Category Archives: Libera Folio

Sendependa movada bulteno

Kaj la ceter’ – ĉu ne literaturo?

En la Esperanta eldonado troviĝas granda manko de faka populariga literaturo, skribas Tonjo del Barrio. Laŭ li estas probleme, ke eĉ la ekzisto de tiu ĝenro plej ofte estas forgesata, kiam oni parolas pri la Esperanta literaturo.

La libroservo de UEA en la Centra Oficejo.

Antaŭ kelkaj tagoj Sten Johansson verkis en Libera Folio pri la esperanta literaturo, pri ĝiaj ekzisto kaj neceso. Interesa legaĵo kun, laŭ mia opinio, grava manko: ke ĝi egaligis literaturon nur al fikcia prozo kaj poezio. Ĉiuj konsideroj estis farataj kun nur tiuj du kategorioj enmense, kaj kun fokuso baze en la romanoj kaj noveloj. Sed kial estu tiel? Ĉu nefikcio ne estas valora kiel literaturo? Ĉu eseoj, faka literaturo, sciencpopularigo, biografio kaj aliaj ĝenroj ne meritas la konsideron de beletro?

Tiu certe ne estas la sola ekzemplo. Sten mencias la faman bazan legoliston de William Auld, al kiu denove nur fikciaj prozaĵoj kaj poemaroj apartenas. La retejo prizorgata de Sten, “Originala Literaturo Esperanta” (OLE), montras saman kriterion, kun listoj respektive de originalaj romanoj, de originalaj noveloj, novelaroj kaj rakontoj, de originalaj dramoj kaj de originalaj poemaroj, plus recenzoj.

Ankaŭ la libro “Historio de la esperanta literaturo”, de Carlo Minnaja kaj Giorgio Silfer, tiom detala (foje eĉ tro) pri poezio, proza fikcio (romanoj, noveloj, rakontoj) kaj teatro, estas ege magra pri aliaj ĝenroj. Konsiderante ke la ĉefa premio en la esea branĉo de la Belartaj Konkursoj portas la nomon de la paĉjo de unu el la aŭtoroj, surprizis min la malgranda spaco dediĉita al tiu ĝenro.

Nur du ĉapitroj konsideras la nefikcion, kaj eĉ en tiu kazo temas plej ofte pri temoj denove rilataj al la literaturo laŭ tiu restrikta kompreno. La ĉapitro 37-a pri eseoj temas ĉefe pri la lingvo Esperanto aŭ ĝia komunumo (prelegoj aŭ historio). La 48-a (kaj parte la 54-a) celas la studojn pri la literaturo mem, denove pri aŭtoroj pritraktataj en aliaj ĉapitroj pro ties poezia aŭ fikcia verkado.

Nur du pliaj personaj ekzemploj el tiu ĉi enciklopedieca libro (kiun mi ne celas kritiki ĉi-artikole – ĝi estas ja tre kompleta kaj informriĉa, sed ĝuste tial la forestoj estas pli evidentaj). Paul Neergaard, aŭtoro interalie de “La vivo de la plantoj”, libro en kiu la lingvaĵo montras lian zorgon por celi ne nur fakan sed ankaŭ poeziecan efikon, aperas nur kiel aŭtoro de unu specifa recenzo – krom kiel celo de flanka klaĉaĵo.

Pli nuntempa, Nikolao Gudskov, aŭtoro de plurtemaj eseoj kaj de popularigaj libroj pri aferoj tiel diversaj kiel esperantismo, antikva filozofio, biologio aŭ bredado, bele kaj zorge redaktitaj, aperas nur kiel editoro kaj kompilanto de poeziaj libroj. Cetere, tute forestas la redaktoro de tiu ĉi gazeto, Kalle Kniivilä, aŭtoro de eĉ kvar libroj, en la ĝenro ĵurnalismo, kiun mi denove ne hezitas nomi literatura.

Tia uzo de la vorto literaturo ne limiĝas al tiuj okazoj, kaj eĉ ne al la esperanta mondo. Por doni plian ekzemplon, la Nobel-premioj pri literaturo havas la saman tendencon trafi verkistojn en tiuj samaj ĝenroj (poezio, fikcia prozo, dramo), kaj la esceptoj ne superas kvin aŭtorojn (kaj eĉ en tiuj eblus argumenti ke probable ĉe la plejmulto neliteraturaj kriterioj pezis pli).

Ne devus esti tiel. Eĉ laŭ la difinoj de la vortaroj, nek literaturo nek beletro devus aludi nur al tia mallarĝa kolekto de libroj. Ja, laŭ PIV, literaturo estas la tuto de la verkoj uzantaj la lingvon kaj koncernantaj la vivon kaj kulturon de iu homa grupo, epoko kaj simile.

Ĉu eseoj, sciencpopularigo, historio, ĵurnalismo ne koncernas la vivon kaj kulturon de nia komunumo, uzante la lingvon por tio? Mi koncedas ke la vorto beletro estas iom pli duba, laŭ la difino de la sama PIV (“literaturo, rigardata el pure artisma vidpunkto”), ĉar malofte la celo de nefikcio estas pure artisma, sed ĉu vere en plej oftaj okazoj poezio, romano aŭ dramo havas nur pure artismajn celojn?

Ne ĉiuj havis tiun saman restriktan kriterion. La originala verkaro de Zamenhof, krom manplenon da poemoj, inkludas baze paroladojn kaj aliajn prozajn nefikciajn verkojn. Lia Fundamenta Krestomatio entenis ankaŭ aliajn specojn de tekstoj. La pritraktado de literaturo en “Esperanto en Perspektivo” enhavis ĉapitron pri scienca, popularscienca kaj faka literaturo (en tre ampleksa senco).

La eldonejo de Régulo ne hezitis eldoni popularigajn verkojn, kiel tiun de Neergaard jam menciitan aŭ la tre aprezindan “Senĝenaj dialogoj”, de Alberto Fernández (kiu ne hezitis utiligi rakontajn teknikojn por enkonduki la leganton en tre profundajn sciencajn konceptojn), kaj eĉ inkludigis popularigajn fakverkojn en sia kolekto “Beletraj kajeroj” (kun titoloj tiom pure sciencaj kiel “El la polvo de la tero”, “Estiĝo de la tero kaj de la homo”, kaj simile.)

En la esperanta eldonado troviĝas granda manko de faka populariga literaturo. Mi ne celas nun tiun pure fakan, kiun ni certe ankaŭ devus havi, sed kies manko eble eksplikiĝas per la relative malgranda kvanto da fakuloj (krom en tre limigitaj okazoj). Ankaŭ ne la pure sciencan publikigadon, pri kies malhelpoj bone esprimiĝis antaŭnelonge en Libera Folio la vicprezidanto de la asocio de sciencistoj.

Mi parolas pri la ĝenro de alta popularigado, kiu celas la kleran nefakan publikon, dezirantan esti informita pri la nuntempo aŭ havi elementojn por pripensi la mondon. Tiu ĝenro, en tre ampleksa senco, tre sukcesas en multaj landoj, kaj kreis siaspecajn literaturajn stelulojn, foje ĉar ili jam estis tiaj en siaj fakaj kampoj, sed en aliaj okazoj pro ilia stilo. Por tio kelkaj el ili ne hezitas utiligi beletrajn verkoteknikojn. Multaj (ĉefe anglalingvaj sed ne nur) estis tradukitaj al dekoj da lingvoj, sed, ve, neniu al Esperanto.

Antaŭ kelkaj jaroj unu el tiuj steluloj, Richard Dawkins, la fama biologo, lanĉis publikan debaton sin demandante kial plej ofte romanistoj ricevis la Nobel-premion, kaj kial ne sciencistoj kiel Pinker aŭ E. O. Wilson povus esti kandidatoj. Iuj mokis lin, konjektante ke li mem provas volontuli, sed mi mem kunhavas tiun opinion kaj trovas ke li meritas almenaŭ esti konsiderata.

Fakte lia verkaro pli proksimas al literaturo ol al pura scienco, komencante per la titolo de lia plej konata verko, “La egoista geno”, kiu ne estas scienca koncepto, sed vera metaforo. Kaj per tiu libro li ja influis la kulturon de sia epoko (se uzi la antaŭan difinon de literaturo) per la lanĉo de la koncepto kaj vorto “memeo”, kiu preskaŭ difinas nian nunan publikan arenon.

Mia hipotezo pri la malriĉeco de tia ĝenro en Esperanto estas ke ĝi parte ŝuldiĝas al manko de prestiĝo de la nefikcia prozo ĉe kelkaj partoj de nia samideanaro, ĝuste la gardistoj de la literatura kanono. Mankas do stimulo ĉe verkistoj kaj eldonistoj, eĉ se foje troviĝas bonaj ekzemploj en nia ĝisnuna eldonado. Povas do okazi ke homo kun literaturaj emoj preferas verki fikcion, por esti pli bone agnoskata kiel beletristo.

Ekzemple, ion tian mi foje suspektas kiam mi legas historiajn romanojn en Esperanto. Iuj el ili povus bone esti historiaj libroj, rakontantaj laŭ la esploroj de la aŭtoroj aŭ la materialo de ili kolektita. Sed iel la verkisto suspektas ke la enmeto de fikciaj eroj kreos pli altan beletran valoron, kaj do preferas ŝanĝi la ĝenron por atingi tiun beletran rekonon. Ne devus esti tiel: faka historia verko ja estas literaturo, kaj, se la aŭtoro havas talenton, eĉ beletro. Kial ne?

Toño del Barrio


Rilataj artikoloj:

 

UN rimarkis Esperanton en la lingvotago

UEA de jardekoj havas formalajn rilatojn kun la Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN, sed malofte Esperanto ricevas atenton de la UN-instancoj. Sojle al la hodiaŭa Tago de la Gepatra Lingvo tamen la komunika sekcio de UN unuafoje inkluzivis mesaĝon de UEA en sia ĉiusemajna komuniko al neregistaraj organizaĵoj.


La ĉi-jara afiŝo de UEA por la lingvotago.

La Internacia Tago de la Gepatra Lingvo estis proklamita la 21-an de februaro 1999 laŭ propono de Unesko al la Unuiĝintaj Nacioj. Je tiu dato en 1952 en Pakistano dum manifestacio por oficialigo de la bengala lingvo estis mortigitaj sep junuloj.

Universala Esperanto-Asocio kutimas atentigi pri la Tago de Gepatra Lingvo per diverslingvaj retaj afiŝoj kaj komuniko, kiun oni tradukas al diversaj lingvoj. La ĉi-jara komuniko deklaras interalie jenon:

La ĉefa celo de la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo estas emfazi la edukajn avantaĝojn de uzado de la gepatra lingvo en lernejoj, precipe elementaj lernejoj. Infanoj lernas legi kaj skribi pli rapide en lingvo kiun ili plene scipovas. Ili spertas malavantaĝon se ili devas komenci sian lernadon en lingvo kiun ili ne scipovas, parte aŭ komplete.

/…/

UEA kredas je edukado por ĉiuj en lingvoj kiujn ili komprenas, je lingva justeco en ĉiuj ties aspektoj kaj en mondo pli paca pro edukado kaj interkompreno. Nia Asocio laboras tiucele en ĉiu angulo de la mondo, kunligite de la Internacia Lingvo Esperanto. Ni alvokas al Unuiĝintaj Nacioj, Unesko kaj ĉiuj, kiuj kunlaboras por atingi daŭripovan mondon, ke ili plenumu Celon 4 por Daŭripova Evoluigo kaj la scion, egalecon, justecon kaj perspektivon kiun tia atingo alportus.

Tiu komuniko en Esperanto, en la angla kaj en la franca estis alligita al la informa letero, kiun la Departemento de Monda Komunikado de UN ĉiusemajne dissendas al neregistaraj organizoj.

– Tio estas la unua fojo. Bela modesta sukceso, skribis Humprey Tonkin, unu el la ĉefaj respondeculoj de UEA pri la agado ĉe UN, en letero al la aktivula teamo.

Komitatano Renato Corsetti disvastigis la informon en la komitata diskutejo de UEA. Ni demandis al Renato Corsetti, kial laŭ lia supozo UN ĉi-foje rimarkis la mesaĝon de UEA, se antaŭe tio ne okazis.

– Kial ĉi-foje oni legis ĝin? Laŭ mi, ĉar ĝi atentigas pri serioza problemo, pri kiu la ĵurnalistoj je la servo de la usona imperio ne parolas, alivorte pri la klopodo usonigi la mondon per la angla kaj malatenti la gepatrajn lingvojn, kiuj estas indikilo de postrestanteco. Kiu ne parolis la grekan, estis barbaro, ĉu ne? Post 2000 jaroj la aroganta sinteno de la sintaksantaj superaj homoj restis sama.

Laŭ Corsetti jam preskaŭ nur esperantistoj kontraŭas tian ”usonigon”.

– Kaj ankaŭ inter ni multaj ne plu pretas diri tion kaj laŭeble oni klopodas usonigi eĉ la Esperanto-kulturon. Unuiĝintaj Nacioj mem apenaŭ konscias pri la problemo male ol Unesko, el kiu Usono – ne en la tempo de Trump – eliris. Ili eliris ĉar tiam Unesko estis diranta, ke la inform-fontoj ne devas esti nur usonaj sed tutmondaj.

Cent jaroj da esperoj pri nova mondo

Antaŭ cent jaroj, post la detrua mondmilito, ne nur esperantistoj esperis ke internaciismo kune kun laboro kontraŭ rasaj kaj naciaj antagonismoj preventos la ripetiĝon de tia katastrofo. En sia artikolo Ulrich Lins rakontas pri la evoluo de la movado en epoko, kiun multaj nuntempaj esperantistoj apenaŭ konas.


Komuna foto de partoprenantoj de la UK en Prago, 1921. Foto: La Aŭstria nacia biblioteko.

Antaŭ cent jaroj finiĝis la Unua Mondmilito. Tio donis kaj donas okazon por multaj memorigaj studoj. Simile okazis antaŭ kvar jaroj, kiam estis la datreveno de la eksplodo de tiu milito, tiom profunde skuinta kaj ŝanĝinta la mondon. Tie ĉi mi koncentriĝu ĉefe al du aspektoj: unue al internaciismo, due al la demando, kian rolon ludis Azio kaj azianoj post 1918. Ĉi ambaŭ aspektoj forte rilatas al la Esperanto-movado.

La pozicio de internaciismo tute ne estis malforta antaŭ 1914. Ĝian optimismon simbolis la Eiffel-Turo en Parizo. Dum la Monda Ekspozicio en Parizo (1900) Esperanto unuafoje altiris atenton. Ĝi havis subtenon, precipe inter pacifistoj.

La belgo Paul Otlet reprezentis unu ĉeftrajton de la internaciismo komence de la 20a jarcento, nome la ”tutmondan apetiton je internacia scio“. Otlet kreis en 1907 en Bruselo Centran Oficejon de internaciaj institucioj. Bibliografiado, kiel parto de la kolektado kaj alirebligado de scio, estis por li antaŭŝtupo de nova monda socio. Per interŝanĝo kaj kunordigo de informoj li volis pliefikigi la internaciismon. Li opiniis, ke objektiva scio bazita sur faktoj formas neŭtralan bazon por nova mondo.

Estas signife, ke en sia bibliografia laboro Otlet intime kunlaboris kun la franco Hippolyte Sebert, unu el la plej elstaraj esperantistoj antaŭ la Unua Mondmilito. Hector Hodler, la fondinto de UEA, tre frue rimarkis la antaŭvidemon de Otlet. Jam en 1910 li aprobe citis ties opinion, ke necesas transiri de la ”negativa fazo de l‘ internaciismo karakterizata per la pacifismo“ (celanta al paco je ĉiuj kostoj) al pozitiva fazo, nome al institucie firmigita internaciismo (kiu akceptas la neeviteblon de konfliktoj). Unu jaron poste Otlet partoprenis parton de la Antverpena UK kaj esprimis sin entuziasmigita pri la vivanteco de Esperanto.

La esperantistoj kunhelpis la formiĝon de kultura internaciismo. Tion montris ekzemple la Raskongreso en Londono (1911) kun siaj pli ol mil partoprenantoj. Zamenhof submetis tie la memuaron ”Gentoj kaj lingvo internacia“. Historie plej gravas, ke la Raskongreso estis internacia manifestacio kontraŭ rasa diskriminacio, kontraŭ koloniismo. Estis pionira atingo, ke la kongreso akceptis deklaracion pri homaj rajtoj.


Hector Hodler en 1917.

En 1914 la internaciismo katastrofe fiaskis, sed post la milito ĝiaj ĝermoj povis denove disvolviĝi. Jam antaŭ la fino de la milito relaŭtiĝis voĉoj, kiuj vokis al la kreo de nova mondo kun sekura paco. La konturojn de tiu nova monda ordo provis popularigi la usona prezidento Woodrow Wilson. Kiel esperantistoj lin subtenis Hector Hodler kaj lia amiko Edmond Privat, la unua precipe per artikoloj, la dua per aktivado.

Hodler kritikis, ke la pacifistoj faris tre malmulte por eduki la publikon. Dum aliaj seniluziiĝis aŭ estis kompromititaj pro transiro al naciismo, Hodler restis optimisma, klopodante klarigi la elstaran rolon, kiun devus havi Ligo de Nacioj. Li admonis la esperantistojn ne kalkuli pri registaroj. Hodler celis al ”vasta eduka agado, kiu preterpasas la supraĵan pure juristan programon de la pacifistaj rondoj“, kaj substrekis la neceson ”plimultigi la personajn rilatojn inter diverslandanoj”.

La artikolojn de Hodler kompletigis la agado de Edmond Privat, kiu akiris kredindecon i.a. pro sia delonga subteno al la sendependiĝa movado de Pollando. En junio 1916 li kaj Hodler partoprenis la Trian Konferencon de Naciecoj en Lausanne, organizitan de Otlet. Aŭtune de 1918 Privat faris flaman pledon por la rajtoj de ”malfeliĉaj popoloj“. Li bonvenigis la ŝtatojn estiĝintajn en orienta Eŭropo, sed aldonis averton kontraŭ novaj disputoj kaj la tute zamenhofan admonon, ke la ŝtatoj ne praktiku patriotismon bazitan sur malamo.

Hodiaŭ, ni bone scias, al kiom da malbono kondukis la bonintenca Wilson-a pledo por nacia memdecido. Des pli aprezinda estas la postulo de Zamenhof en lia ”Alvoko al diplomatoj“ (1915), ke la politikistoj faru pli ol ”simple refaradi kaj reflikadi la karton de Eŭropo“. La alvoko estis tute neglektata, kvankam (aŭ ĉar?) ĝi enhavis admonon konforman al moderna demokratio, ke homoj ne estu unuavice juĝataj sur la bazo de etna aŭ religia deveno.

Privat helpis fondi en Ĝenevo ”internacian komitaton por defendi la rajtojn de la tro forgesitaj popoloj en kolonioj aŭ tiel nomataj ‘indiĝenoj‘“. Por la Esperanto-movado estis bonŝanco, ke Privat en Ligo de Nacioj povis batali por konsidero de ĝiaj celoj. Kaj, notinde, li havis aliancanojn. Al ili apartenis Otlet kaj lia amiko, la belga senatano Henri La Fontaine, kiu en decembro 1920 prezentis en Ligo de Nacioj la projekton de rezolucio bonveniganta la instruadon de Esperanto en lernejoj. Al la tendaro de simpatiantoj de Esperanto aliĝis renomaj azianoj/ekstereŭropanoj. Dum inter la francoj pluefikis la tradicia kompreno, ke la franca lingvo havas internacian mision, rezoluci-projekton por Esperanto en Ligo de Nacioj apogis aziaj kaj latinamerikaj landoj (el Eŭropo nur malpli grandaj landoj).

Esperanto fine malsukcesis en Ligo de Nacioj. Tion kaŭzis la fortega malamikeco de francoj kaj, iom pli vualite, britoj. La japano Nitobe Inazō kritikis tion, same kiel li pli frue bedaŭris, ke en la Pariza packonferenco en 1919 fiaskis la klopodoj de Japanio validigi la principon de rasa egaleco. En 1923, kiam definitive venkis la franca kontraŭstaro al Esperanto, li prognozis, ke oni poste memoros tion kiel signon, ke al Ligo de Nacioj mankis saĝo. Pli malfrue Nitobe kritikis, ke la Ligo unuavice okupiĝis pri eŭropaj problemoj, kaj esprimis bedaŭron, ke „universaleco“ estas nura mito.

Hodiaŭ, preskaŭ cent jarojn poste, estas preskaŭ unuanima opinio, ke kaj Versajlo kaj Ligo de Nacioj katastrofe malsukcesis. Internaciismo ne povis enradikiĝi, ĉar naciismo reakiris forton kaj ĉar aldone, sekve de la milita malordo kaj la eraroj de la versajlaj potencoj, vekiĝis novaj formoj de naciismo. En 1923, do unu jaron post la franca atako kontraŭ la esperantistoj, ankaŭ penetrita de kontraŭjuda agitado, Hitler atakis internaciismon kiel provon de monda konspiro, gvidata de la ”internacia judaro“.


La fondkongreso de SAT en Parizo 1921.

En 1921, la fondo de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT), en kiu komence sovetiaj esperantistoj ludis superregan rolon, estis granda cezuro por la Esperanto-movado. Unuflanke kreskadis la laborista movado, aliflanke malfortiĝis la klopodo kontraŭbatali la naciismon surbaze de aŭ akorde kun modera internaciismo.

Ĝenerale, la Esperanto-movado multe kreskis tuj post la katastrofa milito, sed tio ne donis grandan profiton al UEA. Ĉar en Ĝenevo la internaciismo ne ”venkigis“ Esperanton kaj UEA iom rezignaciis, la publika opinio apenaŭ rimarkis la seriozecon de la esperantistoj kaj emis kalkuli ilin inter homoj iom strangaj, preskaŭ frenezaj.

Privat, la amiko de Hodler (kiu mortis jam en marto 1920), plue klopodis evoluigi la liberalan internaciismon de UEA; en 1935 aperis lia verko “Interpopola konduto”. Li tie defendis la internan ideon de la esperantista mondo kiel „kristaliĝon de tiu religia sento, kiu mankas al la Ligo de Nacioj“.

Tio estis sinteno, pro kiu tiam eĉ esperantistoj emis primoki Privat. Nur malfrue oni ekkomprenis, ke prudenta formo de internaciismo estas utila antidoto kontraŭ naciismoj. Eble malpli idealisme ol Privat, sed simile argumentis alia japano, la jursciencisto Tanaka Kōtarō. Li avertis, ke la principo de etna memdecido, se ne metita sub pli larĝa universala kadro, ĵetus la mondon en anarkion.

En la tridekaj jaroj Privat estis troe absorbita de organizaj aferoj en UEA, sed ekde 1932 li, amiko de Gandhi, estis prezidanto de la Eŭropa Komitato por la sendependeco de Hindio. Li konsekvence daŭrigis sian agadon kontraŭ koloniismo kaj por justa rekono de Azio.


Eroŝenko (sidanta meze, 5-a de maldekstre en la unua vico) kun siaj lernantoj de Esperanto en Pekino. En la foto videblas ankaŭ Zhou Zuoren kaj Lusin. Foto: La Aŭstria nacia biblioteko.

Pri la malsukceso de Esperanto en Ligo de Nacioj Vasil Eroŝenko tre akre juĝis: “… ĉar dividi kaj malpacigi estas la moto de niaj naciaj diplomatoj, ĉar mensogi kaj trompi, intrigi kaj konspiri estas ilia profesio, ili ankoraŭ venis al nenia difinita decido.” Post la ŝoko de la franca malamikeco, ioma konsolo estis, ke la portempe preskaŭ forgesitaj aliancanoj de la Esperanto-movado estis iom sukcesaj, ekzemple Otlet kaj La Fontaine.

Interalie pro iliaj iniciatoj, internaciismo tamen progresis en la 1920-aj jaroj aŭ, laŭ iu historiisto, ”iĝis plenkreska“. Al la esperantistoj oni povas krediti, ke ili estis en bona societo, apartenante al la malplimulto de tiuj, kiuj kontraŭis eŭropcentrismon aŭ blankulan hegemonion kaj frue turnis sin kontraŭ koloniismo.

Por trakti mian temon, mi devis iom detale prezenti la politikajn aspektojn. Necesas tamen konsideri, ke la esperantistoj plejparte ne emis politikumi. Politiko minacis perturbi ilian idealismon, sekve de kio ili evitis entiriĝi en politikajn kverelojn. Tamen kelkaj komprenis, ke revado ne progresigas. Ili konsciis, ke estas fortaj dividoj en la mondo kaj ke tiuj ne estas markitaj nur de rasaj kaj naciaj antagonismoj, sed ankaŭ de ideologia malakordo. Tiurilate klarvida estis la blindulo Eroŝenko.

Li en 1922-23 klopodis popularigi Esperanton inter studentoj de la Pekina Universitato (homoj ĝenerale maldekstremaj). Li devis konstati, ke tuj kiam li provis varbi por sia ”pura internaciismo“, li renkontis nekomprenon kaj kontraŭstaron. Por tio Eroŝenko mem donis la klarigon, ke estas kompreneble, ke anarkiistoj kaj komunistoj, estante internaciistoj, interesiĝas pri Esperanto kaj tuj volas utiligi ĝin por la revolucio. Sed – diris Eroŝenko – ”estas nenia neceseco por ĉiuj esperantistoj fariĝi komunistoj aŭ anarĥistoj“. Eroŝenko tiamaniere nerekte subtenis en Pekino (kontraŭ radikaluloj) la principon de neŭtraleco, komprenatan de Zamenhof.

Post la Dua Mondmilito internaciismo restariĝis en diversaj formoj. Apud Unuiĝintaj Nacioj, Unesko kaj Amnestio Internacia ni nun disponas pri multegaj privataj iniciatoj. Neniu el tiuj iniciatoj estas nun imagebla sen Interreto, kiu lastatempe ankaŭ al Esperanto malfermas novajn perspektivojn. Kaj tial ĝuste por esperantistoj estas kialo por kontento la scio, ke Paul Otlet, pionira internaciisto kaj amiko de Esperanto, estas rekonata kiel pioniro de Interreto.

Ulrich Lins

La teksto pli frue aperis en jubilea libro de Japana Esperanto-Instituto, kiu estis fondita en 1919. Republikigo aliloke nur kun permeso de la aŭtoro. 


Rilataj tekstoj:

TEJO ree eventos rete – IJK plu malcertas

TEJO anoncas novan retan renkontiĝon, kiu okazos komence de aprilo. La sorto de la ĉi-jara IJK, kiu laŭplane devus okazi en la ĉefurbo de Ukrainio, daŭre malcertas.

Pro la pandemio, oni devas nuligi preskaŭ ĉiujn fizikajn renkontiĝojn en Esperantujo kaj translokiĝi al la interreto. Kadre de tio, TEJO anoncas novan renkontiĝon kun la nomo ”Retoso”. Ĝi estas la unua TEJO-renkontiĝo planita specife por la reto. La evento okazos inter la 2-a kaj 5-a de aprilo, kaj partopreno estos senpaga por TEJO-membroj. Por nemembroj la prezo estos 15 eŭroj. La celgrupo estas junuloj, sed sen aĝlimo.

La ĉeforganizanto, Antonia Montaro, klarigas la celon de la renkontiĝo:

– Malkiel reta IJK, reta JES kaj la Virtuala Kongreso, ĝi ne imitos ĉeestan renkontiĝon. La celo estas montri ke retaj eventoj estas ne nur anstataŭo, sed io ripetinda kun aŭ sen pandemio. Reta evento havas la potencialon atingi multe pli da esperantistoj en pli da lokoj, kaj la teamo de Retoso celas esplori tiun potencialon.

La renkontiĝo uzos la saman platformon kiel por la reta IJK. La programo ankoraŭ ne estas plene preta, sed Antonia diras ke ĝi estos diversa:

– Mi povas promesi koncertojn, prelegojn, ludojn kaj temajn babilĉambrojn. En junulaj eventoj ĉiam aperas spontanea programo, kaj ni volas instigi al tio. Mi forte kredas ke se sufiĉe da homoj el diversaj lokoj venos, la programo estos bonega iel ajn.

La espero laŭ ŝi estas, ke Retoso iĝos daŭra parto de Esperantujo:

– La ambicio estas ke ĝi okazu almenaŭ unu fojon ĉiun jaron. Ni volas ke grandaj retaj eventoj fariĝu natura parto de nia komunumo.

Granda deziro kaj defio por la evento estas ke ĝi estu tutmonda kaj ke esperantistoj ĉie en la mondo partoprenu. La organizanta teamo enhavas homojn de Ameriko, Eŭropo kaj Azio. La teamo strebas logi homojn ĉe la periferioj de Esperantujo, kiuj kutime ne povas partopreni renkontiĝojn. Ili planas la programon por ke ĝi estu spertebla por homoj en ĉiu horzono.

Carlos Pesquera Alonso, TEJO-estrarano por kongresoj, klarigas ke pro la pandemio TEJO turnas sian atenton malpli al tradiciaj renkontiĝoj kaj pli al la interreto.

– TEJO fokusiĝas pli al retaj renkontiĝoj. Ni ne forgesas la fizikajn eventojn, sed ni vere lernis kiom malfacilas atingi tutmondecon kiam oni devas vojaĝi, ĉar multaj ne povas tion fari. Aldone, la situacio ankoraŭ estas riska sanrilate, tiel oni povas esti proksima al aliaj Esperantistoj malgraŭ la distanco. Ankaŭ en aliaj kampoj TEJO pli agas rete ol antaŭe – multaj eventoj, prelegoj, kunsidoj nun okazas rete, kaj tio estas modelo por estonta agado.

Li agnoskas la malcertecon pri la IJK, kiu estas planita por la somero en Ukrainio.

– La plano A estas okazigi la IJK-n fizike ĉi-jare en Kijivo, sed ni konscias ke povas esti ke tio ne eblos. Tial ni havas internan limdaton por anonci la nuligon, kaze ke tio neprus. Se la rezulto estos tiu, ni havos kaj sufiĉe da tempo kaj sufiĉe da sperto por organizi retan eventon, sed tio estas plano B. Ĝi estas skizita sed ne difinita.

Robert Nielsen


Pli pri la temo:

Kial verki kaj legi en Esperanto?

”Se zorge pensi pri la afero, la efektiva ekzisto de Esperanta literaturo estas ja konsterna.” Tion skribas Sten Johansson, kiu mem kulpas pri pluraj el la plej legindaj originalaj romanoj en Esperanto. Por kio do utilas tiu literaturo – ĉu nur por evoluigi la lingvon, kiel opinias iuj? Aŭ ĉu ĝi povas havi iun celon en si mem?


En la kongresa libroservo en Lisbono.

Mi iam havis konatinon, kiu plendis pri sia kunloĝantino, ke tiu tro multe legas anstataŭ vivi. Al mi tiu plendo ŝajnis stranga. Ĉu estas konflikto inter vivo kaj legado? Fakte, iam la superaj klasoj tre timis ke iliaj servistinoj foruzas sian tempon legante romantikajn romanojn, anstataŭ fari tion, por kio ili ekzistas: priservi la mastrojn. Evidente el la vidpunkto de la servistino eĉ la plej banala romanaĉo estis pli sencohava ol la peza kaj enua servado. Sed ni, kial ni legas literaturon? Kaj kial kelkaj el ni eĉ verkas ĝin?
Kian celon havas literaturo?

Laŭ mi la literaturo vastigas nian realon, kreas paralelajn mondojn, distras, edukas, provokas nin, profundigas al ni la vivon. Ĝi donas al ni la okazon ekzerci nin pri empatio kun aliuloj, eĉ portempe identiĝi kun tute aliaj homoj.

Sed kial ekzistas literaturo en la internacia lingvo Esperanto? Kian celon ĝi havas, kaj kian valoron?

En la komenca tempo de la lingvo ne ĉiuj esperantistoj konsentis pri la valoro de literaturo en Esperanto, kaj precipe ne pri la bezono de originala literaturo. Pluraj homoj antaŭvidis por la nova lingvo limigitan rolon de “helplingvo”, kaj rigardis kun suspektemo la ambiciojn de aliaj, kiuj ekuzis la lingvon por krei beletron. Tia kreado povis esti danĝera, laŭ iuj, ĉar ĝi minacis la simplecon de la lingvo, kaj krome riskis prezenti Esperanton kiel konkuranton de naciaj lingvoj.

Tia kritika sinteno tamen ne povis haltigi la strebadon de tiuj, kiuj pro diversaj motivoj volis verki beletre en Esperanto. Kaj efektive, la historio de Esperanto estas intime ligita kun ĝia literaturo. Kiam Zamenhof kreis sian lingvon, beletraj tekstoj estis por li grava ilo por elprovi kaj pliriĉigi la lingvon. Novaj vortoj, novaj esprimoj, viglaj parolmanieroj ktp ofte estiĝis dum verkado aŭ tradukado de literaturo.

Eĉ hodiaŭ oni ofte aŭdas la opinion, ke la Esperanta literaturo gravas ĉefe por pliriĉigi kaj evoluigi la lingvon. Esperanto estas lingvo sen ŝtato, multe uzata kaj stabila nur en ege malmultaj kampoj de la vivo. En la plej multaj situacioj ĝi estas preskaŭ neuzata kaj sekve ankoraŭ nestabila. Tiujn truojn en la praktika uzado povas ŝtopi kaj fliki la literaturo.

Se zorge pensi pri la afero, la efektiva ekzisto de Esperanta literaturo estas ja konsterna. Temas ne nur pri lingvo malgranda, sed krome pri lingvo, kiu estas minoritata en preskaŭ ĉiu individuo, kiu ĝin uzas. Kiom ajn ni kunvenas kaj interretumas, ni faras tion nur dum eta parto de nia tempo. Eĉ en familioj Esperantlingvaj, nacia lingvo kutime superregas.

Malgraŭ tio, multaj homoj sentas aspiron esprimi en Esperanto sentojn, ideojn, rakontojn en beletra formo. Surprize kaj mirinde, ĉu ne? Sed se troviĝas en la mondo homoj, kiuj pasigas parton de sia vivo en iu difinita lingvo, ŝajnas al mi nature, ke estiĝu en tiu lingvo ankaŭ la vastigita realo de literaturo.

Iufoje oni debatas, ĉu la literaturo en Esperanto formas apartan Esperantan kulturon. Laŭ mi, ĉiu verko estas parto de la monda literaturo, kaj samtempe tute persona kreaĵo de la aŭtoro. Krom tio, kelkaj estas parto ankaŭ de nacia literaturo, de aparta ĝenro, de skolo, aŭ de alia subgrupo de verkoj. La Esperanta literaturo estas unu tia subgrupo, sed ĝi ne tre koheras, pro naturaj kialoj. Aliflanke, ĉu naciaj literaturoj pli koheras? La malkohereco ne ĝenas min. Mi eĉ dubas, ĉu plia kohereco estus dezirinda.

Laŭ konata kliŝo, verkado de poemoj en Esperanto sekvas tuj post la kurso por komencantoj. Kaj la tuta historio de la lingvo – ekde la unuaj jaroj ĝis hodiaŭ – vere plenas je poetoj pli aŭ malpli talentaj. En la frua epoko temis grandparte pri patosa romantismo, kiu en naciaj lingvoj jam estis eksmoda. En sekvaj jardekoj aperis poezio pli matura, kaj post 1980 la originala poezio ekhavis novan branĉon el kantotekstoj de muzikistoj.

La unua originala prozo de beletra karaktero aperis ekde 1891 en gazetoj. La verkado kaj publikigado de rakontoj en Esperanto do tre baldaŭ postsekvis la poezian kreadon, kaj ĝi multe antaŭis la romanojn. Tio estas natura afero; mallongajn prozaĵojn oni povas publikigi en gazetoj, kaj ilia verkado ne signifas tro grandan fortostreĉon. Ankaŭ en la plua evoluo de originala literaturo noveloj ludis gravan rolon.

La Esperanta beletro estas amatora afero, kreata de amatoroj, eldonata de amatoroj, kaj ĝiaj revuoj – kulturaj kaj movadaj – pli facile atingeblas ol ĝiaj libroservoj. Krome, la legantoj ne ĉiam regas la lingvon tiel bone, kiel la meza leganto de nacilingvaj verkoj. Do, multaj cirkonstancoj pli favoras mallongan prozon ol ampleksajn, kelkcentpaĝajn verkojn.

Ekde 1907 tamen estiĝis ankaŭ romanarto en la nova lingvo. Inter tiuj fruaj romanoj oni trovas distraĵojn kaj romantikajn rakontojn, ideajn aŭ religiajn edifaĵojn, sed baldaŭ ankaŭ verkojn de pli moderna speco.
La literaturo – kaj prozo kaj poezio – ĉiam estas kampo de formaj eksperimentoj. Tio validas pri la Esperanta beletro same kiel pri nacilingvaj. En Esperanto la eksperimentado koncernas ĉefe la lingvon, dum ni ankoraŭ grandparte atendas niajn novigantojn, se temas pri la maniero rakonti.

Oni jam diversloke publikigis listojn de plej valoraj originalaj verkoj. La plej konata listo estas la “Baza legolisto” de William Auld.

Por tiu, kiu ŝatus facile trovi rete legeblajn originalajn rakontojn el diversaj epokoj, mi proponus la liston de 25 klasikaj noveloj.

Fine, se mi mem proponus legindajn verkojn (kun pardonpeto al poetoj ke temos nur pri prozaĵoj), mi dirus:

  1. Endre Tóth: Lappar, la antikristo. Novelaro el 1982 en iomete kafkeca stilo, kiu meritus atenton en ajna lingvo.
  2. Spomenka Štimec: Ombro sur interna pejzaĝo. Romano el 1984 pri la vivo post fino de amrilato, specife esperantista kaj samtempe universale homa.
  3. Ivan Ŝirjaev: Sen titolo. Lerta, sprita romano el la 1920-aj jaroj sed eldonita nur en 1995, pri amproblemoj de junulo en iama epoko, verkita de frua bona stilisto.
  4. Mikaelo Bronŝtejn: Mi stelojn jungis al revado. Romano el 2016, kiu iel enkorpigas la historion de Sovetunio kaj de ties esperantistoj.

Sten Johansson


Pli pri la temo:

Esperantistoj malaperigis Esperanton

Post amasaj protestoj de esperantistoj, la japana anglalingva kultura magazino ”Esperanto” ne plu nomiĝos ”Esperanto”. La eldonantoj deklaras, ke ili ankaŭ post la nomŝanĝo ”vartos amikan kaj kunlaboreman rilaton” kun Japana Esperanto-Instituto. 

La skandalo eksplodis en decembro, kiam iuj japanaj esperantistoj ekdisvastigis asertojn, laŭ kiuj japana firmao volas ŝteli la vorton ”Esperanto” kaj malpermesi al esperantistoj libere uzi ĝin. La protestoj temis pri la unua numero de la anglalingva kultura magazino ”Esperanto”.

Al la protesta kampanjo aliĝis ankaŭ UEA, kaj eĉ Svisa Esperanto-Instituto (SES), kiu diskonigis nefermitan leteron rilate la strebon de la japana eldonejo registri la nomon ”Esperanto” por sia periodaĵo. ”Ni devas protekti nian kulturan heredaĵon kaj nian kulturan identecon”, argumentis SES.

Japana Esperanto-Instituto (JEI) dekomence esperis je bona kunlaboro kun la nova periodaĵo, kiu eĉ proponis aperigi tekstojn en Esperanto, sed post intensaj diskutoj ankaŭ la estraro de JEI aliĝis al la postulo ke la revuo ne uzu la nomon ”Esperanto”.

Krom organizaĵoj, ankaŭ diversaj individuaj esperantistoj dise en la mondo indignis pro la uzo de la vorto ”Esperanto” kaj multaj kolere mesaĝis al la eldonejo. En la retejo Change.org aperis diverslingvaj peticioj kontraŭ la revuo. El tiuj la japanlingva ricevis pli ol 250 subskribojn.

– La plej serioza afero estas, ke tro da bruo bazita nur sur supozoj kaj ne sur faktoj flanke de esperantistoj subfosas la reputacion de la Esperanto-movado, skribis Ikuko Kitagawa, la prezidanto de JEI, al Libera Folio, lige kun la diversaj kampanjoj kontraŭ la revuo.

La 8-an de februaro JEI diskonigis informon, laŭ kiu la tutmonda esperantistaro atingis la finan celon de sia kampanjo: la vorto ”Esperanto” estos forigita el la titolo de la kultura revuo. Samtempe la eldonantoj refoje asertas, ke ili neniam havis la celon alproprigi al si la vorton ”Esperanto”:

Ni petis registron de varmarko “Esperanto Culture Magazine” nur en la kampo de eldonaĵoj ene de Japanio. Ni deklaras, ke per tio ni havas nenian intencon limigi eldonagadon de ajna eldonaĵo kun skribo de Esperanto. Ni volas, ke neniu en Japanio eldonu samnomajn eldonaĵojn. Ni nur sekvis la kutimon registri varmarkon por glate irigi komercon, kaj tiu registrado rilatas nur enlande.

La eldonejo Gutenberg Orchestra (GO) daŭre deklaras sian amikan sintenon al JEI:

GO deklaras, ke ĝi kunhavas grandan idealon pri la progresigo de internacia komunikado kaj kultura interŝanĝo kun JEI, kaj vartos amikan kaj kunlaboreman rilaton kun JEI.

Tamen evidentas, ke la agresema konduto de esperantistoj  influis la sintenon de la eldonejo al Esperanto, kaj jam ne klaras, ĉu kaj kial la revuo sub sia nova nomo pretos aperigi materialojn en aŭ pri Esperanto, kiel oni pli frue planis.

Povas esti, ke esperantistoj denove per sia agresa konduto sukcesis konvinki eblan aliancanon, ke pli saĝe estas ne interrilati kun stranguloj.

Esperantistoj prelegos angle al esperantistoj

TEJO nun serĉas angleparolantajn trejnistojn por projekto kiu ne temas pri Esperanto. En la projekto financata de Konsilio de Eŭropo devos partopreni ankaŭ neesperantistoj, kaj do ne eblas uzi Esperanton. Sed la aranĝo tamen utilos por diskonigi Esperanton, laŭ la prezidanto de TEJO.


En la Eŭropa junulara centro en Strasburgo. Foto: EYC Strasbourg.

La du angleparolantajn trejnistojn TEJO serĉas por du aranĝoj. Unu laŭplane devos okazi en la Eŭropa Junulara Centro en Strasburgo (Francio) fine de marto, kun tridek partoprenantoj, el kiuj duono estos neesperantistoj. La daŭranta pandemio evidente povos influi la realigon de la kvintaga aranĝo, tiel ke ĝi parte aŭ tute okazos rete.

La trejnado celas konsciigi la partoprenantojn pri intersekciismo kiel ilo kontraŭ diversspeca diskriminacio. ”Estos precipe konsiderataj diskriminacioj kontraŭ vundeblaj grupoj kiel junulinoj, GLATanoj, handikapuloj, rifuĝintoj, romaoj kaj aliaj minoritatanoj”, laŭ klarigo en la retejo de TEJO. Lingva diskriminacio ne estas menciita.

La dua anglalingva trejnado celas ”spertigi la partoprenantojn pri naturmedia daŭripoveco kaj homaj rajtoj kaj kapabligi la trejnotojn pledi por klimata justeco kaj daŭripova estonteco.” Ĝi laŭplane okazos meze de marto en Slovakio, kun dudek partoprenantoj, el kiuj duono estu esperantistoj.

NI demandis al Charlotte Scherping Larsson, la prezidanto de TEJO, kial TEJO partoprenas en projektoj, en kiuj esperantistoj prelegu en la angla al aliaj esperantistoj.


Charlotte Scherping Larsson

– La ĉefa agado de TEJO estas en Esperanto. Kiam temas pri la laboro kun Konsilio de Eŭropo, en la pasinteco ili subtenis aktivaĵojn en Esperanto. Ni laboras nun kun ili por ke ni denove povu fari projektojn en Esperanto, ekzemple ni skribis al ili kaj petis aldoni Esperanton kiel laborlingvon por staĝoj.

– Tamen, por ĉi tiuj projektoj subtenataj de KdE ili volas ke nur duono de la partoprenantoj estu esperantistoj. Tio limigas la eblon uzi Esperanton en tiuj projektoj. En niaj Erasmus+projektoj, ni sukcese havis Esperanton kiel ĉefan laborlingvon.

Ĉu oni antaŭvidas, ke tiuj projektoj iel utilos por disvastigi la uzon de Esperanto? Kial oni ne aparte mencias lingvan diskriminacion?

– La projektoj de KdE estas platformoj por interŝanĝi ideojn inter junuloj el pluraj lingvaj fonoj. Esperanto kiel solvo al la lingva malegaleco en eŭropa medio nature iĝos diskuttemo en ajna projekto, en kiu juna esperantisto partoprenos. Kaj dum tiaj projektoj la instancoj aŭskultas la temojn priparolatajn, kio influas ilin kaj estas bona ŝanco por ni.

Ĉu ĉiuj esperantistoj ekuzu Telegram? Kaj kial?

Ĉu la retaj gigantoj jam havas tro da potenco? Ĉu esperantistoj devus ekserĉi alternativojn? Tion opinias Yves Nevelsteen, komisiito de UEA pri reta agado, kiu aktive instigas esperantistojn ekuzi Telegram. Ni petis lin klarigi kial Telegram laŭ li estas la plej bona mesaĝilo por esperantistoj – kaj por ĉiuj aliaj.


Fenestro de Telegram en komputilo.

Antaŭ nelonge la tujmesaĝilo WhatsApp ŝanĝis sian privatecpolitikon. Uzantoj kiuj malakceptas la novajn uzkondiĉojn, ekde februaro 2021 povos perdi la aliron al Messenger-babilejoj kaj eĉ al sia Facebook-konto. Kiam al tio aldoniĝis la silentigo de la prezidento de Usono en Twitter kaj Facebook, multaj homoj serioze ekserĉis alternativojn por Facebook, Messenger kaj WhatsApp.

Sufiĉas – ne plu oni konsentas kun la filozofio de tiu monavida firmao Facebook. Post multe da diskutado, komparado kaj esplorado, mi aktive ekvarbis kaj plu varbadas, por ke esperantistoj ekuzu Telegram. Mi provos klarigi al vi kial, uzante interalie argumentojn kiujn mi trovis en la blogo de Pavel Durov, la kreinto de Telegram.

Telegram estas senpaga, nuba tujmesaĝilo. Ĝi estas disponebla por poŝtelefonoj (Android, iOS) kaj komputiloj (Windows, macOS, Linux). Uzantoj povas telefoni kaj videovoki per ĝi, sendi per ĝi voĉmesaĝojn kaj interŝanĝi bildojn, filmetojn, glumarkojn, voĉmesaĝojn kaj ĉiajn dosierojn.

Homoj ne plu volas interŝanĝi sian privatecon kontraŭ senpagaj servoj. Ili ne plu volas esti ostaĝigitaj de teĥnikaj monopoluloj, kiuj ŝajnas pensi, ke ili povas fari ĉion ajn, kondiĉe ke iliaj programoj havas sojlan amason da uzantoj. Se vi ne bone scias pri kio temas kaj eĉ se vi ja scias mi invitas vin spekti ĉi tiun klarigan filmeton, kiun kreis la videoblogisto Jezer Dorante.

Kun duona miliardo da aktivaj uzantoj (!) kaj akceliĝanta kresko, Telegram fariĝis unu el la plej grandaj rifuĝejoj por tiuj, kiuj serĉas komunikan platformon engaĝitan pri privateco kaj sekureco. La homoj malantaŭ Telegram ĉiam estis konsekvencaj se temas pri defendado de privataj datumoj kaj plibonigo de la programoj kiujn ili proponas. Mi pri tio citas afiŝon de Pavel Durov el 2018:

Vi niaj uzantoj estis kaj ĉiam estos nia sola prioritato. Male al aliaj popularaj programoj, Telegram ne havas akciulojn aŭ reklamantojn al kiuj raporti. Ni ne faras interkonsentojn kun komercistoj, datumistoj aŭ registaraj agentejoj. Ekde la tago, kiam ni lanĉis Telegram en aŭgusto 2013, ni ne malkaŝis eĉ bitokon de la privataj datumoj de niaj uzantoj al eksteruloj.

Ni funkcias tiel, ĉar ni ne rigardas Telegram kiel organizon aŭ programon. Por ni, Telegram estas ideo; ĝi estas la ideo, ke ĉiuj sur ĉi tiu planedo rajtas esti liberaj.

Komparante la diversajn komunikilojn, evidentiĝas, ke ne nur la filozofio de Facebook estas problema, sed ke alternativaj komunikiloj estas ankaŭ simple pli bonaj.


Yves Nevelsteen prelegas.

Foje mi aŭskultas muzikon kaj tial ne aŭdas kiam iu kontaktas min. Krom se oni kontaktas min per Telegram, ĉar mia iPad estas mia muzikilo kaj eblas agordi sonajn sciigojn. Telegram per la nubo flue sinkronigas ĉiujn viajn datumojn kun ĉiuj viaj aparatoj, kontraste al WhatsApp. Ja ekzistas WhatsApp Web, sed ĝia funkciado estas diversmaniere limigita.

Kiam mi komunikas per Messenger, ofte erarigas min aŭtomata korektilo kiun mi uzas. Korekti senditan tekston per Messenger malfacilas, kaj videblas, kiam oni forigis mesaĝon. Per Telegram rapide kaj facile eblas ŝanĝi senditaĵojn. Tio ŝajnas esti detalo, sed sendube ne nur mi spertis tion kaj taksas seneraran lingvouzon grava.

Eblas per Telegram sendi dosierojn ĝis 2 GB. Tio ofte helpas en iuj laborfluoj, ekzemple kiam oni kunlaboras pri kreado de filmetoj. Facebook limigas al 25 MB, WhatsApp al 100 MB…

Facebook havas tutan fakon por ekscii kial Telegram estas tiel populara, kaj ĝi aktive varbas per multekosta reklamo kaj alimaniere… Facebook povus facile ŝpari dek milionojn da dolaroj; jen la sekreto: respektu viajn uzantojn.

Milionoj da homoj indignas pro la plej nova ŝanĝo de WhatsApp-kondiĉoj, laŭ kiuj nun la uzantoj devos liveri ĉiujn siajn privatajn datumojn al la reklamilo de Facebook. Ne surprizas, ke akceliĝis la fuĝo de WhatsApp-uzantoj al Telegram, okazanta jam de kelkaj jaroj.

Kun ĉirkaŭ 500 milionoj da uzantoj, Telegram fariĝis grava problemo por la kompanio Facebook. Nekapabla konkurenci kun Telegram pri kvalito kaj privateco, WhatsApp de Facebook ŝajnas esti ŝanĝita al sekreta merkatado: Vikipediaj redaktoroj elmontris ke multaj pagitaj robotoj aldonas antaŭjuĝajn informojn al la artikolo pri WhatsApp en Vikipedio. La Telegram-teamo ankaŭ malkovris robotojn, kiuj disvastigas malprecizajn informojn pri Telegram en sociaj retoj.

Jen la 3 mitoj, kiujn ili “puŝas”:

  • Mito 1. “La kodo de Telegram ne estas malfermfonta”. Fakte ĉiuj programoj de Telegram-klientoj estas malfermfontaj ekde 2013. La ĉifrado kaj la t.n. aplikprograma interfaco estas plene dokumentitaj kaj estis reviziitaj de sekurec-spertuloj milfoje. Cetere, Telegram estas la sola mesaĝa programo en la mondo, kiu havas kontroleblajn versiojn por iOS kaj Android. WhatsApp intence malklarigas sian kodon, malebligante kontroli ĝiajn ĉifradon kaj privatecon.
  • Mito 2. “Telegram estas rusa”. Fakte Telegram ne havas servilojn aŭ oficejojn en Rusio kaj estis blokita tie de 2018 ĝis 2020. Telegram ankoraŭ estas blokita en iuj aŭtoritatemaj landoj kiel Irano, dum WhatsApp kaj aliaj “supozeble sekuraj” programoj neniam havis problemojn en tiuj lokoj.
  • Mito 3. “Telegram ne estas ĉifrita”. Ĉiu babilejo ĉe Telegram estas ĉifrita ekde la lanĉo. Ni havas sekretajn babilejojn kun fin-al-fina ĉifrado kaj nubajn babilejojn, kiuj ankaŭ proponas realtempan sekuran kaj distribuitan nuban konservadon. WhatsApp, aliflanke, havis nulan ĉifradon dum kelkaj jaroj, kaj poste adoptis ĉifran protokolon financitan de la usona registaro. Eĉ se ni supozas, ke la WhatsApp-ĉifrado estas solida, tion nuligas multaj malantaŭaj pordoj kaj la dependeco de sekurkopioj.

Sole en 2019, Facebook elspezis preskaŭ 10 miliardojn da dolaroj por merkatado. Male al Facebook, Telegram ne elspezas monon por merkatado, kaj certe ne miliardojn da dolaroj. Ni kredas, ke homoj estas sufiĉe inteligentaj por elekti kio estas plej bona por ili. Kaj, se juĝi laŭ la duonmiliardo da homoj uzantaj Telegramon, ĉi tiu kredo praviĝas.

Kiu reta komunikilo plej taŭgas por esperantistoj? Telegram. Sed kial?


Telegram en poŝtelefono, en Esperanto.

Utilas laŭ mi uzi poŝtelefonajn aplikaĵojn en Esperanto, ĉar uzante ilin, vi aŭtomate lernas teĥnikajn vortojn kaj alkutimiĝas al ili.

Facebook kaj Messenger parte ekzistas en Esperanto, sed bedaŭrinde ĝia tradukejo (mirige) estas tre malbone farita. Esperantistoj kiuj multe kontribuis al ĝia tradukado, kiel Paul Peeraerts, rezignis.

Telegram ekzistas en (bona!) Esperanto. Kunordigas la traduklaboron Robin van der Vliet. Nur Robin aprobas proponitajn tradukojn; la kvalito vere estas tre bona. Robin komencis tiun traduklaboron fine de 2015. En 2018 nova (bona!) tradukejo estis lanĉita, en kiu Esperanto trovis lokon. Ekde tiam mi kunlaboras pri la traduklaboro. Por Telegram ni multe uzis la vortaran projekton Komputeko kaj kontribuis al ĝi. Komence de aprilo 2020 la traduko estis finpretigita por ĉiuj tradukeblaj versioj. Entute temas pri pli-malpli 16 000 frazoj!

Nur de Telegram X por Android ekzistas ĝis nun oficiala Esperanta traduko. Por helpi oficialigi ĉiujn aplikaĵojn, vi povas uzi kaj testi la tradukon (kaj inviti ankaŭ viajn Esperanto-amikojn amase uzi ĝin), por trovi la lastajn erarojn kaj por montri al Telegram, ke ĝia oficialeco estas dezirata de la komunumo.

Se vi jam uzas Telegram, alklaku ĉi tiun ligilon por ekuzi ĝin en Esperanto.

Se ni volas progresigi Esperant(uj)on, gravas laŭ mi esence du aferoj:

  • Igi Esperanton pli utila.
  • Progresigi la lingvonivelon de ĝiaj parolantoj.

Telegram povas efike helpi pri ambaŭ tiuj celoj.

Ekzistas tuta komunumo de esperantistaj Telegram-uzantoj en www.telegramo.org. Ĉar ekzistas multaj temaj grupoj, esperantistoj – finfine! – povas uzi la lingvon ne nur por “paroli Esperanton”, sed por interŝanĝi ideojn kun homoj kiuj interesiĝas pri samaj temoj. Tio estas giganta diferenco, vere, se temas pri motiviĝo por daŭre okupiĝi pri Esperanto. Mi rimarkas, ke multe kreskis kaj plu kreskas tiuj grupoj. Por doni al vi ideon, jen kelkaj ciferoj:

KULTURAJ GRUPOJ
Muziko ”</p

Buller: ”Lerni Esperanton plej gravas”

La plej grava tasko de esperantistoj estas ne propagandi, sed lerni Esperanton kaj kleriĝi pri ĝi. Tion skribas la iama ĝenerala direktoro de UEA Osmo Buller en artikolo, kiu reaktualiĝis lige kun ĵusa diskuto pri informado en la komitato de UEA kaj en Facebook. Ni republikigas la artikolon kun permeso de la aŭtoro.


Osmo Buller. Foto: Aleks Andre CC BY-SA 4.0.

Esperantistoj estas tiom entuziasmaj pri sia lingvo, ke ili ne volas resti ĝiaj solaj posedantoj. Tial ili informas pri ĝi ankaŭ aliajn. Renato Corsetti, kiu ĉiam troigas por emfazi sian mesaĝon, lastatempe skribis en reta diskuto, ke “nia tasko estas paroli pri Esperanto al ne-esperantistoj; ĉio cetera estas nur io cetera”.

Mi pensas, ke ankaŭ ĉio cetera estas same grava. Tiel ankaŭ Renato fakte agas, kiel scias ĉiu, kiu aŭdis kanzonojn tradukitajn de li el iu itala dialekto aŭ legis liajn prilingvajn studojn. Ni esperantistoj estas strangaj homoj. Ni povas deklari nin adeptoj de finvenkismo, raŭmismo, uneskismo aŭ io alia, sed en la realo ni estas ajnistoj, en kies pensado kaj agado miksiĝas diversaj, eĉ inter si kontraŭaj ismoj.

Ni laboras pri tri grandaj kampoj: disvastigo, instruado kaj utiligo de Esperanto. Tio ne estas ordo de graveco sed nur alfabeta ordo, ĉar ne eblas elparoli la tri vortojn samtempe. Diskuti pri tio, kiu el ili estas la plej grava, ne havas sencon. Ĉiu rajtas okupiĝi pri tio, kion li aŭ ŝi sentas plej proksima al la koro, kaj ĝuste tiam li aŭ ŝi faras la plej bonan kontribuon al la pluvivo kaj disvastiĝo de Esperanto. Ĉiu havas same valoran lokon en UEA.

Tiuj, kiuj substrekas la “paroladon pri Esperanto al neesperantistoj” kiel la plej gravan taskon de UEA, pravigas sin per la Statuto, laŭ kies 3-a artikolo “disvastigi la uzadon de la Internacia Lingvo Esperanto” estas la unua celo de UEA.

Tiu celo estas tamen multe pli vasta kaj profunda ol nur informado pri Esperanto. Verki poemojn estas uzado de Esperanto kaj povas esti pli bona kontribuo al la unua celo de la Statuto ol la plej laŭta reklamado, kiu povas doni falsan senton de memkontento pri konkreta agado sed neniun rezulton krom perdo de mono kaj energio.

En la postparolo al la Esperanta Kalevala, Vilho Setälä skribas pri la kredo de prafinnoj al la forto de la vorto. En la 19-a jarcento la filozofo J. V. Snellman instruis siajn samlandanojn, ke la sola forto de malgranda popolo troviĝas en la vorto, tio estas, en strebado por edukado kaj klero. Tial eĉ en la plej mizeraj regionoj de Finnlando oni zorgis pri lernejoj kaj bibliotekoj, kaj pagis decajn salajrojn al la instruistoj. Oni pensis, ke ĉio cetera estas io cetera, ĉar se la popolo estos bone edukita, la cetero venos de si mem. Tiel ankaŭ okazis.

44 jarojn pli frue, en 1920, la juna Setälä resumis la redaktopolitikon de la gazeto Esperanta Finnlando fine de ĝia unua aperjaro en la spirito de Kalevala kaj Snellman: “Por triumfi, la esperantista popolo devas lasi diversajn infanaĵojn kaj evolui ĝis vera kulturpopolo. Eduki la samideanaron en tiu direkto – ankaŭ ni volis partopreni en tiu grava laboro.”

Sendepende de tio, ĉu ni volas koncepti nin kiel ian metaforan popolon aŭ malpli emocie kiel komunumon aŭ movadon, nia vojo al kresko bezonas, ke ni eduku kaj klerigu nin. Eĉ la plej vervaj informistoj ne forgesas tamburi, ke mondaj literaturaĵoj estas tradukitaj en Esperanton kaj ke Esperanto posedas ankaŭ propran originalan literaturon, teatran kaj muzikan kulturon, ktp.

Pasintjare ili ripetadis, ke la lingvo havas jam 125-jaran historion, kies plena priskribo plenigus bibliotekon. Mi tamen timas, ke malmultaj el ili havas eĉ nur supraĵan konon de la Esperanta literaturo kaj eĉ ne bazajn sciojn pri la historio de la lingvo. Krome, fundamento de la Esperanto-klereco estas bona rego de la lingvo, sed ŝajnas esti regulo, ke ju pli laŭte iu reklamas ĝian facilecon kaj advokatas lingvan demokration, des pli malbona estas lia aŭ ŝia propra lingvoscio.

Esperantisto, kiu bone regas la lingvon, regule legas ĝian literaturon kaj orientiĝas pri ĝia historio, estas la plej bona reklamo por la lingvo. Kiu interesiĝas ankaŭ pri lingvopolitikaj aferoj, tiu studu ankaŭ ilin por akiri “sufiĉajn sciojn por kuraĝe kaj konvinke argumenti kontraŭ eraraj prezentoj”, kiel diras “Gvidlinioj pri informado” komence de la Jarlibro.

Serioza eksterulo – pri neseriozaj ni ne interesiĝas – iel sentas ĉe kulturita esperantisto fidindecon kaj eĉ ion allogan, dum informtrudulo tuj elvokas tedon. La unua lasas pozitivan impreson pri Esperanto, la dua nutras malnovajn antaŭjuĝojn.

Jes, informi pri Esperanto ne estas la plej grava tasko de individua esperantisto nek de UEA. La plej grava tasko estas bone lerni Esperanton en la vasta senco de kleriĝo pri ĝi. Helpi en tio estas la plej grava tasko de UEA. Ĉio cetera venos de si mem.

Osmo Buller
(La revuo Esperanto, 2013)


La republikigo en Libera Folio okazas kun permeso de la aŭtoro. Publikigo aliloke nur kun aparta permeso de la aŭtoro.


Pli pri la temo:

Du jardekoj kun la Esperanta Vikipedio

La 15-an de januaro festis sian naskiĝtagon la anglalingva Vikipedio, kaj jam la 15-an de novembro povos same jubilei la Esperanta Vikipedio. Krome iam en majo 2021 la Esperanta Vikipedio atingos 300 000 artikolojn. Sed kian rolon havas Vikpedio en Esperantujo, kaj kian Esperanton enhavas Vikipedio?

La unua artikolo de la Esperanta Vikipedio temis pri modernismo, kaj originis en La Enciklopedio Kalblanda, kiun verkadis Stefano Kalb ekde 1995. La 15-an de novembro 2001 tiu artikolo estis konvertita de Chuck Smith al vikia formato, kaj tiel naskiĝis la Esperanta Vikipedio.

Post kelkaj semajnoj ĉiuj 139 artikoloj de la Kalblanda enciklopedieto estis konvertitaj, aperis frontpaĝo en Esperanto, kaj ĝi komencis kreski. Post dek jaroj, en 2011 estis 140 000 artikoloj, kaj en majo ĉi-jare oni atendas, ke estos superita la limo de 300 000 artikoloj.

Tio signifas, ke la Esperanta Vikipedio estas proksimume same granda kiel la versioj de Vikipedio en la hebrea (9 milionoj da parolantoj laŭ Vikipedio), la bulgara (9 milinonoj) kaj la dana (6 milionoj). La Esperanta Vikipedio krome estas klare pli granda ol la Vikipedioj en la kazaĥa (13 milionoj), la slovaka (5 milionoj) aŭ la kroata (pli ol 5 milionoj da parolantoj).

Tio tamen ne signifas ke Esperanto havas milionojn da parolantoj, sed ke la esperantistoj pretas dediĉi multe pli da energio al redaktado de sia Vikipedio.


Michal Matúšov
Foto: Niccolò Caranti CC BY-SA 3.0

– Estas konata afero, ke parolantoj de malgrandaj lingvoj havas al sia lingvo alian rilaton ol parolantoj de grandaj lingvoj. Ofte oni pretas pli labori por helpi al sia lingvo – tio ja estas bazo de la Esperanta movado. Mi dirus, ke Esperantistoj estas kompare pli aktivaj pri verkado de Vikipedio ol anoj de aliaj lingvoj. Kaj, ja, danke al tiu sinoferemo, nia Vikipedio apartenas al tiuj pli disvolvitaj, klarigas Michal Matúšov, unu el la ĉefaj aktivuloj de la Esperanta Vikipedio.

En Esperantujo li estas pli konata sub la nomo KuboF Hromoslav. Li de pli ol dek jaroj aktive laboras pri Vikipedio, unue en sia denaska lingvo, la slovaka, poste ĉefe en Esperanto.

– La Vikipedia komunumo min ankaŭ elektis administranto, do mi rajtas forigadi maltaŭgajn paĝojn kaj bontenadi Vikipedion. Kiel prizorganto de roboto mi faras amasajn redaktojn, ekzemple mi povas korekti kutimajn mistajpojn. Laste, sed ne balaste, kiel aktivulo de la organizo Esperanto kaj Libera Scio (estontece nomata Vikimedio Esperanto) mi ankaŭ prelegas kaj trejnas pri Vikipedio kaj ĝiaj frataj projektoj, organizas konkursojn kaj partneradojn.

Ĉu Vikipedio gravas por la Esperanto-komunumo, kaj se jes, kial?

– Vikipedio estas tre grava parto por la Esperanta komunumo. Pripensu, ĉu vi konas alian ĝeneralan enciklopedion en Esperanto? Vikipedio estas precipe utila edukilo pri ĝeneralaj temoj. Ekzemple la temaro de birdoj estas elstare prezentata en la Esperanta Vikipedio, multe pli bone ol en mia denaska lingvo.

– Pro sia famo, Vikipedio ankaŭ helpas firmigi specifajn fakajn vortojn, kiuj troviĝas eble nur en obskuraj paperaj vortaroj al kiuj ne multaj havas aliron. Krom tio, ĝi funkcias ankaŭ kiel montrofenestro de la kapabloj de la Esperanta komunumo.

– Menciindas ankaŭ, ke Vikipedio funkcias en ekosistemo de pluraj frataj projektoj de la Fondaĵo Vikimedio. Ili subtenas unu la alian por havigi pli grandan utilon. Ekzemple en Vikifontaro ni kolektas kaj transskribas librojn el la frua epoko de Esperanto, kaj en Vikivojaĝo ni kreas gvidilon por vojaĝo al, ekzemple, Esperantaj renkontiĝoj.

Iuj kritikas la lingvaĵon de Vikipedio, ĉu la lingvo-nivelo de la kontribuantoj estas problemo?

– Okazas, ke iuj Vikipediaj artikoloj uzas nekutiman lingvan stilon, eĉ enhavas klarajn erarojn. Tamen, mi dirus, ke ĝenerale la lingva nivelo estas bona kaj la absoluta plejparto de la artikoloj estas flue legebla. Kaj se vi trovas ajnan eraron, supre de ĉiu artikolo estas la butono “Redakti” kaj vi tuj povas montri kiel vi kapablas korekti.


Jouko Lindstedt

Akademiano Jouko Lindstedt rekomendas, ke lingve nespertaj esperantistoj iom atendu pri kontribuado al Vikipedio.

– La lingva kvalito de la artikoloj en la Esperanta Vikipedio tre varias – troviĝas bone verkitaj, kaj troviĝas aliaj, kiujn oni devas mense retraduki en la anglan por kompreni ilin. Ne ĉiuj kontribuantoj komprenis, ke ne sufiĉas posedi koncizan gramatikon kaj konsulti vortaron, sed oni devas legi Esperantan literaturon kaj ekzemple Monaton por lerni, kiel oni diras aferojn en Esperanto – kaj nur poste ekverki, Lindstedt diras al Libera Folio.

La lingva nivelo de la kontribuantoj tamen laŭ li ne estas la sola manko en Vikipedio:

– Alia problemo estas, ke en la artikoloj troviĝas pluraj alternativaj terminoj por la sama afero, ekzemple ”senpilota aviadilo”, ”droneo”, ”spavo”, ”UAV”. Estas nature, ke por iuj novaj fenomenoj la Esperantaj terminoj ne tuj stabiliĝas. Mi tamen suspektas, ke la kontribuantoj ne faras sisteman terminologian laboron en diversaj fakoj, sed solvas la problemojn ĉe ĉiu artikolo aparte. Sed mi koncedas, ke se ni postulus la saman nivelon kiel en la grandaj nacilingvaj Vikipedioj, la Esperanta enhavus multe malpli da artikoloj…

Nun la Esperanta Vikipedio havas 291 000 artikolojn, kaj laŭ la prognozo de Michal Matúšov, ĝi iam meze de majo 2021 atingos 300 000 artikolojn.

– Tio signifos, ke esperantistoj povos trovi utilajn informojn pri pli vasta temaro, kaj tiel Esperanto estos utila lingvo por pli multaj fakoj. Tamen, kvanto estas nur unu flanko de la monero – la alia estas kvalito, li atentigas.

Intervjuis Robert Nielsen


Pli pri la temo:

 

Vicprezidanto de ISAE: ”La angla venkis”

La angla lingvo jam plene triumfis en scienco, kaj ne havas sencon publikigi sciencajn esplorojn en Esperanto. Tial estas nur logike, ke estis malfondita la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj, diras Wendel Pontes, vicprezidanto de Internacia Scienca Asocio Esperanta, ISAE.

Wendel Pontes estas brazila biologo, fakulo pri la konduto kaj reproduktiĝo de insektoj. Kiel universitata profesoro, li respondecas pri laboratorio, faras sciencajn esplorojn, instruas pri zoologio kaj scienca metodo.

Aldone, li estas esperantisto ekde la jaro 1995, kaj ekde 2017 vicprezidanto de ISAE, Internacia Scienca Asocio Esperanta. En oktobro li faris publikan retan prelegon kun la titolo ”La fiasko de Esperanto en scienco”, en kiu li konvinke argumentis, ke ne havus sencon publikigi sciencajn esplorojn en Esperanto.

Post kiam iĝis ĝenerale konate, ke estis malfondita la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj, ĉar ”fiaskis la ideo konvinki oficialajn instancojn, ke eblas universitat-nivela instruado en Esperanto”, ni petis lin komenti la staton de la aferoj.


Wendel Pontes, vicprezidanto de ISAE.

Libera Folio: En oktobro vi prelegis pri la fiasko de Esperanto en la scienco. Ĵus iĝis vaste konata la malfondo de la Sanmarina Akademio Internacia de la Sciencoj. Ĉu tio pruvas vian tezon?

Wendel Pontes: – Parte jes. Pro la nuntempa funkciado de scienco, kiel mi detalis en mia prelego, fari bonan sciencon estas multe pli grava ol disputi kiu estus la plej taŭga lingvo por publikigi sciencajn rezultojn. Kaj nur pere de publikigo de originalaj sciencaj eltrovaĵoj scienco evoluas. Kiam mi parolis pri fiasko, mi pensis pri tiuj originalaĵoj.

– Simple ne valoras la penon publikigi tiajn sciencajn eltrovaĵojn en esperanto (aŭ en alia malgranda lingvo), ĉar la limigita kvanto de legantoj kondamnos ĝin al malapero. Se alia sciencisto faros la saman eltrovon, kaj publikigos ĝin en anglalingva vaste konata scienca revuo, li fariĝos la ”patro” de la ideo. Tiu kiu publikigis unue, tamen en malgranda obskura revuo, simple perdiĝos. Tio okazis kun Gregor Mendel, kaj okazas ĝis hodiaŭ. Nuntempe, se sciencisto publikigas en nekonata scienca revuo, li detruas sian propran sciencan karieron.

Dum multaj jaroj esperantistoj strebadis montri, ke Esperanto estas plenvalora lingvo, kiu taŭgas por ĉiaj celoj, ankaŭ sciencaj. Ĉu la malsukceso signifas, ke Esperanto kiel lingvo efektive ne taŭgas?

– Ne, la malsukceso ne signifas tion. Fakte, ankaŭ mi opinias ke Esperanto estas taŭga por ĉiaj celoj. La fiasko temis ne pri la lingvo mem, sed pri la hodiaŭa aspekto de scienco.

– En la komenco, ne estis granda malutilo al sciencisto dediĉi parton de sia tempo al publikigo de esperanta scienca artikolo, kiel ideologia klopodo antaŭenigi la lingvon. Sed hodiaŭ la scenaro tute ŝanĝiĝis. Publikigo de sciencaj artikoloj en Esperanto en la pasinteco baziĝis sur la ĝenerala kompreno ke la ekzisto de fakvortoj estas esenca por ke oni faru sciencon en tiu lingvo. Sed sen sciencistoj por antaŭenigi la fakon, ne gravas kiom da fakvortoj ekzistas, ĉu? Kaj tio estis la granda manko en Esperantujo, kiel mi montris en mia prelego.

Se la problemo ne temas pri Esperanto kiel lingvo, kial do okazis fiasko?

– La fiasko de Esperanto estas sama kiel la fiasko de aliaj naciaj lingvoj, kiel la portugala, ekzemple. Hodiaŭ nia landa scienca asocio ne plu publikigas sciencaĵojn en la nacia lingvo. Por ke la scienca revuo fariĝu videbla kaj alirebla al multaj aliaj sciencistoj eksterlande, ĝi fariĝis anglalingva, ĉar estas la lingvo regata de la plejmulto el la sciencistoj kiuj potenciale povus interesiĝi pri la enhavo de la revuo. Sciencaj revuoj kaj sciencistoj devas fariĝi konataj en sia fako, kaj se ili devas skribi en la angla por atingi tiun celon, tion ili faru.

Ĉu tio signifas, ke ankaŭ ĉiuj aliaj lingvoj krom la angla perdas sian signifon en scienco?

– Por originala scienco, jes. Scienco evoluas pere de konstanta disvastigado de siaj eltrovoj (la sciencaj artikoloj) inter samfakuloj ĉie en la mondo. Kaj nuntempe en la plejmulto el la grandaj respektataj laboratorioj, ĉiu sciencisto almenaŭ iom scipovas la anglan. Do sciencaj revuoj en la angla havas pli grandan eblon esti konataj kaj trovataj de la internacia scienca komunumo ol revuo kiu publikigas nur en la rusa aŭ en la japana. Scienco fariĝas pere de konstanta interŝanĝo de informoj de la sciencistaro. Anstataŭ pensi pri lingva justeco, sciencistoj preferas studi la lingvon kie troviĝas la informoj de ilia fako kaj produkti sciencon. Estas pli rapide kaj pli efike.

Ĉu finfine do la angla jam iĝis la internacia lingvo, kaj okazis la fina malvenko de Esperanto?

– Jes, rilate al scienco la angla triumfis. Sed tio ne estas la fina malvenko de Esperanto, nek de aliaj lingvoj. Malgraŭ ke la angla gravas por disvastigi originalajn sciencajn novaĵojn inter fakuloj, estas necese ke scienco estu popularigata al ĉiuj branĉoj de la socio. Ĉefe en la hodiaŭa momento, kiam oni atestas la kreskadon de kontraŭsciencaj konspirteorioj kaj pseŭdosciencaj ideoj. Popularigsciencaj prelegoj, podkastoj, videoj, blogaĵoj, estas ege gravaj en ĉiuj lingvoj, inkluzive en Esperanto.

Vi mem estas vicprezidanto de ISAE. Kian rolon havu ISAE kaj similaj organizaĵoj, se jam evidentas, ke Esperanto fiaskis en scienco?

– Laŭ mia kompreno, tiaj asocioj devas investi tempon kaj energion por popularigi sciencon al la esperanta komunumo. Tiel kiel estas scienco-popularigantoj en la angla, la hispana, la franca, la portugala, ankaŭ estu en Esperanto. Kaj la Esperanto-movado efektive faras tion, pere de prelegoj, seminarioj, blogaĵoj kaj jutubkanaloj. Tamen, estas forta manko de homforto por antaŭenigi la sciencan aferon, problemo kiu persistas de jardekoj, kiel mi klarigis en mia prelego.

La organizaĵo de esperantistaj medicinistoj, Universala Medicina Esperanto-Asocio, iris alian vojon. Ĝi ne volas okupiĝi pri popularigo de scienco en Esperanto, sed ĝia revuo de jam pluraj jaroj aperas en la angla. Kion vi opinias pri tia elekto?

– Tiu estas interesa ekzemplo kiu parte konfirmas mian teorion. Eblis persisti pri Medicina Internacia Revuo, por ke ĝi havu rolon en la hodiaŭa scienca scenaro, rezignante pri la lingvo. Mi opinias ke estis tre kuraĝa decido, fakte la nura elektebla, por daŭre publikigi la revuon sen perdi ĝian sciencan aspekton. De Esperanto ĝi nur konservis la nomon kaj la fakton ke ĝi akceptas resumojn de la sciencaj artikoloj en Esperanto. Tamen, mi jam klarigis en mia prelego, kial eĉ tiuj esperantlingvaj resumoj ne kontribuas por diskonigi Esperanton en scienca medio.

 

Komitatano de UEA demisias proteste

Marc Konijnenberg, komitatano A por Nederlando, anoncis sian demision el la komitato de UEA. En sia demisia letero li protestas kontraŭ la nuligo de la pensia aranĝo de la oficistoj de UEA kaj la pasiveco de la komitatanoj, eĉ kiam la estraro ignoras la decidojn de la komitato.

aMarc Konijnenberg. Foto: Facebook.En la lasta tago de la pasinta jaro la komitato de UEA senŝanĝe aprobis la buĝeton, kiun ĝi en aŭgusto rifuzis aprobi, postulante ke la estraro ĝin reviziu. La decido signifas interalie, ke estas nuligita la pensia aranĝo de la oficistoj de la asocio. Tion ne povis akcepti Mark Konijnenberg, kiu la 9-an de januaro anoncis sian demision el la komitato.

– Kun bedaŭro mi konstatis ke la komitato de UEA enhavas grandparte silentan ”ŝafaron”, kiu iele-trapele voĉdonas ĉu favore ĉu malfavore la proponojn, li skribas en sia demisia letero al la komitato.

Kiel la ĉefan kialon de sia decido li mencias la manieron en kiu estis pritraktita la buĝeto de la asocio por la jaro 2021. Libera Folio raportis pri la temo en pluraj artikoloj. La ĉefa malkonsento pri la buĝeto de 2021 laŭ li temis pri la pensia aranĝo por la restantaj kvar oficistoj en la Centra Oficejo. Nuligante la pensian programon, UEA laŭ li neglaktas siajn devojn kiel serioza labordonanto.

– Laŭ mi Esperanto estu lingvo kiu celas moralecon kaj justecon, kaj UEA estu morala kaj justa labordonanto. Ĉar UEA neglektas sian moralan devon, kaj la Komitato klare neglektas sian rolon, mi bedaŭrinde sentas min devigata forlasi la rolon de Komitatano A por Nederlando.


François Lo Jacomo.

Komitatano François Lo Jacomo konsentis pri la kritiko, sed miris, kial Marc Konijnenberg ne voĉdonis kontraŭ la buĝetpropono:

– Pro precize la kialoj, kiujn vi mencias, mi mem kaj du aliaj Komitatanoj voĉdonis kontraŭ la buĝeto. Vi ne voĉdonis. Mi aldonis argumenton, ke por plibonigi la financojn de UEA, plej grave estas firmigi la fidon de la Esperantistaro al la Asocio, kaj la menciita artikolo same kiel via decido forlasi la Komitaton pruvas, ke la buĝeta decido pri pensioj ne iras en tiun direkton. Mi daŭre opinias, ke tiu buĝeta decido damaĝos la financan situacion de UEA, tion mi ja diris dum la koncerna diskuto, sed la protokolinto (malgraŭ insisto) rifuzis eĉ protokoli tiun ĉi opinion, ĉar ĉiuokaze la decido estis jam farita antaŭ la diskuto.

Marc Konijnenberg respondis, ke li ja voĉdonis, sed evidente la voĉo ne estis ĝuste registrita:


Guy Matte. Foto: Facebook.

– Mi ne zorge kontrolis ĉu mi ricevis la konfirman retpoŝtmesaĝon, simile kiel okazis ĉe almenaŭ du aliaj komitatanoj. Kulpas mi. Sukcesa voĉdono tamen ne ŝanĝintus la rezulton.

Komitatano Guy Matte opiniis, ke estas neĝentile nomi la komitatanojn ”ŝafoj”, kaj diris, ke li voĉdonis por la buĝetpropono post serioza pripensado.

– La situacio de UEA estos bankrota se la Komitatanoj ne farus gravajn malfacilajn decidojn. Tio estas nia devo kaj ni ne povas nur meti la kapon en la teron kiel struto. Ni kune devas resanigi la financajn aferojn de UEA.

Simile argumentis komitatano Renato Corsetti:


Renato Corsetti. Foto: Aleks Andre CC-BY-SA-4.0

– La situacio de UEA estas tia, ke ne plu eblas havi pensiajn aranĝojn por la oficistoj. Estas miraklo, se oni sukcesos savi UEA-n. Vi pravas, ke nek la estraro nek la ĝenerala direktoro informis pri interparolo kun la oficistoj, sed kiel mi diris UEA faris sian eblon por ke la nunaj oficistoj estu kontentaj. Pri la estonteco ne estos pensiaj aranĝoj, sed mi estos kontenta, se entute estos oficistoj, kaj ne nur volontuloj.

Komitatano Osmo Buller komplete malkonsentis pri la ekonomia argumento:

– Guy Matte pravigas sian voĉdonadon per ”bankroto” de UEA. En tiu aserto mankas ĉiuj proporcioj, ĉar la pensia aranĝo temus sume pri 6 000-9 000 eŭroj, depende de la nivelo de la aranĝo. Tio estas ĉio krom bankrotiga.

Laŭ Buller, kiu voĉdonis kontraŭ la buĝeta propono, la nuligo de la pensia aranĝo estas neakceptebla decido:


Osmo Buller. Foto: Facebook.

– Por mi, kiel funkciulo de UEA kaj en politiko, la defendo de la rajtoj de dungitoj estis kaj restas unuarange grava kaj gvida principo. Ke oni tretas kaj malrespektas tion en la nuna UEA, evidente reflektas la socian pensadon de tiuj, kiuj pretas tion akcepti. Alie ili ne agas honeste, kio estas morale ne malpli neakceptebla.

Pluraj komitatanoj nomis Marc Konijnenberg unu el la plej valoraj anoj, kaj pledis, ke li tamen restu en la komitato. Li tamen restis ĉe sia decido.

Responde al demando de Libera Folio li diris, ke kontribuis al lia decido ankaŭ aliaj faktoroj:

– Sendube ankaŭ ludas rolon pandemia streĉo, ĉar ankaŭ por mi 2020 ne estis facila jaro: necerteco pri plua okazigo de fizika IJK en Nederlando; lastmomenta reorganizado de fizika al reta IJK; mortis kaj grave malsaniĝis familianoj pro la viruso; dum ĉi tiu defia periodo mi eklaboris kiel staĝanta flegisto (do flegas ankaŭ infektiĝintojn de la kronvirusa malsano). Mi ŝatus dediĉi mian ĉi-jare malpliiĝintan energion al agadoj kiujn mi taksas (pli) utilaj. Interalie mi ankoraŭ private instruas Esperanton per la reto, sed ĉiam prioritatas mia flegista studado.

Libera Folio: Kiel vi vidas la estontecon de UEA?

– Por ekscii ke la komitato kaj estraro de UEA ofte estas sendirektaj sufiĉas legi la komitatan liston, kvankam ja ankaŭ okazis sukcesoj kiel la Virtuala Kongreso – por la rolo kiun li ludis en ĝi, Fernando Maia Jr. tutprave elektiĝis kiel la Esperantisto de la Jaro. La estonteco de UEA estas en la manoj de ĝia gvidantaro, kaj restas espero por la Asocio se ĝiaj gvidantoj povas reveni al la radikaj ekzistokialoj de UEA.


Pli pri la temo:

 

20 000 membroj en reta Esperanto-grupo

La Esperanto-grupo en la usona retejo Reddit nun havas pli ol 20 000 membrojn. En decembro la grupo atingis rekordon pri la kvanto de vizitoj. Ni petis la administranton Robert Nielsen rakonti pri la grupo, kiu ekzistas ekde 2008.


La ĉefpaĝo de la Esperanto-grupo ĉe Reddit.

Reddit estas ĉefe anglalingva, usona retejo, en kiu estas multaj grupoj pri diversaj temoj. Ĝi similas al la iam populara sed nun malaperinta Esperanta retejo Klaku.net: la uzantoj afiŝas demandojn aŭ ligilojn, kiujn aliaj povas komenti kaj subteni aŭ malsubteni per voĉdono. La pli popularaj eroj ŝoviĝas supren en la paĝo.

La esperanta grupo estis fondita en novembro 2008 kaj fine de 2020 atingis 20 000 membrojn. La grupo estas dulingva – oni povas afiŝi aŭ en Esperanto aŭ en la angla. La anglan unuavice uzas komencantoj, kiuj ankoraŭ ne regas Esperanton.

Robert Nielsen aliĝis al la estraro de la grupo en 2016 kaj nun estas la sola aktiva administranto. Ni petis lin rakonti pri la grupo kaj por kio ĝi utilas.

Libera Folio: 20 000 anoj estas tre granda kvanto por io ajn Esperanto-rilata. Sed kiom el tiuj homoj fakte aktivas, kaj kiom el ili fakte scias Esperanton aŭ lernas ĝin?


Robert Nielsen.

Robert Nielsen: – Estis 109 685 vidoj de 10 387 homoj en decembro. Tiu estis la plej populara monato de la jaro, kaj eble iam ajn. Pri ilia nivelo de Esperanto, mi ne scias. Certe estas granda miksaĵo inter homoj kiuj ne scias eĉ unu vorton kaj iuj kiuj flue parolas ĝin. Ĉiutage ni averaĝe ricevas inter tri kaj kvar mil vidojn de ĉirkaŭ 600 unikaj uzantoj. Multaj homoj uzas la grupon pasive, ili rigardas la filmetojn, legas la artikolojn, sed mem nenion afiŝas.

Laŭ vi, kial indas okupiĝi pri la retejo?

– Estas bonega maniero por subteni kaj informi esperantistojn. Ofte, kiam iu kreas ion en Esperanto, la ero ricevas malmultajn vidojn, kaj tio estas seniluziiga. Per Reddit mi povas subteni tiujn kreintojn kaj kuraĝigi ilin. Simile, povas esti malfacile por aliaj esperantistoj trovi novajn kaj interesajn aferojn en la lingvo, do mi ŝatas kunigi tiujn du grupojn.

Kiuj estas la plej oftaj temoj?

– Honeste, oni neniam anticipe scias, kio aperos ĉiutage, kaj tiu estas unu el la plej interesaj aferoj. Io ajn povas aperi.

Kiuj estas viaj taskoj kiel administranto? 

– Mi havas du taskojn: aldoni kaj forpreni. La unua estas neoficiala sed pli grava. Ĉiutage mi afiŝas interesajn kaj bonkvalitajn esperantaĵojn por la intereso de la grupo sed ankaŭ por subteni la kreintojn. Ofte neniu konus tiujn erojn sen la subteno de la Reddit-grupo.

– La dua tasko estas forpreni iujn afiŝojn kiuj ne taŭgas. Ekzemple se io estas spamaĵo aŭ malĝentila, mi forprenas ĝin. Sed dum miaj kvar jaroj kiel estro, mi elfermis nur unu homon pro malĝentileco

– Plia grava tasko estas teni altan kvaliton por la afiŝoj en la grupo. En fejsbuka grupo pri Esperanto io ajn aperas kaj homoj ne havas tempon por legi ĉion, do ili rigardas nur tiujn erojn, kiuj postulas la plej malaltan kvanton de energio. Mi ne volas ke tiu okazu al la Reddit–grupo.

Kiel eblas eviti tion?

– Tiel nomata “pigra afiŝado” estas problemo por multaj grupoj en Reddit. Mi tre bedaŭras vidi, kiam iu elspezis multe da tempo por krei interesan kaj originalan filmeton aŭ artikolon, sed homoj ignoras ĝin kaj rigardas iun bildon ĉar tiu postulas multe malpli da tempo. Mi strebas akiri ekvilibron inter la pigraj afiŝoj popularaj kaj la afiŝoj kiuj postulas pli da tempo sed vere kontribuas al nia kulturo.

– Kompreneble, kiam mi forprenas ion, iuj opinias ke ajnaj reguloj estas cenzurado. Do mi provas trovi ekvilibron inter lasi la komunumon decidi kiajn afiŝojn ili volas vidi, kaj samtempe ne lasi la grupon pleniĝi je rubaĵo.

– Alia ekvilibro estas inter komencantoj kaj spertuloj. Kompreneble komencantoj havas multajn demandojn pri bazaj aferoj, kaj iĝas tede por spertuloj respondi al la samaj demandoj denove kaj denove. Oni lernas lingvon por uzi ĝin, ne por senfine diskuti pri ĝi. Sed kompreneble oni devas subteni komencantojn kaj bonvenigi novulojn al la komunumo. Do mi kreis apartan diskutejon por gramatikaj demandoj, kaj oni demandu nur tie. Tiel eblas helpi komencatojn sen tedi la spertulojn.


Pli pri la temo:

 

La buĝeto de UEA estis aprobita lastmomente

Kvin monatoj ne sufiĉis por ŝanĝi eĉ komon en la buĝeto 2021, kiun la komitato rifuzis aprobi en aŭgusto. UEA pagos neniom por pensiaj aranĝoj de oficistoj. 10 000 eŭroj estos rezervitaj por la sekvoj de ”administra transiro” en la Centra Oficejo, sed ne klaras, kion tio signifas.

La buĝeto de UEA por la jaro 2021 estis aprobita de la komitato en la 31-a de decembro 2020 post mirinda proceduro. La nun akceptita buĝeto neniel diferencas de la propono, kiun la komitato pli frue dufoje rifuzis akcepti.

La buĝeto estis unuafoje proponita al la komitato la 2-an de aŭgusto. La komitato tiam ne ricevis promesitan raporton pri la planata financa resanigo de UEA, ĉar la proponoj en ĝi laŭ la prezidanto povus timigi la membrojn.

Poste la timigaj rekomendoj tamen estis konigitaj al la komitato, sed ili enhavis pli da demandoj ol respondoj, kaj post longa diskutado la komitato decidis prokrasti la aprobon de la buĝeto.

La diskuto daŭris en kroma komitata kunsido en septembro. Tiam la komitato decidis, ke ĝis la fino de novembro la estraro devos prezenti novan proponon de buĝeto por la jaro 2021 kaj gvidliniojn por la investa politiko. Ĝis la fino de novembro tamen nenio aperis.

La 9-an de decembro la estraro anstataŭe denove prezentis al la komitato la malnovan, senŝanĝan buĝetproponon, kiun la komitato jam dufoje resendis por kompletigo. Aldone, kaj eĉ pli mirinde, la estraro krome proponis ke la komitatu ”amendu” la buĝeton de la finiĝanta jaro 2020, aldonante al ĝi nespecifan sumon kiel rezervon ”por financi la kostojn de transira fazo en la buĝeto 2021”.


Osmo Buller

Komitatano Osmo Buller atentigis, ke neniu ero de la buĝeto estis reviziita, kvankam la komitato aparte decidis, ke la estraro reviziu la buĝeton. Ĝenerala sekretario Aleks Kadar respondis, ke ne necesas revizii la buĝeton, ĉar la ”petoj” de la komitato ja estas konsiderataj de la estraro kaj la ĝenerala direktoro.

Buller aparte miris pri la propono ”amendi” la buĝeton de la finiĝanta jaro, kaj eĉ sen mencio de konkreta sumo:

– Tio estas kaĉa kaj kontraŭdira. La buĝeton por 2020 ni ne povas amendi nun, kiam la jaro estas preskaŭ finita. Se temas pri mistajpo kaj oni celas amendon en la buĝeto por 2021, kies akcepton la 1-a punkto signifas, tio estas absurda kaj nelogika. Revortumo de la propono ŝajnas al mi necesa. Mi petas klarigon.


Martin Schäffer.

Responde al la kritiko de Buller eksplodis lia posteulo kiel ĝenerala direktoro, Martin Schäffer:

– Mi forte kontraŭstaras, ke Osmo distrumpetas ion pri malprofesieco de la buĝet-preparo ĉe UEA. Tio subfosas la fidon al la gvidorganoj. Krome tio tute ne estas vero. La buĝeto estas farita laŭ prudentaj taksoj, spertoj kaj kalkuloj.

Osmo Buller aliflanke ricevis subtenon de la eksa prezidanto Mark Fettes, kiu konsentis kun li pri tio, ke necesas apartigi la proponojn pri la buĝeto 2021 kaj eventuala amendo de la buĝeto 2020.


Mark Fettes

– Mi ankaŭ samopinias kun Osmo, ke propono amendi la buĝeton 2020 devas veni kun ciferoj. Do, se la estraro volas refari tiun proponon, ĝi bonvolu indiki kiuj(j)n linio(j)n de la buĝeto ĝi proponas ŝanĝi, kun kiuj ciferoj. Mi tamen ne vidas bezonon entute ligi la kreon de rezervo al decido pri la buĝeto 2020. Kial ne simple proponi krei rezervon de 10 000 eŭroj por la menciitaj celoj? La sumo venas ĉiuokaze el la kapitalo.

Komitatano François Lo Jacomo opiniis, ke la estraro intence ignoris la proponojn de la komitato pri necesaj ŝanĝoj en la buĝeto. Kiel ekzemplon li menciis la diskuton pri la pensia aranĝo por la oficistoj, kiu mankas en la buĝeto 2021:


François Lo Jacomo.

– Problemo estas pli komunikado ol buĝetado mem. Ekzemple, en la protokolo de la kunsidoj pri pensioj, intence estis forĵetita opinio, kiun mi ja klare esprimis dum la kunsido kaj ripetis dum komentado de la unua versio de tiu ĉi protokolo, nome ke rezigno pri tiu pensia aranĝo riskas malpliriĉigi UEA-n, tiusence, ke homoj (kiel mi) malpli emos donaci al UEA se ili sentos sin miskomprenataj, kaj sufiĉos malmultaj tiaj homoj por financi la koncernan buĝeteron.

Nenio fine estis ŝanĝita en la buĝeta propono, kaj la buĝeto dufoje resendita de la komitato estis aprobita kun tri kontraŭaj voĉoj: tiuj de Osmo Buller,  Tuomo Grundström kaj François Lo Jacomo. Por la buĝeto voĉdonis 41 komitatanoj, sin detenis tri. La detalaj rezultoj troveblas en la komitata diskutejo.

La propono pri lastmomenta amendo de la buĝeto 2020 estis apartigita disde la buĝeta decido kaj anstataŭ amendi la buĝeton de finiĝanta jaro oni decidis simple preni la proponatan rezervon el la spezokonto:

Subtene al la procezo de administra transiro, konforme al la volo de la Komitato sekurigi la estontecon de la Oficejo, Biblioteko, Libroservo kaj aliaj servoj, la Ĝenerala Direktoro estas rajtigita starigi rezervon de maksimume 10 000 EUR (dek mil eŭroj) en la buĝeta spezokonto 2020 por kovri eksterordinarajn kostojn ligitajn al la transiro.

Tiu propono estis aprobitaj kun 39 poraj voĉoj, 5 sindetenoj kaj 3 kontraŭaj voĉoj.

Kvankam oni do rezervis 10 000 eŭrojn por antaŭvidataj ŝanĝoj en la Centra Oficejo, oni nenion decidis pri tio, kiaj ŝanĝoj efektive okazu en la Centra Oficejo.


Pli pri la temo

 

La Sanmarina AIS estas malfondita

Ĉesis ekzisti la Sanmarina Akademio Internacia de Sciencoj (AIS). Laŭ la prezidanto de AIS, Amri Wandel, ne plu indas konservi la juran statuson de la organizaĵo en San-Marino, ĉar fiaskis la ideo konvinki oficialajn instancojn, ke eblas universitat-nivela instruado en Esperanto.

Akademio Internacia de la Sciencoj estis fondita komence de la 1980-aj jaroj, kaj poste oficiale registrita en la ŝtateto San-Marino, kiu tiumomente ne havis propran universitaton. La aŭtoritatoj tie unue interesiĝis, sed jam tre baldaŭ, en 1985, ili fondis propran seriozan universitaton kaj forgesis pri AIS.

En 1985 AIS estis registrita en San-Marino. Ĝia ĉefa motoro dum multaj jaroj estis Helmar Frank, kiu volis teni distancon al la tradicia Esperanto-movado, inkluzive de UEA, kaj eĉ preferis nomi Esperanton ILo, Internacia Lingvo.

Helmar Frank forpasis en 2013, sed jam en 2011 la organizaĵo ŝajnis tuj pereonta. Tamen, en 2016 ĝia novelektita prezidanto Amri Wandel ekparolis pri ”nova printempo inter UEA kaj AIS”.

La origina ideo de AIS San Marino estis, ke ĝi funkciu kiel internacia universitato kaj donu al siaj studentoj universitatajn diplomojn, kiuj estu tutmonde rekonataj. En la praktiko tiuj diplomoj tamen estas rekonataj de neniu, eĉ ne de San-Marino mem, kaj AIS jam antaŭ jaroj aperis en iu listo de “fikciaj universitatoj”, kiuj disdonas diplomojn kontraŭ pago, sen kontrolo de studado. Tio rezultis el erara informo donita de la ŝtato San-Marino al eŭropaj instancoj pri la jama malfondo de AIS.

Freŝa historia skizo aperanta en la retejo de AIS konstatas, ke la celoj de AIS finfine montriĝis neatingeblaj:

  • La ideo konvinki oficialajn instancojn, ke eblas universitat-nivela instruado en Esperanto, fiaskis.
  • La ideo interesi sciencistojn pri Esperanto ne tre sukcesis.
  • La ideo interesi studentojn pri studado per Esperanto iom sukcesis.
    Interesi esperantistojn pri sciencaj temoj estis pli facile.

Nun AIS decidis ankaŭ formale nuligi sian juran personecon en San-Marino, ĉar la oficialaj instancoj tie jam delonge ne interesiĝas pri la organizaĵo, kaj ĉar jam de pli ol dek jaroj la ĉefa agado de AIS okazas ne en universitatoj, sed en Esperanto-aranĝoj – la Universala Kongreso kaj regionaj kunvenoj.

Tion klarigas la prezidanto Amri Wandel en sia jarfina cirkulero, kiu aperas en la retejo de AIS. Li cetere mencias, ke li rakontis pri la nuligo de la jura stato de AIS en San-Marino jam dum la Scienca Forumo en la reto en aŭgusto, eĉ se ŝajne malmultaj rimarkis tion.

Jam post la apero de la cirkulero László Szilvási diskonigis la koncernan fragmenton en Youtube kaj en Facebook

La temo leviĝis, kiam Amri Wandel respondis al demando pri tio, ĉu li ne pripensis la eblecon kunigi AIS kun Internacia Sciencista Asocio Esperantista (ISAE), ĉar ankaŭ AIS efektive iĝis esperantista asocio.

– Efektive, AIS iĝis esperantista organizo, kaj la ĉefa agado de AIS estas ĝuste tiaj prelegoj. Ne plu ni celas fari titolojn, akademiajn diplomojn, kiuj estas rekonataj de la tuta mondo, ĉar efektive ili neniam estis, sed simple fosi nian propran sulkon, kunlabori kun esperantistoj, okazigi tre popularajn, sed altnivelajn prelegojn, do popularigi la sciencon por esperantistaj kogresanoj kaj partoprenantoj de tiuj aliaj kunvenoj. Kaj tio laŭ mi estas la nova centro de la agado de AIS, kiu efektive tiel okazas jam de multaj jaroj, diris Amri Wandel.

Poste li klarigis, ke AIS decidis ne plu renovigi sian juran statuson en San-Marino. La spektintoj de la Scienca Forumo evidente ne opiniis la aferon mondoskua, ĉar neniu vaste raportis pri ĝi antaŭ la apero de la decembra cirkulero.


Pli pri la temo

Esperantistoj batalas kontraŭ japana revuo

Japana firmao volas ŝteli la vorton ”Esperanto” kaj malpermesi al esperantistoj libere uzi ĝin. Tion asertas esperantistoj, kiuj amase protestas kontraŭ la unua numero de la anglalingva kultura magazino ”Esperanto”. Japana Esperanto-Instituto tamen esperas je bona kunlaboro kun la nova periodaĵo – se la amashisterio en Esperantujo ne detruos ĉion.


Bildo el la Instagram-profilo de la revuo.

Ĉio temas pri kapitalisma atako kontraŭ Esperanto. Tion asertas Hokkajda Esperanto-Ligo, kiu en la 26-a de decembro lanĉis amasan kampanjon kontraŭ la anglalingva kultura revuo ”Esperanto”, kies unua numero ĵus aperis.

Hokkajda Esperanto-Ligo diskonigis deklaron kontraŭ la nova periodaĵo. La deklaro estis sendita al la komitata diskutejo de UEA, kie ĝi rapide kaŭzis multege pli viglan diskutadon ol la ĵus fintraktita buĝeto por la venonta jaro. Enmiksiĝis eĉ la prezidanto de la asocio, kiu tute ne partoprenis la pritraktadon de la buĝeto.

Kvankam efektive tute ne klaras, kiel la nova periodaĵo povus minaci Esperanton aŭ la rajtojn de esperantistoj, la prezidanto de UEA, Duncan Charters, senprokraste sendis ampleksan leteron al Japana Esperanto-Instituto por esprimi sian maltrankvilon. Li finas la leteron jene:

…UEA pretas kunlabori pro la neceso konservi la Esperanto-movadon kaj evoluigi ĝin en la estonteco por atingi la celojn por kiuj ĝi estis fondita. Ni plene respektas la decidorajtojn de JEI kiel Landa Asocio de UEA, tamen decidoj okazu kun la konscio ke tiuj influas ne nur la bildon pri Esperanto en Japanio, sed la estontan liberecon de la internacia movado konservi sian karakteron kaj rajton labori por disvastigi la aŭtentan koncepton de Esperanto.

Japana Esperanto-Instituto (JEI) siaflanke jam pli frue klopodis trankviligi la tutmonde panikatajn esperantistojn, petante ilin ne reagi haste kaj atentigante, ke la revuo neniel celas ”forrabi Esperanton”. Male oni proponas, ke la sekva numero eĉ havu paĝojn en Esperanto. Krome estas planata komuna kunsido kun la redaktoroj en la sidejo de JEI la 7-an de januaro.

Tio tamen ne trankviligis indignajn komitatanojn, kiuj evidente ne fidas la kompetenton de la respondeculoj de JEI, sed mem preferas agi surbaze de mankohavaj informoj kaj senbazaj asertoj. Kiel ĉefan indikon pri la malbonaj intencoj de la nova revuo multaj vidis la aperon de kopirajta simbolo apud la vorto ”Esperanto” ĉe bildo de la kovrilpaĝo de la revuo – en tute alia retejo. Poste la simbolo estis forigita pro la protestoj.

Svisa Esperanto-Societo (SES) diskonigis nefermitan leteron al JEI kaj ”ĉiuj Esperanto-institucioj kaj individuaj Esperanto-aktivuloj en Japanio” rilate la strebon de la japana eldonejo registri la nomon ”Esperanto” por sia periodaĵo. ”Ni devas protekti nian kulturan heredaĵon kaj nian kulturan identecon”, argumentas SES, kaj konkludas ke la nuna danĝero estas multe pli grava ol tiu kaŭzita de vinoj aŭ vestaĵmarkoj kun la nomo ”Esperanto”:

En la konkreta kazo tiu registrado estas multe pli grava danĝero ol el la jam okazintaj de nia movado ne rimarkintaj kazoj, ĉar Gutenberg ja provas per sia projekto doni tute alian signifon de movado, kiu per la angla lingvo volas lukti por monda kulturo kaj paco, do cementi la superregon de unu nacia kulturo super la reston de la mondo, aferon, kio estas fundamente kontraǔ niaj propraj celoj de lingva justeco, lingva demokratio kaj scio sen bariloj!

Libera Folio rekte kontaktis la redakcion de la revuo por komento, sed ĝis nun ne ricevis respondon. En la revuo mem tamen eblas legi klarigon de la redaktoro Masanobu Sugatsuke pri la elekto de la nomo:

Kun la ideo de ”Esperanto” mi origine renkontiĝis jam en 1985. Molissa Fenley, dancisto kaj koregrafo bazita en Novjorko, tiam venis al Tokio kaj faris prezenton kun sia teamo. La originala muziko estis komponita de Ryuichi Sakamoto, kaj li efektive mem ludis ĝin sur la scenejo. La titolo de tiu prezentado fakte estis ”Esperanto”. Mi neniam spertis ion similan al ĝi. La muziko de Sakamoto estis nekonvencia aliro al danco, kaj ĝi malkaŝis al mi novan geografion de muziko kaj kulturo. Vera manifestiĝo de “lingua franca” – ĝi estis preter la limoj de unu lingvo.

Tuŝita de ĉi tiu okazaĵo, mi ekesploris la vorton ”Esperanto”. Ĝi estis helplingvo inventita de la pola lingvisto Ludoviko Lazaro Zamenhof, celita por tutmonda komunikado kaj monda paco. Mi sendube estis impresita de lia kosmopolitismo. Bedaŭrinde mi neniom kapablas paroli aŭ verki en Esperanto. Sed por mi “Esperanto” estas ne nur lingvo. Ne en la senco de funkcianta, efektiva internacia lingvo. Ĝi estas ”ideo”, filozofio – kian serĉis la praaj grekaj pensantoj – pri la estonta mondo.


Esperantistaj skoldoj al fama japana artisto, kiu kontribuis al la revuo.

Evidente la redaktoro ne konsideris la eventualan reagon de la Esperanto-movado, se li entute konsciis pri ĝia plua ekzisto. Tamen post kiam JEI kontaktis lin, la redakcio de la revuo ja montris sin diversmaniere kunlaborema, kaj eĉ indikis, ke en sekva numero povos aperi du paĝoj en Esperanto.

Sed poste eksplodis la reagoj de indignantaj esperantistoj tutemonde, kiuj en agresa formo ekakuzadis la redakcion kaj kunlaborantojn de la revuo pri ŝtelo de la vorto ”Esperanto”, forrabo de kultura identeco kaj similaj pekoj. En la publika kotoĵetado enmiksiĝis ankaŭ UEA, kies Twitter-konto ŝajne klopodis defendi unu el la trafitoj.

Restas vidi, kiel la tutmonda kampanjo kontraŭ la nova revuo influos ĝian sintenon al la lingvo de paco kaj amikeco.

La estraranoj de JEI diskutis la subite aperintan krizan situacion en reta kunsido sabate, la 26-an de decembro, ĝis malfrua vespero. La diskuto daŭris dum pliaj kvin horoj en dimanĉo.

Ŝajnas ke la granda internacia bruo influis ankaŭ la sintenon de JEI, kiu iĝis pli kritika. Samtempe JEI esprimas zorgon pri la agresa kampanjo de japanaj kaj alilandaj esperantistoj.

Post entute dekhora diskutado la estraro de JEI decidis publikigi nefermitan leteron al la redaktoro de la nova revuo. En la letero JEI skribas interalie:

Esperanto estas la lingvo malfermita al ĉiuj homoj, kaj neniu povas alproprigi ĝin ekskluzive al si. Ĉiuj rajtas esprimi sian afablecon al Esperanto eĉ ne scipovante ĝin. Tamen, ni instigas vin denove kompreni, ke la uzo de Esperanto estis kaj estas kerno de la evoluo de la internacia esperanta kulturagado ekde la jaro 1887.

Fakte, la nova revuo neniam provis registri la vorton ”Esperanto” kiel varmarkon, sed nur la tutan nomon de la revuo, nome ”Esperanto culture magazine”. Tamen laŭ JEI ankaŭ tio povos malhelpi al la Esperanto-movado, kaj tial JEI intencas pli detale esplori la varmarkan situacion.

”Helpe de konsiloj de specialistoj de tiu kampo, ni volas havi sinceran interparoladon kun vi pri la afero, por ke viaj agadoj ne damaĝu la tutmondan Esperanto-movadon, konsiderante ke JEI ne troe blokos viajn entreprenojn”, la nefermita letero tekstas.

Ikuko Kitagawa, la prezidanto de JEI, samtempe tre bedaŭras la efikon de la senorda internacia kampanjo, estiĝinta ĉirkaŭ la tuta afero:

– La plej serioza afero estas, ke tro da bruo bazita nur sur supozoj kaj ne sur faktoj flanke de esperantistoj subfosas la reputacion de la Esperanto-movado. Iuj atakas eĉ senkulpajn kontibuantojn al la gazeto. Iu fama japana kritikisto pri muziko, kiu kontribuis per artikolo al tiu gazeto, estas ĝenata pro malĝentilaj vortoj en Esperanto aŭ en la angla pere de Twitter. Mi esperas, ke kune kun UEA, ni trovos pli bonan solvon pri tiu afero, ŝi skribas al Libera Folio.

Cetere la japana revuo neniel estas unika en sia uzo de la nomo ”Esperanto”. Jam ekde 2017 studentoj ĉe la universitato Monash en Aŭstralio eldonas kvaronjaran anglalingvan revuon kun la titolo Esperanto Magazine pri junulara kulturo, al kiu laŭ la redakcio apartenas ”sekso, alkoholo, vojaĝado, muziko kaj studado”. Tiun revuon esperantistoj ŝajne ĝis nun ne atakis.

UK en 2023 okazos en Torino, Italio

La estraro de UEA decidis, ke la Universala Kongreso en 2023 okazos en Torino, Italio. En 2021 la kongreson gastigos Belfasto, Nord-Irlando. En 2022 sekvos la Montreala UK, kiu ĉi-jare estis nuligita pro la kronvirusa pandemio.


Sunsubiro en Torino. Foto: Flesiot CC BY-SA 4.0

Por la 108-a Universala Kongreso (UK), post tri jaroj, la Estraro de UEA unuanime elektis Italion kiel kongreslandon. La kvaran fojon UK okazos en Italio. La gastiga urbo, Torino, estis la unua ĉefurbo de Italio (1861-1865). Urbo en kiu kunfandiĝas la itala kaj la franca etosoj, kie aktivis gravaj intelektuloj kiel Norberto Bobbio, Italo Calvino, Clelia Conterno Guglielminetti, Natalia Ginzburg, Primo Levi, Cesare Pavese kaj Elio Vittorini, kaj en kies universitato longtempe profesiis Giorgio Canuto, iama prezidanto de UEA.

Post la dua mondmilito Torino estis celo de multnombraj suditalaj enmigrintoj, allogitaj de la grandaj fabrikoj, kio donis al la urbo ŝancon malfermiĝi, akcepti kaj helpi al bezonantaj eksteruloj. Tiurilate, aparte grava estis la aŭtomobila fabriko FIAT, kie deĵoris Ursula kaj Giuseppe Grattapaglia, dank’ al kiuj la fabriko eldonis kelkajn broŝurojn kaj mallongajn filmetojn en Esperanto, por diskonigi la urbon kaj la novajn aŭtojn.

Itala Esperanto-Federacio invitis kongresi en Torino ankaŭ pro la tre vigla Esperanto-grupo, kie kunvivas gravaj dojenoj de la movado, kiaj Giancarlo Fighiera, Fabrizio Pennacchietti, Pedro Aguilar-Solà, kaj la nova generacio: mezaĝaj kaj junaj aktivuloj kun alta lingvo-kono. Subtenis la inviton ankaŭ du membroj de la Honora Patrona Komitato de UEA, la italoj Giuliano Turone, juĝisto, kaj Giorgio Novello, baldaŭa ambasadoro de Italio en Nederlando.

La 108-a UK estas planata de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto. La kongresejo estos la ĉefsidejo de Politekniko, la urba universitato por estontaj inĝenieroj, kiu ebligos favoran kotizon.

Gazetara komuniko de UEA

Ĉu Esperanto degeneras?

Neniam antaŭe en la monda historio eblis legi tiom da fuŝaj tekstoj en Esperanto. Ĉu degeneris la ĝenerala lingvonivelo de esperantistoj, ĉu aperis pli da eternaj komencantoj, aŭ ĉu simple la reto videbligis ion, kio antaŭe estis kaŝita?


Fuŝa karikaturo: radaro.org. Konsternita Zamenhof desegnita de Rachel Singh.

Iam novbakitaj esperantistoj ekverkis poemojn kaj reformproponojn. Nun ili kreas proprajn retejojn – kaj reformproponojn. Sed de ĉiam spertuloj plendas pri la eternaj komencantoj.

Tamen, neniam antaŭe estis same facile disvastigi lingvajn fuŝaĵojn mondskale. Ili saltas en la okulojn el plej diversaj retejoj, kaj facile estiĝas la impreso, ke Esperanto en la reta epoko rapide degeneras.

Sed ĉu vere estas tiel? Dependas de tio, al kiu oni demandas – kaj kion oni celas per “degenero”.

– Sendube la pli spertaj esperantistoj komencis plendi jam en 1905, ke la lingvo degeneras. Ĉiam estis pli aŭ malpli bonaj parolantoj, homoj kiuj pli aŭ malpli bone konis kaj aplikis la gramatikon, homoj kiuj atente kontrolis vortojn en la vortaro, kaj aliaj kiuj senzorge aldonis o-finaĵon al iu ajn latinida radiko, opinias akademiano Anna Löwenstein.


Anna Löwenstein.

Tamen la retaj kursoj kun sia luda instrumaniero laŭ ŝi kaŭzas, ke komencantoj nuntempe tro ofte tute ne studas la gramatikon de Esperanto.

– En la pasinteco komencantoj nepre devis sekvi lernolibron, legi la gramatikajn klarigojn, fari la ekzercojn kaj tiel plu, sed nun eksterordinara nombro da homoj eklernas Esperanton sen la neceso entute informiĝi pri la gramatiko. En la forumoj por lernantoj aperas tute bazaj demandoj pri la subita apero de finaĵo -n ĉe jam lernita vorto. Eble la ekapero de miloj da gramatike nekonsciaj esperantistoj ne estas novaĵo. De ĉiam ekzistas la eternaj komencantoj; eble tamen la diferenco nuntempe troviĝas en ilia kvanto.


Marc van Oostendorp.

Laŭ Marc van Oostendorp, konata nederlanda lingvisto, la eternaj komencantoj ĉiam ekzistis, sed male ol antaŭe, ili nun facile povas surscenejiĝi en la reto.

– La degenero kompreneble ankaŭ estas kromefiko de la enfluo de novaj parolantoj, kiuj scivolemas nur pri la lingvo. Antaǔ kelkaj jardekoj oni ne povis lerni la gramatikon sen ankaǔ almaenaǔ iom de la lingva ideologio, inkluzive ”la netuŝeblecon de la Fundamento”. Tio fortimigis homojn, kaj do eble malrapidigis la kreskadon de la parolantaro.

– Neniu scias, kion la alfluo de novaj parolantoj signifas sociologie por lingvo sen naciaj aǔ etnaj radikoj kiel Esperanto. Mi supozas, ke ĝi finfine ne damaĝas la lingvon. Meze de ĉi tiu granda grupo de fuŝistoj ĉiam troviĝos kerno de homoj, kiuj serioze uzas la ‘klasikan lingvaĵon’. Kaj iuj novuloj ĉiam volos aliĝi al ĉi tiu kerno.


Marcos Cramer

Akademiano Marcos Cramer atentigas, ke ĉiam ekzistis diversaj niveloj de lingva sperteco en Esperantujo. Li ne kredas, ke dum la pasintaj jardekoj okazis signifaj ŝanĝoj en la proporcioj de diversnivelaj lingvouzantoj. Sed ja kreskis la proporcio de lingvaj eraroj en la skribaj tekstoj, ĉar oni multe pli uzas la lingvon skribe en diversaj retaj forumoj, li diras.

– Sed pro la ŝanĝiĝinta kulturo de skriba lingvouzo, estus maljuste kompari la nuntempan skriban lingvouzon kun la skriba lingvouzo de la antaŭreta epoko. Fakte temas pri spontana lingvouzo komparebla al la parola lingvouzo, kaj sekve la pli justa komparo estas tiu kun la parola lingvouzo de la antaŭreta epoko. Kaj en la parola lingvouzo oni ĉiam renkontis similajn nivelojn de erara lingvouzo, kiajn oni nun trovas en la spontana skriba lingvouzo en la reto.


Jouko Lindstedt

Akademiano Jouko Lindstedt ne konas studojn, kiuj komparus similajn Esperantajn tekstojn de diversaj jardekoj laŭ la lingva kvalito, sed li ne supozas ke okazis ia ĝenerala falo de la lingva nivelo.

Li ja konsentas, ke en la reto eblas vidi multajn tekstojn kun eraroj.

– Tio memorigas al ni, ke Esperanto ne estas tiel facila lingvo, kiel oni ofte diras propagandece. (Vidu ankaŭ mian iaman blogaĵon.) Sed grandparte temas pri tio, ke komencantoj, kiuj iam skribis nur privatajn paperajn leterojn al siaj korespond-amikoj, nun skribas publike videblajn tekstojn en la reto.

– Se mi devus nomi unu lokon, kie la malbona kvalito de la lingvaĵo min ĝenas, estus Vikipedio. Tie la lingva kvalito de la artikoloj tre varias. Krome, la elpensado de novaj terminoj – kiuj ofte aperas kiel kapvortoj – ne baziĝas sur unuecaj principoj, sen paroli pri sistema terminologia laboro.


Goro Christoph Kimura

Ankaŭ Goro Christoph Kimura, japana lingvisto, memorigas, ke reformproponoj kaj mizera lingvaĵo en si mem ne estas novaĵoj, eĉ se nun ĉiu ajn povas libere disvastigi siajn skribaĵojn al la tuta mondo.

– Mi ne povas juĝi ĉu temas pri degenero, sed certe konstateblas ŝanĝo. Lasttempe mi fojfoje cerbumas, ĉu ankoraŭ taŭgas la priskribo “movado” aŭ “komunumo” pri tiuj novaj retaj uzantoj. La klasika duisma koncepto de “movado” kaj “komunumo” eble ne plu validas por la nova generacio. Ĝia homa reto en interreto ŝajne almenaŭ parte havas trajtojn nek de movado nek de komunumo.

Sendepende de tio, ĉu efektive okazis degenero, io ja ŝanĝiĝis en la reta epoko, laŭ li.

– En tiu senco mi emas pensi, ke povas esti tempo por trovi novan priskribon pri esperantujo kiel socia fenomeno.


Pluraj el la spertuloj, al kiuj ni sendis demandon pri la eventuala degenero de Esperanto, respondis tre amplekse. Por interesiĝantoj ni publikigas la kompletajn respondojn.

107 homoj aliĝis al la UK en Belfasto

La Universala Kongreso en 2021 multmaniere diferencos de la kutimaj kongresoj, sed laŭ UEA ĝi ja okazos. La kongreson en Belfasto aranĝos ne lokanoj, sed ĉefe UEA mem, kaj ĝis nun aktive aliĝis nur kvindeko da homoj.

Entute 107 homoj aliĝis al la 106-a Universala Kongreso, kiu laŭplane okazos en Belfasto, Britio en julio 2021. Ĉirkaŭ 60 el ili ne aliĝis mem, sed estis aŭtomate aligitaj (honoraj membroj, estraranoj, oficistoj), kaj el ili certe parto ne iros. Nur unu aliĝinto loĝas en Belfasto.

La konstanta kongresa sekretario de UEA, Clay Magalhães, agnoskas malfacilaĵojn en la organizado de la kongreso:

La nunaj preparlaboroj iras malpli rapide ol en aliaj jaroj pro la sekvoj de la pandemio. Homoj laboras de hejme, atendas reagojn aŭ respondojn de kolegoj, ne plene certas pri maksimuma kvanto de personoj permesitaj en iuj ekskursaj lokoj, atendas la evoluon de vakcinado. Sed ĉiuj estas pozitivaj ke dum la someraj monatoj en Nord-Irlando la situacio estos multe pli bona ol en la nuna momento kaj ke la kongreso bone okazos.

Laŭ Clay Magalhães, la kvanto de la aliĝintoj estas simila al pasintaj UK-oj, kaj kutime multaj homoj aliĝas antaŭ la fino de la unua aliĝperiodo je la 31-a de decembro.

Tim Owen, direktoro de edukado kaj evoluo de EAB (Esperanto Asocio de Britio) kaj membro de la LKK (Loka Kongresa Komitato) klarigis ke UEA faras “preskaŭ ĉion, pri kio mi estas tre kontenta”.

La ĉefa agado de la LKK estas serĉi homojn kiuj povus esti la Alta Protektanto aŭ membro de la Honora Komitato de la kongreso.

– Kelkajn prelegojn pri interesaj, lokaj temoj ni proponos, sed la vastan plejmulton de la programo organizos UEA mem.

Eĉ la propono okazigi la kongreson en Belfasto venis ne de la loka esperantista klubo sed rekte de UEA.

Clay Magalhães konsentas ke UEA faras la plejmulton de la laboro kaj laŭ li tio eĉ pli bonas ol la ĝisnuna kutima aranĝo:

– Mi uzis tiom da energio por klarigi kial iuj aferoj ne funkcius en UK, sed foje devis cedi ĉar la lokuloj ne volis kredi min, nur por poste aŭdi de ili ke mi pravis kaj ke ili uzis sian tempon por io, kio en la fino ne funkciis. Mi ege ĝojas ke por Belfasto la LKK komprenas bone tion kaj ni havas tre bonan, harmonian rilaton.

Laŭ li oni ne timu, ke Briteliro malfaciligos vojaĝeblecojn:

– La Briteliro ne estos problemo por ke eksterlandanoj vizitu Belfaston. La ĉefaj ŝanĝoj rilate vojaĝdokumentojn por EU-anoj okazos nur en oktobro 2021, por homoj el ekster EU ne estos ŝanĝoj.

Robert Nielsen

Bjalistoko memoris pri Zamenhof kun maskoj

Ĉirkaŭ la 15-a decembro esperantistoj ĉie en la mondo memoras pri la naskiĝtago de Ludoviko Zamenhof. Centra loko por la festado kompreneble ĉiam estas lia naskiĝurbo. Ĉi-jare la Bjalistokaj Zamenhof-tagoj pro la pandemio okazis grandparte rete, sed ne nur.


Metado de floroj ĉe busto de Zamenhof. Fotoj: Nina Pietuchowska.

Prezento de la revuo Karta

En la vivo de nia Esperanto-societo decembro estas monato aparta. La semajnfinon plej proksiman al la 15-a de decembro okupas Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj – ĉi-jare por la 21-a fojo.

Kvankam ankoraŭ antaŭ du monatoj regis la espero, ke gastoj el landoj proksimaj kaj malproksimaj povos kunveni en la naskiĝtago de Lazaro Ludoviko, la disvolviĝo de la pandemio niajn planojn tute ŝanĝis. Necesis transiri en la retan mondon. La tuta programo okazis do ĉe la platformo Zoom.

Tradicie la naskiĝfesto de Doktoro Esperanto konsistis el du tagoj prelegaj-koncertaj, kaj unu kun ekskurso. La programo estis ĉefe en la internacia lingvo, krom du intervjuoj: por neesperantistoj Centro Ludoviko Zamenhof proponis intervjuojn kun Jeremi Galdamez pri la kvaronjara revuo ”Karta”, kies lasta numero estis dediĉita ĉefe al la temo ”Lingvo kontraŭ malamo. Esperanto 1887–2020”, kaj kun Zosia Dzierżawska, la aŭtorino de la ilustraĵoj por la libro Doktoro Esperanto kaj la lingvo de espero, kiu lastatempe aperis en pola traduko.


Lige kun la ĉi-jara Zamenhof-tago, la esperantistoj kolektis jam 77 tradukojn de ĉi tiu afiŝeto. Versioj en pliaj lingvoj bonvenas.

Parto de la tempo estis por Bjalistoko. Ni resumis la literaturan konkurson dediĉitan al la temo de la jaro ”Pandemio: neĉiutaga ĉiutageco”, kiu okazis por la 10-a fojo sub alta protektado de la urbestro, kaj anoncis la gajnintojn. Nina Pietuchowska parolis pri la historio de nia urbo en la 19-a kaj 20-a jarcentoj.

En eta grupo, kun la urbestro Tadeusz Truskolaski, kiu parolis al la partoprenantoj, ni metis florojn al la malnova monumento de Zamenhof – kaj ĉar de du jaroj ni havas novan, tiun de knabo, la junan Ludovikon ni ornamis per rubando.

Ĉar ĉi-jare ne okazis la pola Esperanto-kongreso, ni deziris proponi al aliaj Esperanto-centroj de nia lando doni tempon al sinprezentoj. La ideon akceptis Krakovo (Adam Wilkus: Esperantaj Tagoj de Krakovo en la tempo de kronviruso), Poznano (Ilona Koutny pri la interlingvistikaj studoj), Sopoto (spektaklo pri Perkuno) kaj Vroclavo (muzika konkurso de Silezia Esperanto-Asocio kaj Eŭropa Centro de Interkultura Edukado prezentita de Małgosia Komarnicka).


Statuo de juna Ludoviko por la jubileo ricevis flageton kaj balteon.

Krome estis prezentoj de: Szabolcs Szilva pri lia nova lernolibro, Rafał Darasz pri la historio de Esperanto en Ĉinio, Alexandra Paz pri judoj en Portugalio kaj prezento de volontulado en Tuluzo. Danke al Paweł Fischer-Kotowski kiel la unuaj ni ekkonis la esperantiston de la jaro 2020: Fernando Maia.

En dimanĉo okazis la tradicia ekskurso – kun Ines Kahin kaj Iza Walentynowicz ni transportiĝis virtuale al la urbeto Supraśl. Neatendite ni havis ankaŭ ne-virtualan naskiĝtagan kukon bakitan de Nina Pietuchowska.

La ceteron de la lasta tago plenigis trejnado de trejnistoj kadre de la programo Erasmus+, en kiu pluraj en niaj asocioj realigas siajn projektojn.

La aranĝon kompletigis lingvo-kvizo kaj tri bonetosaj koncertoj: de Frey-Lech Trio kaj Uku-Donaco el Bjalistoko, Tim Gallego el Germanio kaj Kajto el Nederlando.

Entute partoprenis ĉirkaŭ 200 personoj. Se vi ne sukcesis veni, iom post iom ni aldonas registraĵojn de la aranĝo al nia Youtube-kanalo.

Estas ĝojige, ke la ĉi-jarajn Zamenhof-Tagojn partoprenis aktive ne nur kutimaj ĉeestantoj, sed ankaŭ tiuj, por kiuj reta esperantumado estis novaĵo. Espereble en la venonta jaro ni povos renkontiĝi dumaniere: kaj surloke, kaj rete. Estu bonvenaj!

Przemysław Wierzbowski
Bjalistoka Esperanto-Societo