Category Archives: Poemas e pensatas

Litteratura original in Interlingua

Domo calde

Io ha facite un video con iste poema in Toki Pona, usante quatro differente
systemas de scriptura: latin, sitelen pona (scriptura ideographic
inventate de Sonja Lang pro Toki Pona), kanji e hiragana (Japon) e cyrillic.

 

moku lon supa
tenpo suno li pini
tomo seli kin

Hic nos vide similaritates lexical inter Toki Pona e Interlingua:
tenpo=tempore, suno=sol, pini=fini, tomo=domo
(Le fonte del parolas latinesc in Toki Pona es Esperanto.)

Al ponte

Al ponte, in le luce del lampas
quietemente io audi
le delicate susurros del fluvio
Le celo lento perde su lustro
e le lumine del lanternas 
deveni plus forte
e lava le ponte 
con radios jalne e rubie
Le nubes passa, 
le aqua passa,
le homines passa,
ma io remane:
-proque io attende te

Io ha apprendite Toki Pona

Io ha apprendite le lingua Toki Pona.



Con un vocabulario de 123 parolas e un facile grammatica e phonetica

illo es un del plus facile linguas del mundo a apprender.

On dice que on lo pote maestrar post circa 70 horas de studio.

Evalutante mi proprie experientia, io debe constatar que isto sembla esser ver.


Proque le parolas ha plure significationes dependente del contexto e pote esser combinate pro crear nove conceptos, on in practica ha un vocabulario de plure milles parolas.

Per exemplo “tomo tawa” (“domo movimento”) significa “automobile”.

“tomo tawa telo” (“domo movimento aqua”) es un nave.

“jan pona” (“persona bon”) significa “amico”. Assi on non pote distinguer

inter un bon persona e un amico.

Un altere composite parola ambigue es “toki musi” (“parlar de arte”) que pote significar e un canto e un poema.

“musi” pote significar e arte e amusamento.


Un grande restriction es le nomines de animales. Per exemplo “soweli” significa ulle mammal. Alora como distinguer inter un catto e un can?

Certe animales es plus facile a distinguer. Io lo realisava quando

io legeva un articulo super le “soweli pi lawa sewi” (“mammal de capite alte”). Pote vos divinar qual animal es isto?


Plure parolas functiona e como substantivos, e como verbos, e como

adjectivos. Alcun exemplos con “pona”:

mi pona = io sta ben (adjectivo)

mi pona e tomo tawa = io repara le auto (verbo)

pona li pona e mi = positivitate cura me (substantivo e verbo)

pona! = ben! (interjection)

Isto es facile a comprender in phrases breve, ma in plus longe phrases con multe conceptos composite, on debe concentrar se pro poter deschifrar le message.


Ma le plus bon Toki Pona es le simple Toki Pona.

Le scopo del lingua non es devenir un idioma complete e avantiate.

Le scopo es simplicitate.

Le creator del lingua, Sonja Lang, lo usava pro decelerar su pensatas, viver in le momento e pensar positivemente.

Quando on debe simplificar su pensar, on pote discoperir su structuras fundamental e filtrar via omne le cosas non importante. On debe esser sincer. On non pote celar le veritate detra elaborate formulationes sin substantia.


In mi caso, io voleva probar le lingua como un instrumento de creativitate.

Potera io scriber poemas in iste lingua? – io demandava me mesme.

Le responsa es: si! Io poteva scriber poemas. Ma illos deveniva differente

que si io los scriberea in Interlingua o un altere lingua.

Quando restringite, le creativitate trova nove vias. Le nove parolas crea connexiones inter se e per isto nove pensatas. Le simplicitate es belle.


In basso vos pote leger duo poemas, le quales io presenta e in Toki Pona e in Interlingua.

Al photographias accompaniante io ha usate le scriptura hieroglyphic “sitelen pona”, create per Sonja Lang. Cata symbolo representa un parola.

Io anque ha create explicationes ubi on pote vider le texto in toki pona (scriptura latin e sitelen pona) e in Interlingua, parola post parola.


Io ha scribite plure poemas in Toki Pona, le quales io potera presentar a vos durante le menses veniente, si vos lo vole.

Le sono del aqua

Interlingua:

Le sono del aqua
sana mi anima
Le tepide aqua
flue al foreste
Mi suave sentimentos
simila le sono del aqua
Le spirito del aqua
es in me
Toki Pona:
kalama telo
li pona e kon mi
telo lete lili
li tawa e ma kasi
pilin suwi mi
li sama e kalama telo
kon pi telo
lon insa mi 
Clicca al imagines pro aggrandir los.

Le chassator de dragones

Interlingua:

Le chassator de dragones
se approximava al grotta
Le dragon esseva al interior
Le chassator entrava al grotta
Illes combatteva durante un longe tempore
Quando finiva le combatto, le dragon exiva
ma su capite esseva lo del chassator
e le corpore lo del dragon
Le capite diceva: io vinceva super toto mal
Toki Pona: 
jan alasa pi akesi seli
li tawa e tomo kiwen
akesi seli li insa
jan tawa insa tomo kiwen
tenpo mute la ona tu li utala
utala li pini la kama akesi seli
taso lawa ona li lawa pi jan alasa
en sijelo pi akesi seli
lawa li toki ni: mi anpa e ike ale 
Clicca al imagines pro aggrandir los.

Stellas de amor e spero

Le universo es obscuritate
ma le stellas,
le micre punctos de luce
diffuse in spatio immense,
illumina le infinitate
e lo face belle, splendide

Non time le obscuritate
intra te mesme, intra alteres
tanto longe quanto scintilla
le stellas de amor e spero
in tu auguste spirito seren

Sonata lunar

In luce lunar
digitos cerca lor via inter claves
Le diurne dolos
in nocte trova reposo
Molle melodias consola le compositor
Tonos diffuse
son necate in sibilante susurro
ma illos son belle e perfecte
in le mundo de ideas
Notas crea parve undas al papiro
Trioles luctante vade in alto
con fortias deperiente del spero
Le gaudiose dies ha finite
e l’obscuritate es inclemente
Jam le sol se ha ponite
e le luna fugi trans le firmamento
Ma le musica continua sonar
cantar e consolar
Tonos plena le nocturne vacuitate
con obras de un homine solitari
Illos crea vibrante sculpturas aeree
que plana via ad assetante cordes,
de homines distante,
in quales illos sonara
tanto longe quanto remane
spiritos compassionate
sub le lugubre
pallide, languide
luna

Un poco de amor

Car amico,
Le amor nos circumfere cata die
Plus sovente illo non es forte e grandiose
ma veni in moderate morsellos
e nos da un poco de quotidian felicitate
Le amor es su proprie gratification
Illo nos da placer, gaudio,
suspiro e dolor
Illo da le vita color
Illo crea le contrastos
que es le condition pro ver experientia del vita
Illo nos da le sensation de unitate e fusion
que reflecte le fortia
que tene cosmos in su manos
Ma nos vive in un mundo
ubi le amor es complicate
Illo es miscite
con multe negative sentimentos
como timor e jelosia
Le amor pur es un sonio
que vive in mi spirito
e in le tue
Cordialmente,
Marcus

Spatio ultra parolas

Si tu experientia
lo que te circumfere
como ver e vivente poesia
toto deveni
immensemente significante
Le poeta experientia le vita
directemente
e solmente post isto
veni le parolas
Le magia es ibi
ante que nasce le verbos
ma le verbos
pote revocar le lector al magia
Le parolas non es le scopo,
illos solo son flechas
que indica le cosas importante
Quando on entra le experientia
del consciente presentia
on debe disvestir se del parolas
e lassar los ante le porta
Io crede que nos ambes ha essite
in iste spatio ultra le parolas
Ibi il ha pace e beatitude
Io la ha essite
solmente curte momentos,
toccate lo
con mi tremulante manos,
ma forsan un die io osara entrar
con tote mi corpore e anima
e postea retornar…
…transformate

Le palmas de Las Palmas

Isto es un chronica publicate in Panorama in interlingua, no.6, 2017. Illo reflecte mi impressiones del 22e Conferentia de Interlingua del UMI in Las Palmas in 2017.
Tosto comenciara le 23e Conferentia de Interlingua in Praga. Forsan illo anque inspirara un nove chronica de mi parte. 
(Fonte del photographia: Wikipedia, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Las_palmas_gran_canaria_parque_san_telmo_2005.jpg)

Le palmas de Las Palmas vacilla in le calorose vento oceanic. Undas sensual caressa roccas, plagias e homines natante. Le citate pulsa de vita: parla, crita, klaxona e ride.
Inter casas nove e vetere, domos ric e povre, desde centenas le lingua espaniol echoa, plus recentemente miscite con un plethora de linguas del touristas.
Ma recentemente un nove lingua appareva al stratas, hotels, restaurantes e plagias de Las Palmas: Interlingua, le soror de espaniol, se faceva audite, et occurreva de novo le magia de communication interlingual. Interlinguistas e canarios parlava e comprendeva le un le altere.

Conversationes, discussiones, camminatas, excursiones. Septe dies de Interlingua del matino al nocte: un extendite curso de conversation. Labor e amusamento in un felice maritage.

Scientistas ha constatate que Las Palmas ha le melior climato del citates del mundo. Esseva nos in le paradiso? Saporante le suave fructos local, sentiente le sablo del plagia sub nostre pedes, gustante vino, smoothies e aqua de Firgas (con gas o sin gas, secundo le gusto diverse del gruppo), nos divideva experientias, transformante a Interlingua nostre sentimentos e pensatas.

Interlingua debe esser un lingua quotidian, non solmente theoretic. Assi nos sempre trovava nove parolas a traducer quando nos explorava le ricchessa natural, cultural e culinari de Gran Canaria. Como traducer isto? Como traducer illo? Existe iste parola in le dictionario?

Duo autos blanc gira al longe del stricte camminos serpentin del montanias. Riscante nostre vitas, celante nostre horror, nos vade a Teror. Le parking in Teror evelia pavor. Il es quasi impossibile entrar, sin grattar le lacca. Ma al fin isto succede e nos pote regratiar le fortias divin pro lor clementia, in le Basílica de Nuestra Señora del Pino.
Le seniora del Pino vigila super nos, assi sin accidentes nos reveni al hotel.

Inexpectatemente veni le crepusculo. Le sol se pone in hasta.
In le vespere le citate luce in le mar. Le pharo se torna, disseminante su lumine al abysso oceanic. Le undas sempre murmura, grillos discrete sona continuemente. Le tepide nocte da relevamento al corpores que tote le die baniava in sol.

Troppo rapidemente fugi le tempore quando nos nos approfunda in discussiones interessante. Inevitabilemente se approxima le medienocte, lento nos linguistas ambula al hotel. Bon nocte! Dormi ben!

Le somnolente luna guardava le reposante citate durante le horas nocturne. Nos dormiva, e soniava in Interlingua. Se approximava un nove die, portante nove ideas, nove possibilitates, nove incontros e renascite fortias creative a nostre lingua international, que sempre vive e trova nove vias.

Lacrimas in le rivo

Io sta apud le murmurante
rivo montaniose
Dolo e suspiro comprime le corde
Amar e dulce lacrimas
flue a basso del genas
e cade in le rivo
Prestemente le lacrimas flue via
con le torrente aquatic
Illos es battite contra petras,
caressate del herba
e jectate a basso de cascadas
Illos hasta preter villages e plagias
ubi infantes joca, curre e ride
Illos es tirate de vortices
preter quacante anates
e cygnos tacente
Quando le vespere se approxima,
le lacrimas flue a in le citate
al qual illos ha suspirate nocte e die
Illos reflecte le lumine de omne le fenestras,
le lustro del lanternas e le splendor lunar
Le calor del citate evapora le lacrimas
e le vento los porta retro al montanias
Illos reveni con spero e consolation
Io ancora sta apud le rivo montaniose
e subito senti lor fragrantia distante
Io claude mi oculos e dice un oration
Post un momento io aperi mi oculos
e reveni a mi parve cabana 

Pecunia e tempore

Alcunos dice
que tempore es pecunia
Tempore pote crear pecunia
ma pecunia non pote comprar
plus de tempore
Le homine povre travalia tote le die
pro un magre salario
Le dies es plenate de fatiga
e le noctes de inquietude
Le homine ric vide
como cresce e se multiplica su fortuna
Reposo, luxo e conforto le circumfere
Le melior doctores es disponibile
Ma le morte al fin
non pote esser
pagate o corrumpite

Positiones de dormir

Le majoritate del homines prefere un position de dormir ante alteres. Io non es un exception. Ma io ha essite fortiate a modificar mi preferentias regularmente.

Initialmente io prefereva dormir a mi stomacho, le fronte a basso. Io imbraciava le cossino e me sentiva tranquille e confortabile. Post annos io totevia de plus in plus suffreva de dolores in mi collo. Durante longe tempore io pensava que le causa esseva le diurne jocar de guitarra, ma finalmente io comprendeva le ver causa: le position de dormir. Quando io jaceva al stomacho io fortemente torqueva mi collo al sinistre in un angulo particularmente non-ergonomic.  

Io esseva fortiate a tornar me al position dorsal. Isto esseva multo inconfortabile. Le sanitate del collo tamen se ameliorava e dunque io me accostumava a iste position e finalmente io lo prefereva.

Postea un femina se installava in mi domo. Post un tempore illa comenciava planger se del facto que io roncava. Como? Io non habeva le plus remote idea de mi roncar. Que esseva le causa?
Naturalmente, le position de dormir…

Io debeva repositionar me al latere e isto effectivemente stoppava le roncar. Ma le instante que io me jaceva al dorso, io comenciava sonar como un tractor ferruginate que ara un desiccate campo de secale. Assi, le sol option esseva habituar me a dormir al latere. Isto functionava. Toto indurabile.

Le femina se installava permanentemente e nos habeva un baby. Le prime anno illo jaceva inter nos in nostre lecto. Isto presentava nove difficultates pro mi position de dormir. Le baby besoniava un certe zona tampon pro poter dormir sin interferentias. Le largor del lecto esseva 160 cm. Le resultato deveniva que io debeva dormir al latere al bordo extreme del lecto.

Si io me tornarea al sinistre io eveliarea le baby e si io me tornarea al dextere io caderea al solo. Desde antea io esseva accostumate a mover me in le lecto durante le nocte, ma ora io debeva devenir rigide e retener un position fixe. Iste defia esseva le plus difficile usque tunc. Io debeva luctar un periodo ante que io poteva habituar me. Finalmente iste situation totevia pareva assatis normal.

Post un anno nostre filia comenciava dormir in su proprie lecto. Subito mi experientia esseva que io habeva large campos super le quales io poteva extender me.

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5 2017

Attendente apud le laco

Incontra me hic
iste vespere
quando le ultime luce
con su fortias final
pende sub le nubes
e pois cade
al frigide undulationes
del laco
Secretos devenira murmurate
e prudentemente occultate
in obscuritate e silentio
Illes qui se cela durante le die
se preparara
pro incumbentias nocturne
e cautemente le umbras glissara
inter rigide arbustos
Nemo debera vider o audir
nostre separation,
quando nos nos basiara
con le lumine moriente
Le scripturas stellar
nos ducera a domos remote
multo distante le un del altere
Io specta le laco al crepusculo
Le seculos ha sepelite
lor tresores e lor residuos
in le fundo, in le regno del pisces
Calme, ben que attendente
io inhala le fragrantia de humide ligno
e audi echos del risos diurne
Io pensa de tu lucente oculos
e sape que io los videra
ex longe distantia
quando tu te approximara
Incontra me hic
iste vespere
assi como ante multe annos,
inter umbras, celate del mundo,
e dice me lo
que nemo altere
debe audir

Cyma lucente

 Io vole montar in alto
verso le luce
ma io non sape
si mi fortias bastara
Io time cader
Le luce me ceca
ma mi oculos non dole,
solmente mi corde
Io vole in alto,
io debe attinger le cima!
Io riscara mi vita
si isto sera necessari
Un voce dice a me:
”Tu suspiro al luce
es le mesme lumine
que jam vive in tu corde
Tu non besonia
vader in alto o in basso
Quando tu videva
le scopo de tu suspiro
tu jam era ibi
Solmente illusiones
sta inter te
e le cyma lucente”

Orchideas blanc e blau

Orchideas blanc e blau
specta me con su petalos
de beltate extraterrestre
Papiliones floral
caressa le luce e lo invia
a mi oculos mesmerisate
Metaphysic coruscation
aperi fenestras al domo divin
evocante suspiro profunde
Le flores blau me dona pace
e le blanc me monstra le spirito pur
que oblidate dormi in cordes human

Le nebula

Io es le nebula que coperi le arbores
con humide reposo postmeridian
e libera lor fragrantias forestal
e dulciastre aromas resinose
Io descendeva del firmamento
pro poter toccar le herba
e sentir le dur, metallic frigor
del sombre lampas stratal
Io audi tu passos al sentiero
e sape ubi le pedes te porta
Nonobstante que io obscura tu vista
al fin tu trovara tu domo
Io te seque un parte del via
Un leve sufflo face le fin ramettos
oscillar imperceptibilemente
Distractemente tu specta in alto
Tosto vespere venira
e io lento ascendera
pro jacer me a reposar
sur molle, humide nubes
Tu arriva al porta, lo batte
e on te tosto admitte
Le nubes me porta via
troppo lontan de te

Le mysterio del kaleidoscopio

Io vide un flor
que cresce ex anima
in symmetria
e beltate perfecte
Balla le soles del spirito
Lor movimentos ben ordinate
e placidemente extatic
Le Genesis veni
ex le nucleo
immanifestate
ubi existe omne
possibilitates
Chaos es solmente un fragmento
de un plus grande ordine
Ille qui vide le totalitate
specta perfection
Nihil es perdite
toto lo que existeva,
existe et existera
es cumulate in le kaleidoscopio
del lucide angelos
Radios acute
conquire obscuritate
Vacuitate succumbe
nam toto deveni plenate
de ric ornamentos
Un folio io es
e le arbore del vita canta
Perpetuemente vibra su radices
in molle humus fecunde
Post mi cadita al terra
un parte del solo io essera
deveniente nutrimento
e revitalisation
e mi cellulas renascera in te,
in te qui creava mi sonios
e los face plus belle
que mille lacos
coperite de lotos

Eterne es le symmetria
Trans su ramos flue agape:
le amor que paucos ancora comprende
Su cryptic meandros es
un superne forma de simplicitate
Ille qui ha vidite
le formas ultra le formas
ha toccate le mysterio
del kaleidoscopio

Le cabana al monte

Le cabana al monte
yo debe attinger
Jam yo lo pote vider
stante al ponte
In via al summitate
yo lo vide melior
Le radios del sol
trans porta refractate
Yo deveni cecate,
totevia vole entrar
Toto es illuminate
Un ave comencia cantar
Diluite es le aer
Boreas: vigorose
Refugio yo debe haber
del vento periculose
Yo entra e cade
toto exhaurite
Nusquam yo vade,
mi curso es finite
Somno me prende via
Emerge un vision:
super le cabana
un cumulation
de aves radiante,
tres in numero,
alas displicante,
se levante ad vacuo
Illos quita le mundo
disharmonic e brutal
e me prende con se
al regno celestial