Category Archives: Libera Folio

Sendependa movada bulteno

Putin kaj Navalnij, aktuale pri aktualo

Hans E. Becklin recenzas por Libera Folio la plej freŝdatan verkon de Kalle Kniivilä, pri la plej tenaca kontraŭulo de la rusia regnestro Putin, Aleksej Navalnij. La recenzo aperos ankaŭ en Beletra Almanako.

La malamiko de Putin, de Kalle Kniivilä, Mondial, Novjorko, 159 p., 2021, ISBN 9781595694225. 14,40 eŭroj ĉe UEA.

Dum la malvarma milito ardis, ofta maksimo pri aliancoj, diplomatio kaj militoj estis: “La malamiko de mia malamiko estas mia amiko.” Ne estas klare, de kie venis tiu sentenco – diversajn fontojn tre similajn oni povas trovi tra la historio – sed ĝi bone esprimas la binaran pensmanieron de tiuj, kiuj zorge puĉigis, (mal)ŝancelis domenojn, kaj eĉ militis por havigi al si amikojn sufiĉe malamikajn al la malamiko, ĝis Sovetio malaperis de malantaŭ la UN-pupitro en Novjorko.

Kun tiu malapero ankaŭ la brutala dividado de la mondo en du frakciojn formale malaperis; ĝis la Soveta posteulo Rusujo aneksis Krimeon ĝi eĉ kunlaboris formale kun sia iama antagonisto NATO. Sed la historio ĉiam minacis en la memoro, preta denove apartigi la mondon pli-malpli laŭ la praŝablono iel modifita per pli da landlimoj kaj novaj (mal)amikiĝoj. La sola apartaĵo estas, ke konkuras kun Rusujo por la titolo “minacanto de la demokratia Okcidento” ankaŭ aliaj movadoj kaj regnoj. Sed eĉ se la Okcidento atentas pli la parvenuojn, ĝi zorge atentas ankaŭ la nukleozan urson kaj ĝiajn kapricojn, precipe dum tiujn estras Kremla koterio sen konkurantoj.

La malamiko de Putin estas libro, kiun verkis homo je la okcidenta flanko de tiu renovigita disputo. Tion Kniivilä ne kaŝas; ĉiu ĉapitro komenciĝas per citaĵo el raporto de la sveda registaro pri la stato de “homaj rajtoj, demokratio kaj principoj de la juroŝtato”. Al li posedi tiujn aferojn estas antaŭkondiĉo por la prosperado de la homaro. Kredante tion, li apenaŭ diferencas de siaj kolegoj okcidentaj, inkluzive de mi. Eble iom danĝere nia ideologio blindigas! Ĉiu okcidenta registaro scias malgraŭ la neperfekteco de sia aparta plenumo, ke tamtami tiujn principojn enkolonigas la ofte kverelantajn soldatojn antaŭ la fronto, ĉe kiu oni nun militas malvarme per retoriko, gaso, kaj pintokunvenoj. En la duelo, multo estas surprize nostalgia, eĉ sen hisita serpo kaj martelo super ĝi.

Sed male al la origina malvarma milito, dum kiu oni ĵetis ostracismon sur komunistojn okcidentajn kaj ekzilis aŭ eĉ murdis kontraŭulojn sovetajn, nun oriente troviĝas inspira alianculo, kies tamtamo sonas simile kiel tiuj en Vaŝingtono, Parizo kaj Stokholmo. Laŭ la rusa registaro, tro simile – evidente tio pruvas lin eksterlanda agento. Kiu do? Aleksej Navalnij, pri kies vivo, laboro kaj sorto rakontas Kniivilä en sia libro. Neniu surprizo, ke Kniivilä respektas kaj kompatas la malamikon de sia malamiko.

Amanto de aktualaĵoj konas la nomon – depende de la orientiĝo (aŭ eble okcidentiĝo) li estas aŭ onta martiro de la demokratio sub la knuto de Putin, aŭ korupta kritikanto, kiu meritas enkarcerigon preskaŭ senliman. Se nur tiujn kliŝojn vi volas renkonti, restu ĉe la ĵurnaloj kaj novaĵelsendoj, kiuj provizos vin per informoj ideologie tajlitaj. Sed se vi interesiĝas pri la opinio de ordinaraj rusoj, kiujn iel enplektas la movado de Navalnij, la jena libro certe interesos vin.

Same kiel la aliaj libroj de Kniivilä, la perloj estas ne tiuj faktoj, kiujn iu ajn povus trovi en Vikipedio, sed la senpretenda rakontado de normaluloj, ĉi-foje pri siaj politikaj opinioj. Precipe tiuj, en la longa perspektivo, aldone ne ranciĝas – afero plej valora en libromerkato sen multaj nefikciaĵoj. Bedaŭrinde, la libro dediĉas pli da spaco ol ajna alia de la aŭtoro al la transdonado de faktoj alie troveblaj, kiuj ĉirkaŭas la venenadon de Navalnij pere de ĥemia armilo – evidente por komprenigi al ni, kiel proksime li estis al la morto destinita al li de ŝtato, kiu fajfas pri homaj rajtoj, demokratio kaj funkcianta juroŝtato.

Mi demandas min, ĉu ajna simpatianto de la libro bezonas konstantan memorigon pri la graveco de tiuj faktoroj; plu mi demandas, ĉu iam la martira ikono de Navalnij povus montriĝi iom tro orita, same kiel la iamaj panegiroj pri la enkarcerigita Nobel-premiito Aung San Suu Kyi. Ankaŭ ŝin mi forte subtenis kaj estimis – ĝis ŝi ekregis en Burmo kaj masakris rohingojn, ĉiam kun demokratia subteno de l’ majoritato.

Vidu – mi ne volas sugesti, ke Navalnij farus same prezidentiĝinte en Rusujo. Simple estas tiel, ke nemalofte la modelaj demokratoj montriĝas iom aliaj regantoj, ol oni supozis. Ajnokaze, estas klare en la libro, ke grandaj politikaj ŝanĝoj estus bezonataj por eĉ rajtigi lin je la balotoj de rusoj en sistemo daŭre koncentranta sian potencon en la ekzekutivon, kiun regas Putin. Kredeble la neverŝajneco de lia regado indigas la laŭdojn kaj la kompaton al Navalnij, kiu spertis eĉ ne unu tagon da libero reveninte hejmen post kriza senvenenigo en Germanujo. Ĝuste nun li ŝimas en prizono (kiun li preferas nomi spacveturilo, ĉar “la prizono…troviĝas en la kapo”).

Jen kaj jen makulas la bildon de la povrulo faktoj ne tre agrablaj, ekzemple lia kontraŭjura (sed politike populara) sinteno al la demando pri Krimeo kaj eble troa dozo de naciismo en lia retoriko. Evidente tiujn aferojn Kniivilä ne volas kaŝi, kvankam ili ricevas relative marĝenan konsideradon, kredeble ĉar la aŭtoro entuziasmas pri sia subjekto kaj atentas aliajn facetojn de lia ekzisto. Ĉe ruletotablo oni ja krias “nigron, nigron, nigron” se oni privetis nigron – kaj afekti alie estus malbona ĵurnalismo.

Min la anekdotoj pri la movado de Navalnij plej ravas. Jen io konstante persekutata, kiun ordinaraj rusoj subtenas per ĉiumonataj ĝiroj de kelkdek rubloj, manifestacioj, kaj strategia balotado – malgraŭ la verŝajna neefektiveco de ĉiuj el tiuj taktikoj por ŝanceli la nunan registaron. Kniivilä bone ilustras la timon, kiun montras la registaro responde al tio – ne nur per la venenado de Navalnij, sed ankaŭ per la konstantaj procesoj kontraŭ la stabestroj kaj aliaj senfamaj laborantoj, la detruoj de iliaj proprietaĵoj kaj la ĝeneralaj ĝenoj kaj obstakloj al ilia partoprenado en la ŝajndemokratio, kiun la registaro volas konservi sen samtempe devi konkurenci en la merkato de ideoj. Anekdote, amuzis min la fakto, ke Putin ne debatas, ĉiam debatigante anstataŭanton; kial lia moŝto degnu aperi?

Eĉ konsiderante la vidpunkton de la aŭtoro kaj la fakton, ke li intervjuis homojn pretajn intervjuiĝi per reta rimedo – pro la pandemio li ne povis alfronti la averaĝan ruson hazarde en skvaro – la libro klare montras la malkontenton de nemalgranda parto de la rusa popolo plurflanke pri la kunjungitaj malboniĝanta ekonomio kaj korupto riĉiganta klikon. Ĝi rakontas kiel funkcias paralele kaj efike kaj la amaskomunikila propagando fare de la ŝtato ĉie, sed aparte en televido, kaj la filmetoj de kaj pri Navalnij en YouTube, kiujn spektas multnombre rusoj malgraŭ baroj inter si kaj la enhavo.

Pro la fulmrapida verkado kaj aperigo de la libro mi mistajpojn ne mencios; la manpleno ajnokaze hontigas la librojn, kiujn iuj prilaboras dum jaroj sen trovi faskojn da eraroj. En kelkaj lokoj pli elvokiva estus pli preciza vorto – la plurloka “luksboatego” aparte bezonas reformiĝon kiel la Zamenhofa jaĥto. Foje participoj estas dubinde at-formaj, kiam laŭ mia kompreno de la intenco ili estu it-formaj (ĉu pro la skandinava influo al nia “moderna lingvo”): “Atakoj…ofte restas nepunataj” (64); “deko da organizantoj jam estas akuzataj pri krimo” (138). Foje alia lingvo ŝajne sin altrudas al la leksikono: “hejmedzino” (55 – estu “dommastrino”), “la sidanta urbestro” (113 – estu “oficanta”), “mi havas simplan, spartanan kajuton” (149 – estu “sparta”). Laste, malgraŭ la trukoj ebligitaj de sinekdokoj, en “venis voko el Kremlo, ili diris ke ni permesu al la paciento forveturi” mi ne povas tordi la signifon de la frazo sufiĉe, por ne opinii tiun pluralan tripersonan pronomon erara rilate al la singulara estaĵo (46 – komparu al la bona frazo “la popolo…ĝenerale faru kion ĝi volas”, 134).

Sed tiuj vere estas kritikoj apenaŭaj. Same kiel en siaj aliaj libroj, Kniivilä verkas ĉi-libre pri Navalnij en flua, bonstila Esperanto ne ŝparante koherajn neologismojn por modernaj aferoj, kies formo en la internacia lingvo ne estas fiksita (flisa, lizinga, geo-) aŭ kies alternativo ne estas tre konvena (dementi, ĉadoro, ĉeno). Tio impresas pli, ĉar la libro vere rakontas pri aferoj aktualaj – maloftaĵo en nia lingvo kaj pruvo, kiel ame kaj zorge la aŭtoro verkis la libron post la nokta konstato, ke la temo meritas libron ne nur en la sveda kaj la finna, lingvoj enspezigaj al la ĵurnalisto, sed ankaŭ en la internacia lingvo. La legantaro amikiĝu kun lia Malamiko.

Hans E. Becklin

La studio de Vinilkosmo trafita de inundo

Antaŭ dek jaroj la ejo de Vinilkosmo estis parte detruita de fajro. Nun la ejon difektis akvo. Vinilkosmo estis fondita en 1990 kaj de multaj jaroj estas la plej konata produktanto de muzikaj registraĵoj en Esperanto.

Dum la nokto de la 10-a de januaro granda inundo okazis ĉe la studio de Vinilkosmo, kaj multaj valoraj aĵoj estis detruitaj. La oficejo situas en la teretaĝo de la domo de la fondinto de Vinilkosmo, Flo Martorell, ekster Tuluzo, Francio. Li klarigis al Libera Folio, kio okazis.

Foto de la studio de Vinilkosmo post la inundo (de la fejsbuka paĝo de Flo Martorell)
Foto de la studio de Vinilkosmo post la inundo (de la FB-paĝo de Flo Martorell)

– La tuta teretaĝo estis inundita de unu metro da akvo en la plej alta nivelo, kaj estis gravaj damaĝoj. Dum la akvo altiĝis, ni provis savi la plej fragilajn ilojn, komputilojn kaj aliajn materialojn, sed paperaj arkivoj, libroj, revuoj, sonkasedoj kaj diversaj sonarkivoj kaj diskoj estis dronigitaj.

– Samtempe ankaŭ inundiĝis 13 provludejoj el 21 kaj parto de la sonstudio de ”Studio de la Trappe”, helpe de fajrobrigadistoj ni metis la materialon (amplifilojn, instrumentojn, sonmaterialon de la sonsistemo de EUROKKA, ktp) sur brikojn por altigi ĝin, sed la akvo altiĝis rapide kaj ne eblis ĉion sekurigi. Ekestis gravaj damaĝoj por multaj bandoj kiuj havas tie sian muzikmaterialon. En la malsupra parto de la studio estis 20 cm da akvo, sed feliĉe ĉio povis esti savita tie, tamen la ejo estis tute malsekigita de kota akvo kreanta damaĝojn en la plakoj kaj tapiŝoj.

Ne estas konate, kiom kostos la riparoj – oni atendas pritakson de spertuloj. La ejo estis asekurita, kaj li esperas ke la asekuro kovros la kompletajn kostojn. Esperantistoj de Esperanto-Kultur-Centro de Tuluzo (EKC) venis por helpi sekigi aferojn.

Antaŭ dek jaroj Vinilkosmo estis trafita de incendio, kiu detruis grandan stokon de materialo, sed ne ŝajnis ke estis granda risko de inundo.

‒ Ekde 1980, kiam instaliĝis tie la muzika komplekso, neniam okazis inundo, ĉi tio estas premiero kaj mi esperas ke estos la lasta inundo.

Estiĝis granda inundo en Tuluzo kaj la ĉirkaŭaĵo, kiam tutmonata kvanto da pluvo falis en nur du tagoj. La rivero Garono atingis sian plej altan nivelon en dudek jaroj. Centoj da homoj estis evakuitaj kaj unu homo mortis.

‒ Fakte rivero kiu fluas aliflanke de la aŭtoŝoseo apud kiu troviĝas la domo, multe altiĝis dum la pluvega semajno. Okazis semajno pluva antaŭ la inundo, kaj ankaŭ multe neĝis en la Pireneoj kaj poste varmiĝis, subite ĉiuj riveroj kaj la riverego Garono kiu trairas Tuluzon grave altiĝis kaj kreis la krizan situacion. En kelkaj jaroj la vetero ŝanĝiĝis (varmiĝis), kaj nun ni vidas la konsekvencojn.

La inundo kaŭzas prokraston de ĉiuj projektoj de Vinilkosmo, kiel la eldonado de albumoj. Eĉ post la purigado, Vinilkosmo ne tuj plene funkcios.

‒ Mi esperas ke en februaro ĉio reenordiĝos kaj ke eblos tiam relabori kiel kutime. La riparoj kiujn pagos la asekurkompanio eble ekos nur monatojn post la katastrofo kaj malfaciligos baldaŭan normaliĝon.

Robert Nielsen

Vakciniĝu unu por ĉiuj, ĉiu por unu!

Se estas efika vakcino kontraŭ malsano, vakcinado estas la tute evidenta paŝo. Tion diras Christoph Klawe, la prezidanto de Universala Medicina Esperanto-Asocio en intervjuo de Libera Folio. Gravan rolon en la disvastigo de falsaj informoj pri vakcinado laŭ li havas sociaj retejoj.


Vakcino de la firmao Pfizer. Foto: Arne Müseler / CC-BY-SA-3.0

Ankaŭ en Esperantujo lastatempe disvastiĝas senbazaj asertoj pri la riskoj de vakcinado kontraŭ la kronvirusa pandemio. Tial Libera Folio decidis peti intervjuon de vera fakulo, la prezidanto de Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA), Christoph Klawe, kiu mem estas aktiva kuracisto en malsanulejo.

Laŭ li, je individua nivelo ĉiu mem decidu, ĉu aŭ ne vakciniĝi. Tamen la kronvirusa malsano ne nur kaŭzas abundan suferadon kaj multajn eviteblajn mortojn, sed krome la kreskanta kvanto de pacientoj kun KOVIM-19 signifas, ke mankas loko kaj tempo por aliaj pacientoj kaj bona kuracado de aliaj malsanoj. Tial nepras, ke laŭeble multaj vakciniĝu.

La disvastiĝo de falsaj asertoj pri la pandemio kaj la vakcinoj laŭ li efektive similas al informa pandemio, kiun oni povas kontraŭbatali laŭ la samaj reguloj kiel la infektan malsanon mem: per adekvata kvanto da veraj faktoj, kvazaŭ necesa dozo de medikamento. Jen do dozego.

La viruso kun la scienca nomo SARS-CoV-2 apartenas al tipo, kiu en Esperanto estas nomata kronvirusokoronviruso, laŭ rekomendo de la Lingva konsultejo de la Akademio de Esperanto. Libera Folio kutimas uzi la unuan formon, dum Christoph Klawe en siaj respondoj uzas la duan.

La malsanon kaŭzitan de la viruso oni povas nomi COVID-19, laŭ la disvastiĝinta angla mallongigo, aŭ KOVIM-19 en Esperanto, laŭ rekomendo de la Lingva konsultejo.

Libera Folio: Kial gravas, ke laŭeble multaj homoj estu vakcinitaj kontraŭ la kronviruso?


Christoph Klawe.

Christoph Klawe:  – Mi rimarkigas, ke temas pri sugesta demando. La komenca demando estas, ĉu ĝenerale indas esti protektita kontraŭ infekto per SARS-CoV-2. Je individua nivelo, unue la respondo al tiu ĉi demando ĉefe dependas de via preteco akcepti riskojn. Por prijuĝi la riskon, vi devas scii ion pri la danĝero kaj kontaĝeco de la viruso. Estas diversaj mezuroj pri la kontaĝeco kaj la emo de patogeno disvastiĝi. Unu el ili estas la baza reproduktado-cifero, kiu indikas, kiom da aliaj personoj estas infektitaj per unu komence infektita homo en grupo, kiu ankoraŭ ne estas imuna kontraŭ la patogeno kaj ne atentas protektajn rimedojn (R0). En diversaj esploroj la R0 de la ”sovaĝa“ varianto de SARS-CoV-2 estis taksita je 2,8 – 3,81 2 3. La Delta-varianto, kiu en decembro estis la plej ofte trovata, havas eĉ R0 de 6-74. Por havi komparon: la R0 de morbiloj estas 12-185, tiu de kutima sezona gripo 0,9-2,16.

– La tiel nomata efektiva R-cifero dependas de la protektaj rimedoj kaj la imuneco kontraŭ la viruso en iu grupo kaj tial havas dinamike ŝanĝiĝantan valoron (Reff). Por ekscii la aktualan Reff de SARS-CoV-2 en via lando bv. konsulti la oficialajn naciajn fontojn. Resume, la risko esti infektita de SARS-CoV-2 ne estas giganta (kiel ekz. estas ĉe morbiloj), sed konsiderinde alta (en la kazo de la Delta-varianto multe pli alta ol ĉe la normala gripo). El 100 infektitoj, 55-85 % havos simptomojn (do la t.n. manifestado-indico estas inter 55 kaj 85)7 8 9. Kiel nun ni ĉiuj jam scias, estas riskofaktoroj por malbona evoluo de la malsano kun gravaj kaj vivendanĝerigaj komplikaĵoj, kiel ekzemple aĝo de pli ol 50 jaroj, vira sekso, fumado, obezeco, certaj antaŭaj malsanoj kaj tiel plu.


Kronviruso fotita per elektron-mikroskopo. Foto: NIAID-RML

– Ĝenerale la kvalito de epidemiologiaj valoroj ege dependas de la kvalito kaj eco de registrado de bazaj datenoj kiel ekz. kvanto de kazoj, infektoj k.t.p. Pri tio povas ekesti diskutoj. Ankaŭ epidemiologiaj valoroj kompreneble povas ŝanĝiĝi depende de kiam dum la epidemio la bazaj datenoj estis registritaj. Tamen, laŭ la haveblaj datenoj la mortokvanto de homoj infektitaj per SARS-CoV-2 estas minimume 0,4 – 0,9%. El inter tiuj, kiuj havas simptomojn de la infekto mortas nuntempe averaĝe (datenoj el la tuta mondo) proksimume 1,8 % laŭ singarda takso10.

– Ankaŭ se oni ne mortas, KOVIM-19 ne estas agrabla. Ankaŭ sekvoj kiel kronika laceco aŭ problemoj kun la gustumkapablo ofte ege longe daŭras aŭ eĉ postrestos post la akuta fazo de la malsano (”Longedaŭra KOVIM“)11.

Je individua nivelo laŭ tiuj informoj vi povas mem decidi, ĉu por vi protekto kontraŭ SARS-CoV-2-infekto havas sencon aŭ ne. Se la elekto de protektanta rimedo estas vakcino, por bone decidi kompreneble necesas scii ion pri la efikeco kaj kromefikoj de la diversaj haveblaj substancoj. Mi mem, estante aktiva kuracisto en hospitalo, kiu renkontas multajn pacientojn en diversaj sanstatoj kaj mem apartenas laŭ sekso kaj aĝo al riskogrupo de malfavora evoluo de KOVIM-19, estas nun trioble vakcinita kaj ne havis ajnajn kromefikojn preter iom da milda doloro je la loko de la injekto dum 2-3 tagoj.

Je socia nivelo, jam kadre de la unua ondo de la pandemio bildoj kaj raportoj pri la okazantaĵoj en ege trafitaj landoj kiel ekz. Ĉinio aŭ Italio ege ŝokis nin ĉiujn. Evidentiĝis, ke sansistemoj ne povas elteni la amason de malsanuloj, kiam viktimoj de la pandemio abundas. Kiam estas abundo da grave malsanaj pacientoj kun KOVIM-19, estas nek loko nek tempo por aliaj pacientoj kaj la bona kuracado de aliaj malsanoj. Estas simpla problemo de kvanto. Se vi decidas ne toleri kaj aktive eviti tian situacion, vi devas ekagi. Do se estas efika vakcino kontraŭ malsano, vakcinado estas la tute evidenta paŝo. Vakcinado havas longan historion, kaj multo estas konata pri la efiko de vakcinado al la limigo de epidemioj.


TEJO kolektis filmetojn de dudeko da diverslandaj esperantistoj, kiuj rakontas pri siaj spertoj dum la kronvirusa pandemio.

– Laŭ la R0 de patogeno oni povas per matematikaj modeloj antaŭdiri la kvanton de la personoj en iu komunumo, kiuj devas esti vakcinitaj por efike bremsi la disvastigon de la patogeno aŭ eĉ tute elimini ĝin. En tia situacio la vakcinitoj fakte kontribuas grave al la protekto de la ne-vakcinitoj – efiko nomita grego-imuneco aŭ pli bone grupo-protekto (validas la ”principo de musketeroj“: unu por ĉiuj, ĉiuj por unu!). Estas tre interese klare videbligi tiun efikon. Jen modelo, en kiu vi mem povas ŝovi la parametrojn kaj observi la sukceson. Paĝo en la germana, sed eblas uzi tradukmaŝinon por kompreni la klarigojn.

– Pro diversaj kialoj verŝajne eĉ kvanto de 100 % vakcinitoj en iu komunumo ne sufiĉus por tute elimini patogenon, se R0 estas alta kaj la vakcino perdas efikecon dum pasanta tempo12 – kondiĉoj, kiuj validas pri SARS-CoV-2. Kvankam oni do ĝis nun ne rajtas esperi kompletan eliminon de SARS-CoV-2, tamen jam estas pruvite, ke per vakcinado la pandemio jes povas esti grave bremsita: ekzemple en Israelo oni observis, ke la redukto de SARS-CoV-2-infektoj ĉe ne-vakcinitaj infanoj duobliĝis ĉe ĉiu 20%-a pliiĝo de la vakcinitaj plenkreskuloj13.

– Laŭ la menciitaj modeloj kaj aliaj argumentoj MOS rekomendis celi minimume kvanton de 80% da vakcinitaj plenkreskuloj tiom rapide kiom eblas14. Do finfine resumante, pro ĉiuj tiuj pripensoj vere gravas, ke laŭeble multaj homoj estu vakcinitaj kontraŭ la koronviruso – bone atentu la principon de la musketeroj!

Iuj asertas, ke ne indas vakciniĝi, ĉar okazas ke vakcinitoj severe malsaniĝas kaj eĉ mortas de KOVIM-19. Ĉu tio estas valida argumento?

– Veras, ke ankaŭ vakcinitoj povas malsaniĝi kaj eĉ morti. Ne estas vakcino kontraŭ ajna malsano, kiu garantias kompletan protekton. Sed laŭ la metodo de Farrington15 oni povas pritaksi la efikecon de vakcinoj. Ekzemple en Germanio la Robert-Koch-Instituto, centra nacia instanco por superrigardo de epidemiologiaj datenoj, ĉiusemajne aktualigas la necesajn datenojn kaj publikigas la rezultantajn valorojn pri vakcinefikeco rilate al diversaj grupoj.

– Laŭ la datenoj en la 50-a semajno de 2021 ekzemple en la aĝogrupo de 18-59 jaroj, post tri dozoj de vakcino la efikeco kontraŭ infekto kun simptomoj estis 93,5%, en la sama aĝogrupo jam baza imunigo per du dozoj havis efikecon de 80,1% kontraŭ enhospitaligo, 85,7% kontraŭ necesa intensa flegado en la hospitalo kaj 94,5% kontraŭ morto. Tiuj estas bonaj rezultoj. La datenojn pri aliaj grupoj kaj kondiĉoj vi povas mem alrigardi en la fonto [germanlingva datenaro], kaj kompreneble vi povas konsulti viajn naciajn registrojn por juĝi. Do la datenoj pri efikeco estas favoraj al vakcinado. Tamen eĉ pli efikaj vakcinoj estas dezirindaj.

Iuj asertas, ke la vakcinoj estas pli danĝeraj ol la malsano mem. Sur kio baziĝas tiuj asertoj? Ĉu estas ajna vero en tio?

– Laŭ la datenoj kolektitaj en Germanio inter la 27-a de decembro 2020, kiam komenciĝis la vakcinkampanjo en Germanio, kaj la 30-a de novembro 2021, okazis entute 123 347 849 vakcinadoj. El inter ili, koncerne gravajn kromefikojn de vakcinado, 26 196 suspektitaj kazoj estis raportitaj. El inter tiuj lastaj suspektitaj kazoj 1 919 personoj mortis post vakcinado. En nur 78 el tiuj 1 919 kazoj de morto la respondeca instanco en Germanio (Paul-Ehrlich-Instituto) vidis eblan aŭ verŝajnan konekton inter la morto kaj la vakcinado 16. Se aliflanke 1,8 procentoj el la KOVIM-19-pacientoj mortas pro la malsano (vidu supre), rilate al morto la favoro estas tre klare je la flanko de la vakcinado.

Inter homoj, kiuj pro diversaj kialoj malfidas la aŭtoritatojn, la procentaĵo de vakcinitoj restas malpli alta. Kiel tio influas la evoluon de la pandemio en tiaj landoj kaj homgrupoj? Kiel vi proponus plibonigi la situacion?

Vakcinkritiko
Bildo el vakcin-kritika FB-grupo en Esperanto.

– Denove sugesta demando, sed prave, la procentaĵoj de vakcinitoj estas vere malpli altaj inter personoj, kiuj malfidas aŭtoritatojn17. Laŭ tio, kiun ni scias pri grupo-protekto (vidu supre), la influo de hezito esti vakcinita al la evoluo de la pandemio en la koncernataj grupoj kaj socioj estas evidenta. Gravan rolon en la disvastigo de falsaj informoj pri vakcinado ludas la interreto kaj en ĝi sociaj retoj18. Restarigo de fido en aŭtoritatoj necesas, sed kiel fari tion, ne estas tute klara19 20.

– Miaopinie, por ke homoj fidu aŭtoritatojn ege gravas la fidinde etika konduto de politikistoj kaj institucioj kaj laŭeble plej granda travideblo de bazaj datenoj kaj decidoj. Do jen denove – socia respondeco komenciĝas per la kulturo je individua nivelo, kaj gvidantoj nepre devas havi plej altan etikan sintenon. Gravas, ke necesaj informoj atingu ĉiujn civitanojn, do bona infrastrukturo por informado estas bezonata.

– La disvastigon de neveraj asertoj pri SARS-CoV-2, KOVIM-19, la pandemio, vakcinoj kaj tiel plu en sociaj retoj (”infodemio“) oni fakte povas kontraŭbatali laŭ la samaj reguloj kiel infektan malsanon mem: oni devas observi la interreton, atenti, kie falsaj informoj ekestas (kvazaŭ patogenoj) kaj devas sekve tuj kontraŭbatali ilin per adekvata kvanto da veraj faktoj pri la ĵus diskutita afero (kvazaŭ necesa dozo de medikamento) je la fokuso de ekesto kaj disvastiĝo de la malveraj asertoj – interesa ideo, ĉu ne21?

– Pro la granda tempo, kiu certe estus bezonata por tia tasko kontraŭbatali la infodemion en la interreto, verŝajne specialigitaj sano- kaj komputilo-profesiuloj estus necesaj.

Ĉu estas via impreso, ke inter esperantistoj estas aparte multe da homoj, kiuj malfidas la vakcinojn?

– Verdire ne. Mi ankaŭ ne vidas, ke esperantistoj ĝenerale havus tipan riskoprofilon por hezito esti vakcinitaj. Sed por pli bone respondi, eble necesas esploroj pri la demografio de esperantistoj.

En iuj landoj oni proponas enkondukon de deviga vakcinado. Kiel vi sintenas al tio?

– En Germanio ekde la mezo de la venonta marto vakcinado estos deviga por profesiuloj en la sansistemo. Jam nun estas rimarkinda manko de flegistoj, kaj multaj el ili havas ankaŭ aliajn profesiajn kvalifikojn krom flegado. Verŝajnas, ke multaj flegistoj, kiuj nepre ne volas esti vakcinitaj, forlasos la sansistemon por labori aliloke, tiel pligrandigante la mankon de bone kvalifikitaj dungitoj en la hospitaloj.
Oni pripensas ĝeneralan devigon al vakcinado.

– El la vidpunkto de sanpolitikisto, kiu observas, ke patogeno disvastiĝas, malhelpas la tutan publikan vivon kaj ke tamen vakcinado ne estas sufiĉe akceptita de la popolo, enkonduko de deviga vakcinado estas tute komprenebla impulso.  Tamen mi mem estas forte kontraŭ ia deviga vakcinado. Se oni enkondukas devigan vakcinadon, oni trapasas ruĝan linion. Ŝtata interveno en la korpan integrecon estas gravega, miaopinie nepravigebla paŝo.

– Tiurilate oni ne rajtas forgesi, ke ekzemple por la vakcinoj kiuj estas uzataj en Eŭropo intertempe ja estas grandega datenbazo kun ege favora riskoprofilo, sed tamen ĉiuj kvin vakcinoj laŭ Eŭropa Medikamento-Agentejo almenaŭ en Eŭropo ĝis nun havas nur kondiĉan merkato-permeson (”Conditional Marketing Authorisation”), do estas ankoraŭ ne plene agnoskitaj laŭ la validaj striktaj leĝoj pri novaj medikamentoj 22.

– Estas la devo de profesiuloj pri sano zorgi, ke homoj havu la ĝustajn kaj sufiĉajn informojn por mem decidi. La kuracistoj estas ligitaj al la Deklaracio de Ĝenevo, kiu devigas ilin respekti la memstarecon kaj la civitanan liberecon de pacientoj.

7    Byambasuren O, Cardona M, Bell K, Clark J, McLaws M-L, Glasziou P. Estimating the extent of asymptomatic COVID-19 and its potential for community transmission: systematic review and meta-analysis. medRxiv. 2020:2020.05.10.20097543.
14    Ad-hoc meeting of the European Technical Advisory Group of Experts on Immunization (ETAGE): virtual meeting, hosted in Copenhagen, Denmark, 28 April 2021. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2021.

La komitato de UEA decidis decidi mem

Ne okazos ĝenerala voĉdonado pri la vendo de la Centra Oficejo de UEA. Tion decidis la komitato de UEA per 35 voĉoj kontraŭ 15. Nun la komitato baldaŭ mem decidos pri la planata vendo.

La 10-an de januaro estis konigita la rezulto de la komitata reta voĉdonado pri tio, kiel oni faru la finan decidon pri la planata vendo de la domo en Nieuwe Binnenweg 176.

Komitatano Dietrich Weidmann proponis, ke la decido estu aprobita en ĝenerala voĉdonado de la membraro kaj la landaj asocioj. En reta diskuto la propono ricevis subtenon de multaj komitatanoj, sed ankaŭ akran kritikon. La estraro kontraŭis la ideon pri ĝenerala voĉdonado.

La voĉdonado okazis ekde la 29-a de decembro ĝis la 8-a de januaro, kaj la rezulto estis diskonigita la 10-an de januaro. Partoprenis entute 52 el la 61 komitatanoj, kio laŭ ĝenerala sekretario Aleks Kadar estis rekordo.

Por la propono aranĝi ĝeneralan voĉdonadon laŭ la protokolo voĉdonis 15 komitatanoj:

Ángel Arquillos, Dietrich M. Weidmann, François Lo Jacomo, Ileana Schrøder, Maritza Gutiérrez González, Povilas Jegorovas, Jérémie Sabiyumva, Christoph Klawe, Keyhan Sayadpour, Michela Lipari, Osmo Buller, Paul Desailly, Tuomo Grundström, Nguyen Van Loi, Zsófia Kóródy.

Kontraŭ la propono voĉdonis 35 komitatanoj:

Ann-Louise Åkerlund, Aleks Kadar, Amri Wandel, Brian R. Moon, Claude Nourmont, Dennis Keefe, Andreas Diemel, Prof d-ro Duncan Charters, Emílio Carlos Vaz Cid, Eŭheno Kovtonjuk, Fernando Jorge Pedrosa Maia Jr., Mark T. Fettes, Gábor Márkus, Guy Matte, Hans Becklin, Kjell Peder Hoff, Trezoro Huang Yinbao, Mag. Janez Jug, Karina Oliveira, Kristin Tytgat, Libuše Hýblová, Michael Boris Mandirola, Alexandra Mendieta, Ahmad Reza Mamduhi, S-ino Mallely Martínez Mateos, Michal Matúšov, Mariana Evlogieva, Orlando E. Raola, Rakoen Maertens, Renato Corsetti, Stefan MacGill, So Jinsu, Spomenka Štimec, Suzuki Keiichiro, Thomas Bormann

Sin detenis la komitatanoj Lee Jungkee, Rodica Todor. Ne voĉdonis la komitatanoj Chen Ji, Margarita Želve, Sibayama Zyuniti, Robert Kamiński, Rubén Luis Sánchez, Robert Moerbeek, Svetlana Smetanina, Chielismo WANG Tianyi , Yu Tao.

La rezulto signifas, ke la definitivan decidon pri la proponata vendo de la domo faros la komitato mem. La formala diskuta fazo antaŭ la komitata voĉdonado pri la temo komenciĝos baldaŭ, kaj la diskuton eblos sekvi en la komitata listo.

EU kunfinancas la novan retejon de UEA

En la nova jaro 2022 UEA ŝajne decidos pri la vendo de la Centra Oficejo, sed kompense eble ekhavos novan retejon en majo. Nun montriĝas, ke la laboro pri la retejo estas parte financata per administra subvencio de EU al TEJO. 

La renovigo de la retejo de UEA estis deklarita prioritata tasko dum la Universala Kongreso en Rejkjaviko en 2013. Tiam la nova estraro petis kaj ricevis de la komitato la rajton uzi 100 000 eŭrojn por tiu celo. Granda parto de tiu mono estis elspezita sen videbla rezulto, sed per krea aranĝo de UEA kaj TEJO oni sukcesis financi plian laboron per administra subvencio pagata de EU.

Spite la prioritaton, efektiva laboro pri nova retejo por UEA komenciĝis nur en 2017. En februaro 2018 la tiama prezidanto de UEA, Mark Fettes, promesis novan retejon ene de kelkaj monatoj, sed la unua teamo elektita por la tasko fine nenion liveris.

En 2019 UEA tial faris kun TEJO interkonsenton pri la reteja renovigo. La precizaj kondiĉoj de la kontrakto ne estas konataj. En aŭgusto 2020 la nova prezidanto, Duncan Charters, anoncis kiel celdaton por lanĉo de la nova retejo la 15-an de decembro 2020. Poste li ŝovis la limdaton al ”januaro, aŭ plej malfrue februaro 2021”.

Nun ŝajnas, ke la nova retejo eble aperos en majo 2022. Tiun celitan lanĉotempon mencias la protokolo de la estrara kunsido de TEJO, okazinta la 29-an de decembro. Fernando Maia, vicprezidanto de UEA, atentigas, ke temas ne nur pri nova retejo, sed pri kompleta sistemo, kun kiu la uzantoj povos interagi. La lanĉo laŭ li ne okazu pli frue, por ne ĝeni la membrovarbadon de UEA dum la unua jarkvarono:


Fernando Maia Jr. (fot. Anna Striganova, revuo “Esperanto”)

– Tiu estas la plej intensa laborperiodo de la Centra Oficejo, kiu devas dum ĝi trakti milojn da (re)aliĝoj. Estus nek saĝe nek efike lanĉi la sistemon dum aliĝoj jam venas per la malnova sistemo. Krom eviti neutilan duobligon de aliĝeblecoj, kiu povus konfuzi la publikon, tiu decido ankaŭ permesos pli trafe trakti neantaŭviditajn cimojn, ĉar la lanĉo okazos en periodo, kiam la ritmo de (re)aliĝoj malpliiĝas.

Dum la aliĝperiodo oni anstataŭe poluros la enhavon de la retejo, kiu postulas kelkajn korektojn kaj ĝisdatigojn, Fernando Maia klarigas.

– Fine mi aldonu, ke tiu decido, bone prikonsentita kun la Centra Oficejo, portis neniun perdon por la Asocio.

Laŭ pli frua informo de Aleks Kadar, ĝenerala sekretario de UEA, la kosto de la reteja projekto por UEA, spite la multjaran malfruon, ne superos la sumon de 100 000 eŭroj, buĝetitan en 2013. Tio ne bone kongruas kun la elspezoj de TEJO buĝetitaj por la projekto, kiuj nur dum la tri jaroj 2020-2022 sumiĝas al pli ol 80 000 eŭroj.

Krome ne klaras, de kie venas la mono por la reteja projekto, ĉar laŭ la bilanco de UEA, el la rezervo “Reteja renovigo” dum la jaro 2020 estis elspezitaj malpli ol mil eŭroj. Fine de 2020 el la buĝetitaj 100 000 eŭroj tie restis 29 436 eŭroj.

– La rezervo restis preskaŭ netuŝita, ĉar laŭ la kontrakto la venonta pago de UEA al TEJO devos okazi antaŭ la publikigo de la sistemo, klarigis Fernando Maia al Libera Folio en junio 2021, kiam la bilanco aperis en la retejo de UEA.

La bilanco de la pasinta jaro ankoraŭ ne estas publika, sed se efektive pago okazu nur post la ekfunkciigo de la nova retejo, evidente nenio estis pagita de UEA ankaŭ en 2021. Kiel do estas financata la laboro, kiu laŭ la buĝeto de TEJO kostas dekmilojn da eŭroj ĉiujare?

Ebla klarigo de la enigmo nun legeblas en la freŝa estrara protokolo de TEJO: la mono por la nova retejo de UEA almenaŭ ĉi-jare venos el la buĝeto de EU, kiu pagas administran subvencion al junularaj organizaĵoj kiel TEJO.

Laŭ la ankoraŭ ne aprobita buĝeto de TEJO por 2022, UEA dum la nuna jaro pagos 5 000 eŭrojn por la reteja laboro, dum ĝiaj sumaj kostoj estos 35 900 eŭroj. La ĉefa parto de tiu kosto estas la salajro de tuttempe dungita programisto dum unu jaro, kaj tiu salajro estas pagata el la administra subvencio de EU, kiel klare montras la jena frazo en la estrara protokolo:

”Dungo de PHP-programisto estos nur ĝis majo, plua dungo dependos de administra subvencio.”

Komparo kun la buĝetoj de la jaroj 2020 kaj 2021 montras, ke ankaŭ ĝis nun almenaŭ parto de la laboro kredeble estis efektivigita helpe de la administra subvencio de EU. Ĝuste la subvencio ebligas, ke la malriĉa TEJO dungas novajn oficistojn, dum la granda UEA malpliigas sian oficistaron.

Laŭ la prezidanto de TEJO, Léon Kamenický, UEA ne devos pagi pli por la reteja laboro, se oni povos ĝin financi per la administra subvencio:


Léon Kamenický. Foto: TEJO.

– En ideala kazo, ni sukcesus financi nian teknikan oficiston per administra subvencio, ĉar ri ne nur okupiĝas pri AKSO sed ankaŭ Centra Reto de TEJO kaj aliaj teknikaj aferoj kiujn TEJO uzas por sia funkciado, ekzemple cirkuleroj, voĉdonado, kaj tiel plu. AKSO mem estas projekto kiu rilatas ne nur al UEA, sed ankaŭ al TEJO (ekz. ĝi estas tre grava por administrado de membrecoj). Pro tio ni sentas respondecon ke la sukceso de la projekto, do transiro al pli modernaj sistemoj, tuŝas ambaŭ organizojn.

Libera Folio: Tamen temas pri laboro, kiun TEJO faras por UEA laŭ aparta kontrakto. Ĉu ne ekzistas risko, ke la EU-instancoj trovos, ke la aranĝo kontraŭas la kondiĉojn de la subvencio, kaj postulos repagon?

– En la projektoprono por la subvencio ni travideble priskribis pri kio okupiĝos niaj oficistoj kaj ni certe ne intencas kaŝe profiti de publika mono sed ĉion travideble uzi por nia agado.

Tio temas pri 2022, sed rigardante la buĝetojn de 2020 kaj 2021 oni ricevas la impreson, ke ankaŭ en tiuj jaroj oni uzis la administran subvencion por financi la Akso-projekton. Ĉu ne estas tiel?

– En la pasintaj jaroj oni ricevis nur maksimume 8 800 eŭrojn po oficisto jare. Pro tio ne okazis duobla financado, ĉar la buĝeto de AKSO ne kovris ĉiujn kostojn de la projekto (nome homfortojn). Aldone, la fakto ke ni ricevis 8 800 por kovri dungokostojn de teknika oficisto (temas pri pli-malpli triono) ni povis investi la “ŝparitan monon” en aliajn bezonatajn aktivaĵojn de la projekto (pliajn partatempajn oficistojn kiel mi jam menciis) kaj ankaŭ uzi rin por aliaj teknikaj laboroj de TEJO.

Laŭ la buĝeto de TEJO por la koncernaj jaroj, la administra subvencio en 2020 estis sume 37 424 eŭroj kaj en 2021 sume 32 746 eŭroj. En 2022 oni antaŭvidas administran subvencion de 85 000 eŭroj.

Cent jaroj da sennaciismo

En la finiĝanta jaro festis sian centjariĝon la ĉefa konkuranto de UEA – Sennacieca Asocio Tutmonda, kiu fine de la 1920-aj jaroj havis pli ol 6 000 membrojn. Nun restas malpli ol 500. La asocio estas sentabua kunvenejo de malsamideanoj, kiuj kontraŭas ĉian ekspluatadon, rakontas Vinko Markovo.


La fondintoj de SAT dum la Universala Kongreso en Prago 1921.

Antaŭ cent jaroj, en 1921, estis fondita Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT). Ni petis la prezidanton de la plenumkomitato de SAT rakonti pri la historio kaj perspektivoj de la organizaĵo, kiu dum jarcento estis la ĉefa alternativo al la politike neŭtrala UEA.

Libera Folio: Kio estas SAT? Kion ĝi celas kaj kiel ĝi malsamas al UEA?

Vinko Markovo: – Sennacieca Asocio Tutmonda estas interŝanĝejo por malsamideanoj, kiuj deziras malferme dividi spertojn kaj ideojn pri la plej taŭga maniero konstrui solidarecan mondon, sen klasa aŭ alitipa homekspluatado. SAT-anoj estas bonvenaj pridiskuti ĉiujn temojn, eĉ la plej politikajn. Tiel ĉiu unuopa membro povas per komparo de faktoj kaj ideoj riĉigi sian propran perspektivon kaj pliefikigi sian ĉiutagan agadon. Ĝenerale, en SAT la tendenco estas pli maldekstra ol en aliaj asocioj uzantaj Esperanton.

Kiuj estas la ĉefaj aktivaĵoj de SAT? Kiel statas la aferoj de SAT hodiaŭ rilate al financoj, revuo, ejo kaj kongresoj?

– SAT eldonas la dumonatan gazeton Sennaciulo, kun proksimume 40 paĝoj, en kiu la legantoj kaj kontribuantoj povas libere interŝanĝi opiniojn pri ĉiuj temoj, kiujn ili pensas traktindaj. Ĉu pri propra agado, ĉu pri ĝeneralaj mondproblemoj, ĉu pli pri lokaj aŭ fakaj aferoj. Ĝi plie eldonas librojn, nun plejparte pere de sia Eldona Fako Kooperativa. Aparte grava estis la reeldono de PIV en la jaro 2020.

– Finance la asocio bonfartas. La donacemo de multaj malavaraj kamaradoj ebligas konservadon de sistemo, en kiu neniam malfacila financa situacio de unuopulo estas baro al aliĝo.


Vinko Markovo. Foto el prelego en Youtube.

– La pariza sidejo fariĝis stokejo kaj arkivejo, en kiu estas tenataj libroj, gazetaj kromekzempleroj kaj historiaj dokumentoj. Unu el tiuj, kiuj dum la lastaj jaroj profitis la eblon esplori en tiu arkivo, estis Mikaelo Bronŝtejn, por la preparo de sia ĵus premiita romano “Mi stelojn jungis al revado”.

– La ĉeestaj SAT-kongresoj ĝenerale kunigas centon da partoprenantoj. Escepte multnombre vizitata estis la SAT-kongreso en Barcelono, kun 220 aliĝintoj en 2019. Tie, apud viglaj debatoj pri la situacio en Katalunio kaj Norda Koreio, estis riĉa kultura programo: koncertoj de Jomo kaj de Kaj Tiel Plu, teatraĵo kaj kabaredaĵoj de Saŝa Pilipoviĉ, pupteatra spektaklo pri esprimlibereco, kiu antaŭe kaŭzis enkarcerigon de membroj de la kompanio, kaj lirika spektaklo de Miguel Fernández, prezentanta la freŝe eldonitan poemaron Rev-ene.

– En 2021 sentiĝis jam ĝenerala laciĝo de ĉiuj pri nur-retaj eventoj. Espereble, post kelkaj monatoj eblos al vojaĝemuloj denove fizike renkontiĝi en Moskvo, kie estas organizata la venonta SAT-kongreso.

Kial oni aliĝu al SAT? Ĉu oni bezonas iun vidpunkton por membriĝi, rilate al sennacieco, socialismo, anarkiismo…?

– Oni aliĝu al SAT unuavice por praktikadi Esperanton diskutante sentabue pri plej diversaj temoj. Tute ne necesas havi jam formitan vidpunkton pri sennacieco, socialismo, anarkiismo, pacismo, virinaj rajtoj, veganismo aŭ mediprotekado. Por homoj sen antaŭaj scioj pri tiuj temoj, SAT estas la ĝusta loko por renkonti diversajn unuopajn aktivulojn el iu specifa tendenco. Cetere, membreco en SAT tute ne malhelpas ankaŭ aktivi en aliaj Esperanto-asocioj.

Kiom da membroj havas SAT? Ĉu estas kresko aŭ malkresko?

– Fine de majo 2021, SAT havis iom malpli ol 450 membroj. Dum la lastaj du jardekoj okazis malrapida malkresko, ja antaŭ 20 jaroj aperis 881 nomoj en la SAT-adresaro. Ĉiujare dudeko da novuloj aliĝas, sed ne ĉiuj el ili fariĝas daŭraj aktivuloj. Aliflanke multaj delonge fidelaj membroj iom post iom malaktiviĝas pro aĝo kaj rilataj sanproblemoj, antaŭ ol definitive malaperi. Plie SAT kiel aliaj tradicitipaj asocioj suferas pri la emo de multaj homoj prefere aktivi kadre de malpli formalaj, foje projekt-bazitaj grupoj.

– Tamen la proporcio de mezaĝaj aktivuloj kreskas ene de SAT. En 2003 estis nur unu dudekjarulo en la Plenum-Komitato (PK), kaj preskaŭ ĉiuj ceteraj membroj estis emeritoj. Nun nur unu PK-ano estas emerita, kaj duono de la PK konsistas el homoj, kiuj aĝas inter 35 kaj 40 jaroj. Feliĉe inter la nunaj membroj nun ankaŭ estas kelkaj dudekjaruloj !

Kio estis la celo de SAT en 1921? Ĉu ĝi sukcesis atingi ĝin?

– La celo de SAT en 1921 estis utiligi Esperanton por la klasaj celoj de la laboristaro tutmonda. Tiu ĉi frazo eltenis la tutan jarcenton malgraŭ viglaj diskutoj post la falo de la Berlina muro. Kaj kiel ĉiuj certe povas mem sperti en sia ĉiutaga vivo, la kapitalisma homekspluatado daŭre ekzistas, sed SAT neniam celis tutsola malaperigi ĝin.

– La celo de SAT ekde la komenco estis pli larĝe eduka, kun spaco dediĉita al pli vasta laborista klerigo. En ĝiaj organoj ĉiam estis bonvenaj beletraĵoj, ĉu tradukitaj el naciaj lingvoj, ĉu originale verkitaj de esperantistoj. Per sia eldona agado ĝi sendube kontribuis al malfermo de la mensa horizonto de siaj membroj, kaj eĉ de la tuta esperantistaro.

Kiuj estis la plej gravaj atingoj de SAT dum la pasintaj cent jaroj? Kiuj estis la plej gravaj eraroj aŭ malsukcesoj?

– SAT sukcesis fariĝi daŭripova interŝanĝejo. Malgraŭ okazaj esprimoj de maltoleremo en ĝiaj vicoj, ĝi estas loko, kie eblas praktike uzi Esperanton dum malfermaj diskutoj pri multaj aferoj. Tiu ĝenerale supertendenca etoso praktike estas videbla en ĝia eldona laboro, kie aktivuloj kunlaboras tute sendepende de eventualaj politikaj preferoj. Krome SAT grave rolis en la normigo de la nun uzata Esperanto per la produktado de la Plena Vortaro kaj de ilustrita posteulo, PIV.


Sovetia stampo eldonita okaze de la SAT-kongreso en Leningrado 1926.

– Ĝi ankaŭ signife kontribuis al la frua diskonigo de la degenero de Sovetio sub la regado de Stalino. Tamen necesas agnoski, ke tio okazis koste de skismo, kiu entute kreis dum jardekoj etoson de malŝato al politikaj debatoj, precipe ĉe tiuj kamaradoj kiuj rekte travivis la ŝokan sperton de la skismo. Unu el la rezultoj de tio estis la ne tre vigla apogo de SAT al la hispana revolucio de 1936-1939, foje kun preskaŭ rasismaj argumentoj pri diferenco de temperamento inter SAT-anoj el nordo kaj sudo de Eŭropo. Sed ankaŭ pri tio malfacilas ĝeneraligi, ĉar samepoke unuopaj SAT-anoj tre aktive enplektiĝis en tiuj eventoj.

– En 1968, la redakcio de Sennaciulo rifuzis aperigi artikolon kritikantan la okazigon de la UK en Madrido sub la alta protektado de Francisco Franco. Nur pasintjare, okaze de la centjariĝo de ĝia aŭtoro, Eduardo Vivancos, tio estis plene riparita per publikigo en Sennaciulo. Indas substreki, ke malgraŭ tiu neaperigo Vivancos restis aktiva SAT-ano, kiu eĉ organizis la unuan ekstereŭropan kongreson en Toronto en 1973.

Kiel aspektas la estonteco por SAT?

– SAT, kiel ĉiuj asocioj, frontas nun, aldone al la lingvaj kaj ŝtataj baroj, kiuj bedaŭrinde multloke fariĝas denove malfacile traireblaj, teknologiajn obstaklojn kiuj plu disigas homojn diversgrade lertajn pri orientiĝo en ĉiuj ekzistantaj retaj komunumoj. Tamen de pli ol dek jaroj ĝi nun funkcias ekskluzive pere de volontula laboro, kaj povas sin apogi sur serioza reto de divers-profilaj aktivuloj. Unu el la agadkampoj, kie lastatampe okazis granda progreso, estis la nutrado de jutuba video-kanalo, en kiu pli ol 50 filmetoj estis enmetitaj en 2021.

– SAT staras sur bazo firmigita de la laboro plenumita dum la unua jarcento de ĝia ekzisto, kiu plu meritas diskonigon kaj detalan pristudon. Se konsideri la tutmondajn defiojn, kiuj trafas la nunan homaron, ne mankas laboro por la venontaj generacioj de kuraĝuloj, konsciaj ke gutoj malgrandaj, konstante frapantaj, fine traboros la monton granitan.

Intervjuis Robert Nielsen

Ĉu membroj decidu pri la vendo de la domo?

Eventuala decido pri la vendo de la Centra Oficejo de UEA estu aprobita de la membraro en ĝenerala voĉdonado. Tiu propono de Dietrich Weidmann ricevis subtenon de multaj komitatanoj de UEA, sed ankaŭ akran kritikon. Nun la komitato rete voĉdonas pri ĝi.


La ejo de la Libroservo de UEA en Nieuwe Binnenweg. La libroservon transprenos I@E en Slovakio.

Komence de oktobro komitatano Dietrich Weidmann proponis, ke la longe diskutita vendo de la domo ĉe Nieuwe Binnenweg 176 okazu nur post aprobo de la membraro, kiu diru sian opinion en ĝenerala voĉdonado. Ĉar la propono ricevis subtenon de aliaj komitatanoj, ĝi devas esti formale traktita de la supera decida organo de UEA.

La diskuto pri la propono okazis en la komitata listo ekde la 20-a ĝis la 28-a de decembro. Spite la jarfinajn festojn ĝi estis vigla. Pluraj komitatanoj forte argumentis por ke oni ja lasu la membraron decidi, dum precipe estraranoj opiniis, ke la komitato kiel la supera organo de UEA ne ŝovu la respondecon al la membroj.


Fernando Maia Jr. (fot. Anna Striganova, revuo “Esperanto”)

– La Komitato jam dediĉis dudekon da kunsidhoroj, la Estraro kaj la Ĝenerala Direktoro dediĉis pli ol jaron da laboro, kaj ĉiuj ni dediĉis multe da tempo por analizi kaj kompreni. La membroj ne estas kaj ne estos pli informitaj ol la Komitato kaj ni devas agnoski, ke estas potenciale maljuste kaj eĉ nekohere nun transdoni al la membroj la devon decidi, skribis vicprezidanto Fernando Maia en la komitata listo.

Simile opiniis la antaŭa prezidanto Mark Fettes:

– Se mi pensas pri la Ĝenerala Voĉdono kiel ordinara membro de UEA, mi supozeble vidus ĝin kiel indikon ke UEA, anstataŭ fokusiĝi al konkretaj agadoj por antaŭenigi la movadon tutmonde, okupiĝas ĉefe pri mono kaj nemoveblaĵoj — demandoj pri kiuj mi, kiel ordinara membro, ne sentas min kompetenta kaj ne volas okupiĝi. Laŭ mi, ni komitatanoj devas simple akcepti nian Statutan respondecon fari tiajn decidojn, cele al kiel eble plej bona estonteco por UEA.

Ankaŭ lia antaŭulo Renato Corsetti kontraŭas ĝeneralan voĉdonadon pri la vendo:

– Mi estas devigata konstati, ke mankas la kuraĝo fari decidojn kaj respondeci pri ili. Ni diskutas pri ĉi tiuj temoj de la UK en Lisbono, kiam ni konstatis la katastrofan situacion de la financa malekvilibro de UEA. De tiam ni diskutas, kion fari. Tute aparte pri la domo en Roterdamo oni petis konsilojn de fakuloj kaj ricevis ilin. Nun estas la vico de la estraro kaj de la komitato decidi. La estraro proponu kaj la komitato akceptu aŭ malakceptu. Sed aranĝi ĝeneralan voĉdonon estas nur maniero prokrasti la decidon kaj “lavi siajn manojn” pri la afero…

Ĝenerala direktoro Martin Schäffer informis la komitaton, ke la tuta estraro kontraŭas la ideon de ĝenerala voĉdono. Laŭ li tia voĉdono eĉ ne estus demokratia, sed “feŭdisma”:

– Kelkaj komitatanoj dum la diskuto liveris malpravajn argumentojn, dirante ke la membroj decidu. Tamen laŭ nia statuto ĉefe decidas la fortaj landaj asocioj, do tute ne la membroj, kiel kelkaj volas kredigi.

Dietrich Weidmann, kiu proponis la ĝeneralan voĉdonadon, argumentis, ke ĝi estas bezonata por ke la membroj povu diri sian opinion:


Dietrich Weidmann.

– Se ni prenas tiel gravan decidon sen demandi niajn membrojn, tiam tiuj, kiuj kontraŭas tian decidon eterne deklaros, ke tia decido estis farita kontraŭ la volo de la popolo kaj en la kazo de UEA poste balotos per forlaso de nia asocio. Do mi verŝajne tute prave timas, ke fari tian decidon sen baloto estos je damaĝo de nia asocio.

Ĝenerala sekretario Aleks Kadar ne trovis la argumenton konvinka:

– La UEA-popolo ne iros manifestacii en la stratoj, se la Komitato faros ian neŝatatan decidon. Plej malbon-okaze ili ne remembriĝos. Sed, konsiderante la drastan falegon de la membraro en la lastaj jardekoj, ili ne atendis iajn decidojn de la Komitato aŭ Estraro por forlasi la Asocion. Mia teorio estas simple, ke la homoj forlasas la asociojn (ne nur UEA), konsiderante, ke ili ne plu bezonas ilin.

Por ĝenerala voĉdonado argumentis aliflanke la antaŭa ĝenerala direktoro Osmo Buller, kiu opiniis, ke oni tute ne vendu la domon:


Osmo Buller

– La vendemuloj fajfas pri la granda simbola signifo de la domo al UEA kaj ĝia membraro, eĉ al esperantistoj pli vaste. La argumentado por la vendo estas pure burokratisma-librotenista kaj ignoras tiun aspekton. Mi trovas tute pravigebla elspezo fari ĉion farendan en la domo por plenumi la novajn energipostulojn. Mi ne farus tion por poste vendi aŭ ludoni la domon, sed por plu havi ĝin kiel la koron de UEA, dediĉante pli da ĉambroj al la biblioteko kaj arkivo kaj al esperantistaj kaj aliaj aranĝoj, ankaŭ kun enspeziga celo.

En pluraj mesaĝoj por la proponata ĝenerala voĉdonado argumentis François Lo Jacomo. Laŭ li, efektive temas pri ŝanĝo de sidejo, eĉ se ĝi formale restos en la sama urbo:

– La nova sidejo, se okazos la vendo, estos malpli centra ĉar plejmulto el la agadoj okazos aliloke, kaj malpli ĉefa ĉar supozeble la oficejo en Slovakio estos pli granda ol la restanta butiko en Roterdamo.


François Lo Jacomo.

– Kiel prave argumentis Osmo, ŝanĝo de sidejo ne estas nur financa operacio, ĝi havas ankaŭ multajn aliajn dimensiojn, simbolan, praktikan ktp… kaj eĉ se ni dediĉis multajn horojn al tiu ĉi debatado, ni tro koncentriĝis pri la financaj argumentoj, kaj niaj membroj apenaŭ scias pri nia debato kaj interpretos la vendon kiel perdon de nia kerno. Se la decido venos el voĉdono de la tuta membraro, malpli regos la postaj bedaŭroj kaj la sento de senpotenco.

La debata fazo pri la proponata ĝenerala voĉdonado finiĝis la 28-an de decembro. Nun dum dek tagoj okazos la reta voĉdonado, kiu finiĝos la 8-an de januaro. Jam post tio okazos diskuto kaj decido pri la eventuala vendo de la domo en Nieuwe Binnenweg 176.

Se la domo ja estos vendita, ankoraŭ ne tute klaras, kio okazos pri ĝia enhavo. La kongresa fako kaj la libroservo laŭ decido de la komitato estonte estos prizorgataj de la organizaĵo E@I en Slovakio. Kontrakto pri la prizorgado de la kongresa fako jam estas subskribita, sed ĝia enhavo estas nekonata, kaj ankoraŭ mankas kontrakto pri la libroservo.

La arkivoj de UEA, kaj eventuale parto de la biblioteko Hector Hodler, estos transdonitaj al la Aŭstria Nacia Biblioteko en Vieno. Ne klaras, kio okazos pri la cetera parto de la biblioteko, sed laŭ vicprezidanto Fernando Maia tio ne estas problemo:

– La plano estas, ke se oni decidos por vendo, Slovakio povos akcepti, krom la stoko de la libroservo, eventuale provizore ankaŭ la kolekton de la biblioteko. La Komitato jam decidis por la komisio de la kongresa fako kaj la libroservo al Slovakio kaj por la prizorgo de la arkivo al Aŭstrio. En tiu kunteksto ankaŭ la kolekto de la biblioteko povas principe iri al Slovakio.


Pli pri la temo:

Novjara Renkontiĝo nuligita jam la duan fojon

Ankaŭ ĉi-jare ne povos okazi la tradicia Novjara Renkontiĝo. Pro la ĵus enkondukitaj novaj pandemiaj limigoj en Germanio la aranĝo estis lastmomente nuligita la 21-an de decembro, malpli ol unu semajnon antaŭ ĝia komenco.


La teatro en Wiesbaden.

La Novjaran Renkontiĝon kutime partoprenas ĉirkaŭ 200 diversaĝaj esperantistoj, ofte ankaŭ familioj. La pasintjara, 19-a renkontiĝo devis esti nuligita pro la kronvirusa pandemio, sed la organizantoj esperis, ke ĉi-jare la situacio permesos renkontiĝon.

Samkiel pasintjare, ankaŭ la ĉi-jara aranĝo devis okazi en Wiesbaden apud Frankfurto en okcidenta Germanio. La planitaj datoj estis de lundo al lundo, ekde la 27-a de decembro ĝis la 3-a de januaro.

Pro la pasintjara nuligo, ankaŭ la ĉi-jare planita aranĝo portis la ciferon 19, kaj jam en aŭgusto estis kvindeko da aliĝintoj, el kiuj duono el ekster Germanio. En decembro la kvanto de aliĝintoj atingis naŭdekon.

Laŭ la regularo de la planita renkontiĝo, ĉiuj plenkreskuloj devis aŭ esti vakcinitaj aŭ havi kuracistan konfirmon, ke vakcinado ne rekomendindas – aŭ esti resaniĝintaj post kronvirusa malsano. Krome ĉiuj devis fari kronvirusan teston antaŭ la renkontiĝo. Aldone oni planis, ke la partoprenantoj endome surhavu maskon.

Tiuj rimedoj tamen montriĝis nesufiĉaj, post kiam la registaro de Germanio la 21-an de decembro anoncis novajn limigojn, kiuj ekvalidos la 28-an de decembro. Laŭ la novaj reguloj interalie estas malpermesitaj privataj kunvenoj kun pli ol dek partoprenantoj.

Tuj post la diskonigo de la novaj reguloj la organizantoj de Novjara Renkontiĝo kun bedaŭro anoncis la nuligon de la aranĝo. La ĉeforganizanto Lu Wunsch-Rolshoven skribis en sia Facebook-paĝo:

– Ĵus oni decidis ke en ĉiuj germanaj landoj plej laste ekde la 28-a de decembro ne plu rajtos okazi privataj kunvenoj de pli ol dek personoj. Mi ĵus telefonis kun la junulargastejo pri tio kaj bedaŭrinde ne estas alia ebleco ol malanonci NR-on. Mi tre bedaŭras la multan ĝenon, kiun tiu tre lastmomenta decido kaŭzas. Mi rondleteros poste al la NR-aliĝintoj.

Esperantisto prezidos la katalunan akademion

Nicolau Dols, esperantisto kaj Esperanta poeto, estas la nova prezidanto de la akademio de la kataluna lingvo. Laŭ li esperantistoj povus profiti de la kataluna sperto: ”Ekzistas pli grandaj kaj pli riĉaj akademioj de aliaj lingvoj, sed eble ili neniam spertis kion signifas profesie labori por endanĝerigita lingvo.”


Nicolau Dols. Foto: Institut d’Estudis Catalans.

Nicolau Dols estas profesoro pri Kataluna Filologio en Universitato de Balearaj Insuloj kaj dumviva membro de la kataluna akademio ekde 2014. Esperanton li lernis sufiĉe lastatempe, en 2008 – pro scivolemo kaj enuo, kiel li mem diras:

– Mi entajpis “Esperanto” en Guglo ĉar mi devis pretigi kurson pri ĝenerala lingvistiko, kaj tiam okazis enamiĝo ne kun la ideo de esperantismo, sed kun la strukturo de la lingvo.

Vendrede la 17-an de decembro li estis elektita prezidanto de la akademio de la kataluna lingvo.

Kia estas la akademio, kies prezidanto vi iĝis? Kian rolon ĝi havas por la kataluna lingvo, kaj kiel tiu rolo diferencas de la rolo de Akademio de Esperanto?

– La Filologia Sekcio de Institut d’Estudis Catalans estas la oficiala akademio de la kataluna. Ĝi fondiĝis en 1911 kaj ekde tiam ĝi daŭre laboras por verki, publikigi kaj aktualigi vortaron, gramatikon kaj aliajn verkojn rilatajn al la norma uzado de la lingvo. Kompare kun AdE, la plenrajtaj membroj de FS de IEC estas dumvivaj membroj. Ekzistas 28, plus emeritoj kaj korespondantoj. Estas ankaŭ profesiaj lingvistoj (30 nuntempe) dungitaj por helpi akademianojn. Krom tio, la plej granda diferenco estas leĝa, oficiala statuso.

Nicolau Dols estis elektita prezidanto por kvarjara mandatperiodo, kun la eblo kandidati por pliaj kvar jaroj. Li estas jam la dua esperantisto en tiu posteno.

Kiel tio eblas – ĉu katalunaj lingvemuloj estas aparte esperantemaj?

– Estas bona tradicio pri tio, kaj pli bona ĝi estis antaŭ la Hispana Enlanda Milito (1936-1939). La alia esperantisto kiu prezidis FS-on estis Carles Riba, famega kataluna poeto kiu gajnis premion en Esperantaj Floraj Ludoj de Barcelono en 1909, kiam li aĝis nur 15 aŭ 16.

Nicolau Dols mem aliflanke en 2017 gajnis la unuan premion en la branĉo Poezio de la Belartaj Konkursoj de UEA per ”Pasio. Poemo en ses stacioj”. En la kataluna li verkas poezion de multaj jaroj, sed lia unua libroforma poemaro aperis nur en 2020.

Kion vi esperas atingi dum via mandatperiodo en la kataluna akademio?

– Unue pli fortan disvastigadon de nia tasko, kaj, due, la fundamenton de nova oficiala vortaro, nun kiam ni antaŭnelonge jam renovigis la oficialan gramatikon kaj ortografion. Krom tio, mi fiere diras ke ni havas ege bonan retan lingvan ilaron, kun serĉebla korpuso sur tekstoj kun pli ol 90 milionoj da vortoj. Ĝis nun mi estris la projekton pri parola korpuso, kaj ankaŭ ĝin mi deziras forte antaŭenigi.

Esperanto estas ankoraŭ juna lingvo, dum la kataluna havas tre longan literaturan tradicion. Ĉu tamen estas iuj similaĵoj en la evoluo de la du lingvoj, aŭ en iliaj respektivaj roloj en la socio?

– Jes, vi ĝuste menciis diferencojn, kaj krom tiuj, la plej grava estas ke la kataluna estas teritoria lingvo, kaj ĝi estas kunoficiala en Katalunio, Valencilando kaj la Baleara Insularo (kaj la nura oficiala lingvo de Andoro). Flanke de tio, la persekuto estas certe la plej granda similaĵo inter la situacioj de ambaŭ lingvoj. Kaj ni, katalunparolantoj, devas multe zorgi por ne reveni al nigraj epokoj. Fakte nuntempe la minacoj reaperis dum la kruela kaj miaopinie maljusta subpremo de la liberiga movado de Katalunio.

Ĉu esperantistoj laŭ vi ion povus lerni de la aktivuloj de la kataluna lingvo?

– Mi pensas ke jes, eĉ se la du lingvoj ne havas la saman situacion, kiel mi diras. Mi memoras nun konversacion kun Michael Boris Mandirola antaŭ kelkaj jaroj. Tiam li diris “Mi neniam vidis junularon tiom lingvokonscian kiel tiu de Katalunio”, kaj mi konfesas ke foje partoprenante junularajn aranĝojn en Majorko pri la kataluna mi multe pensis pri similaj aranĝoj pri Esperanto eksterlande.

– Kampanjoj por normaligi la uzadon de la kataluna ĉi tie ricevis fortan subtenon de regionaj estraroj, pro tio oni havis la eblon provi diversajn strategiojn. Se temas pri lingva esplorado kaj normigo de la lingvo, mi devas diri ke estas bonegaj lingvistoj en Esperantujo… sed eble niaflanke ni havas pli da subteno kaj rimedoj, kaj pro tio eble ni povas helpi. Kompreneble, ekzistas pli grandaj kaj pli riĉaj akademioj de aliaj lingvoj, sed eble ili neniam spertis kion signifas profesie labori por endanĝerigita lingvo.

Ĉu vi mem ne dezirus membri en la Akademio de Esperanto?

– Mi neniam pensis pri tio pro du kialoj. Unue, mi lernis Esperanton sufiĉe malfrue en mia vivo kaj eble pro tio mia Esperanto ne estas sufiĉe bona, kaj due, mi havas sufiĉe da laboro pri la kataluna! Mi iom esploris pri Esperanto, kaj multe fierigas min aparteni al la instruistaro de la Postdiplomaj Studoj pri Interlingvistiko de Universitato de Poznano. Tie mi instruas fonologion, kaj ĝeneralan kaj esperantan, kaj tio, iom da verkado kaj partopreno en esperantaj aranĝoj (kiam ili revenos?!) jam kontentigas min.

Ĉina Radio ne plu elsendas en Esperanto

La regulaj elsendoj de Ĉina Radio Internacia (ĈRI) en Esperanto ĉesis. Plu funkcios tamen la Esperanto-redakcio, kiu prizorgas la novaĵretejon de ĈRI en Esperanto kaj produktas videojn.


La retejo de Ĉina Radio Internacia prezentas multajn bildojn kaj citaĵojn de la ŝtatestro.

Jam komence de septembro 2021 multaj rimarkis, ke malaperis la ordinaraj retradiaj elsendoj de Ĉina Radio Internacia (ĈRI). Responde al demandoj de aŭskultantoj, redakciano Lucia Lee skribis en Facebook, ke nova retejo aperos baldaŭ. Pri la sorto de la elsendoj longe mankis klara informo.

En septembro en la retejo aperis ankoraŭ du elsendoj, kiuj konsistis el legaĵoj fare de nur unu parolisto, kaj ripetitaj lecionoj de kurso pri la ĉina lingvo. Poste jam nenio aperis.

La 19-an de decembro Jianping Zhao, parolisto ĉe ĈRI, konfirmis al la multjara aŭskultanto Suso Moinhos, ke la regulaj elsendoj ne revenos. La argumento por la ĉesigo estas, ke radioelsendoj estas eksmoda teknologio. La redakcio plu produktos videojn.

La elsendoj de Radio Pekino (poste Ĉina Radio Internacia) en Esperanto komenciĝis la 19-an de decembro 1964. Komence la elsendoj estis direktitaj al Eŭropo, kaj duonhoraj programoj aŭdeblis dufoje semajne. Baldaŭ la elsendoj estis direktitaj ankaŭ al aliaj mondopartoj, kaj ekde 1979 la programoj iĝis ĉiutagaj.

En 2002 estis lanĉita la Esperantlingva retejo de ĈRI, kaj ekde 2004 la programoj de ĈRI en Esperanto dum iom da tempo eĉ estis elsendataj per mezaj ondoj el Albanio, por pli bona aŭdebleco en Eŭropo.

La du radiostacioj, kiuj dum jardekoj havis la plej grandan signifon en Esperantujo, estis Pola Radio kaj Ĉina Radio Internacia – ili produktis la plej grandan kvanton da programoj. Post la fermo de la Esperanto-redakcio de Pola Radio en 2011 ties laboron sur volontula bazo daŭrigis Pola Retradio.

Diference de Pola Retradio, la Esperanto-redakcio de ĈRI plu restas parto de la ŝtata propaganda aparato. Ekde 2018 ĝi formale estas parto de la propaganda sekcio de la Ĉina Komunisma Partio.

Aparte rimarkeblas en la retejo la granda kvanto da portretoj kaj citaĵoj el la eldiraĵoj de la ŝtatestro. En la plej supra novaĵbloko troviĝas nur artikoloj pri li:

  • Xi renkontiĝis kun modeloj de konstruado por paca Ĉinio
  • Xi renkontiĝis kun Putin per videoligo
  • Xi Jinping: fortigi kulturan konscion kaj firmigi kulturan memfidon
  • Xi Jinping esprimis simpation al usona prezidento pri tornado en Usono
  • Xi Jinping intervidiĝos kun Putin per videoligo

La redakciaj artikoloj evidente sekvas la oficialan linion de la partio kaj la registaro. Responde al kritikoj rilate la situacion de ujguroj en Ŝinĝjango (Xinjiang), la redakcio sub la titolo ”Estos vane rompi al si la kapon por ludi karton pri Xinjiang” rekomendas al kritikantoj anstataŭe okupiĝi pri homrajtaj problemoj en siaj propraj landoj:

Samtempe kiam iuj usonanoj abrupte intervenis en alies internajn aferojn. La homrajta demando de Usono estas komplika. Nigrasklava sistemo antaŭ cent jaroj, senbrida dungado de infanaj laborantoj en agrikulturo kaj moderna sklavigo de eksteraj enmigrintoj, la ĉapo de deviga laboro apartenas al Usono mem.

Ekde 1950 ĝis 2000 la ĉina ŝtato eldonis ankaŭ tutmonde popularan revuon pri Ĉinio en Esperanto, El Popola Ĉinio. Post la malfondo de la papera revuo parte similaj enhavoj aperas en la multlingva Ĉina Interreta Informa Centro.

Antaŭ cent jaroj: Privat pri decembro 1859

En la arkivo de la ne plu aktiva Esperanto-klubo de Lund troveblas kolekto de valoraj periodaĵoj de diversaj jardekoj. Dum la venonta jaro ni en la rubriko ”Antaŭ cent jaroj” republikigos diversmaniere atentindajn elĉerpaĵojn. En decembro 1921 Edmond Privat en la ĉefartikolo de la revuo Esperanto memorigis pri la signifo de la ĉefa Esperantista festotago.

Edmond Privat (1889–1962) lernis Esperanton junaĝe kaj partoprenis jam la kongreson en Bulonjo 1905. Li estis unu el la plej maturaj poetoj de la frua Esperanto-literaturo, unu el la ĉefaj gvidantoj de UEA, kaj apud Lapenna la plej elstara oratoro de la movado. En 1920-1934 li estis la redaktoro de la revuo Esperanto, en kiu decembre de 1922 aperis ĉi tiu artikolo.


La 15 Decembro 1859


Edmond Privat sur karikatura bildkarto de la desegnisto Jean-Robert.

Je tiu dato naskiĝis Zamenhof en Bjalistok, kaj post kelkaj tagoj la Esperantistoj en la tuta mondo festos la sesdek-duan revenon de tiu jam fama tago. Estis tempo, antaŭ duoncentjaro, kiam la 15 Decembron festis nur la malgranda rondo de la Zamenhofa familio. Ame lia patrino kisis la knabeton sur la frunto jam pensema. Humile kaŝata en la vasta homaro, nur ŝi sole, virino dolĉanima, sciis jam pri lia granda tasko.

Ne precize, sed per la nepra certeco de l’ patrina korsento, ŝi antaŭvidis, ke la fileto iam helpos al homoj sur la tuta terglobo. Kun tia fido ŝi festis la 15 Decembron en la ligna domo Bjalistoka kaj poste en malluma strato Varsovia. Sur siaj genuoj ŝi tenis lian karan maneton. Ĉar tagon ili premis ĝin pliposte en kongreso, miloj da homoj ĉiulandaj sentas nun ion plibonan en sia vivo.

Mortis jam filo kaj patrino. Hodiaŭ multe pli vasta ”rondo familia” festas la datrevenon. Sed la spirito restu sama. Ĉiuj sentas ke, tiun ĉi jaron, la solenaĵo fariĝos pli grava.

En urboj kaj vilaĝoj de kvin kontinentoj la Esperantistoj kunvenos samtempe, samkore, samcele. Dank’ al donaco de Prof. Roy marmoran tabulon ili fiksos al memoro de Zamenhof en Bjalistok sur la domon, kie li naskiĝis, en Ĝenevo sur la domon, kie li loĝis por ripozi post la Bulonja Kongreso. Ĉie niaj grupoj organizos monkolektojn por starigo de inda monumento en Varsovio.

Tiu vespero de komuna rememoro havos apartan signifon. Al la publiko la Esperantistoj klarigos la celon de Zamenhof. Al si mem ili relegos noblajn vortojn de la Majstro. Forgesante en tiu horo barilojn de gentoj kaj lingvoj, landlimoj kaj religioj, miloj da ili rediros samtempe la belan Preĝon sub la verda standardo kaj kantos unuvoĉe la Esperon”. Ili sentos sin vere unu saman grandan familion kaj komprenos, ke la ”interna ideo” ne estas ”malplenaĵo, imagaĵo de personoj nesciantaj pri sociaj demandoj”, kiel skribis iu nove bakita samideano, kiu dividas Esperantistojn inter ”burgoj” kaj laboristoj.

Tia divido estas fantazia. La grandega plejmulto, preskaŭ la tuto de la Esperantistaro estas laboristoj, malriĉaj manpenantoj, oficistoj, instruistoj, kiuj malfacile gajnas ĉiutagan panon. Tion rimarkis ĉiuj eksteruloj eĉ en siaj raportoj pri niaj kongresoj. Inter ni, kapitalistaj espluatantoj kvazaŭ tute ne ekzistas, kaj eĉ riĉuloj estas treege malmultaj. Alie ni ne bezonus ĉiam plendi pri manko de monrimedoj. Kelkaj donacas al nia movado. Neniu profitas el gi. Esperantismo estas la malplej ”burga” movado el ĉiuj eblaj, sed ĝi staras ekster kaj super ĉiuj bataloj inter homoj, egale ĉu gentaj aŭ klasaj. Enkonduko de klasaj aŭ religiaj malamoj en niaj rangoj estus ne nur fantazie kontraŭnatura, sed abomena al la memoro de nia Majstro.

Nia movado neniel pretendas solvi la industrian problemon, sed tute alian. Ĉar neniu el ni oferdonus sian vivon nur por faciligi la korespondadon inter komercistoj, estas fakto, ke nin ĉiujn inspiras alta motivo, kiun ni ĉerpis el la penso de Zamenhof. Ĝi ne estas naiva imago, ke ĉiuj militoj ĉesos pro lernado de mondlingvo, sed sperto, ke Esperanto ebligas rektan interhelpadon kaj fratiĝon inter homoj ĉiadevenaj kaj ekkreas iom post iom tiun novan supernacian homarecon, kiun revis la plej progresemaj animoj el ĉiuj popoloj kaj enskribis sur sian programon ĉiuj laboristaj organizoj.

Ni do konservu kaj eĉ propagandu niajn ideojn pri socia reorganizo, pri materia rekonstruo, pri tiu aŭ alia scienca teorio, sed ni ne postulu de Esperantismo, ke ĝi solvu ĉion kaj ni ne kreu malamikojn sub la verda standardo. Estu jam granda ĝojo, ke ni povas kunlabori kun tiom multaj bonvolantoj pri unu punkto de la homa progresado, nome la supernacia spirito, nepre necesa al savo de l’ mondo. Same kiel la ruĝa-kruco aŭ tutmonda helpmovado al malsataj infanoj, la verda stelo de Zamenhof konas nek Francojn, nek Turkojn, nek burĝojn, nek revolucianojn, nek budhanojn, nek kristanojn, ĝi konas nur homojn.

En tia senco ni kunfestos la 15 Decembron, la naskiĝon de l’ granda homarano Zamenhof.

Edmond Privat

Revuo Esperanto, decembro 1921

Bronŝtejn ricevis la unuan Laŭron de la Akademio

Dum multaj jaroj mankis en Esperantujo prestiĝa literatura premio, donata al jam publikigita verko. Ĉi-jare unuafoje estis aljuĝita la Laŭro de la Akademio, kiun povas ricevi verko aperinta dum la lastaj kvin jaroj. La premion ricevis Mikaelo Bronŝtejn por sia historia romano ”Mi stelojn jungis al revado”.


Mikaelo Bronŝtejn. Foto: La FB-paĝo de Bronŝtejn.

La 15-a de decembro estas la tago de la libro celebrata ekde 1927, kiu nun, pli vaste, estas nomata “tago de la esperanta kulturo”, ampleksanta ankaŭ muzikon kaj kinarton, do okazo tute taŭga por celebrado de libropremio.

Kiel oni legas en la Historio de la Akademio de Esperanto, p. 276, premio de la Akademio estis atribuata ekde 1918 ĝis 1930, post kiam ĝi ne plu estis atribuata eble tial, ke necesis sendi al ĉiu unuopa el la dek ok akademianoj senpagan ekzempleron, kaj tio estis taksata tro kosta.

Intertempe estis reorganizita la tuto de la lingvaj institucioj, malaperis la Lingva Komitato, kaj la statuto de la Akademio, en artikolo 2, diras:

La Akademio esploras ĉiajn lingvajn demandojn, kiuj koncernas Esperanton. […] Ĝi povas doni premiojn al la aŭtoroj de la plej bonaj aperintaj verkoj.

Ĉi tiu punkto estis neniam realigita. En la programo de la Literatura Sekcio proponita ĉe mia kandidatiĝo kiel sekciestro antaŭ tri jaroj, estis du eroj: daŭrigo de la “Esperanta antologio” de Auld, kiu alvenas nur ĝis 1981, kaj revivigo de la premio por la aŭtoroj de la plej bonaj aperintaj verkoj.

La unua punkto estas daŭre flegata. Koncerne la duan punkton, por helpi la estraron, kiu estis okupita pri aliaj temoj, la literatura sekcio starigis opinisondon inter la gekolegoj, por vidi, ĉu la ideo konkretigi tiun eblecon estas favorata; ja la tradicio estis haltinta jam antaŭ 90 jaroj, la ebleco antaŭvidita en la statuto, cetere mem jam 70-jara, estis neniam aplikita, do eblis, ke la ideo de premio ne plu estas ĉeesta en la menso de la gekolegoj.

Interalie en la 1970-aj estis starigita de la revuo Literatura Foiro la premio “verko de la jaro”, poste “aŭtoro de la jaro”, en 1984 estis starigita premio Grabowski, en 1990 premio OSIEK, do povis okazi, ke la akademianoj konsiderus kroman premion ne oportuna; nu, tamen la rezulto estis ege pozitiva.

La opinisondo, iniciatita kaj surprenita de la Literatura Sekcio, estis granda helpo al la estraro, kiu do havis la nuran taskon okazigi voĉdonadon sur jam plugita tereno, el kio rezultis, ke la sekcio proponu regularon; la sekcio redaktis, la gekolegoj proponis amendojn, kaj fine la tuta Akademio aprobis la koncernan regularon, videblan en la retpaĝoj de la Akademio.

La regularo fiksis premion de 100 eŭroj, kiun disponigis poduone UEA kaj SAT. Ambaŭ establoj per tre koraj mesaĝoj gratulis al la Akademio la restarigon de la premio, insistante, ke malgraŭ ke diversaj instancoj havas ĉiu siajn apartajn celojn, ĉiuj tamen agnoskas en la Akademio la superan lingvan instancon.

Laŭ la regularo devas esti nomumita ĵurio almenaŭ kvinmembra, proponita de la Literatura Sekcio kaj aprobita de la Akademio, funkcianta en la nomo de la Akademio; nova ĵurio, ne necese malsama de la antaŭa, estos nomumita dum la du monatoj post la anonco de la premio.


La premiita verko.

La Literatura Sekcio proponis ĵurion, kiu estis aprobita, kiu nun konsistas el Carlo Minnaja (prezidanto), Javier Alcalde Villacampa, Edmund Grimley Evans, Nikolao Gudskov, Jesper Jacobsen, Valentin Melnikov, Barbara Pietrzak. Entute 7 membroj el 6 landoj kaj 6 lingvoj; ses el tiuj membroj estas anoj de la Literatura Sekcio.

La regularo mencias 5-jaran periodon kaj daton 30 de junio por esti kandidato; ĉar ne ĉiuj eldonaĵoj mencias precize la aperdaton (kelkaj mencias la monaton, kelkaj ne), la ĵurio konsideris, ke por ĉi tiu jaro la 5-jara periodo rilatu al libroj aperintaj en sia unua eldono inter la 1-a de januaro 2016 kaj la 31-a de decembro 2020, kaj prezentitaj antaŭ la 30 junio 2021.

Laŭ tiu difino venis en konsideron 15 verkoj de 10 verkistoj el 10 landoj. Tri verkoj estis eldonitaj en 2016, du en 2017, neniu en 2018, unu en 2019, naŭ en 2020.

Laŭ unuanima voĉdonado de la ĵurio, la laŭro de la Akademio por la jaro 2021 estas atribuita al Mikaelo Bronŝtejn pro la verko Mi stelojn jungis al revado, 564 paĝoj, eldonita de Impeto en 2016. Al la aŭtoro, krom la mona premio, iras diplomo.

La verko rilatas al la periodo de la vivo en Sovetio, de 1918 ĝis1938, komenciĝinta kun plej brilaj esperoj kaj finiĝinta en tragedio; rolas esperantistoj kaj ilia vivrigardo, kelkaj plene kaj mature figuraj, kelkaj kun pli romaneca rolo. La protagonisto estas Ernest Drezen, kies portreto aperas kovrilpaĝe. Enestas amo kaj malespero, nacio baraktanta inter esperoj kaj mizeroj; helpas al klarigo inter fikcio kaj realo pluraj eltranĉaĵoj el tiutempaj Esperanto-gazetoj, kiel Konkordo kaj Sennaciulo, sed ankaŭ el ruslingvaj, provizitaj per esperanta traduko.

Rolas diversaj esperantistoj; poezie rolas Miĥalski, el kies Prologo estas preskaŭ klonita la titolo: fakte la teksto de Miĥalski estas pli estontocela: “mi stelojn jungos al revado”. De li estas ankaŭ la versaj komencoj de la sep partoj.

Bronŝtejn (1949–) jam kelkajn historiajn romanojn verkis, ĉiam baziĝante sur sperto aŭ propra aŭ rekte ĉerpita el la transvivintoj, kaj certe li estas fame konata, ne nur pro siaj romanoj kaj noveloj, sed ankaŭ kiel bardo, plurfoje sin prezentinta sursceneje en esperanto-renkontiĝoj. Lia tute lasta verko, aperinta antaŭ kelkaj semajnoj, estas antologio de esperantaj poetoj en la rusa lingvo (dulingve: La vojo kaj Путь).

Fakte nacilingvaj antologioj de la esperanta literaturo komencas esti modelo ŝatata: tiu de Bronŝtejn aldoniĝas al angla de Gubbins, al galega de Moinhos, al franca de la Akademio Literatura de Esperanto, kaj baldaŭ aperos ankaŭ itala, de mi kaj Nicolino Rossi sub la aŭspicio de la Esperanta PEN-centro.

Al la verko ni bondeziras multe da legantoj; pri ĝi jam aperis pluraj recenzoj en la plej legataj gazetoj.

Carlo Minnaja

 

Rigardo malantaŭ la sanktulan bildon

Zamenhof, kun sia nedecidema karaktero, estis sub forta influo de la francaj korifeoj de la movado, kaj se tiuj opiniis, ke iuj partoj de la lingvo malhelpas oficialan akcepton de Esperanto, li pretis ignori la Sanktan Fundamenton. La artikolo de Jouko Lindstedt celas prilumi la veran Ludovikon okaze de lia naskiĝtago.


Zamenhof en 1910.

Ĉi tiu Zamenhof-tago estas taŭga momento por iom rigardi malantaŭ la sanktulan bildon, kiun ni esperantistoj havas pri la iniciatinto de nia lingvo, kaj trovi tie la homon Zamenhof.

Per ”sanktula bildo” mi celas la kutiman historion, simpligitan kaj idealigitan, pri la unuaj jardekoj de Esperanto. Laŭ tiu kutima historio, Zamenhof, publikiginte sian genian lingvon en 1887, kuraĝe defendis ties bazan strukturon kontraŭ reformemuloj, ĝis en la unua kongreso en 1905 la esperantistoj fine akceptis la Fundamenton kiel la neŝanĝeblan bazon de la lingvo. Inter la esperantistoj restis tamen reformemuloj, kiuj en 1907–1908 kreis sian propran planlingvon Ido kaj perfide forlasis Esperanton.

Sed krom la lingvo, Zamenhof donis al la esperantistoj ankaŭ la internan ideon, kiu estas ”frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj” (Z en la ĝeneva kongreso 1906), ”sur neŭtrala lingva fundamento forigi la murojn inter la gentoj kaj alkutimigadi la homojn, ke ĉiu el ili vidu en sia proksimulo nur homon kaj fraton” (Z en la krakova kongreso 1912).

Estas konate, ke la vera historio estis pli komplikita. Aŭ tio devus esti konata, ĉar en 2009 aperis la bonega scienca biografio de Zamenhof, Homarano (dua eldono 2011), verkita de Aleksander Korĵenkov. Jam en 2006 li publikigis Mi estas homo, kolekton de ideologiaj tekstoj de Zamenhof. Multaj pli fruaj biografioj pli similis al hagiografio, celanta plibriligi sanktulan bildon; iliaj aŭtoroj ne konis ĉiujn fontojn, kiujn Korĵenkov skrupule kolektis, nek sciis la rusan lingvon necesan por utiligi tiujn fontojn. Sed bedaŭrinde nura aperigo de novaj studoj kaj faktoj ne aŭtomate ŝanĝas la mitojn kaj rakontojn, kiujn la homoj kutimas kredi.

Ĉi tie mi ĉerpos faktojn el Homarano, sed tio ne nepre signifas, ke Korĵenkov samopinius kun mi pri ĉiuj interpretoj de tiuj faktoj. Des pli mi rekomendas legi lian libron, se vi tion ne jam faris.

Unue do pri la frua historio de Esperanto kaj pri diversaj reform-proponoj. Estas konate, ke en 1894 Zamenhof skizis reformitan Esperanton, kiun la esperantistoj en perletera voĉdonado malakceptis (157 neaj voĉoj kontraŭ 93 jesaj); kaj ofte oni diras, ke Zamenhof eĉ celis tiun malakcepton kaj aranĝis la voĉdonadon nur por silentigi la reformemulojn. Kaj laŭ la historio kutime rakontata, la akcepto de la ”netuŝebla” Fundamento en la bulonja kongreso (1905) fine stabiligis la lingvon.

Sed apenaŭ sekiĝis la inko de la Fundamento, Zamenhof komencis ellabori radikalajn reformojn de Esperanto kaj daŭrigis tion, kun interrompoj, ĝis la fino de sia vivo. En 1906 li estis eĉ preta rajtigi Émile Javal fari lingvajn reformojn, kondiĉe ke danke al tiuj Esperanto estu akceptita en la francaj lernejoj kiel elektebla fako. En 1906 li ankaŭ skribis al la membroj de la nov-establita Lingva Komitato pri reformoj, sed ĝia prezidanto Émile Boirac rifuzis dissendi lian leteron al la komitatanoj.

Simile okazis en 1908, kiam la gvidantoj de Akademio de Esperanto rifuzis plusendi lian cirkuleron pri reformoj. Nur en 1909 la Akademio povis voĉdoni pri pluraj reformoproponoj devenantaj de Zamenhof, sed malakceptis ĉiujn. La lasta manuskripto adresita de Zamenhof al la esperantistoj en 1915 parolas pri unufoja porĉiama revizio de Esperanto; Edmond Privat, biografiisto de Zamenhof, posedis la manuskripton, sed ĝin prisilentis.

Formale Zamenhof proponis lingvajn novaĵojn, kiuj estus uzataj paralele kun la Fundamentaj formoj, sed nuntempe la Akademio ne hezitus deklari multajn el liaj proponoj rekte kontraŭ-Fundamentaj. Tiaj proponoj estis forigo de la supersignitaj literoj, forigo aŭ libervoligo de la artikolo, malkonstruo de la tabelvorta sistemo, nedeviga akuzativo, nevaria adjektivo, pluralo de la substantivoj per -i anstataŭ -oj, forigo de la vortoj finiĝantaj per -aŭ.

Zamenhof, kun nedecidema karaktero, estis sub forta influo de la francaj gvidantoj de la movado, kaj se tiuj opiniis, ke iuj partoj de la lingvo malhelpas oficialan akcepton de Esperanto, eĉ se nur en Francio, Zamenhof parte kredis ilin kaj tiam ne lasis la Fundamenton limigi lin. Li ankaŭ mem trovis iujn formojn neoportunaj en uzo. La Fundamento do ne malhelpis, ke Esperanto ekiru la senfinan vojon de lingvaj reformoj kaj eternaj disputoj prilingvaj, sed nian lingvon savis tri faktoj.

Unue, la reformemuloj (inkluzive de Zamenhof mem) neniam sukcesis konsenti inter si pri la detaloj de la reformoj kaj ilia amplekso. Due, la granda amaso de la esperantistoj ne volis vidi radikalajn ŝanĝojn en la lingvo, kiun ili jam estis lernintaj kaj uzantaj. Trie, la Ido-skismo altiris la plimulton de la ĉefaj reformemuloj al alia planlingvo kaj estis do bonfara por Esperanto. Mi estus preta konkludi, ke la unuecon de Esperanto fine savis nek Zamenhof nek la Fundamento, sed Ido!

Pri la interna ideo ne povas ekzisti dubo, ke ĝiaj fruaj vortigoj devenas de Zamenhof mem. Li prezentis ĝin en siaj kongresaj paroladoj proprariske, malgraŭ la avertoj de la raciismaj movadaj gvidantoj. Ĝi estis varme kaj entuziasme akceptata de la esperantistoj. Dufoje en ĉiu Universala Kongreso, la himno ”La Espero” skribita de Zamenhof memorigas ankaŭ nin nuntempulojn pri la ĉefa enhavo de la interna ideo. Tiusence, la esperantistoj vere konas Zamenhofon la ideologon, kvankam ili ne tiel bone konas lin kiel lingvoplananton.

La bildo estas tordita iom aliloke. Efektive, Zamenhof dum sia vivo uzis multe da energio por krei ne nur neŭtralan tutmondan lingvon, sed ankaŭ neŭtralan tutmondan religion, aŭ filozofian-religian ideologion, kies unuaj versioj nomiĝis hilelismo sed kiu en siaj pli maturaj versioj (ekde 1906) nomiĝis homaranismo. Li ankaŭ diversforme planis kreadon de ”neŭtrala popolo”, al kiu ĉiuj homoj povus fine aliĝi.

Por li, Esperanto estis nur parto de la homaranisma ideologio. Sed en la versio de homaranismo el la 1913-a jaro Esperanto havis malpli grandan rolon kaj ne estis menciita rekte, kaj en la lasta versio, farita en februaro de la 1917-a jaro, Esperanto rolas neniel. Iam mi skribis, ke se Zamenhof nun mirakle revenus en la mondon, li tute ne okupiĝus pri lingvaj demandoj, sed komencus energie labori por pli bona interkompreno de kristanoj, islamanoj kaj judoj.

La interna ideo estis tiu eta parto de hilelismo-homaranismo, kiun la gvidantoj de la movado, cenzurantaj la kongresajn paroladojn de Zamenhof, permesis priskribi por la esperantistoj. Ĝi do estis ne la ideologio, kiun Zamenhof kreis por ni, sed ĝia tre modesta surogato, kiu ne tre distingiĝas de la ideoj de multaj aliaj mondpacaj kaj humanismaj movadoj, nek fine malhelpis la esperantistojn batali en sianaciaj armeoj dum la mondmilito. Sed kvankam la interna ideo ne distingas esperantismon disde multaj aliaj mondpacaj movadoj, ĝi tamen distingas Esperanton disde aliaj lingvoj, kaj eble tio estas la grava afero.

Resume, la fruaj jardekoj de Esperanto ne estas priskribeblaj kvazaŭ gvidataj de la genio de Zamenhof. Oni havas tri flankojn, kiuj reciproke influas kaj limigas unu la aliajn.

Unue, Zamenhof, originala pensulo el Orienta Eŭropo, neelĉerpebla fonto de grandaj ideoj celantaj ŝanĝi la tutan mondon, sed nedecidema kaj ne tre kapabla direkti aliajn homojn. Due, la okcident-eŭropaj (ĉefe francaj) movadestroj, raciistoj, kiuj vidas en Esperanto nur praktikan instrumenton, eventuale plibonigeblan simile al iu ajn laborilo. Trie, la esperantista amaso kiu, kvankam ĉiam preta kvereli pri detaloj de la lingvo, ne volas vidi en ĝi abruptajn radikalajn ŝanĝojn, kaj kiu pretas akcepti moderan dozon da idealismo kaj interhoma gefrateco, se tio solenigas la kongresojn sed ne postulas tro multe en la ĉiutaga vivo.

Esperanto, ĝiaj movado kaj komunumo, formiĝis en tia komplikita interagado. Zamenhof iniciatis ĝin, sed jam dum la unuaj jardekoj ĝi evoluis laŭ sia propra vojo, parte sendepende de li, parte eĉ kontraŭ lia volo. La ”Majstro” estis ne profeta gvidanto de la movado, sed la unua kaj plej sindona esperantisto.

Jouko Lindstedt

La teksto unue aperis en Lingva Tereno

Ok legindaĵoj – el kiuj kelkaj novaj

La 15-a de decembro, la naskiĝtago de Ludoviko Zamenhof, ekde 1927 estas la tago de la Esperanta literaturo, la tago de la libro. Tradicie en tiu tago oni aĉetu almenaŭ unu libron en Esperanto, do ni petis Sten Johansson, la prizorganton de la retejo Originala Literaturo Esperanta, rekomendi kelkajn havindajn verkojn.


En la Lisbona libroservo.

El la libroj aperintaj esperantlingve en 2021 mi ne legis tre multajn, do prijuĝi la ĉi-jaran eldonadon mi certe ne kompetentas. El la manpleno, kiujn mi tamen ja legis, mi ŝatus rekomendi eĉ malpli ol manprenon.

Unue mi proponus la trian historian romanon de Anna Löwenstein: La memoraĵoj de Julia Agripina, 564p, FEL 2021. Same kiel ŝia antaŭa romano Morto de artisto, ĝi parte temas pri la korupta efiko de potenco, ĉi-foje vidate per la okuloj de tre potenca virino. Eble ĝi estas la plej lerte kreita ĝisnuna verko de Anna.

Due mi rekomendus legi la novelaron de Laure Patas d’Illiers: Sur bluaj planedoj, 164p, Espéranto France 2021. Ĝi prezentas sciencfikciajn rakontojn, kie plej gravas la rilatoj inter diversaj homoj kaj ankaŭ inter homoj kaj la ĉirkaŭa medio.

Trie mi proponus Trevor Steele: La sangoruĝa flago, 165p, FEL 2020. Jes, ĝi aperis en la antaŭa jaro sed ŝajne enmerkatiĝis ĉi-jare. En ĝi ni sekvas historion pri klasbatalo, rasismo kaj amo en Aŭstralio antaŭ jarcento.

Kvare mi ne povas ne mencii mian propran lastan romanon. Sten Johansson: Secesio, 254p, Mondial 2021. Temas pri provo esplori vivstrategiojn de homoj en loko kaj tempo, kiuj deklaras ilin malplivaloraj, dum la kresko de ekstremdekstraj reĝimoj en centra Eŭropo inter la du mondmilitoj.

Kvine mi ĝoje salutas la duan eldonon de la lasta romano de Mikaelo Bronŝtejn: Mi stelojn jungis al revado, 564p, Impeto, 2016, 2-a eldono 2021. Ĝi estas ĉefverko ne nur de Bronŝtejn mem sed en nia tuta literaturo, temanta pri gravaj epokoj en la historio de Sovetunio kaj de la esperantomovado.

Tamen, kial resti nur ĉe lastatempaj eldonaĵoj? La Esperanta libromerkato estas tia ke eĉ verkoj aperintaj antaŭ multaj jardekoj ofte plu aĉeteblas. Mi proponus:

Hendrik Adamson: Auli, 86p, 1934. Represo: Iltis, 1983. Ĉarmega rakonto pri kampara knabo, sukcese verkita en tre persona stilo el la vidpunkto de tiu knabo.

Clelia Conterno Guglielminetti: Ho, tomboj de l’ prapatroj, 172p, Iltis 2015. Jen alia verko, kiu longe atendis eldonon. Familia kroniko kun fajne konceptitaj detaloj kaj psikologia realismo.

Ivan Ŝirjaev: Sen titolo, 336p, Pro Esperanto 1995. Kredeble verkita proksimume en 1920 sed kuŝinta manuskripte dum jardekoj. Trafa kaj amuza rakonto pri evoluo de junulo, certe kun membiografiaj trajtoj, de frua bonega stilisto.

Sten Johansson

SAT en Leningrado kaj proleta biciklado tra Azio

La SAT-kongreso en Leningrado en 1926 kaj la bicikla vojaĝo de Lucien Péraire al Eŭrazio en 1928-1932 estos du el la temoj de universitata studtago en Parizo. La aranĝo okazas lige kun la 100-jariĝo de SAT kaj celas konigi la historion de la laborista Esperanto-movado al la ekstera publiko.


Detalo de la afiŝo de la Pariza studtago.

La ĉefa organizo de la laborista Esperanto-movado, SAT (Sennacieca Asocio Tutmonda), fondiĝis en 1921 en Prago. Ĝi kunigas multajn esperantistojn, kiuj ofte aktivas en diversaj maldekstraj tendencoj naciskale, sed dividas la deziron nuligi lingvajn kaj kulturajn barojn por unuigi la luktojn transnacie.

Jam okazis ĉi-jare kelkaj eventoj por festi tiun centan datrevenon, sed la studtago de Campus Condorcet havas la celon interparoligi esploristojn kaj movadanojn kaj konigi tiun specifan ĉapitron de la historio de la laborista movado al ekstera publiko.

La laborista esperantista movado fakte radikale kontraŭstaras esencismajn interpretojn de internaciismo, konsiderante ke nacioj estas nur grupoj kiuj estiĝas, evoluas kaj malaperas pro la interesoj de la burĝaro. Ĝi konsideras, ke nur Esperanto povas konduki al starigo de monda proleta kulturo kaj egaleca revolucia praktiko, kondiĉoj por la emancipiĝo de ĉiulandaj laboristoj, kunigante la ekspluatatojn de la industriaj landoj kaj tiujn de la kolonioj.

Dum la pasinta jarcento, ĉi tiu politika pozicio estis vaste diskutata kaj kontraŭstarata ene kaj ekstere de la movado. Ĝi naskis multajn teoriajn opciojn, kaj el tio nutras sin riĉa transnacia kaj sencentra kolektiva sperto. Dank’ al la diverseco de siaj tendencoj, al la 94 internaciaj kongresoj, kiujn ĝi organizis en Eŭropo, Azio kaj en la du Amerikoj, al ĝia kontribuo al beletro kaj parola kulturo, SAT malfermis unikan vojon al la procezoj de socia transformiĝo.

Okaze de la centjariĝo de la fondiĝo de SAT, la studtago de la 17-a de decembro 2021 intencas pritrakti kelkajn epizodojn de tiu malbone konata historio.

La renkontiĝo okazos ĉe Campus Condorcet en Parizo kaj estos partoprenebla ankaŭ rete. Sarah Al-Matary (Université Lyon II) prezentos numeron de la revuo Mil Neuf Cent dediĉitan al la lingva demando de la laboristaj internacioj ekde 1864. Sekvos du prelegoj pri Eŭgeno Lanti, fondinto de SAT kaj teoriisto de sennaciismo. Darcy Moore (Sidnejo, Aŭstralio) prelegos pri la restado de George Orwell en Parizo kaj Ian Rapley (University of Cardiff) pri la vojaĝo de Lanti al Japanio kaj japana esperantismo en la jaroj 1930.

Posttagmeze, Javier Alcalde (Universitat Oberta de Catalunya) prezentos la laboristajn iniciatojn antaŭ 1921 kaj Brigit O’Keeffe (Brooklyn College) fokusiĝos pri la SAT-kongreso de la jaro 1926 en Leningrado.

Venos tiam momento prezenti la projekton “Péraire cifereca”, kies financado estis ĵus aprobita de DIM-MAP, esplorreto pri pasintaj kaj heredaĵaj materialoj subtenata de la Regiono de Ile-de-France, kiu celas dokumenti la historian itineron de ĉiaspecaj materialoj. Temas pri interfaka reto, kiu kunigas arkeologojn, paleontologojn, historiistojn kaj arthistoriistojn, kuratorojn, fizikistojn kaj kemiistojn, matematikistojn kaj komputilajn sciencistojn, ktp.

Pascal Dubourg Glatigny (CNRS, Campus Condorcet) kaj Régis Fournier (Espéranto-France) prezentos la biciklan vojaĝon de la esperantisto-laboristo Lucien Péraire al Eŭrazio (1928-1932) kaj la baldaŭ komenciĝontan projekton de cifereca savo kaj diskonigo de la postlasita materialo. Tiu fonto konsistas el stenografiaj vojaĝkajeroj, transskriboj al la franca kaj al esperanto, postaj politikaj komentoj kaj diversaj objektoj kaj bildoj.

Laŭ Sophie David de DIM-MAP, la organizaĵo ĝojas financi la projekton por cifereca muzeo pri la vojaĝo de Lucien Péraire, gvidatan de CNRS (Nacia Centrejo pri Scienca Esploro) kunlabore kun la asocio Espéranto-France kaj INRIA (Nacia Esplorinstituto pri Informadiko kaj Aŭtomatiko), ĉar ĝi perfekte integriĝas al la kampoj de la esplorreto:

– La retejo disponigos al ĉiu interesiĝanto originalajn fontojn, uzante metodojn de ciferecaj homsciencoj. Tiamaniere ĝi proponas solvon por protekti heredaĵon en danĝero de malapero kaj por transdoni ĝin. Indas substreki ke la projekto ankaŭ posedas veran esplordimension, kontribuante al ellaborado de aŭtomata rekonilo por manskribitaj esperantlingvaj tekstoj kaj ankaŭ por stenografiaj skribaĵoj. Tiu parto estos ellaborata kaj disvolvata de la kunlaboranta teamo Almanach (INRIA), kiu fakas pri aŭtomata komputila lingvoprilaborado.

La renkontiĝo en Condorcet finiĝos per prezentoj de nunaj SAT-aktivuloj, gvidate de la SAT-prezidanto Vinko Markov. Tio malfermos spacon al ĝenerala diskuto pri la historia kaj nuna dimensioj de SAT kaj pri ĝiaj signifo kaj specifeco meze de la diversaj maldekstraj organizaĵoj.

La prelegoj kaj diskutoj estos en la angla, franca, kaj ĉe la konkluda sekcio parte en esperanto. Por partopreni surloke aŭ rete, aliĝo necesas ĉe la retejeto de la renkontiĝo, kiu entenas pliajn informojn.

Pascal Dubourg Glatigny

La Akademio malfermas la pordon

Ĉu la Akademio de Esperanto modernigu sin? Tiu estas unu el la demandoj, kiujn oni pritraktos dum la reta konferenco de la Akademio ĉirkaŭ la Zamenhof-tago. Krom prelegoj, okazos la premiero de nova premio: la Laŭro de la Akademio.


Anoj de la Akademio dum la UK 2017. Foto: Robin van der Vliet (CC BY-SA 4.0)

La konferenco de la Akademio okazos marde la 14-an de decembro kaj merkrede la 15-an de decembro, kaj eblos partopreni en ĝi per Zoom. Poste la prelegoj estos spekteblaj ankaŭ per Youtube, informas François Lo Jacomo, la sekretario de la Akademio.

Laŭ li la celo de la konferenco estas plibonigi la kontakton inter la Akademio kaj la esperantista publiko:

– La Akademio de Esperanto, prestiĝa institucio, aspektas silenta ĉar ne aperas novaj decidoj, nova aldono al la Universala Vortaro… Tamen, krom la publikaj kunsidoj dum la Universalaj Kongresoj, Akademianoj abunde pridiskutas interesajn demandojn kaj multaj el ili aktivas en la Esperantologia kampo.

Kelkajn el tiuj demandoj la akademianoj pritraktos en la ok publikaj prelegetoj, kiuj konsistigas la ĉefan enhavon de la konferenco. Sume la konferenco daŭros tri horojn kaj la prelegoj do estos ne pli longaj ol po dudek minutoj.

Inter la temoj estas la nun okazanta revizio de PIV, en kiu partoprenas pluraj Akademianoj. Pri ĝi prelegos Bertilo Wennergren, kiu pasintjare transprenis la redaktorecon de la ĉefa vortaro de Esperanto.

François Lo Jacomo en sia prelego demandas, ĉu modernigi la Akademion, dum Aleksandro Shlafer parolas pri tio, kiel la Akademio kontribuu al Vikipedio. Cyril R. Brosch rakontos pri la konsultejo de la Akademio. Plena programo troveblas en la retejo de la Akademio.

Fine de la konferenco estos proklamita la unua ricevanto de la Laŭro de la Aademio, nova premio subvenciata de UEA kaj SAT. La premio estas aljuĝota al libroj “arte signifaj, lingve perfektaj kaj evidente kontribuantaj al evoluigo de esperantlingva kulturo”.

Diference de la Belartaj Konkursoj de UEA, kie rajtas partopreni nur nepublikigitaj manuskriptoj, la Laŭro de la Akademio estas aljuĝata al aŭtoro de jam aperinta verko. La premia sumo estas 100 eŭroj.

Inter la statutaj celoj de la Akademio longe ekzistis la eblo “doni premiojn al la aŭtoroj de la plej bonaj aperintaj verkoj”, sed nur en 2020 tia premio estis starigita.

Forpasis amiko de Esperanto en Bjalistoko

La 23an de Novembro en sia domo en Łubniki, apud Bjalistoko, en la aĝo de 71 jaroj forpasis Jan Leończuk, poeto, verkisto, multjara direktoro de la Bjalistoka Regiona Libraro, sincera amiko kaj subtenanto de Esperanto.


Jan Leończuk ricevas la premion de Spegulo de Tomasz Chmielik dum la Bjalistokaj Zamenhof-Tagoj en 2010. Fotis Andrzej Sochacki.

Jan Leończuk estis unu el la plej famaj poetoj, ligitaj kun Bjalistoko. Li debutis en 1970 kaj estis aktiva verkisto dum pli ol 50 jaroj. Dum longa tempo li laboris, kiel lekciisto de la Bjalistoka Filio de la Varsovia Universtato, sukcese instigante al la verkado siajn studentojn. Dum 18 jaroj li estis direktoro de la plej granda regiona biblioteko, alinomita pro lia iniciato, La Podlaĥia Libraro.

Jan Leończuk, kiu dum mallonga tempo loĝis enurbe, revenis al sia naskiĝloko – malgranda podlaĥia vilago – Łubniki, en kiu – dum pli ol 30 jaroj li estis elektata la vilaĝestro – sołtys. Por Esperanto gravis tre granda subteno, kiun Jan Leończuk, kiel poeto, membro de la asocio de verkistoj kaj direktoro de La Podlaĥia Libraro – Książnica Podlaska, donadis al Esperanto-kulturo, precipe al E-literaturo.

Leończuk lancis la ideon esperantigi kaj eldoni antoloĝion de verkoj de la podlaĥiaj kaj bjalistokaj poetoj kaj verkistoj, kiu aperis okaze de la 94a Universala Kongreso de Esperanto en Bjalistoko. Poste li subtenadis la fondon de la Esperanto-Filio, kadre de La Podlaĥia Libraro kaj kunlabore kun Bjalistoka Esperanto-Societo eldonadon de la serio de Esperanto-Kajeroj, kiuj jam de 10 jaroj estas eldonataj en Bjalistoko.

Li ankaŭ, modele kunlaborante kun Elżbieta Karczewska – multajara gvidantino de la Esperanto-Libraro, prezidantino kaj aktivulino de BES, kunorganizis kaj sobveniciadis la eldonadon de multaj libroj en Esperanto kaj ĉiujaran publikan legadon en Esperanto de la plej gravaj verkoj de la pola kulturo, kiuj akompanis la publikan legadon de tiuj verkoj, fare de la prezidentoj de Pollando kaj de miloj da homoj tra la tuta lando.

Li estis konata ankaŭ pro sia modela, eleganta parolstilo kaj tre amika rilatado al ĉiuj kategorioj de aktivaj homoj, sendepende de ilia deveno, religio au eduko, kion ofte aprezis esperantistoj. Laste, sed ne plej malgrave, Leończuk helpis debuti al centoj, da junaj verkistoj en Bjalistoko, sed ankau tutlande, instigante ilin al la literatura verkado kaj helpante eldoni(gi) iliajn verkojn.

Jarek Parzyszek

TEJO rifuzis genrajn kaj geografiajn kvotojn

La komitato de TEJO voĉdonis kontraŭ propono por kvotoj laŭ genro kaj loĝ-kontinento por kandidatoj al ĉiu posteno en TEJO. Neniu estrarano subtenis la proponon, eĉ ne la proponinto. Komitatano Cyprien Guiya estas eksigita, ĉar li maltrafis trian sinsekvan voĉdonadon.

Dum la pasintaj naŭ tagoj, la komitato de TEJO voĉdonis pri la propono enkonduki genrajn kaj geografiajn kvotojn. Laŭ la proponitaj reguloj, la kandidatoj por ĉiu posteno en TEJO devus esti maksimume 67 procentoj de la sama genro kaj maksimume 50 procentoj el la sama kontinento. Se la kvotoj estus superitaj, oni devus malfermi la alvokon kun nova limdato.

La propono provokis la plej grandan diskuton de la jaro en la komitata retlisto.

El la 44 komitatanoj de TEJO, entute 25 voĉdonis. 5 voĉdonis jes, 14 ne kaj 6 sin detenis. Neniu estrarano voĉdonis por la propono. Kontraŭ ĝi voĉdonis Rogier “Roĉjo” Huurman (ĝenerala sekretario), Veronika Venislovas (kasisto) kaj Valentin Ceretto-Bergerat.

Eĉ la vicprezidanto Inès Kahin, kiu sendis la proponon al la komitato nome de la komisiono de genra egaleco, mem voĉdonis kontraŭ la propono. La prezidanto, Léon Kamenický, sin detenis.

La aliaj kvar estraranoj, Albert Stalin Garrido (vicprezidanto), Matheus Arantes Pacheco, Uriel Gurdián kaj Alexandre “Alekĉjo” Raymond ne voĉdonis.

Post la voĉdono, la komisiito por genra egaleco, David López Rueda, diris al Libera Folio ke la komisiono nun devos diskuti la rezulton.

– Tamen krom la propono ni kune kun la aliaj branĉoj havas aliajn projektojn, kiuj povas esti utilaj por allogi pli da virinoj, neduumuloj kaj neeŭropanoj.

Antaŭ la voĉdonado oni avertis du komitatanojn ke ili estos eksigitaj se ili maltrafos la voĉdonon, ĉar laŭ la reglamento de TEJO, se iu komitatano maltrafas tri sinsekvajn voĉdonojn, tiu estos eksigita. Se tio okazus, la landa sekcio devus nomumi novan komitaton kaj rajtas renomumi la saman homon.

Unu el la avertitaj komitatanoj sukcesis voĉdoni, sed la alia, Cyprien Guiya, komitatano A por Benino, ne voĉdonis. La eks-estrarano estis forpelita de la IJK 2018 pro seksĝenado, sed ĉi-jare kandidatiĝis por la estraro kaj eĉ estis rekomendita de la elekta komisiono al la komitato. Li tiam retiris sian kandidatiĝon antaŭ la voĉdonado.

La ĝenerala sekretario de TEJO anoncis al la komitato:

– Rezulte de tri sinsekvaj mankantaj voĉdonoj Cyprien Guiya ekde hodiaŭ ne plu estas komitatano A por Benino.

Robert Nielsen


Pli pri la temo:

EU-propono pri Esperanto nun sur la dua loko

Unu el la proponoj pri Esperanto en la civitana dialogo de EU atingis la unuan lokon en sia kategorio, kaj la duan lokon inter ĉiuj civitanaj proponoj. UEA nun instigas ĉiujn subteni ĝin, por ke ĝi iĝu la plej subtenita el ĉiuj proponoj. Sed pri kio ĝi temas?


“La estonteco estas en viaj manoj.” La diskuta retejo de EU alireblas en ĉiuj oficialaj lingvoj de la Unio, sed en la praktiko la diskuto okazas nur en kelkaj grandaj lingvoj, ĉefe la angla.

La 20-an de novembro Renato Corsetti atentigis la komitatanojn de UEA, ke unu el la proponoj pri Esperanto en la reta eŭropa konferenco pri la estonteco de Eŭropo atingis la duan lokon inter ĉiuj proponoj pri ĉiuj temoj fare de unuopaj eŭropaj civitanoj.

– Malgraŭ tio mi havas la impreson, ke la organizantoj de la konferenco per manovroj provas igi ĝin malatentata.. Nun ni, tio estas EEU kaj la Eŭropa Komisiono de UEA, faras lastan klopodon por ke ĝi atingu la unuan lokon, kie ĝi estas pli videbla por la politikistoj, kiuj faros la finan decidon pri tio, kion EU faru, li skribis en la komitata listo.
Klaus Leith estas membro de UEA-Komisiono por eŭropa agado kaj reprezentanto de Germana Esperanto-Asocio en la asembleo de Eŭropa Esperanto-Unio. Ni petis lin klarigi, pri kio temas.

Libera Folio: Kion enhavas la propono?


Klaus Leith.

Klaus Leith: – La propono de Seán Ó Riain La Eŭropa Unio bezonas pli bonan lingvo-lernadon prezentas Esperanton kiel ilon por solvi la konkretan problemon, ke la eŭropanoj plejparte malsukcese lernas fremdajn lingvojn kaj tial ne scias interkomuniki. Ĝi pledas por grandskala elprovo de la programo “Multlingva akcelilo“ en EU-membroŝtatoj. Tiu pedagogia programo baziĝas je instruado de Esperanto kiel la unua fremda lingvo en bazaj lernejoj, per specife adaptita metodo (limigita vortstoko kaj elektitaj gramatikaĵoj).

– La “Multlingva akcelilo“ estis elprovita kadre de Erasmus+ (financita de EU) en tri lernejoj en Bulgario, Kroatio kaj Slovenio dum 2018/19. Laŭ la rezultoj la sento de atingo kaj la spertoj pri funkciado de lingvo ebligis al la lernantoj poste lerni aliajn lingvojn pli sukcese kaj pli rapide.

– Ne ĉiuj samideanoj konsentas pri la „Multlingva akcelilo“, ĉar ili taksas ĝin plibonigenda. Tion mi ne povas prijuĝi, mi ne estas pedagogo. Pri la detaloj povas argumenti la esperantistaj fakuloj inter si. Rilate al la kampanjo ĉefas la aspekto, ke ni atentigu la neesperantistan publikon pri la ekzisto de tiu esperantlingva programo kiel jam agnoskita kaj elprovita pedagogia metodo.

– En la EU-Konferenco gravas, ke ni konvinku la konferencantojn, ke nia lingvo proponas avantaĝon al EU pro la solvo de konkreta problemo. La propono de Seán, kiu ja estas relative modesta, ne speciale fanfaronas pri Esperanto sed elstarigas la uzon de nia lingvo por realigi konkretan politikan celon.

Kiel tiu propono sukcesis atingi la duan lokon?


La retejo en la malta.

– Kadre de sia kampanjo por partoprenigi esperantistojn en la EU-Konferenco, UEA kaj Eŭropa Esperanto-Unio (kies prezidanto estas Seán Ó Riain) specife petis pri apogo de tiu propono. Ni informis en retaj kaj ĉeestaj aranĝoj kaj distribuis pli ol mil varbilajn vizitkartetojn al la landaj asocioj kun atentigo pri la UEA-vikipaĝo, kie troviĝas utilaj informoj pri kial kaj kiel partopreni la kampanjon.

– Rimarkeblas, ke samideanoj en kelkaj landoj sukcesis instigi multajn samlandanojn, ne nepre nur esperantistojn. Hungario menciindas kiel unu elstara ekzemplo. Ni konjektas (aŭ almenaŭ esperas), ke la propono allogas ankaŭ homojn, kiuj ne estas konvinkitaj samideanoj, sed subtenas la ideon elprovi novan aliron rilate al la instruado de lingvoj.

Kial gravus, ke la propono atingu la unuan lokon?

– Ni ne havu iluziojn: la civitana konsulto kadre de la EU-Konferenco ne egalas baloton aŭ referendumon. La konferencantoj tute ne estas devigataj realigi iun ajn proponon, eĉ multnombre apogitan. Do ni ne vere atendas, ke fine rezultas rekomendo, ke la EU-instancoj realigu la proponon de Seán.

– La ĉefa celo de nia partoprenado en la EU-Konferenco estas uzi la eblon paroligi pri nia lingvo en eŭropaj publikaj kaj politikaj rondoj. La unua pozicio en la tuta civitana konsulto estus tre utila varbilo por ni, kaj UEA/EEU intencas maksimume ekspluati tion dum la dua fazo de la kampanjo, kiam temas pri alparoli la konferencantojn, ekzemple la delegitojn en la Eŭropa Parlamento kaj membroŝtataj parlamentoj. EEU jam rete kaj paperletere alskribis pli ol cent parlamentanojn kaj daŭrigos la informadon.

Kiaj  aliaj proponoj konkuris?


La retejo en la bulgara.

– La civitanan konsulton en la reta platformo de la EU-Konferenco partoprenas malpli ol 40 000 eŭropanoj. Ili starigis ĉirkau 10 000 proponojn, kiuj averaĝe havas kvin apogantojn. La absolutaj nombroj estas ridinde malgrandaj: la nombro de apogantoj de unuopaj proponoj kulminas je kelkaj centoj. Tamen, tiu malgranda partoprenantaro estas avantaĝo por ni: per kelkaj centoj de voĉdonoj jam eblas videbligi nian lingvon.

– La proponoj traktas multajn temojn, inter aliaj jenajn: sano, klimatŝanĝiĝo kaj medio, demokratio, valoroj kaj rajtoj, edukado, EU en la mondo, ekonomio. La plej populara civitana propono en la konsulto ricevis 569 voĉojn kaj temas pri “Plano por reformo cele al eŭropa demokratio bazita je la civitanoj“. Ĝi estis proponita de eŭropunia politika movado (VOLT).

– La propono pri „Multlingva akcelilo“ havas nun 515 apogantojn, do nur 54 malpli ol la VOLT-propono. Ni realisme taksas, ke ni povas igi nian proponon la plej multnombre apogita propono de la tuta EU-Konferenco.

Kiel statas pri aliaj proponoj rilataj al Esperanto?

– Entute estas pli ol kvindek por-esperantaj proponoj en la civitana konsulto. La UEA-vikipaĝo  listigas la plej sukcesajn kaj apogindajn proponojn kaj enhavas dosieron kun (preskaŭ) kompleta listo de ĉiuj por-esperantaj proponoj. Tie aldone eblas elŝuti aktualan statistikon, kiun ni starigis por reliefigi la pozicion de esperantistaj proponoj en la diversaj temaroj de la EU-Konferenco.

Klaus Leith


Pli pri la temo:

Ĉu la EU-burokrataro batalas kontraŭ Esperanto?

Malmultaj homoj partoprenas en la civitana dialogo, kiun Eŭropa Unio klopodas starigi sub la ŝildo de Konferenco pri la estonteco de Eŭropo. Parte tial pluraj proponoj kun rilato al Esperanto atingis relative videblan lokon en la diskuto. Sed EU-burokratoj aktive batalas kontraŭ Esperanto, asertas Lu Wunsch-Rolshoven en sia vidpunkta artikolo.

Estis verŝajne antaŭvideble, ke la kunlaborantoj de la EU-Komisiono elpensos iujn trukojn por ĝeni la prezenton de Esperanto-proponoj dum la “Konferenco pri la estonteco de Eŭropo”, kiun okazigas Eŭropa Unio. Ja jam en pluraj lokoj la Komisiono kontraŭstaris al Esperanto, disvastigis malverajn informojn pri Esperanto kaj fakte misfamigis nian lingvon.

Plej fifama eble estas la Kadra Strategio por Plurlingveco, 2005, en kiu legeblas:

La komprenado de aliaj kulturoj havas siajn radikojn en la ellernado de la koncernaj lingvoj, kiuj estas la esprimilo de tiuj kulturoj. Pro tio la Komisiono ne subtenas la uzadon de artefaritaj lingvoj, kiuj laŭdifine ne havas kulturajn referencojn.

Tia ”difino“ tamen ne ekzistas, la kulturaj referencoj de Esperanto estas tre evidentaj kaj la lingvo estas esprimilo de la kulturoj de ĝiaj parolantoj kaj de la Esperanto-kulturo kreiĝinta dum pli ol cent jaroj. Imprese ke institucio de grandparte altnivelaj homoj publikigis tian misprezenton. (Simile pri Esperanto cetere en februaro ĉi-jare laŭ du gazetoj, Politico kaj Express.)

Kadre de la estonteco-konferenco de EU multaj homoj subtenas diversajn Esperanto-ligitajn proponojn kaj pluraj el tiuj trovis pli ol cent ĝis preskaŭ kvincent subtenantojn. (Ni konsciu, ke eĉ la plej multe subtenata propono ĝis nun atingis malpli ol sescent subtenojn – la diskonigo de la konferenco inter la proksimume kvarcent kvindek milionoj da EU-civitanoj ne estis aparte sukcesa ĝis nun…) Du el tiuj Esperanto-proponoj troviĝas en la temaro ”Aliaj Ideoj“, kie ili duope havas la plej multajn voĉojn.


Lu Wunsch-Rolshoven

Aperis ĝis nun du provizoraj raportoj pri la retpaĝaj ideoj; en ili troviĝas fine listoj kun la kvin plej subtenataj kaj la kvin plej komentitaj ideoj de naŭ temaroj de ideoj, sed ne de la deka, ”Aliaj Ideoj“; do mankas interalie la du Esperanto-proponoj.

En la teksto de la raportoj oni informas, ke la proponojn el tiu temaro ”Aliaj Ideoj“ oni atribuos al unu aŭ pluraj el la aliaj naŭ temaroj (proks. p. 16 en la septembra raporto) – sed tiel ne okazis: La propono pri la rekono de Esperanto kiel lingvo de EU-civitanoj, ricevinta jam komence de septembro pli ol ducent voĉojn, estas netrovebla en la raporto, nek laŭvorte nek enhave.

La raportojn verkis la konsil-entrepreno Kantar Public (Belgio) por la EU-Komisiono. Nek Kantar nek la Komisiono liveris laŭ nia peto ian klarigon pri la mankanta raportado pri la temaro ”Aliaj Ideoj“ kaj pri la Esperanto-proponoj. Mankas ĝis nun ankaŭ la konfirmo, ke ili estos inkluzivitaj en la venontaj raportoj; Kantar almenaŭ promesis trakti la temon kun sia kliento.

Ĉu la protesto en tiu kazo helpos, tio estas neantaŭvidebla. Sekve la propono pri la rekono de Esperanto estis enmetita duan fojon, en iom alia vortumo, nun kiel kulturlingvo de EU-civitanoj, kaj en la temaro “Valoroj kaj Rajtoj“. Kompreneble estos tre afable, se multaj homoj povos subteni tion, eble ankaŭ prikomenti.

Indas peti pri tio ankaŭ neparolantojn de Esperanto – finfine temas pri sekvo el la EU-Ĉarto pri Fundamentaj Rajtoj. Tie legeblas en artikolo 22: La Unio respektas kulturan, religian kaj lingvan diversecon. Tio inkluzivas la lingvon Esperanto kaj la kulturon de la Esperanto-parolantoj en Eŭropa Unio.

Bedaŭrinde pluraj Esperanto-proponoj por la konferenco estis dumtempe neatingeblaj; montriĝadis informo, ke la servilo havas problemon. En julio tio trafis ĝeneralan pledon por Esperanto, kiu tiam estis jam la plej sukcesa en sia temaro. En oktobro/novembro por la ideoj Pli bona lingvoscio – pli bona demokratio kaj Rekoni Esperanton kiel unu el la kulturaj lingvoj de EU-civitanoj oni montris servilo-problemon.

Estis tre strange, ke el la 20 plej subtenataj ideoj de iu temaro entute 19 estis senprobleme atingeblaj, dum ĉe la 20-a, tiu pri Esperanto, montriĝis servilo-problemo… Feliĉe post multaj plendoj ĉe diversaj lokoj nun la Esperanto-proponoj estas denove videblaj kaj subteneblaj.

Ne havas sencon fermi la okulojn antaŭ la interesosituacio de la kunlaborantoj de la EU-Komisiono. Kiam mi antaŭ kelkaj jaroj demandis al EU-interpretistino, ĉu Esperanto tie ludas iun rolon, ŝi spontanee kaj tute klare respondis: Ne, kaj estas bone tiel, ĉar se Esperanto ludus rolon, ni ĉiuj perdus nian laboron.

Esperanto – se ĝi vere havus pli grandan funkcion en la mondo kaj en EU – estus minaco ankaŭ al la ceteraj postenoj ĉe la Komisiono. Imagu, ke ĉiu tie scius Esperanton – kial tiam estus necese havi homojn, kiuj kapablas altnivele labori en pluraj lingvoj? La gepatra kaj Esperanto je alta nivelo kaj eble unu plia lingvo je meza nivelo povus sufiĉi.

Tiam forfalus esenca motivigo por la altegaj enspezoj de la bruselaj burokratoj kaj por la postenoj povos sin prezenti ankaŭ multaj aliaj fake kapablaj homoj. Ĉu tio estus en la intereso de la nunaj postenhavantoj? Ni do ne miru, se la brusela burokrataro batalas per ĉiaj rimedoj kontraŭ Esperanto.

Lu Wunsch-Rolshoven


Pli pri la temo: