenis, sed bedaŭras partopreni?

– Ne. Sed mi havas iom la senton, ke mi ne partoprenis en la IJK. Mi imagas, ke tio estas kutima sento de la organizantoj. Mi fakte preskaŭ en nenio partoprenis pro la organizaj devoj.

La lokaj neesperantistaj helpantoj aŭ laboristoj ŝajnis tre helpemaj. Ĉu vi komunikis kun ili antaŭ la alveno?

– Mi ekkonetis ilin, sed mi parolis kun ili fakte nur pri kiom da homoj venos kaj tiel plu, do ne pri io, kio helpus ekkoni ilin, sed mi havas la impreson, ke vere la homoj el Badajoz estas tre bonvenigaj homoj. Kaj ni vere vidis, ke eĉ se ili ne parolas la lingvon, tio ne gravas por ili, kaj ili vere helpemis. Ili vere amuziĝis kun ni, kaj tio vere helpis min senti, ke la IJK estis granda sukceso. Eĉ se ni ne atingis multe da homoj, mi certas, ke la laboristoj ĉiam memoros nian kongreson kaj ke ĉiam, kiam ili havos iun konversacion, kiu temas pri lingvoj, ili parolos pri Esperanto, kaj ili diros, ke ni estas la plej mojosaj homoj en la mondo.

Kiuj estas viaj planoj por la sekva tempo krom la finkalkulado de la IJK?

– Unue resaniĝi, tio estas grava afero. Due finviziti miajn familion kaj amikojn, ĉar mi havas bonan familion ĉi tie en Hispanujo. Fakte hodiaŭ mi devas renkontiĝi kun miaj lokaj klubanoj. Sed krom tiuj sociaj aferoj mi nuntempe pensas pri venonta projekto rilate al Esperantista loĝado aŭ hotelo aŭ gastejo.

Ĉu vi pensas, ke vi partoprenos en alia maniero en sekva IJK aŭ alia renkontiĝo, post viaj spertoj de tiu ĉi jaro?

– Ne. Mi ĉiam estos mi. Kiam mi partoprenis en mia unua IJK en Vroclavo, mi vere bedaŭris, ke ni kiel esperantistoj ne sufiĉe varbis al neesperantistoj. Kaj pro tio mi jam havis tion planita. Mi ĉiam havis tiun konstrueman kaj kritikeman sintenon. Ankaŭ helpeman. Tio estas parto de mia naturo, tio ne ŝanĝiĝis.

Rogier Huurman

Duonhoroj donis perspektivon pri la librorikolto

Kio plej plaĉis al vi en la programo de la Universala Kongreso de Lisbono? Tiu estas unu el la demandoj en formularo sendita de UEA al la partoprenantoj de la kongreso. La aŭtoraj duonhoroj, respondas Carlo Minnaja.


En la Lisbona libroservo.

Mia aŭdkapablo rimarkinde malboniĝis, do malgraŭ la sendube efika laŭtparolila aparataro en la diversaj ĉambroj mi rezignis pri prelegoj, kiujn mi tre verŝajne povos legi en posta papera eldonaĵo. Mi estas ankoraŭ zeloto de la presita paĝo, poŝtelefonoj prezentas al mi literojn tro malgrandajn por trankvila kaj nelaciga legado.

Male, mi spektis preskaŭ ĉiujn aŭtorajn duonhorojn, en kiuj oni parolas vid-al-vide kun la personoj, povas komenti rekte iliajn dirojn, ne nur ilin aŭskulti; la ejo por tio estis perfekte aranĝita en balkono super la libroservo, kun kelkdeko da seĝoj plene sufiĉaj por aŭskultantoj ne bezonantaj laŭtparolilojn. La sube aranĝita tablaro de la libroservo ne aspektis riĉpropona kiel kutime, eble tial ke la organizo laŭ temoj (lernolibroj, antologioj, literaturo k.a.) kaŭzis, ke iuj tabloj estis duone malplenaj.

Se mencii nur kelkajn aŭtorajn duonhorojn, plej plaĉis al mi la prezento de Javier Alcalde kaj José Maria Salguero pri Antaŭ unu jarcento, kiu aspektis al mi originalaĵo, malgraŭ ke aperis pri la unua mondmilito centoj kaj centoj da memorverkoj. La kunmeto de la eroj ŝajnis al mi bone konstruita, kun la aŭtora modesteco, ke multo mankas, sed la aŭtoroj prezentis la verkon kiel ankoraŭ nefermitan kaj petis pri aldonoj, kiuj konsistigu kompletigon aŭ eĉ duan volumon.

Esperantistoj estas diverslandaj kaj, kutime, respektaj al alilandanoj, do kolekto de iliaj leteroj, agadoj, verkoj donis la garantion, ke ne estos nur tradukoj de naciismaj vidpunktoj, kiuj tamen necesis por kompreni kial Eŭropo eniris tunelon kondukantan al tiom enorma katastrofo.

Dum la minutoj kun parolrajto de la ĉeestantoj mi havis okazon rimarkigi, ke tiu kolekto estas manka je du gravaj detaloj: la traktado de la suda milit-fronto kaj la sinteno de la katolikoj. Eble ĉiu membro de la Entento atribuas al sia lando la meriton meti finon al la konflikto, sed sendube la venko de Italio kontraŭ Aŭstrio-Hungario en la batalo de Vittorio Veneto estis grava ero en la kapitulaco de la Centreŭropaj Imperioj. Tiurilate mi estis afable invitita al aldonoj.

Pri la kunmetintoj de ĉi tiu valora antologio, se licas strikte persona opinio, Alcalde ŝajnas al mi nova stelo kun malofta vasta kompetenteco kaj ekvilibra juĝkapablo ankaŭ pri temoj, kie la pasio estas nature grava komponanto.

Flankateme, la iberia roto, dum jardekoj prestiĝe ĉeesta en la Akademio de Esperanto sed nun ne plu post la demisio de la sola restinto Miguel Gutiérrez, povus denove reformiĝi en la lingva institucio kun la enveno de Alcalde, Miguel Fernández kaj la reveno de Gonçalo Neves, siatempe maloportune nekonfirmita post nur trijara deĵoro (sed la kaŭzo de tio devas esti serĉata en la kampo de simpatioj kaj mal- inter akademianoj, ne ja ĉe lingva kompetenteco).

Antaŭ unu jarcento montris ankaŭ revigliĝon de la eldona fako de SAT, kiu produktis ĉi-jare ankaŭ la poemaron Rev-ene (vidu sekvajn liniojn) kaj la tradukon (fare de la aŭtoro de ĉi tiu artikolo) de Anarkio, ĉefa teksto pri tiu socia teorio verkita de la italo Errico Malatesta.

Miguel Fernández atutis per prezento de du grandaj verkoj: la traduko kaj komentado de Tagoj kaj ruinoj de Jaume Grau Casas, iama vicprezidanto de la Akademio, transfuĝinto al Francio dum la enlanda hispana milito, kaj la poemaro Rev-ene, tute freŝa fakte “reveno” en la poezian arenon post pli ol dekjara silento.

La unua rakontas pri la aventuroj de tiuj rifuĝintoj, akceptataj kontraŭvole sed malamataj de la gastiganta lando, en kiu ili estis transloĝigataj de unu koncentrejo al alia; en la dua esprimiĝas kaj la forta kondamno de la nuna egoisma kapitalisma socio kaj la amo al ĉio bela kio ankoraŭ restas en la mondo, en la personoj, en la amikoj. Temas pri kantoj, la vortoj adheras al muziko en originalaj tonaloj, kiel plor’ maĵora, aŭ am’ diesa maĵora: ja Fernández estas tenoro en grupo.

Same kantis ĉe sia aŭtora duonhoro Mikaelo Bronŝtejn, akompanate de gitaro; bedaŭrinde preskaŭ neniu konis liajn versojn publikigitajn delonge en liaj verkoj kaj diskoj, tial apenaŭ kreiĝis voĉa akompano fare de la publiko, kiu estus kreinta plaĉan koruson en atmosfero jam dekomence agrabligita per biskvitoj kaj vodko. Bronŝtejn havis siaflanke, kun la bardo Sergeo la Terura el Latvio, plenplenan salonon ĉe pli ampleksa koncerto.

Christer Kiselman redaktas la revuon Esperantologio – Esperanto Studies. La ĉefa manko de ĉi tiu revuo estas, ke ĝi aperas sen fiksa ritmo: inter unu numero kaj la posta pasas jaroj (la lasta aperis en 2015), tiel abonado apenaŭ sencas; unuopaj numeroj estas ja altnivelaj, sed ili preskaŭ perdiĝas en la oceano de la diverstipaj eldonoj, kaj ankaŭ ilia eldonejo Kava-Pech ne havas tiel fortajn informkanalojn.

Tial, preskaŭ kiel numero de la revuo, aperis sub ĉefredaktado de Kiselman Aliroj al Esperanto, fakte longe atendata plenumiĝo de projekto startinta antaŭ kelke da jaroj. Kiselman ĝin prezentis kiel memstaran verkon, antologion kunigantan eseojn de dek kvin aŭtoroj, inter la plej elstaraj esperantologoj (ok estas akademianoj).

Kiel kaj kial personoj aliras nian lingvon? Ĉiu eseinto interpretas iun allogon de Esperanto, en kiu leganto povas trovi sin mem. Se mencii nur tri, mi trovis aparte elstarajn tiujn de Javier Alcalde, de Giorgio Silfer kaj de Humphrey Tonkin: ĉiuj startas de analizo de dokumentoj. Alcalde rakontas pri la pacisma aliro, kun la pluraj klopodoj kandidatigi Zamenhofon al la Nobel-pacpremio, kaj pri la fakte sennombraj esperantistoj kiuj agadis partoprenante en la institucioj kiuj ja la premion ricevis; la bibliografio estas elĉerpa.

Silfer ekzegezas du leterojn de Zamenhof, origine ruslingvajn, kiuj pritraktas la internan ideon de esperantismo kiel integriĝon en homaranismon kaj devenigas el tio identecon de la esperanta popolo, temo ofte pridebatata ankaŭ ekster la bazo de objektiva pritakso. Tonkin per sia historia aliro fakte resumas la tutan evoluon de la esperanto-movado, alvenante ĝis la polemikoj diversfontaj pri ĉefaj verkoj freŝe aperintaj kun ekvilibra juĝo pri ilia konsisto.

Spomenka Štimec havas precizan ideon pri sia partopreno en la beletra kampo: la kroata literaturo povas same bone flosi kaj progresi eĉ sen ŝiaj verkoj, sed ŝia verkado en Esperanto havas ian utilon, ĉar ĝi alportas voĉon, kiun aliaj ne alportas. La renkontoj de verkistoj en ŝia bieno en Kroatio estas utilaj en medio kiu ne havas konstantajn kaj regulajn eblojn de kontaktado.

Ŝia lasta sukceso estas la italigo, fare de la aŭtoro de ĉi tiu artikolo kaj Giulio Cappa, de Ombroj sur interna pejzaĝo, ŝia romano de 1984, kiu estos prezentita en Padovo post kelke da semajnoj, ĉe fama libroeldona evento.

Suso Moinhos estis kunresponsulo de la bone kaj belbilde redaktata kongresa bulteno Taĵo nia, tial li ofte estis enfermita en la redaktejo. En lia aŭtora duonhoro la publiko konatiĝis kun lia debuta poemaro Laminarioj, kiu jam ricevis brile analizan recenzon en Literatura Foiro; samrevue aperis recenzo de lia majstra traduko de Memoraĵoj de kampara knabo en la serio “Oriento-Okcidento”.

Estis ankaŭ aliaj aŭtoraj duonhoroj, inter kiuj la mia. Pri ili eventuale raportos aliulo.

Carlo Minnaja


Pliaj raportoj pri la UK bonvenas. Pro la demisio de Kalle Kniivilä Libera Folio daŭre serĉas novajn kunlaborantojn. Anoncu vin al la redakcio!

TEJO ne havas informojn pri siaj financoj

La financoj de TEJO estis unu el la plej gravaj aferoj, kiujn pritraktis la komitato de la asocio dum la IJK. Tamen malmulto povis esti decidita, ĉar mankis propono de buĝeto por la venonta jaro, kaj eĉ bilanco de la pasinta jaro. Ankaŭ por la nuna jaro TEJO ne havas validan buĝeton. Laŭ la estraro de TEJO pri la problemoj kulpas UEA.


La komitato de TEJO kunsidas. Foto: TEJO.

Laŭ la mankohava financa raporto de la estraro, TEJO ankaŭ en 2017 havis deficiton, eĉ se ĝi estas iomete pli malgranda ol en 2016 – 35.223 eŭroj anstataŭ 37.921 eŭroj. La deficito ĉefe rilatas al la salajroj de oficistoj kaj la kostoj de volontuloj.

La estraro interalie informis, ke la poŝmono al volontuloj estis multe pli alta ol kutime en Nederlando, kaj tial anoncis ĝian malatigon. Oni tamen ne menciis precizajn sumojn.

La estraro ne povis antaŭvidi, ĉu estos deficito por 2018, ĉar la ekonomia rezulto dependas de tio, ĉu TEJO ricevos subvenciojn por la oficistoj. Oni petis subvenciojn de UEA kaj ESF, kaj atendas la respondon. Ne estis pliaj detaloj, ĉar daŭre mankas buĝeto por la kuranta jaro.

Mankas ankaŭ bilanco por la pasinta jaro. La kasisto asertis, ke ne eblis fari bilancon por 2017 ĉar UEA faris la librotenadon kaj fakte ne donis la informon al TEJO. Laŭdire pro la sama kialo la estraro ne havas informon por fari bilancon por 2016, ĉar tiam la kontoj de TEJO kaj UEA estis intermiksitaj kaj ne eblis ĝis nun apartigi ilin.

Ekde 2018, TEJO kaj UEA havas apartajn librotenadojn, do ekde nun bilancoj laŭ la estraro ja estos fareblaj.

Pro tio, la komitato voĉdonis (sen kontraŭo) por apartigi la financan raporton el la jarraporto, ĉar oni ne povis akcepti ĝin en la nuna stato, sen bilanco.

Oni ankaŭ voĉdonis por peti ke la kasisto denove petu la informojn de UEA kaj donis limdaton de la 30-a de septembro por ricevi kompletan financan raporton. Oni esperis ke la limdato ne nur instigos la kasiston, sed ankaŭ igos UEA-n pli rapide respondi.

Estis diskuto pri la stato kaj estonteco de la revuo Kontakto, principe rilate al la novaj membraj reguloj de UEA. Ĉu daŭre presi Kontakton por bazaj membroj, se UEA ne plu faros? La plej malmultkosta membra kotizo estos nur 2 eŭroj – ĉu tiuj membroj plu ricevadu la revuon (kiu signifos grandan malprofiton)?

La komitatanoj kontraŭis la ideon ke iuj membroj ricevu la revuon kaj aliaj ne. Nome de egaleco ili volis ke aŭ ĉiuj ricevu aŭ neniuj. Oni diskutis ankaŭ, ĉu sendi nur unu ekzemplon jare al ĉiuj, kaj la aliajn 5 nur al tiuj kiuj pagis.

Tamen ankaŭ pri tio la komitato ne povis decidi, ĉar oni ne ricevis informojn pri tio, kiom kostas la presado de Kontakto, nek kiom oni ŝparus per la aliaj metodoj. Oni eĉ ne povis ricevi informon pri tio, kiom da abonantoj havas Kontakto, nur ke 146 estas abonantoj sen TEJO-membreco.

La jaran raporton oni ne povis diskuti dum la unua tago, ĉar ĝi pretiĝis nur je la 3-a horo matene en la sama tago, kaj la komitatanoj ne havis tempon konatiĝi kun ĝi. Laŭ la komitata reglamento de TEJO la raporto devas esti sendita al ĉiu komitatano ĝis la 31-a de januaro, do la raporto pri 2017 malfruis pli ol duonjaron.

En la fine liverita raporto cetere tute mankis informoj pri tio, kiom da membroj havas TEJO. Laŭ la estraro la kialo de tiu manko estas EJF (Eŭropa Junulara Forumo), en kiu TEJO membras. En la tempo de sia aliĝo TEJO supozeble plenumis la kriteriojn de EJF, tamen poste la kondiĉo pri membrokvanto estis altigita al 5.000 membroj, klarigis la estraro.

Se EJF eltrovus ke TEJO ne havas tiom da membroj, ili eksigus TEJO, do tial TEJO ne povas publikigi sian membrokvanton, la estraro argumentis. Pri la risko de eksigo raportis Libera Folio jam antaŭ du jaroj, kiam estis diskutata la altigo de la aĝolimo.

Kiam oni dum la komitata kunsido menciis, ke la jarraporto de UEA fakte enhavas informon pri la kvanto de membroj en TEJO, la estraro diris ke ili ne ŝatas tion kaj ke ili petis UEA-n ne disdoni tiun informon.

UEA tamen apenaŭ povas sekretigi sian jaran raporton, laŭ kiu TEJO en 2017 havis 505 individuajn membrojn. En 2016 la kvanto de individuaj membroj de TEJO estis 353. Dum la pasinta jaro la kvanto de individuaj membroj do kreskis je 152. Tamen tio ĉefe okazis, ĉar la aĝolimo estis altigita de 30 al 35 jaroj. Sen tiu altigo, la membrokvanto laŭ la estraro restus pli-malpli stabila.

Se temas pri la kvanto de aligitaj membroj, tiu laŭ la statistiko publikigita en la maja numero de la revuo Esperanto pasintjare estis 1.155. Do kiel ajn kalkuli, TEJO neniel povas atingi la suman kvanton de 5.000 membroj, kiu estas la minimuma postulo de EJF.


La prezidanto de TEJO manpremas kun la dua vicprezidanto de TEJO kaj la direktoro de Kosmo post subskribo de kontrakto. Foto: TEJO.

Estis granda diskuto pri la kontrakto inter TEJO kaj la entrepreno Kosmo, ĉefe pro la konflikto de intereso por Francesco Maurelli, kiu estas samtempe estrarano de TEJO kaj la direktoro de Kosmo. Ĉu li sidas ĉe ambaŭ flankoj de la tablo, oni demandis.

Francesco Maurelli konsentis, ke estis ia konflikto, sed asertis, ke li neniam voĉdonis en decidoj rilataj al Kosmo aŭ partoprenis la estrarajn diskutojn pri la kontrakto inter TEJO kaj Kosmo. Li ankaŭ diris, ke la kontrakto estis subskribita antaŭ ol li iĝis estrarano.

Unu komitatano demandis, kial TEJO pagas por oficisto specife pri subvencioj, se oni samtempe pagas Kosmon por trovi subvenciojn. Ĉu oni do pagas dufoje por ricevi unu aferon? La estraro klarigis ke unu homo ne povus fari ĉiujn laboron kaj tiel oni bezonis ambaŭ.

Francesco Maurelli aldone klarigis, ke kvankam li ja estas la direktoro de Kosmo, li estas preskaŭ volontulo, ĉar li ne ricevas salajron de sia entrepreno. Lia edzino Sara Spanó same faras multajn laborojn por Kosmo, sed ankaŭ ŝi laŭ la propraj vortoj laboras “preskaŭ kiel volontulo”.

Tamen estis maltrankvilo inter iuj komitatanoj pri la situacio. Ĉu indas pagi Kosmon, se TEJO havas grandan deficiton?

Francesco Maurelli krome asertis, ke multaj homoj ĉe la kunsido ricevis monon de Kosmo, ne nur li. Ankaŭ tio maltrankviligis la komitatanojn, kiuj ektimis pri la neŭtraleco de la komitato. Ili petis ke Maurelli nomu ĉiujn, kiuj ricevis monon de Kosmo, kaj fine evidentiĝis ke neniu komitatano fakte ricevis.

La sola alia ĉeestanto, kiu ricevis monon de Kosmo, estis Sasha Murr. Ŝi kandidatis al la estraro kaj estis rekomendita de la elekta komisiono, sed fine ne estis elektita.

La kasisto poste informis la komitatan retliston, ke ekde 2015 TEJO sume ricevis 372.000 eŭrojn pro laboro kun Kosmo, dum Kosmo siavice ricevis de TEJO 20.863 eŭrojn. El tiu sumo Kosmo poste donacis 5.000 eŭrojn al la IJK en Afriko.

TEJO nun subskribis novan kontrakton kun Kosmo dum la IJK, sed pro manko de tempo, la kontrakto ne estis diskutita dum la komitataj kunsidoj. Nun ĉiukaze ne eblas aserti, ke Maurelli ne estis estrarano kiam la kontrakto estis subskribita, ĉar li membras kaj en la eliranta kaj en la nova estraroj de TEJO.

Propono laŭ kiu nur jama estrarano rajtu esti elektita prezidanto estis malakceptita per 13 voĉoj kontraŭ tri. Anstataŭe oni decidis, ke nur “aktivaj membroj” povas esti elektitaj. “Aktivaj membroj” laŭ la decido inkluzivas volontulojn, oficistojn, komisiitojn kaj komitatanojn.

La proponintoj de la limigo volis certigi, ke la prezidanto havu sufiĉan sperton kaj scion pri TEJO, sed aliaj diris ke oni ne voĉdonus por kandidato sen sperto.

Propono limigi komitatanojn al nur du mandatperiodoj estis malakceptita per 15 voĉoj kontraŭ tri. La komitatanoj forte kontraŭis la ideon ke oni bezonus limon. Ili ankaŭ diris ke estas maltro da komitatanoj, ne tro da homoj kiuj volas aktivi.

Tri homoj kandidatiĝis por esti komitatanoj Ĉ kaj ĉiuj estis elektitaj: Rakoen Martens el Belgio (kun 21 voĉoj), Paulína Jalakšová el Slovakio (20) kaj Joop Kiefte el Nederlando (18)

Ne okazis voĉdonado por komitatano C ĉar laŭ klarigoj de la estraro, la Ĝenerala datum-protekta regularo de EU (ĜDPR) malpermesas al la asocio konservi personajn informojn, kiuj estus bezonataj por kontakti la junajn amikojn de Esperanto.

La komitato petis ke la estraro preparu raporton pri la strategia plano de TEJO por la jaroj 2014-2017 – ĉu ni atingis sukceson?

La mandatperiodo de la estraranoj en 2017 estis mallongigita al nur unu jaro. Estis propono denove longigi ĝin, sed la propono ne estis populara. Nur Mung Bui (Feliĉa), la kasisto de TEJO, parolis favore al ĝi, ĉiuj aliaj komitatanoj kiuj parolis, kontraŭis ĝin.

Fakte la kritiko konvinkis ankaŭ la ĝeneralan sekretarion Charlotte Scherping Larsson. En la voĉdonado neniu subtenis ĝin, 19 kontraŭis kaj 7 sin detenis. (Ĉiuj estraranoj krom Charlotte sin detenis.) Oni tamen akceptis ŝanĝi la komencan daton de la oficiperiodo al la unua de septembro, por ke la nova estraro havu tempon prepari sin por la tasko.

Aldone estis akceptita ŝanĝo de la regularo, kiu permesas ke ofichavantoj restu ĉe sia posteno kvar sinsekvajn periodojn. Tio signifas, ke eĉ se la mandatperiodo de la estraranoj kaj la prezidanto nun estas unujara, ili same kiel antaŭe rajtos ofici sume kvar jarojn, se ili kandidatos kaj estos reelektitaj.

La plej aktiva kaj parolema komitatano dum la kunsidoj certe estis Michael Boris Mandirola, kiu havis demandon pri preskaŭ ĉiu afero. Francesco estis la plej aktiva estrarano, kiu respondis al preskaŭ ĉiuj demandoj.

Robert Nielsen

TEJO havas novan estraron

Hoan Tran Thi (Ĝojo) daŭrigos kiel prezidanto de TEJO. Dum diskuto pri volontuloj oni kritikis la negativan sintenon al la angla en la Centra Oficejo.


Ĉeestintaj novaj estraranoj: Olga Şevcencko, Feliĉa, Francesco Maurelli, Ĝojo, Leon Kamenicky kaj Hanso Becklin. En la foto mankas Arturo Crespo, Kingslim Edah kaj Tuŝka. Foto: TEJO.

La komitato de TEJO dum la pasinta semajno plurfoje kunsidis dum la Internacia Junulara Kongreso en Badaĥozo, Hispanio, por diskuti la agadon dum la pasinta jaro kaj elekti novan estraron.

Post longa diskuto kaj multaj voĉdonoj, la komitato de TEJO per 14 voĉoj kontraŭ 10 decidis, ke la estraro havu naŭ anojn. La subtenantoj de tiel granda estraro menciis la kvanton kaj kvaliton de la kandidatoj – sen sufiĉe da estraranoj, gravaj taskoj laŭ ili restos neplenumitaj. La kontraŭantoj timis ke tro granda estraro malpli facile kunlaboros.

Kiel la solaj kandidatoj por siaj postenoj, Hoan Tran (Ĝojo) el Vjetnamio estis elektita prezidanto, Konstanze Schönfeld (Tuŝka) el Italio iĝis ĝenerala sekretario, kaj Mung Bui (Feliĉa) el Vjetnamio kasisto.

En la balotado pri la vicprezidenta posteno Léon Kamenický el Slovakio ricevis 24 voĉojn kaj Francesco Maurelli el Italio 17 voĉojn, el 24 entute. Kiam oni informis la komitaton ke la estraro decidos, kiu estu la unua kaj kiu la dua vicprezidanto, kelkaj komitatanoj kontraŭis tion. La komitato anstataŭe per voĉdono decidis, ke la unua vicprezidanto estu la kandidato kiu ricevis pli da voĉoj, en ĉi tiu kazo Léon.

Cyprien Guiya, kiu estis estrarano ĝis la IJK kaj estis rekomendita de la elekta komisiono, nuligis sian kandidatecon pro “personaj kialoj” en la tago de la voĉdonado. La elekta komisio rekomendis kiel estraranon Sasha Murr (Oleksandra Kovjazina), sed ŝi ne estis elektita.

Ŝi ricevis unu voĉon malpli ol Kingslim Edah. Li estas la sola el la novaj estraranoj, kiu ne estis rekomendita de la elekta komisiono. Tri el la kandidatoj tute ne ricevis subtenon de la komitato. La sumaj rezultoj de la voĉdonado por la kvar ordinaraj estraranoj estis jenaj:

Elektitaj: Hanso Becklin (Usono) – 22 Arturo Crespo (Kolombio) – 21
Olga Şevcenco (Moldavio) – 14, Kingslim Edah (Benino) – 14.

Ne elektitaj: Sasha Murr (Ukrainio) – 13, Bernard Gnancadja (Benino) – 0, Joel Muhire (Kongolando) – 0, Kevin Morel-Fourrier (Francio) – 0.

Okazis longa diskuto pri la volontuloj. Du el la tri nunaj voluntuloj ĉeestis la kunsidon: Olga Şevcenco kaj Paul Helly. Ili rakontis pri siaj spertoj kaj donis rekomendojn por plibonigi la sistemon.

Paul plendis pri la “stranga etoso” en la Centra Oficejo, kiu malkomfortigis la volontulojn kaj malhelpis iliajn spertojn. Li sentis ke UEA ne estis bonveniga aŭ helpema al la volontuloj.

Unu ekzemplo estis la kvazaŭa malpermeso de la angla kaj negativaj reagoj al la uzo de tiu lingvo, kvankam la volontuloj ne havis alian komunan lingvon. Li klarigis ke laŭ la reguloj de EVS, volontuloj ne povas simple transpreni aliulan laboron, do li petis malpli da sekretaria laboro kaj pli da utila laboro.

La volontuloj petis pli da subteno kaj forte rekomendis ke estu kunordiganto de la volontuloj. Ili sentis ke tiu ĉi estas nepra, ĉar ili bezonas iun al kiu ili povas sendi demandojn.

Kiam Olga alvenis, ne estis loĝloko por ŝi, kio kompreneble ne estis bona afero. La volontuloj petis pli da helpo, principe por neparolantoj de Esperanto, ĉar alveni al nova lando kaj nova lingvo estas tre malfacile. Ili petis lingvokursojn de Esperanto kaj ankaŭ de la nederlanda.

Oni ankaŭ menciis la “polemikan” artikolon de Libera Folio pri la volontuloj kiuj uzis la anglan ĉar ili ne scipovis Esperanton. Sed la estraro opinias ke elekti neesperantistajn volontulojn funkciis tre bone kaj daŭrigos tion por novaj volontuloj.

Scio de Esperanto laŭ la estraro ne estas la sola kriterio kiun oni serĉas en volontuloj, kaj ofte estas manko de taŭgaj esperantistoj. Olga estis montrita kiel sukcesa ekzemplo de la afero, ĉar kiam ŝi komencis la volontulan laboron, ŝi ne scipovis Esperanton, sed nun estas estrarano de TEJO.

Tamen la estraro agnoskis, ke el la tri neesperantistaj volontuloj kiuj lernis esperanton dum sia volontulado, nur Olga restis en la komunumo. La aliaj du ne plu aktivas. Laŭ la estraro tio ĉi montras ke oni bezonas labori por plibonigi la sperton de la volontuloj.

Robert Nielsen

IJK-ano forpelita post seksa agreso

Programero pri “genra perforto” dum la IJK iĝis neatendite konkreta, kiam lernanto de Esperanto anoncis pri seksa perforto okazinta en ŝia propra ĉambro la antaŭan nokton.

Dum la merkredo de la Internacia Junulara Kongreso en Badajoz, Hispanio, okazis programero anoncita kiel “genra perforto”.

La sesio tamen iris en tute alia direkto ol supozite, kiam sur la scenejo aperis novulino, kiu en la antaŭa nokto mem spertis perfortan situacion en sia propra ĉambro.

En sia denaska lingvo, kun interpretado ambaŭdirekta, ŝi rakontis, ke samĉambrano tenis kaj tuŝis ŝin malgraŭ ŝiaj insistaj protestoj, kaj ne permesis al ŝi formoviĝi. Nur post kvin minutoj li lasis ŝin eliri kaj poste ekkuŝis en sia lito, kvazaŭ nenio estus okazinta.

Ne helpis al la situacio, ke ili malhavis fortan komunan lingvon.

La sekvan matenon ŝi rakontis al sia grupgvidanto, kiu informis la organizan teamon. Ŝi akceptis proponon paroli pri la okazaĵo antaŭ granda grupo, por averti aliajn partoprenantojn kaj peti konsilojn.

La ĉeestanta publiko donis konsilojn kaj laŭdojn pro la kuraĝo, sed venis ankaŭ diversaj emociantaj rakontoj de virinoj, kiuj travivis similajn spertojn en kaj ekster Esperanto-renkontiĝoj.

Sekvis diskuto pri la demandoj ĉu iri al polico aŭ ne, ĉu tuj publikigi la nomon de la perfortinto aŭ ne, kaj kion fari por malebligi perfortaĵojn estontece. Unu persono atentigis, ke la viktimoj estas plej ofte komencantinoj, kiuj pro tiu sperto poste restas for de la movado.

Pli malfrue la viktimo havis senrezultan parolon kun la agresinto mem:

– Tio, kion li diris al mi, sonis kiel mensogoj, ŝi diras.

Ŝi decidis ne iri al polico, pro manko de pruviloj kaj la antaŭvidita malfacileco de tio. La agresinto estis forsendita el la kongresejo por la resto de la IJK post interkonsento inter TEJO kaj la viktimo.

Tiu ĉi forta ago kontraŭ seksa miskonduto estas parto de pli granda movado en kaj ekster TEJO kontraŭ seksismo kaj por genra egaleco.

Esperinde pliaj asocioj kaj organizantoj de renkontiĝoj same esprimos maltoleron al miskonduto kaj malrespekto, kaj tiel kreos pli sekuran medion por ĉiuj esperantistoj.

La TEJO-estraro volas fari ĉion eblan por eviti al la kulpulo konsekvencojn, kiuj povas sekvi el interreta publikigo, kaj tial esprimis deziron, ke ĉi tiu artikolo ne aperu.
Aliflanke la estraro ĵaŭde vespere faris anoncon al la tuta kongreso por klarigi, ke TEJO ne toleras seksan miskonduton en ajna formo. Faris ĝin antaŭ la vespera koncerto Mark Konijnenberg, estrarano de TEJO, kiu diris jenon:
Mi bedaŭras anonci, ke estis partoprenanto, kiu seksĝenis alian partoprenanton. Sed la LKK kaj la TEJO-estraro forbaris la seksĝeninton de la kongresejo laŭ komuna decido de la LKK kaj de la viktimo.Se vi mem spertis aŭ spertos ion ĝenan, vi povas kontakti la organizantojn, kaj bonvolu fari tion.
Se vi dubas pri via propra konduto, pensu, ke la aŭskulta servo ankaŭ estas tie por vi. Se vi volas paroli pri io ajn, ne hezitu kontakti la aŭskultan servon, Severin, Juandi, Katarina kaj Klára. La LKK kaj la TEJO-estraro volas, ke estu klara, ke ni absolute ne toleras ajnan seksĝenon [aplaŭdo] kaj estu klara, ke tiu persono riskus tujan forbaron de la IJK. La diskuto pri la konsekvencoj, kiujn povas havi tiaj perfortaj agoj, estos ankoraŭ priparolata de TEJO. Dankon.

Rogier Huurman