Category Archives: Poemas e pensatas

Litteratura original in Interlingua

Nocte

 Nocte

Io ama le nocte

Io ama le luna,

le stellas,

le silva silente

Io

sonia sin somno,

sonia de te,

de te,

mi regina intoccabile

Specta a me!

Io sta hic in umbras

Extende tu molle, molle mano

e tocca, tocca me

Quando

veni medienocte

io vide como tu vade

al silva,

al silva silente

Specta a me!

Io sta hic in umbras

Extende tu molle, molle mano

e tocca, tocca me

Io,

io te seque

inter frigide arbores

Tu te torna

e demanda: ama tu le nocte?

Specta a me!

Io sta hic in umbras

Extende tu molle, molle mano

e tocca, tocca me

Specta a me!

Io sta hic in umbras

Extende tu molle, molle mano

e tocca, tocca me

Le infante

In nocte, in su lecto,

un infante dormiva

Un spirito veniva

e lo spectava,

immobilemente stante

un momento prolongate

Le spirito diceva:

“Illo es belle e forte

Illo luce como un lanterna

in le nocte obscur,

ben que in somno profunde”

“Isto es le infante

que tosto se eveliara,

que vadera trans le mundo

e lo transformara,

cambiante fatos e fortunas”

“Que bontate residera in su corde!

Que amor guidara su anima!

Que sagessa crescera in su interior

como rosas in un jardin regal!”

Postea le spirito promptemente

ascendeva al celo

e le prime radios solar

cadeva al facie del infante

Le oceano interne

 

Ha tu discoperite le oceano

que es celate in tu anima?

Le illumination disvela

un mundo incognite

Ubi esseva obscuritate

nunc es profundos immense 

Ha tu vidite como le mundo externe

es reflectite in le oceano interne?

Ha tu contemplate le coruscation

de mille micre undas?

Ha tu camminate al litore

del oceano interne,

sentite le vento que porta con se

fragrantias quasi oblidate?

Le aves del passato

vola in distantia

Sub le superficie 

attende patientemente

le balenas del futuro

Hymno de pace

 

Con cordes plenate de dolo

nos specta in alto e dice:

Dona nos pace e felicitate

Que infantes jocara con joia

sin audir le ruito del guerra

Que lor genitores ben laborara

re-edificante le terra

Que le campos morte sera fertile

e satiara le gente affamate

Que le ruinas cadera e domos renascera,

grande e bellemente decorate

Con cordes plenate de dolo

nos specta in alto e dice:

Dona nos pace e felicitate

Que le cannonadas sera supplite

de canto de aves

e le lamento e critos

de riso excitate

Que le odio e le ira e le spirito vindicative

sera substituite de amor e amicitate

Que omne le homines laborara

pro salvar le mares, le terra e aer

Que illes quitara le apparatos de morte

Tote le armas debe cader

Con cordes plenate de dolo

nos specta in alto e dice:

Dona nos pace e felicitate

Que es le pardono?

 

Que es le pardono?

Non plus parlar del culpa?

Oblidar del passato e spectar al futuro?

Rememorar se le passato e acceptar le dolor?

Creder que ille qui noceva se repentiva

e non nocera plus?

Si on pardona alcuno, esque on debe creder

que le persona se ha corrigite?

Esque il existe pardono sin fide?

Quante vices on pote pardonar

post que on ha incontrate perfidia tante vices?

Ille qui pete pardono e promitte melioration,

quanto credibile es un tal persona?

Esque bon intentiones pote vincer

le character e habitudes establite?

Nos nos noceva

Io peteva pardono ma non lo recipeva

Tu non ha petite pardono

pro le cosas que tu faceva:

assi, como progreder?

A vices le pardono require tempore

assi io me vesti in le habitos de patientia

e spera que io los longemente tolerara,

los conservara in un stato munde,

non los lacerara,

non habera frigido e non sudara

Al fin io me disvestira,

stara nude ante te

assi que tu me spectara

e videra qui io vermente es

Le quatro viages

 

Io viagiava al west

nam io cercava amor

Io non trovava amor

ma in vice, libertate



Io viagiava al sud

nam io cercava un domo

Io non trovava un domo

ma in vice un amico



Io viagiava al oriente

nam io cercava le veritate

Io non trovava le veritate

ma in vice, pace



Io viagiava al nord

nam io cercava ricchessa

Io non trovava ricchessa

ma in vice un domo



Interlingua retornava a Praga (Durante le conferentia 2019)

 

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2019

Le anno es 1995. Le communitate de Interlingua se incontra in Praga. UMI celebra 40 annos durante le 12nde Conferentia international de Interlingua. Le stratas del belle citate plen de historia e cultura es plenate del lingua que conserva le historia e le cultura occidental pro le futuro.

Interessante discursos se misce con grande planos de como introducer Interlingua in scholas Europee. 

Amicitates nasce. Ideas es excambiate.

24 annos passa. On non audi Interlingua al stratas de Praga. Ha le lingua disparite?

No!

Le anno es 2019. Interlingua retorna a Praga pro le 23e conferentia international, gratias a un enthusiastic e active gruppo local. Le lingua vive e se disveloppa.

Desde le ultime vice illo ha entrate internet. Il ha plure sitos, foros e blogs.

Nove podcasts, nove videos.

Il ha nove libros, nove poemas e nove cantos. Il ha nove dictionarios, nove traductiones, nove enthusiastas, e multe del vetere enthusiastas remane. 

Interlingua sempre cresce, proque cresce su historia, su tradition e hereditage. Illo lassa tracias, cata anno in nove citates. 

Nos vive in le epocha de information sin frontieras. Cata homine in le mundo que ha un connexion al internet e se interessa pro linguas neutral pro communication democratic, ha un bon chance de trovar Interlingua, sovente proque illo es mentionate in le mesme contextos que linguas constructe e lingua francas. 

Plus que un medie milliardo homines comprende Interlingua ben sin studiar lo. Ma pro usar le lingua correctemente, on lo debe apprender. Isto require un fragmento del labor que on besonia pro maestrar per exemplo espaniol o italiano, ma totevia on debe dedicar un poco de su tempore a isto. Alora il ha un assatis modeste gruppo de personas que usa Interlingua activemente, ma un multo plus grande gruppo que se interessa del lingua, sin usar lo. On discute, lege textos, compara con altere linguas etc.

Alora Interlingua attinge multe personas e le mission del active usatores es a inspirar e activar le passive usatores.

Si le lingua crescera in un tempo bastante veloce, nos attingera le si nominate effecto del bolla de nive. Al comencio illo es parve, ma durante que illo rola a basso del monte coperite de nive, illo accumula iste nive e deveni de plus in plus grande, se augmentante exponentialmente.

Nos es le bollas de nive!

Interlingua retornava a Praga. E illo retornara ancora plure vices. Nostre movimento non es grande, ma illo es forte e persistente. E le lingua in se mesme es le plus bon argumento del movimento: Comprensibile ma neutral. Naturalistic ma facile. Logic ma non schematic. 

Isto es le lingua del futuro. Quando le mundo lo discoperira?

Le guitarra harpa

Un vespere vernal

a un festa orchestral

duo instrumentos,

un guitarra e un harpa,

in un breve momento

se inamorava

e in le acto amorose

illes creava

un infante curiose:

Le guitarra harpa

Le mundo del sonios

Quando tu sonia,

tu vaga trans

tu proprie cerebro

Tu es transformate a un pensata

que oscilla celeremente

al lianas del neurones

in le dense jungla del subconscientia

Le anima se evelia quando tu dormi

e comencia le camminata interior

transformante le complexitate

del subtil impulsos electric

a un mundo esoteric in fluxo constante

Tu crea un mundo interior

que tu pois pote explorar

Tu te perde in tu proprie jungla

ma al fin incontra un figura familiar:

- Doctor Livingstone, io presume?

- No, io es tu ego del sonios

Tu ego del sonios te monstra

ben celate villages

populate de gente que tu incontrava

tante tempore retro

que tu los quasi habeva oblidate

Tu prende lor manos,

plora e ride,

suspira al seculo passate

Incubos theatralmente jecta a te

dramatic advertimentos de periculos futur

Illos salta in basso del arbores, ululante como simias

Illos te batte usque sanguine assi que tu te evelia

Post un tempore tu te de novo addormi

Tu jace in un chalupa, cunate del tenere mar

Quando tu specta in alto, le constellationes balla

e le luna canta un barcarola

Le nocturne camminatas cerebral

pote ducer a multe placias,

certe cognoscite, altere incognite

Tu ha un vita parallel

quando tu oculos es claudite

e quando tu te evelia,

le majoritate es oblidate

Gutta o nube?

                  

Cata matino io nasce

e cata vespere io mori

Assi io cambia un poco cata die:

micre partes veni e micre partes parti

Esque io es le mesme persona

que vinti annos retro?

Mi ego del passato es estranie ante me

Io vive con altere personas

Io ha altere interesses

Esque le ego es un illusion?

Solmente un parve nube

que sempre se move

e sempre cambia de forma?

O existe in iste nube

un gutta eterne

que nunquam se misce con altere guttas,

que vive in le fluctuation

ma es permanente in se mesme?

Tosto le agulias del horologio

sera al summitate,

io stara in le medio del vita,

non essente ille qui nasceva,

non essente ille qui morira,

solmente un gutta, un nube, un sufflo

Io es ille qui tu pensa, quando tu me vide

Io te brevemente passa, caressa tu gena,

e tosto dispare de novo

Forsan nos nos nunquam incontrara plus

Forsan…

Le constellation del columba

Le columba del pace extendeva su alas,

colligeva tote su fortia,

e volava in alto passante le nubes,

lassante los in le fundo distante

Isto occurreva in le sombre nocte

Tosto le ave le stellas trovava

Con certitude illo volava al sud 

cercante su proprie constellation

Le columba fugi proque illo non tolera

le ruito de armas e cannones 

Illo fugi in alto al spatio distante

e nunquam vole revenir

Illo reposa in silentio e tenebras

e su lacrimas deveni

micre guttas spheric

que testifica al cosmo

super su lucto

Le gravitation terrestre

essaya retraher le columba

e homines de multe paises

dice con voces unite:

 

”Reveni, heraldo de pace!

Nos es multes que ama tu message

e solmente pauc que vole guerra

Reveni e adjuta nos

calmar battalias strepitante,

sanar lo que deveniva demolite,

curar le vulneres sanguinante,

reconstruer le domos ruinate”

Nos attendera le columba del pace,

nunquam nos perdera le spero

Nos sape que illo nos non oblidava

Illo nos specta del celo nocturne:

le constellation del columba

Moonwalk

Io vade in avante

ma sempre retrograda

Io vole ager correctemente

ma succede con nihil

Io edifica mi vita

ma illo es solmente un castello de sablo

que es dissolvite del undas marin

Io perdeva le amor,

quasi toto significante

ma un cosa io reteneva

Io face le moonwalk

Glissa in retro al scena del vita

Io vade in avante

ma sempre retrograda

Io non sape si alcuno vide mi dansa

Io non sape si alcuno lo apprecia

ma io continua dansar

Io es in un fluxo,

le fluxo del vita, 

que flue malgrado toto

Io lassa le spirito diriger le corpore

assi que ambes pote rememorar se

le joia que olim viveva in illos 

Quanto longe io me move

tanto longe io vive

Le movimentos del momento

expulsa sombre memorias

Le vita deveniva folle,

assi solmente un lunatico 

lo pote appreciar

Io dansa le folle ballo lunatic

e glissa via 

de preoccupation e seriositate

Io face le moonwalk,

glissa in retro al scena del vita,

rectemente al coulisses

ubi io discoperi alco nove…

Natura reflecte tu beltate absolute

In alba io vade in stricte silvestre sentieros

Rore humecta gelide aere

Ubicunque io specta, io vide Te

Natura reflecte tu beltate absolute

Ventos mollemente susurra tu nomine

Vidente folios cunate del vento

io pensa de tu castanie capillos undeante

Sentiente fragrantias del dulce flores estive

io memora redolentias de tu molle cute

O Luna, clementemente splendente,

tu surride como mi dulce amata

Distante, gaudiose murmure del rivo

es como tu modeste, riso jocose

Aqua brillante del laco large

reflecte le luce de tu profunde oculos

Aves canta, illos me dice:

-Retorna ad tu domo, retorna ad tu amata

E io responde con voce dubitante:

-Io non sape si le porta es aperte 

Illos responde:

Dice a illa lo que tu diceva a nos

Lassa tu poesia funder su corde

Lassa tu parolas renascer amor dormiente

e memora isto: ver amor,

ver amor nunquam morira

Illo pote dormir longemente como in contos

sed al fin sera eveliate del basio del amato

Io regratia le aves pro lor sage consilio

e cammina al domo con passos de spero

Le sol del alba benedice le die neonate

con su auguste lustro auree

Le maladia

                   

David vadeva trans le urbe. Ille voleva visitar su amico Navid, nam ille habeva audite que Navid esseva malade. Ille arrivava al micre casa de ligno e batteva al porta.

- Non entra! sonava un debile voce del interior.

- Proque non? David demandava stupefactemente.

- Io ha un maladia terribile. Io non vole infectar te.

- Sed io vole adjutar te. Esque tu besonia aqua o mangiar? Forsan herbas sanante?

- No. Solmente lassa me morir in pace.

- Tu non morira! Tu es juvene e san!

- Le morbo cruel me ha colpate. Il ha nulle salvation.

- Lassa me entrar! David vocava desperatemente. Ille essayava fortiar le porta, ma isto esseva inutile. Illo esseva claudite con pessulo.

Le vespere se approximava. Le sol esseva basse. Post le breve crepusculo, le nocte debeva cader.

- Io retornara in alba! David diceva. Ille recipeva nulle responsa.

Ille vadeva a su casa, mangiava le cena, e proque ille esseva inusualmente fatigate, ille se jaceva al lecto. Actualmente ille habeva volite leger alcun manuscripto, sed iste vice ille non habeva fortia pro isto.

David cadeva in un somno febril. Ille sudava e se torqueva inquietemente. Ille soniava que ille exiva del urbe e vadeva verso le ponte super le rivo Zhivid.

Al ponte stava un curte figura vestite in un cappa gris. Trans le grosse texito, ubique emergeva peculiar spinas nigre. Solmente le luna brillava, sin fortias, e le cappucio umbrava le facie, occultante su tractos. 

- Qui es tu? David demandava.

- Io es Covid.

- Ha tu venite pro prender me via?

- Jam longe io ha camminate presso te.

- Isto io sape.

- Esque tu es preste?

- No! Io es forte e valente. Io ha vincite gigantes. Io ha dupate vulpes. Io curre plus rapido que cavallos. Io pote occider te con un sol colpo.

- Tu erra. Le tempores se ha cambiate. Le ultimes sera le primes, le parves vincera le grandes, nam le multe parves son plus forte que le poc grandes.

- Lassa me passar. Io vole vader al altere litore.

- Io non te impedi.

- Va al latere!

- Ha tu pavor de me?

- No, nunquam!

Lento David comenciava vader in avante. Ille attingeva le testa del ponte. Covid stava al centro. David vadeva al longe del bordo e teneva le balustrada. Quando ille se approximava a Covid, ille videva su facie. Le oculos rubie e ronde, le naso inusualmente plan, le labios fortemente comprimite, le cute gris. Le facie esseva quasi toto sin expression, sed al mesme tempore radiava de determination.

Quando David essayava passar le figura, subito un del spinas se extendeva e le piccava in le latere. Le dolor esseva enorme. Ille habeva un convulsion, perdeva le equilibrio e cadeva in le frigide aqua obscur. Le aqua le circumfereva. Le superficie dispareva in supra. Con un reflexo involuntari ille inhalava aqua. Colpate de panico, ille luctava pro natar in alto, ma su fortias hastivemente le lassava, e tosto toto deveniva nigre.

Post un longe tempore ille se eveliava. Il esseva nocte, e alcun candelas illuminava le camera. Ille se sentiva debile e habeva sete. Un figura stava in le altere latere del camera. Ille recognosceva su matre.

- Matre, es tu hic?

- Io es hic, filio mie.

- Io me tanto gaude que tu veniva pro prender cura de me quando io es malade.

- Sempre io prendera cura de te, filio mie.

- Io ha sete.

- Io te portara aqua.

Finalmente illa se tornava. In le mano illa habeva un grande cuppa. David lo recipeva con manos succutente. 

Ille dava un crito de surprisa e terror. Le liquido esseva nigre como tinta. Ille mirava in alto al matre, ma non recognosceva su facie. Le cute gris, le naso plan, le ronde oculos esseva rubie. Le labios formava un surriso peculiar.

- Bibe isto, filio mie, assi que tu nunquam plus habera sete. 

Le vita in tempore presente

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no. 4/2019

Quando io studiava espaniol ante multe annos, io usava un manual que consisteva de tres libros. Con le prime parte io apprendeva le vocabulario basic e le fundamentos del grammatica. Isto esseva accompaniate de un charmante conto de duo juvenes, un puero e un puera, le quales deveniva interessate, le un in le altere, e comenciava passar tempore insimul. Illes se sovente incontrava e faceva placente cosas: Illes visitava le café, le cinema, promenava, audiva discos con belle musica e incontrava lor amicos. Le dialogos esseva allegre, breve e simplice. Io legeva le integre prime libro e notava que omne le verbos esseva in forma presente. Le juvenes esseva felice e viveva in le nunc.

In le secunde libro altere verbos esseva introducite. Le puero debeva mover se a un altere citate pro laborar e le juvenes se rememorava, in preterito, qual placente tempore illes passava insimul e como illes mancava le un le altere. Illes pensava, in conditional, como illes poterea incontrar se de novo. Illes speculava, in tempore futur, si lor relation supervivera. Le verbos irregular e le complexitate del vita los colpava.

Le vita in tempore presente es le vita felice. Il es facile viver in le nunc e delectar se del momento. Nulle ruminationes in plusquamperfecto de que habeva evenite, nulle anxiose sperantias, in forma conditional, de que sia melior. Nulle imperativos, nulle exigentias.

Ma que eveniva con le juvene copula? Infortunatemente io non pote recordar me le detalios, ma io ha un vage memoria de lo que in le tertie libro le puero retornava proque ille trovava un nove labor in lor citate native. Post un tempore illes trovava un appartamento commun. Illes maestrava le complicate conjugationes del vita e apprendeva le grammatica del conviventia. Illes augmentava lor vocabulario e lor familia: plure infantes nasceva in participio perfecte. Illos esseva educate con verbos affirmative. Le felicitate del juvene familia esseva infinitive.

Forsan le infantes apprendeva Interlingua, un lingua ubi omne le verbos es facile. Un lingua ubi le presente, le preterito e le futuro insimul crea un unitate harmonic ultra tempore, e ubi le grammatica require solmente un micre libro, in vice de tres.

Le bove mute

 

In le alphabeto de yiddish il ha un littera

que non sona del toto

Illo es nominate shtumer alef – alef mute

e alef significa bove

Le bove mute sta in le comencio del parolas

e monstra que le littera sequente 

ha le forma vocalic

Illo labora durmente sin lamentar

durante que le altere litteras

parla e discute interrumpente le un le altere

Patientemente le bove mute specta

le curso del historia e le sorte del populo

Illo veni a nove paises

a vices incontrante amicitate

e a vices hostilitate e violentia

Illo specta como nasce grande litteratura

ma anque como libros es comburite

Illo vide como alcunos vole occider le lingua

e como illo supervive malgrado toto

Le bove mute es scribite

per homines con cappellos e perruccas

ma anque de illes con testa nude

e portatores de bonettos de omne typos

Le bove mute deveniva anque mi amico

A vices io lo seque al pastura

in poco cognoscite pratos litterari

ubi le ancestres olim ambulava

Un die nove

Cata nocte nasce un die nove,
como un miraculo, un meravilia,
un nove alba de fortunas
Hodie es le infante de Heri
e le genitor de Deman
Le infantes resimila le parentes
ma con cata generation
le differentias cresce
Quando tote le dies es similar
mi pensatas vade dece annos retro
e tunc io vide
como toto se ha cambiate
Pois io pensa 
dece annos in avante
e me perde in sonios
del futuro incognite

Rapido passa le dies

Rapido passa le dies
Lento passa le septimanas
In mi mente le menses
cuna le luna
Gigantes es le annos
Illos a pena se move
Cata secunda es un halito
Cata minuta es un pensata hesitante
Dur labor plena le horas
Rapido passa le dies