Category Archives: Mondo Idala

To quo ne esas klara ne esas Ido

La Sorcisto de Oz, Chapitro 5

Chapitro 5
La Salvo dil Stana Arboro-Hakisto


Kande Dorothy vekis, la suno brilis tra l’arbori e Toto extere longatempe chasabis uceli e skureli. El sideskis e cirkumregardis. La Terorigilo stacis paciente vartante el en sua angulo.

‘Ni mustas irar e serchar aquo,’ el dicis a lu.

‘Pro quo tu deziras aquo?’ lu demandis.

‘Por lavar la voyo-polvo de mea vizajo, e por drinkar, por ke la sika pano ne glutinez en mea guturo.’

‘Evidente esas tre deskomoda esar facita ek karno,’ penseme dicis la Terorigilo, ‘nam tu mustas dormar, e manjar, e drinkar. Tamen tu havas cerebro, e to valoras multa trublo por povar pensar juste.’ Li ekiris la dometo e marchis tra la foresto til ke li trovis fonteto di klar aquo, ube Dorothy drinkis e lavis su e manjis sua dejuneto. El vidis, ke ne esis multa pano restanta en la korbo, e la puerino esis gratitudoza ke la Terorigilo ne bezonis manjar irgo, nam esis apene sat multa por el e Toto cadie.

Parmanjinte la repasto, e retroirinte al voyo pavita per flava briki, el tresayis pro audar proxime basa jemo.

‘Quo esis?’ el pavoroze demandis.

‘Me ne povas imaginar,’ respondis la Terorigilo; ‘ma ni povas irar por saveskar.’

Tatempe plusa jemo atingis l’oreli, e la sono semblis venar de dop li. Li turnis su e marchis tra la foresto poka pazi, kande Dorothy deskovris ulo brilanta sub sunlumradio inter l’arbori. El adkuris, e quik haltis kriante pro surprizo.

Un del grand arbori esis parte trahakita, ed apud ol stacis, havanta elevita hakilo en la manui, homo tote facita ek stano. Lua kapo e brakii e gambi esis juntinta a la korpo, ma lu stacis tote senmove, quaze lu tote ne povas movar.

Dorothy regardis lu astonate, ed anke la Terorigilo, e Toto akre aboyis e mordetis la stana gambi, qui dolorigis lua denti.

‘Ka tu jemis?’ demandis Dorothy.

‘Yes,’ respondis la stana homo, ‘me jemis. Me jemadas dum plu kam yaro, e nulu antee audis me o venis helpar.’

‘Quon me facez por helpar tu?’ el nelaute questionis, nam el emocigesis da la trista voco per qua la homo parolis.

‘Querez oleuyo ed oleizez mea junti,’ lu respondis. ‘Oli esas tante rustizita ke me tote ne povas movar oli; se me esos bone oleizita, me balde standos bone. Tu trovos oleuyo sur tabulo en mea dometo.’

Dorothy quik retrokuris al dometo e trovis l’oleuyo, pose rivenis ed anxie demandis,

‘Ube es tua junti?’

‘Unesme oleizez mea kolo,’ respondis la Stana Arboro-Hakisto. Do el oleizis ol, e pro ke ol esis tre rustoza, la Terorigilo prenis la stana kapo e delikate movis ol de flanko a flanko til ke ol movesis libere, e lore la homo ipsa povis movar ol.

‘Nun oleizez la junti en la brakii,’ lu dicis. E Dorothy oleizis oli e la Terorigilo sucioze movis oli til ke oli esis tote desinkombrita de rusto e tam bona kam nova.

La Stana Arboro-Hakisto sospiris kontente ed abasis la hakilo, olquan lu inklinis an l’arboro.

‘Esas granda komforto,’ lu dicis. ‘Me tenis ta hakilo supre depos ke me rustizesis, e me joyas fine abasir ol. Nun, se tu oleizos la junti di mea gambi, me itere standos bone.’

Do li oleizis lua gambi til ke lu libere movis oli; e lu dankis li e dankadis li pro sua salvo, nam lu semblis esar tre polita ento, e tre gratitudoza.

‘Me forsan stacabus sempre ibe se vi ne preterpasabis,’ lu dicis; ‘or, vi certe salvis me. Quale vi hazarde venis adhike?’

‘Ni rias al Smeralda Urbo, por vizitar la grand Oz,’ el respondis, ‘e ni haltis che tua dometo por pasar la nokto.’

‘Pro quo vi deziras vizitar Oz?’ lu demandis.

‘Me deziras, ke lu retrosendez me a Kansas, e la Terorigilo deziras, ke lu pozez cerebro en lua kapo,’ el respondis.

La Stana Hakisto semblis pensar profunde dum instanto. Pose lu dicis:

‘Ka tu supozas, ke Oz povus donar kordio a me?’

‘Nu, me supozas lo,’ Dorothy respondis; ‘lo esus tam facila kam donar cerebro al Terorigilo.’

‘Lo es vera,’ la Stana Hakisto replikis. ‘Do, se vi permisas me adjuntar me a via trupo, me anke iros al Smeralda Urbo, e demandos, ke Oz helpez me.’

‘Venez,’ kordiale dicis la Terorigilo; e Dorothy dicis anke, ke el bonvole aceptas ke lu kunirez. Lore la Stana Hakisto pozis lua hakilo sur la shultro e li omna trapasis la foresto til ke li venis al voyo pavita per flava briki.

La Stana Hakisto demandabis, ke Dorothy pozez la oleuyo aden la korbo. ‘Nam,’ lu dicis, ‘se me stacus en pluvo ed itere rustizesus, me tre bezonus l’oleuyo.’
Esis fortuno havar la nova kamarado en la trupo, pro ke balde pos komencir itere la voyajo, li venis a loko ube l’arbori e branchi tante amasigesis sur la voyo ke li ne povis trapasar. Ma la Stana Hakisto laboreskis per sua hakilo e tante bone hakis, ke lu balde facis paseyo por la tota trupo.

Dorothy pensis tante serioze dum marchar, ke el ne remarkis, ke la Terorigilo mispazabis aden truo e rulis al voyo-flanko. Fakte, lu bezonis advokar el por helpar lu staceskar.

‘Pro quo tu ne iris cirkum la truo?’ demandis la Stana Hakisto.

‘Me ne sate savas,’ gaye respondis la Terorigilo. ‘Mea kapo burizesas per palii, komprenez, e pro to me iras ad Oz por demandar cerebro.’

‘Ho, me komprenas,’ dicis la Stana Hakisto. ‘Ma, funde, cerebro ne esas lo maxim bona en la mondo.’

‘Ka tu havas cerebro?’ questionis la Terorigilo.

‘No, mea kapo es tote vakua,’ respondis la Hakisto; ‘ma olime me havis cerebro, ed anke kordio; do, probinte li amba, me multe plu preferas kordio.’

‘E pro quo?’ demandis la Terorigilo.

‘Me naracos mea historio, pose tu saveskos.’

Do, dum ke li marchis tra la foresto, la Stana Hakisto naracis lo sequanta:

‘Me naskis kom filiulo di arboro-hakisto qua hakis arbori en la foresto e vendis ligno kom entrateno. Matureskinte, me anke divenis arboro-hakisto, e pos la morto di mea patro me sorgis mea olda matro dum ke el vivis. Pose me decidis ke, vice sole vivar, me spozigos me, por ke me ne esez sola.

‘Esis Munchkina yunino tante bela ke me balde totkordie amoreskis el. Elua-parte, el promisis mariajar su kun me tam balde kam me ganos sata pekunio por konstruktar plu bona domo por el; do me laboradis mem plu fervoroze. Ma la yunino lojis kun oldino qua volas, ke el ne mariajez su kun irgu, nam el esis tante ociema, ke el volis ke la yunino restez che el e koquez e menaj-laborez. Do l’oldino iris al maligna Sorcerino del Esto, e promisis donar ad elu du mutoni e bovino, se el impedus la mariajo. Quik la maligna Sorcerino sorcis mea hakilo, e me ulfoye hakanta tre forte, nam me anxiesis obtenar la nova domo e spozino tam balde posible, la hakilo glitfalis subite e forhakis mea sinistra gambo.

‘Komence to semblis granda desfortuno, nam me komprenis, ke viro havanta un gambo ne funcionas sat bone kom arboro-hakisto. Do me iris a ladisto e demandis, ke lu facez por me nova gambo ek stano. La gambo bone funcionis, pos ke me kustumigis me ad ol; ma mea ago iracigis la maligna Sorcerino del Esto, nam el promisabis a l’oldino, ke me ne mariajez me kun la bela Munchkinino. Itere hakante, itere glitfalis la hakilo e forhakis mea dextra gambo. Itere me iris a la ladisto, ed itere il fasonis gambo ek stano. Pos to, la sorcita hakilo forhakis mea brakii unope; ma, ne senkurajigita, me remplasis oli per stana brakii. La maligna Sorcerino lore igis la hakilo glitfalar e forhakar mea kapo, e komence me opinionis, ke to finigis me. Ma la ladisto hazarde advenis, e lu facis por me nova kapo ek stano.

‘Me opinionis, ke me vinkabis la maligna Sorcerino, e me laboregis plu fervoroze kam antee; ma me ne savis quante kruela esis mea enemiko. El inventis nova moyeno por mortigar mea amoro por la bela Munchkina yunino, ed igis mea hakilo glitfalar itere, por ke ol hakez rekte tra mea korpo e fendez me en du parti. Itere la ladisto helpis me e fasonis por me korpo ek stano, fixigis mea stana brakii e gambi e kapo ad ol per junti, e me povis movar tam bone kam antee. Ma, ve! me nun havis nula kordio, do me perdis mea omna amoro por la Munchkina yunino, e ne suciis, sive me mariajus me kun el sive ne. Me supozas, ke el ankore lojas kun l’oldino e vartas por me venar ad el.

‘Mea korpo cintilis tante brilante sub la suno, ke me tre fieresis pri ol e nun ne importis, se la hakilo glitfalus, nam ol ne povis tranchar me. Esis nur un danjero—ke mea junti forsan rustozeskus. Ma me havis oleuyo en mea dometo e sorgis oleizar me segun neceseso. Tamen, venis jorno dum ke me obliviis agar tale, e trovante me en pluvado, ante ke me pensis pri la danjero, mea junti rustozeskis, e me restis stacante en la foresto til ke vi venis por helpar me. Esis terorindajo subisar, ma stacante dum ta yaro, me havis tempo por pensar ke la maxim granda perdajo quon me savas esas la perdo di mea kordio. Amorante me esis la maxim felica homo en la mondo; ma nulu povas amar qua havas nula kordio, e do me rezolvis demandar, ke Oz donez ol a me. Se lu facos to, me retroiros al Munchkina yunino e mariajos me kun el.’

Dorothy e la Terorigilo tre interesesis pri la historio dil Stana Hakisto, e li nun saveskis, pro quo lu tre anxie deziris nova kordio.

‘Malgre to,’ dicis la Terorigilo, ‘me demandos cerebro vice kordio; nam folo ne savus quon agar kun kordio, se lu havus ol.’

‘Me aceptos kordio,’ replikis la Stana Hakisto; ‘nam cerebro ne felicigas on, e feliceso esas lo maxim bona en la mondo.’

Dorothy dicis nulo, nam el perplexesis savar qua de sua du amiki esis justa, e decidis ke, se el nur povus retroirar a Kansas ed Onklino Em, ne multe importas ka la Hakisto havus nula cerebro e la Terorigilo havus nula kordio, o singlu havus to quon lu deziras.

To quo desquietigis el esis, ke la pano esas preske tote parmanjita, ed un plusa repasto por el e Toto vakuigos la korbo. Certe, nek la Hakisto nek la Terorigilo manjis irgo, ma el ne esis ek o stano o palii, e ne povis vivar sen nutrivaro.

La Sorcisto de Oz, Chapitro 4

Me probable komencos ofrar nova chapitro dufoye semane, pro ke me kompletigis mea tradukuro. Bonvole komentez pri erori, sugesti, laudo, kritiko, edc.

Chapitro 4
La Voyo tra la Foresto

Pos poka hori la voyo rudeskis, e marchar divenis tante desfacila ke la Terorigilo ofte mispazis sur la flava briki olqui hike esis tre neplana. Ulfoye, certe, oli esis ruptita o tote mankis, do esis trui olquin Toto transsaltis e Dorothy cirkummarchis. Pri la Terorigilo, havanta nula cerebro lu marchis rekte adavane e do pazis aden la trui e falis sternate adsur la harda briki. Tamen to nultempe domajis lu, e Dorothy kolektis lu ed pozis lu sur la pedi, dum ke lu gaye ridis kun el pri lua propra acidento.

La farmi hike ne esis tam bone sorgita kam esis ti plu retroa. Esis minmulta domi e frukto-arbori, e quante plu avane li iris, tante plu trista e sola esis la lando.

Dimeze li sideskis apud la voyo proxim rivereto, e Dorothy apertis elua korbo e prenis pano. El ofris peco al Terorigilo, ma lu refuzis ol.

‘Me nultempe hungras,’ lu dicis; ‘e to esas fortuno. Nam mea boko esas nur piktita, e se me tranchus en ol truo por manjar, la palii per qui me burizesas ekfalus, e to spolius la formo di mea kapo.’ Dorothy quik komprenis, ke lo esas vera, do nur asentis per kap-signo e manjis la pano.

‘Dicez a me pri tu, e pri la lando de qua tu venis,’ dicis la Terorigilo pos ke el parmanjanis la dineo. Do el parolis multe pri Kansas, e quante griza omno ibe esas, e quale la ciklono portabis el aden ica stranja lando Oz. La Terorigilo atencoze askoltis, e dicis,

‘Me ne povas komprenar, pro quo tu dezirus livar ca bela lando e retroirar a ta sika e griza loko quon tu nomizas Kansas.’

‘Pro ke tu havas nula cerebro,’ respondis la puerino. ‘Irge quante trista e griza esas nia hemi, ni homi ek karno e sango preferas habitar ibe kam irg altra lando, mem le tre belega. Esas nula loko quale hemo.’

La Terorigilo sospiris.

‘Sendubite me ne povas komprenar lo,’ lu dicis. ‘Se via kapi esis burizita per palii, quale la mea, vi omna probable habitus bela loki, e lore Kansas havus tote nula homi. Esas felica por Kansas, ke vi havas cerebri.’

‘Ka tu ne rakontos dum ke ni repozas?’ demandas la puerino.

La Terorigilo reprochoze regardis el, e replikis,

‘Mea vivo esas tante kurta, ke me advere savas tote nulo. Me esas fasonita nur prehiere. Quo eventis en la mondo ante ta tempo esas nekonocita da me. Fortunoze, kande la farmisto facis mea kapo, lua unesma ago esis piktar mea oreli, do me audis to quon eventis. Esis altra Munchkino kun il, e l’unesma kozo me audis esis la farmisto dicanta,

‘Quale ta oreli plezas tu?’

‘ “Oli ne es reza,” respondis l’altru.

‘ “Ne importas,” dicis la farmisto; “oli esas ya oreli,” e lo esis sat vera.

‘ “Nun me facos l’okuli,” dicis la farmisto. Lore il piktis mea dextra okulo, e tam balde kam ol esis kompletigita, me trovis me regardanta il ed omno cirkum me per granda kuriozeso, nam to esis mea unesma videto del mondo.

‘ “To es pasable belet okulo,” komentis la Munchkino spektanta la farmisto; “blua farbo es la justa koloro por okuli.”

‘ “Me konsideras facar l’altra kelke plu granda,” dicis la farmisto; e pose lu kompletabis la duesma okulo, me vidis plu bone kam antee. Pose il facis mea nazo e mea boko; ma me ne parolis, pro ke tatempe me ne savis, por quo esas boko. Me juis spektar li facanta mea korpo e mea brakii e gambi; e kande li fine fixigis mea kapo, me esis tre fiera, nam me konsideris me tam bona homo kam irgu.

‘ “Ca kerlo timigos la korniki sat rapide,” dicis la farmisto; “lu aspektas exakte kom homo.”

‘ “Nu, lu esas homo,” dicis l’altru, e me tote konkordis kun il. La farmisto portis me sub ilua brakio al maizo-agro, e pozis me sur alta stango, ube tu trovis me. Il e sua amiko formarchis e livis me sola.

‘Me ne prizis talmaniere abandonesar; do me probis marchar pos li, ma mea pedi ne tushis la tero, e me koaktesis restar sur ta stango. Esis sola vivo, nam me havis nulo por pripensar, fasonita antee tante poka tempo. Multa korniki ed altra uceli flugis aden la maizo-agro, ma tam balde kam li vidis me, li forflugis, pensante ke me esas Munchkino; e lo plezis me ed igis me opinionar, ke me esas tre importanta homo. Pos kurta tempo olda korniko flugis proxime, e regardinte me atencoze, perchis sur mea shultro e dicis,

‘ “Me es kurioza se ta farmisto pensis trompar me per ta deshabil maniero. Irga korniko racionoza vidus, ke tu es nur burizit per palii.” E lu saltetis a mea pedi e manjis tam multa maizo kam lu deziris. L’altra uceli, vidante ke lu ne lezesis da me, anke venis manjar la maizo; do balde esis granda trupo de li cirkum me.

‘Me tristesis pro to, pro ke lo demonstris, ke me sume ne esis tre bona Terorigilo; ma l’olda korniko konsolacis me, dicante: “Se tu nur havus cerebro en tua kapo, tu esus tam bon homo kam irgu, e plu bon homo kam multi. Cerebro es la nura kozo qua valoras havar en ca mondo, sive on es korniko sive homo.”

‘Pos ke la korniki forflugis, me pensis pri lo, e decidis esforcar obtenar cerebro. Fortunoze, tu iris e tiris me de la stango, e pro to quon tu dicis, me esas certa ke la grand Oz donos a me cerebro tam balde kam ni arivas en la Smeralda Urbo.’

‘Me ton esperas,’ sincere dicis Dorothy, ‘nam tu semblas anxia por havar ol.’

‘Ho yes, me esas anxia,’ replikis la Terorigilo. ‘Esas tre deskomoda sentimento, savar ke on esas folo.’

‘Nu,’ dicis la puerino, ‘ni irez.’ Ed el donis la korbo al Terorigilo.

Esis nula fenci apud la voyo hike, e la lando esis ruda e nekultivita. Vespere li venis a granda foresto, ube l’arbori kreskis tante grande ed amasigite, ke olia branchi interplektis su super la voyo pavita per flava briki. Esis preske obskura sub l’arbori, nam la branchis exkluzis la sunlumo; ma la voyajanti ne haltis, ed iris avane aden la foresto.

‘Se ta voyo eniras, ol mustas ekirar,’ dicis la Terorigilo, ‘e pro ke la Smeralda Urbo esas ye la fora terminajo dil voyo, ni mustas irar irgube ol duktos ni.’

‘Irgu savas lo,’ dicis Dorothy.

‘Certe, pro to me savas lo,’ replikis la Terorigilo. ‘Se cerebro bezonesus por komprenar, me nultempe povus dicar lo.’

Pos cirkume horo la lumo desaparis e li trovis su faletanta en l’obskureso. Dorothy tote ne povis vidar, ma Toto povis, nam ula hundi vidas tre bone en obskureso; e la Terorigilo deklaris, ke lu povas vidar tam bone nokte kam jorne. Do el prenis lua brakio ed iris pasable bone.

‘Se tu vidas irga domo, od loko por pasar la nokto,’ el dicis, ‘dicez a me, nam esas tre deskomoda marchar en l’obskureso.’

Balde la Terorigilo haltis.

‘Me vidas dometo addextre,’ lu dicis, ‘konstruktita ek lenii e branchi. Ka ni irez adibe?’

‘Yes ya,’ respondis la puerino. ‘Me es tote fatigita.’

Do la Terorigilo duktis el tra l’arbori til ke li atingis la dometo, e Dorothy eniris e trovis lito ek sikigita folii en un angulo. El quik kushis su e, Toto esante apud el, balde dormeskis profunde. La Terorigilo, qua nultempe fatigesis, stacis en altra angulo e paciente vartis til jorno.

La Sorcisto de Oz, Chapitro 3

Me pregas, kam sempre, komentez pri erori o sugestaji. Danko!

CHAPITRO 3
Quale Dorothy salvis la Terorigilo

Nun sola, Dorothy hungreskis. Do el iris al armoro e tranchis pano ed indutis ol per butro. El anke donis pano a Toto, e preninte sitelo del tabulo el portis ol al rivereto e plenigis ol per aquo klara e cintilanta. Toto kuris al arbori ed aboyeskis ye l’uceli sidanta en olti. Dorothy iris por kaptar lu, e vidis tante saporoza frukti pendanta del branchi ke el koliis poki, e trovis ti quin el deziris por augmentar la frua dejuno.

El retroiris al domo ed, pos ke el e Toto drinkabis multa aquo kolda e klara, preparis su por la voyajo al Urbo de Smeraldi.

Dorothy havis nur un altra robo, ma hazarde ol esis neta e pendis de stifto apud elua lito. Ol esis ek kotono-stofo quadrizita per blua e blanka quadrata; e quankam le blua esis kelke senkolorigita pro multa lavado, ol esis ankore beleta robo. La puerino sorgeme lavis su, vestizis su per la neta robo, e nodigis sua rozea boneto ye sua kapo. El prenis korbeto, plenigis ol per pano del armoro, e pozis blanka tuko sur ol. El regardis sua pedi e remarkis, ke la shui esas old e paruzita.

‘Oli certe tote ne suficos por longa voyajo, Toto,’ el dicis. E Toto regardis elua vizajo per sua nigra okuleti e sukusis sua kaudo por montrar, ke lu komprenis.

Tainstante Dorothy vidis sur la tablo l’arjenta shui quin la Sorcerino del Esto posedabis.

‘Kad oli fitas me?’ el dicis a Toto. ‘Oli es tre apta por longa marchado, pro ke oli ne povas paruzeskar.’

El deprenis sua shui olda e ledra e probis le arjenta, olqui fitis tote bone, quaze oli esis faceita por el.

Konkluze el prenis la korbo.

‘Venez, Toto,’ el dicis, ‘ni iros al Smeralda Urbo e demandos del Grand Oz, quale ni retroirez a Kansas.’

El klef-klozis la pordo e sorgeme pozis la klefo en la posho di sua robo. Lore, Toto trotanta nefrivole dope, el komencis sua voyajo.

Esis plura voyi apude, ma el balde trovis to pavita per flava briki. Pos kurta tempo el marchis rapide vers la Smeralda Urbo, elua arjenta shui tinklanta gaye sur la voyo harda e flava. La suno brilis e l’uceli dolce kantis e Dorothy ne esis tam trista kam on supozus pri puerino forprenita de sua propra hemo e depozita en stranja lando.

Marchante el astonesis vidar quante bela esas la cirkuma ruro. Esis alonge la voyo neta fenci farbizita delikate blua, ed ultre oli agri havanta frumento e vejetanti abundanta. Evidente la Munchkini esas bona farmisti e kultivas granda rekoltaji. Ulfoye el preterpasis domo, e la homi ekvenis por regardar el e profunde reverencar ad el preterpasanta; nam omni savis, ke el esis la moyeno destruktir la maligna sorcerino e liberigar li. La domi dil Munchkini esis stranja lojeyi, singlo esis ronda ed havis kupolo kom tekto. Li omna esis farbizita blua, nam en ica lando del Esto bluo esis la favorata koloro.

Ye vespero Dorothy, fatigita dal longa marchado ed kurioza ube el pasos la nokto, venis a domo kelkete plu granda kam l’altri. Sur la verda gazono avan ol dansis multa homuli ed homini. Kin mikra violinisti pleis tam laute posible e la homi ridis e kantis, ed apud li esis granda tablo charjita per saporoza frukti e nuci, tarti e kuki, e multa bona friandaji por manjar.

La homi benigne salutis Dorothy ed invitis el dinear e pasar la nokto kun li; nam to esis la domo di un de la maxim richa Munchkini en la lando, e lua amiki kunvenabis por celebrar lia liberigo del sklavigo di la maligna sorcerino.

Dorothy manjis abundanta dineo ed servesis dal richa Munchkino ipsa, qua nomesis Boq. Pose el sideskis sur benko e spektis la homi dansanta.

Boq remarkante l’arjenta shui dicis,

‘Vu mustas esar granda sorcistino.’

‘Pro quo?” demandis la puerino.

‘Pro ke vu portas l’arjenta shui e mortigis la maligna sorcerino. Pluse, vu havas blanko en vua robo, e nur sorcerini e sorcistini portas blanko.’

‘Mea robo esas blue-e-blanke quadrizita,’ dicis Dorothy, e glatigis la rugi en ol.

‘Vu esas benigna portar to,’ dicis Boq. ‘Bluo esas la koloro dil Munchkini, e blanko esas la koloro di sorcerini; per to ni savas, ke vu esas sorcerino amikal.’

Dorothy ne savis quale respondar, nam l’omna homi evidente opinionis, ke el esas sorcerino, ed el bone savis, ke el esas nur ordinara puerino qua venabis hazarde per ciklono aden stranja lando.

Kande el fatigesis pro vidar la dansado, Boq duktis el aden la domo ed ofris chambro havanta beleta lito. La lit-tuki esis ek blua stofo, e Dorothy dormis profunde en oli til jorno, e Toto dormis sur l’obskure blua tapiseto apud el.

El manjis abundanta frua dejuno, e regardis mikra Munchkina infanto, qua ludis kun Toto e tiris lua kaudo e kriis e ridis per maniero tre amuziva a Dorothy. Toto esis bona stranjajo ad omni, por ke li nultempe vidabis hundo.

‘Quante fora esas la Smeralda Urbo?’ demandis la puerino.

‘Me ne savas,’ grave respondis Boq, ‘nam me nultempe iris adibe. Esas plu bona ke homi evitez Oz, ecepte ke li havas afero kun lu. Ma la voyo esas longa al Smeralda Urbo, ed okupos multa dii. La lando hike es rich ed agreabla, ma vu mustas trairar loki rud e danjeroza ante ke vu atingos la fino di vua voyajo.’

Lo kelke desquietigis Dorothy, ma el savis, ke nur la grand Oz povas helpar el retroirar a Kansas, do el brave rezolvis ne retroturnar su.

El adiis sua amiki, ed itere komencis marchar alonge la voyo pavita per flava briki. Pos irir de plura milii, el pensis, ke el pauzez por repozar, e do klimis al suprajo dil fenco apud la voyo e sideskis. Esis larja maizo-agro ultre la fenco, e ne fore el vidis Terorigilo pozita alte sur stango por fugigar uceli del matura maizo.

Dorothy pozis sua mentono sur manuo e regardegis penseme la Terorigilo. Lua kapo esis saketo burizita per palii, havanta okuli, nazo e boko piktita por reprezentar vizajo. Blua chapelo olda e pinta olqua apartenabis ad ula Munchkino sidis sur ta kapo, e la restajo dil figuro esis blua vestaro paruzita e senkolorigita anke burizita per palii. An la pedi esis olda boti havanta blua supraji, quale omna viri en ta lando portis, e la figuro elevesis super la maizo-stipi per stango en sua dorso.

Dum ke Dorothy serioze regardegis la vizajo stranja e piktita dil Terorigilo, el astonesis vidar un del okuli palpebragar ad el. Komence el opinionis, ke el erorabis, nam nula terorigili en Kansas palpebragas; ma balde la figuro amikale salutis ad el per la kapo. El decensis la fenco e marchis ad ol, dum ke Toto kuris cirkum la stango ed aboyis.

‘Bona jorno,’ dicis la Terorigilo per kelke rauka voco.

‘Ka tu parolis?’ astonate demandis la puerino.

‘Certe,’ respondis la Terorigilo; ‘quale tu standas?’

‘Sat bone, danko,’ jentile replikis Dorothy; ‘quale tu standas?’

‘Me ne standas bone,’ dicis ridetante la Terorigilo, ‘nam esas tre tedanta pendar hike nokte e jorne por fugigar korniki.’

‘Ka tu ne povas decensar?’ demandis Dorothy.

‘No, pro ke ica stango esas en mea dorso. Se tu bonvole forprenos la stango, me grande obligesos a tu.’

Dorothy extensis amba brakii e tiris la figuro del stango; nam, burizita per palii, ol esis tote lejera.

‘Multa danki,’ dicis la Terorigilo, pos ke lu pozesis sur la sulo. ‘Me sentas me esar nova homo.’

Dorothy perplexesis, pro ke esas stranja audar burizita homo parolar e vidar lu reverencar e marchar apud el.

‘Qua tu esas?’ demandis la Terorigilo, extensante su e beante, ‘ed adube tu iras?’

‘Mea nomo esas Dorothy,’ dicis la puerino, ‘e me iras al Smeralda Urbo por demandar ke la grand Oz retrosendez me a Kansas.’

‘Ube es la Smeralda Urbo?’ lu questionis; ‘e qua esas Oz?’

‘Nu, ka tu ne savas?’ el replikis surprizite.

‘Certe no; me savas nulo. Komprenez, me esas burizita, do me havas tote nula cerebro,’ lu triste respondis.

‘Ho,’ dicis Dorothy; ‘me chagrenas por tu.’

‘Ka tu opinionas,’ lu demandis, ‘se me irus kun tu al Smeralda Urbo, ke la grand Oz donus cerebro a me?’

‘Me ne savas,’ el respondis; ‘ma tu darfas irar kun me, se tu deziras. Se Oz ne donos cerebro a tu, tu esos ne plu kompatinda kam tu nun esas.’

‘Lo es vera,’ dicis la Terorigilo. ‘Komprenez,’ lu duris private, ‘me ne sucias ke mea gambi ed brakii ed korpo esas burizita, pro ke me ne povas esar domajita. Se on fulus mea ped-fingri o prikus me per pinglo, to ne importus, pro ke me ne povas sentar to. Ma me ne volas ke homi nomizez me folo, e se mea kapo restus burizita per palii vice cerebro, quale la tua, quale me savus irgo?’

‘Me komprenas tua opiniono,’ dicis la puerino, qua advere changrenis pri lu. ‘Se tu venus kun me, me demandus Oz, ke lu facez omno posibla por tu.’

‘Danko,’ lu gratitudoze replikis.

Li retroiris al voyo, Dorothy helpis lu transirar la fenco, e li marcheskis alonge la voyeto pavita per flava briki vers la Smeralda Urbo.

Toto komence ne prizis ta adjuntajo a la bando. Lu sniflis cirkum la burizita homo quaze lu suspektis ke rato-nesto esas en la palii, ed ofte grondis ne-amikale al Terorigilo.

‘Ne atencez Toto,’ dicis Dorothy a sua nov amiko; ‘lu nultempe mordas.’

‘Ho, me ne pavoras,’ replikis la Terorigilo; ‘lu ne povas domajar la palii. Permisez me portar ta korbo por tu. To ne jenos me, pro ke me ne povas fatigesar. Me konfidos sekreto a tu,’ lu duris marchante; ‘esas nur un kozo en la mondo quon me timas.’

‘Quo esas?’ demandis Dorothy; ‘la Munchkina farmisto qua facis tu?’

‘No,’ respondis la Terorigilo; ‘ol esas acendita lumeto.’

La Sorcisto de Oz, Chapitro 2

Nu, l’oranjea gaso-nubo e sua bandacho de maniiki richa e rasista ja (pos nur dekedu dii!) renversas nia Konstituco, negas nia legi, insultas e domajas relati kun altra nacioni, desengajas irgu qua ne submisas su a lia krimini (ed omni qui savas quale funcionigar nia guvernerio), e dissemas kaoso omnaloke.

Quala surprizo! Li esas richi qui nultempe guvernis e nultempe mustis responsar pri lia agi; qui, irgakande li fushis afero, simple minacis, tiranesis, o pagis por ekirar la trubli, ed livis altri sufrar e traktar la konsequi. Li opinionas, ke legi esas nur por ti qui ne importas, por kontrolar li; por li ipsa, legi esas nur obstakleti sur lia voyo a richeso e famo e povo.

Quo eventos? Ni ja bezonos yardeki por rektifikar lia horori de 12 dii. Plusa semano o monato, e …

E me tradukas La Sorcisto de Oz. Quale sempre, bonvole komentez pri erori o pluboniguri.

Chapitro 2
La Koncilo kun la Munchkini

El vekigesis da shoko, tante subita e severa, ke se el ne jacabus sur la mola lito, el lezesabus. Irgakaze, la shoko anheligis el ed el esis kurioza pri quo eventabis; e Toto pozis sua kolda nazeto ad elua vizajo e triste ploretis. Dorothy sideskis e remarkis, ke la domo ne plus movas; nek esas obskura, nam brila sunlumo eniras tra la fenestro e plenigas la chambro. El saltis de la lito e, Toto sequanta, kuris ed apertis la porto.

La puerino kriis pro astoneso, e cirkumregardante, elua okuli plularjeskis pro la marveloza vidaji.

La ciklono pozabis la domo tre dolce—por ciklono—meze di lando marveloze belega. Esis bela arei di gazoneyi omnalatere, ed impozant arbori havanta frukti abundanta e saporoza. Amasi de flori splendida esis omnube, ed uceli portanta plumari rara e brilega kantis e flugetis tra l’arbori e l’arbusti. Ne tro fore esis rivereto qua hastis e cintilifis inter verda rivi e murmuris per voco tre agreabla a puerino elqua habitabis tante longe en la savani sika e griza.

Stacante ed avide vidante la vidaji stranj e bela, el remarkis, ke proximeskis grupi de la maxim stranja homi el vidabis. Li ne esis tam alta kam l’adulti quin el konocis; ma li ne esis tre mikra. Fakte, li semblis esar tam alta kam Dorothy, qua esis alta puero relate sua evo, quankam li evis, segun lia aspekti, plu multa yari.
Esis tri viri ed un muliero, ed omni esis stranje vestizita. Li portis ronda chapeli havanta pinta somiti alta de futo super lia kapi, e cirkum la bordi dolce tinkletis klosheti kande li movis. La chapeli dil viri esis blua; olta dil muliereto esis blanka, ed el portis blanka robo pendanta per plisi de elua shultri; sur ol dissemita steleti cintilifis quale diamanti sub la sunlumo. La viri havis blua vesti, same kam lia chapeli, e portis boti bone cirajizita, olqui singlo havis blua falduro ye la supraji. La viri, opinionis Dorothy, evis same kam Onklulo Henry, pro ke du de li havis barbi. Ma la muliereto sendubite evis plu multe: elua vizajo havis multa rugi, elua hararo esis preske blanka, ed el marchis kelke rigide.

Li proximeskis la domo ube Dorothy stacis ye la pordo, hezitis e susuris inter su, quaze li timis pluproximeskar. Ma l’oldineto marchis a Dorothy, profunde reverencis, e dicis per dolca voco,

‘Vu esas kordiale aceptata, maxim nobela Sorcistino, a lando dil Munchkini. Ni esas tre gratitudoza pro ke vu mortigis la maligna Sorcino del Esto, e liberigis nia populo de sklaveso.’

Dorothy astonesis askoltar ica parolado. Quon signifikis, ke l’oldino nomizis el sorcistino, e dicis ke el mortigis la maligna Sorcino del Esto? Dorothy esis puerino inocenta e ne-ofensiva, portita da ciklono de multa milii de lua hemo; ed el nultempe mortigis irgo dum la vivo.

Ma l’oldino evidente vartis respondo; do Dorothy dicis hezitante,

‘Vu esas tre benigna; ma esas ul eroro. Me ne mortigis irgo.’

‘Ma lo facis vua domo,’ ridante replikis l’oldineto; ‘e to es egala. Regardez!’ el duris indikante l’angulo dil domo; ‘yen elua du ped-fingri qui saliis desub ligno-bloko.’

Dorothy regardis e krietis pro pavoro. Ibe desub la trabo dil domo ya saliis du pedi portanta arjenta shui havanta pinta extremaji.

‘Ho ve! ho ve!’ kriis Dorothy, e juntis sua manui pro konsterno; ‘la domo evidente falis adsur el. Quale agar?’

‘Esas nulo agebla,’ kalme dicis l’oldineto.

‘Ma qua lu esis?’ demandis Dorothy.

‘El esis la maligna Sorcino del Esto, quale me dicis,’ respondis l’oldineto. ‘El sklavigis l’omna Munchkini dum multa yari, igis ke li laboregez por el nokte e jorne. Nun li liberigesas, ed gratitudas vu pro ta favoro.’

‘Qui esas la Munchkini?’ questionis Dorothy.

‘Li esas la homi habitanta ca lando del Esto, ube regnis la maligna Sorcino.’

‘Ka vu esas Munchkino?’ demandis Dorothy.

‘No; ma me esas amiko, quankam me habitas la lando dil Nordo. Vidinte ke la Sorcino del Esto mortigesis, la Munchkini sendis rapida kuriero a me, e me quik venis. Me esas la Sorcino del Nordo.’

‘Ho ha!’ kriis Dorothy; ‘ka vu esas reala sorcino?’

‘Yes ya,’ respondis l’oldineto. ‘Ma me esas benigna sorcino, e la homi men amas. Me ne esas tam povoza kam la maligna Sorcino qua hike regnis, o me ipsa liberigabus la populo.’

‘Ma me opinionis, ke omna sorcini esas maligna,’ dicis la puerino, qua esis mi-timoza koram reala sorcino.

‘Ho no; lo esas grand eroro. Esis nur quar sorcini en la tota Lando Oz, e du de li, habitanta en la Nordo e la Sudo, esas benigna sorcini. Me savas ke lo es vera, pro ke me ipsa esas un de eli, e ne povas erorar. Elti habitanta l’Esto e la Westo esis ya maligna sorcini, ma nun vu mortigis un de eli, e restas nur un maligna Sorcino en la tota Lando Oz—elta qua habitas la Westo.’

‘Ma,’ dicis Dorothy pos pensado, ‘Onklino Em dicis a me, ke l’omna sorcini mortis—multa yari ante nun.’

‘Qua esas Onklino Em?’ demandis l’oldineto.

‘El esas mea onklino habitanta Kansas, de ube me venis.’

La Sorcino del Nordo semblis pensar dum kelka tempo, kapo inklinanta e l’okuli regardanta la sulo. Pose el adsupre regardis e dicis,

‘Me ne savas ube esas Kansas, pro ke me ne ja audis pri ta lando. Ma dicez, kad ol esas lando civilizita?’

‘Ho yes,’ respondis Dorothy.

‘To explikas la afero. En landi civilizita me kredas ke ne plus esas sorcini; nek sorcisti, nek sorcistini, nek magiisti. Ma komprenez, la Lando Oz nultempe civilizesis, pro ke ni restas disjuntita de altra landi. Do ni ankore havas sorcini e sorcisti inter ni.’

‘Qui esas la Sorcisti?’ demandis Dorothy.

‘Oz ipsa esas la Granda Sorcisto,’ susurante respondis la Sorcino. ‘Lu esas plu povoza kam ni altra kune. Lu habitas l’Urbo de Smeraldi.’

Dorothy esis demandor plusa questiono, ma tainstante la Munchkini, qui stacabis taceme, kriegis ed indikis per fingri l’angulo dil domo ube jacabis la Maligna Sorcino.

‘Quo esas?’ demandis l’oldineto, e regardis, e rideskis. La pedi dil mortinta Sorcino tote desaparabis e nulo restis ecepte l’arjenta shui.

‘El esis tante olda,’ explikis la Sorcino del Nordo, ‘ke el rapide sikigeskis sub la suno. To esas elua fino. Ma l’arjenta shui esas vua, e vu havos oli por portar.’ El extensis la manuo e prenis la shui, e pos vishinte la polvo de oli, transdonis oli a Dorothy.

‘La Sorcino del Esto fieresis pro ta arjenta shui,’ dicis un del Munchkini; ‘ed esas en oli ula sorco, ma quon ni nultempe savis.’

Dorothy portis la shui aden la domo e pozis oli adsur la tablo. El itere ekiris al Munchkini e dicis,


‘Me deziregas retroirar a mea Onklino ed Onklulo. Ka vi povas helpar me trovar la voyo?’

La Munchkini e la Sorcino regardis l’una l’altra, pose Dorothy, e kapsukusis.

‘Adeste ne fora,’ dicis unu, ‘esas granda dezerto, e nulu povus vivar transirante ol.’

‘Esas same adsude,’ dicis altru, ‘nam me adibe irabis. La Sudo esas la lando dil Quadrilingi.’

‘On dicas,’ la triesma viro dicis, ‘ke esas same adweste. E ta lando, ube habitas la Winkii, regnesas dal maligna Sorcino del Westo, elqua sklavigus vu se vu irus tavoye.’

‘La Nordo esas mea hemo,’ dicis l’oldineto, ‘e ye la bordo esas la sama granda dezerto cirkondanta ca Lando Oz. Me timas, mea karo, ke vu mustas restar kun ni.’

Dorothy ploreskis, pro ke el esis sola inter ta stranja homi. Elua lakrimi chagrenigis la bonkordia Munchkini, qui quik ektiris lia naztuki ed anke ploreskis. E l’oldineto deprenis sua chapelo ed equilibrigis la pinto an l’extremajo di sua nazo dum ke el solene kantis ‘un, du, tri.’ Nemediate la chapelo divenis ardez-tabelo, sur qua skribesis granda literi markizita per kreto:


‘DOROTHY IREZ AL URBO DE SMERALDI.’


L’oldineto prenis l’ardez-tabelo de sua nazo e lektinte demandis,

‘Ka vu nomesas Dorothy, mea karo?’

‘Yes,’ respondis la puerino sikiganta sua lakrimi.

‘Do irez al Urbo de Smeraldi. Forsan Oz helpos vu.’

‘Ube esas ta Urbo?’ demandis Dorothy.

‘Ol esas en la exakta centro di la lando, ed regnesas da Oz, la Granda Sorcisto pri qua me dicis.’

‘Kad lu esas bona homo?’ anxie questionis la puerino.

‘Lu esas bona Sorcisto. Sive lu esas homo sive ne, me ne povas dicar, pro ke me lun nultempe vidis.’

‘Quale me iros adibe?’ demandis Dorothy.

‘Vu mustas marchar. Esas longa voyo, tra landi hike agreabla, ibe obskur e terorinda. Ma me uzos mea omna magio por protektar vu.’

‘Ka vu ne kuniros?’ pregis la puerino, qua konsidereskis l’oldineto kom sua unik amiko.

‘No, me ne povas,’ el replikis; ‘ma me donacos a vu mea kiso, e nulu audacos nocar homo kisita dal Sorcino del Nordo.’

El proximeskis a Dorothy, e dolce kisis el an la fronto. Ube elua labii tushabis la puerino esis marko ronda e brilanta, quale Dorothy balde deskovros.

‘La voyo al Urbo de Smeraldi esas pavita per flava briki,’ dicis la Sorcino; ‘do vu ne povas faliar ol. Arivante che Oz, ne pavorez pro lu, ma dicez vua historio e demandez lua helpo. Adio, mea karo.’

La tri Munchkini profunde reverencis e deziris ad el bona voyajo, e pose li formarchis tra l’arbori. La Sorcino amikale salutetis per la kapo, jiris trifoye sur elua sinistra talono, e quik desaparis; to astonis mikra Toto, qua aboyis sat laute pos ke el livabis, pro ke lu pavorabis mem grondar kande el stacis apude.

Ma Dorothy, qua savis ke el esas sorcino, expektabis ke el desparos tamaniere, e tote ne astonesis.

La Sorcisto de Oz, Chapitro 1

Quale me dicis en mea lasta blogajo, me tradukas la famoza romano por pueri, La Sorcisto de Oz. Me nun ofras l’unesma chapitro a vi.

LA SORCISTO DE OZ
da L. Frank Baum
tradukita da Brian E. Drake


Chapitro 1
La Ciklono


Dorothy habitis meze dil vasta savani di Kansas, kun Onklulo Henry, qua esis agrokultivisto, ed Onklino Em, qua esis la spozino dil agrokultivisto. Lia domo esis mikra, pro ke la ligno por konstruktar ol mustas adportesar de multa milii per kamiono. Esis quar muri, planko-sulo e tekto, facanta un chambro; e ca chambro kontenis rustoza furnelo, armoro por la pladi, tablo, tri o quar sidili, e la liti. Onklulo Henry ed Onklino Em havis granda lito en un angulo, e Dorothy havis liteto en altra angulo. Esis tote nul atiko, e nula kelero—ecepte mikra truo exkavita en la sulo, nomizita ciklono-kelero, adube la familio povis irar se un de ta vortica ventegi naskus, tante forta ke ol povas aplastar irga edifico survoye. On eniris ol per trapo meze dil planko-sulo de qua skalo decensis aden l’obskura trueto.

Kande Dorothy stacis ye l’enireyo e cirkumregardis, el povis vidar nulo omnalatere ecepte la savani vasta e griza. Nul arboro nek domo ruptis la larja cirkumaji dil plana lando extensanta omnube al bordo dil cielo. La suno bakabis la plugita sulo aden griz amaso havanta tra ol fendeturi. Mem la herbi ne esis verda, pro ke la suno brulabis la pinti di la longa stipeti til ke oli havis la sama griza koloro videbla omnube. Olim fardizita esis la domo, ma la suno veziketigabis la farbo e la pluvo forportis ol, e nun la domo esis tam matida e griza kam omna ceteri.

Kande Onklino Em venabis habitar adibe, el esis yuna e beleta spozino. La suno e vento anke chanjabis el. Oli forprenabis la cintilo de elua okuli e livabis oli solene griza; oli forprenabis la redeso de elua vangi e labii, ed oli esis anke griza. El esis dina e magra, e nun nultempe ridetis. Kande Dorothy, esante orfano, komencale venabis ad el, Onklino Em tante tresayis pro la ridado dil puero, ke el kriis e presis la manuo an sua kordio irgekande la gaya voco di Dorothy frapis l’oreli; ed el ankore regardis astonate la puerino, ke el trovus irgo por ridar.

Onklulo Henry nultempe ridis. Il laboris matine til nokte e ne savis joyo. Il esis anke griza, de ilua longa barbo a lua ruda boti, ed il aspektis severa e solena, e rare parolis.

Esis Toto qua ridigis Dorothy e salvis el, ke el ne divenez tam griza kam la cirkumaji. Toto ne esis griza; lu esis nigra hundeto havanta hari longa e silkatra e nigra okuleti gaye cintilifanta ye la flanki di sua drola nazeto. Toto ludis dum la tota dio, e Dorothy ludis kun lu, e tre amis lu.

Cadie tamen li ne ludis. Onklulo Henry sidis sur la perono ed anxie regardis la cielo, qua esis mem plu griza kam kustumale. Dorothy stacis ye la pordo, tenis Toto en elua brakii, ed anke regardis la cielo. Onklino Em lavis la pladi.

Del fora nordo li audis basa jemado vental, ed Onklulo Henry e Dorothy vidis, ke la longa herbi inklinis ondatre de la venonta tempesto. Nun esis akuta siflado en la aero del sudo, e turnante l’okuli adibe, li vidis rugi en la herbi anke de ta direciono.

Subite Onklulo Henry staceskis.

‘Venas ciklono, Em,’ il kriis a sua spozino; ‘me sorgos la brutaro.’ Il kuris a la stabli ube lojesis la bovi e kavali.

Onklino Em faligis sua laboro e venis al pordo. Un regardeto dicis ad el pri la proxima danjero.

‘Hastez, Dorothy!’ el kriachis, ‘kurez al kelero!’

Toto saltis ek la brakii di Dorothy e celis su sub la lito, e la puerino ireskis por kaptar lu. Onklino Em, tre pavorigita, apertis la trapo en la sulo e decensis per la skalo aden l’obskura trueto. Dorothy fine kaptis Toto e sequis sua onklino. Kande el esis mivoye tra la chambro venis grandega kriacho del ventego, e la domo tante agitesis ke el falis e subite sideskis sur la sulo.

Lore eventis stranjajo.

La domo jiris du- o tri-foye e lente levesis tra la aero. Dorothy sentis quaze el acensis per balono.

La venti nordal e sudal renkontris ube stacis la domo e facis ol la exakta centro dil ciklono. La mezo di ciklono esas kustumale tranquila, ma la granda presado dil venti omnalatere levis la domo plu e plu alte, til ke ol esis ye la somito dil ciklono; ed ibe ol restis ed forportesis de multa milii tam facile kam on povas portar plumo.


Esis tre obskura, e la vento hororinde ululis cirkum el, ma Dorothy agnoskis, ke el vehis tre komfortoze. Pos l’unesma jiradi, ed unfoye kande la domo forte inklinesis, el sentis quaze el esis dolce bersata, quale infanto en bersilo.

Toto ne prizis lo. Lu kuris en la chambro, nun adhike, nun adibe, e laute aboyis; ma Dorothy sidis senmove sur la sulo e vartis to quo eventos.

Unfoye Toto tro proxime iris al apertita trapo, ed enfalis; la puerino opinionis, ke el perdabis lu. Ma balde el vidis un de lua oreli tra la truo, pro ke la forta presado dil aero subtenis lu por ke lu ne povis falar. El reptis al truo, sizis Toto per l’orelo, e retrotranis lu aden la chambro, pose klozis la trapo por ke ne plus eventez acidenti.

Horo pos horo pasis, e pokope Dorothy perdis sua pavoro; ma el sentis su tre sola, e la vento kriachis tante laute ke el preske surdeskis. Komence el esis kurioza, kad el aplastesos kande la domo itere falas; ma la hori pasis, e nulo mala eventis, do el ne plus esis anxia e rezolvis kalme vartar ed expektar to quon la futuro adportos. Fine el reptis trans l’ocilanta sulo a sua lito, e kushis su; e Toto sequis e kushis su apud el.

Malgre l’ocilado dil domo e l’ululado dil vento, balde Dorothy klozis l’okuli e dormeskis. 

Quante importas texti; ed incito

Dum ke me laboras transskribar l’unesma tomo dil Antologio dil Idolinguo kompilita da Andreas Juste, me rilektas multa texti qui incitas me skribar pri la grand importo di bona texti en L.I.

Me sempre dicas, ke sen granda literaturo, nula linguo povas transvivar o propagar su. La L.I. nun havas mikra literaturo, la plu multo de l’unesma dekyari dil movemento. Me esis tre senkurajigita pro la manko di multa moderna verki – quale multi, me ne havas kunparolanti, ed irgakaze, lektar bela e bona verki esas la maxim facila maniero lernar bona stilo.

Del Introdukto dil Antologio, da Tazio Carlevaro:

Ni savas, ke Ido havas literaturo. Ma literaturo sen linguala tradiciono ne povus existar (ed inverse). Or, linguala tradiciono postulas l’existo di sociala idiomobazo, e do l’existo di parolo, apud l’origina linguo. Ton instruktas la moderna linguistiko, e ton ni konstatas en la realajo.

La literaturo di Ido es ankore en probala periodo. Ni rikonocas en ol nula skoli. Tamen, depos l’aparo dil unesma verki, es perceptebla stilala perfektigesko. Ne sempre tamen la temi di singla produkti respektas la minimal nivelo, quan verko mustas atingar por nomizesar “beletristikala”.

Ma nula tradiciono naskis ja tote pronta, quale Minerva de la cerebro di Zeus. Literaturo influas idiomala tradiciono, ed inverse. Plugrandigo dil Ido-movemento efikos pozitive sur la valoro dil literaturo idala.

E lo sequanta:

Cadie me facis rimarkinda sperienco ; me donis ad ulu vua bonega Manu-libro di Epikteto por lektar : e lu, qua unfoye folyumis nur distraktite ed enoyite nia Guidlibreto, esis quik frapita de la granda facileso, kun qua il komprenis omno. Rimarkez ke il esas Turko.

L. d’ORCZY
1909
Nia samideano inferas de to la konsilo : ke on uzez por la propagado prefere lektaji o texti kam lernolibri tro “sika”. To esas tre justa ; la Guidlibreti devas uzesar ne quale propagili, sed quale klefilo por helpar la lektado di texti. Sed avan omno on devas prizentar nia linguo ipsa per texti….

L. COUTURAT
1909
Ni ya havas la poemi da Tiberio Madonna, la artikli da James Chandler e David Weston e ti en Progreso ed Ido-Saluto, la citaji da Partaka, e nun itere (fine!) la podkasti di Jose Cossío (e lua romani); Jean Martignon belege tradukas l’Iliado (Ido esas tre apta por tradukar la Greka verki) e plura romani e noveli; anke esas tradukuri da Antonio Martinez e Fernando Tejón e plur altri. (Ne obliviez lektar ti omna!) Ma ni certe bezonas multe plu multa texti.
Me do incitas singla Idisto, dum ca yaro 2017, facar adminime un tradukuro od originala verko. Se ni omna tradukus nur un libro, skriptus nur un novelo o romano, ni quik preske duopligus la Ido-biblioteko.
Ne timez! Ne maldicensez vua talento pri la linguo! Quale supre dicis sro Carlevaro: “Nula tradiciono naskis ja tote pronta, quale Minerva de la cerebro di Zeus. Literaturo influas idiomala tradiciono, ed inverse.” Mem skribajo havanta erori docus vu e ni omna. (Me ne oblivias, ke mea propra probaji komence esis minvalora, pro mea noviceso pri la linguo; talmaniere on lernas. Me balde diskutos la rolo di “erori” en linguo-evoluciono.) Skriptez libro pri vua hobio, skriptez pri irga temo interesiva. Komencez ta romano quan vu sempre deziregis skriptar. Trovez bone amata libro en la publika domeno e komencez tradukar. Laborez kun altru o sole. Esas granda laboro, yes; ma adminime on saveskos, quante desfacila esas skriptar o tradukar!
Me ipsa nun tradukas La Sorcisto de Oz, da L. Frank Baum, pro ke ol esis ja tradukita aden preske omna lingui (mem Esperanto). Me ofros ol che mea blogo, por ke omni povas lektar e joyoze deskovrar erori.
Ni havas devo a nia bel idiomo: adjuntar nova verki e tradukuri al Ido-literaturo. Deklarez hike en la komenti vua skopo. Per to ni promisos, l’unu a l’altru, ke ni plularjigos nia literaturo. Kune ni povas krear nova modelatra texti e kurajigar nova Idisti.

Provoko

Nun, pos mea diatribo pri uzado kontre diskutado, me saltas a vera provoko. Ma me komencas circonspekte, per un de la plu acesebla verki di Gertrude Stein.
Gertrude Stein (1874 – 1946) esis Usana autoro famoza kom skriptisto experimental. El skriptis la operi Four Saints in Three Acts (Quar Santi per tri akti) e The Mother of Us All (La Matro di ni omna) kun kompozisto Virgil Thomson. Inter elua romani esas The Making of Americans (La Fasonado di Amerikani), Blood on the Dining-Room Floor (Sango sur la sulo dil manjo-chambro), Lucy Church Amiably, Three Lives (Tri vivi), Brewsie and Willie, e Q.E.D. (Quod erat demonstrandum). Anke el skriptis poemi, teatraji (i.a., Doctor Faustus Lights the Lights (Doktoro Faustus acendas la lumili)), e du autobiografii: The Autobiography of Alice B. Toklas (L’Autobiografio di Alice B. Toklas) ed Everybody’s Autobiography (L’Autobiografio di omni).
Elua verki esas famoza pro la repeto di vorti, la t.n. koncio-fluo, ritmo qua plu importas kam signifiko, e granda humuro. Ta verki ofte similesas per vorti la Kubismo di Picasso, ma la maxim granda influo esas l’arto di Cezanne (amba artisti esis intim amiki di Stein). La kritikisto Judy Grahn dicas ke, ‘vice la manipulado emociganta qua distingas la lineara skribado, Stein uzas ludo.’
Pro ke nia L.I. esas vera linguo, me opinionas ke tal experimenti esas tote apta. Me esperas incitar uli de nia samideani tradukar Alfred Jarry, Guillaume Apollinaire, Hugo Ball, Walter Hasenclever, Yvan Goll, Ezra Pound, James Joyce, Italo Calvino, Raymond Queneau, e.c. Adminime, tala laboro plurichigos ed expansos la posiblaji di nia linguo (quale omna tradukado).
La verki di Stein esas maxim ofte netradukebla; el havas multa rimi ed maxim ofte uzas vorti havanta nur un-du silabi – esas multi en la Angla, poki en Ido – tre grava por la ritmo e repetado. Ca sequanta artikleto ne esas tro experimental; me precipue prizas la lasta paragrafo. Ol esas probable la lasta skribado da Gertrude Stein. La titulo esis donita dal redaktisti dil Yale Poetry Review, ube ol esis publikigita en 1947 pos la morto dil autoro.

MEDITADO PRI LA ATOMALA BOMBO
da Gertrude Stein
On demandis, quon me opinionas pri l’atomala bombo. Me dicis ke me tote ne povis interesesar pri ol.
Me prizas lektar detektivo- e misterio-romani. Me nultempe havas sato de oli ma irgekande un de oli esas od esis pri mortiganta radii ed atomala bombi me ne povis lektar oli. Quale importas, se oli esas advere tam destruktiva kam dicita esas nulo restanta e se esas nulo esas nulu interesesar e nulo pri quo interesesar. Se oli ne esas tam destruktiva kam dicita oli esas nur kelke plu o min destruktiva kam altra kozi e lo signifikas ke malgre omna destrukto esas sempre multa kozi restanta sur ta mondo interesesar od esar interesiva e la kozo destruktanta esas nur un de la kozi qui interesas la homi qui inventas olu o la homi qui pafas olu, ma advere nulu altra povas facar irgo pri to do on devas nur vivar kam sempre, do komprenez ke l’atomala (bombo) tote ne esas interesiva, ne plu interesiva kam irga altra mashino, e mashini nur esas interesiva inventata od aganta to quon li agas, do pro quo interesesar. Me nultempe povis interesesar pri l’atomala bombo, me ne povis plu kam pri la sekreta armi di omni. Ke ol mustas esar sekreta facas ol tedanta e sensignifika. Certe olu destruktos multo ed ocidos multe, ma esas la vivanti qui esas interesiva ne la maniero quale ocidar li, pro ke se ne multi restus vivante quale esus irga intereso pri destrukto. Bonege, tale me opinionas pri to. Ed advere profunde tale omni opinionas pri to. Li opinionas ke li interesesas pri l’atomala bombo ma li advere ne esas ne plu kam me esas. Advere no. Li forsan kelke timas, me ne tante timas, esas tanta kozi timar do quale profitas desquieteskar su por timar, e se on ne timas l’atomala bombo ne esas interesiva.
Omni aceptas tanta informo dum la tota jorno ke li perdas lia komuna raciono. Li tante askoltas ke li oblivias esar natural. Co esas bona rakonto.

Uzado kontre diskutado

Linguo Internaciona evas 110 yari!

Malgre la chanjemeso dil yari, la Linguo Internaciona ankore vivas, danke la granda laborado di homi, ke ol ne perdesez. Me dankas ULI, la Germana Ido-Societo, Jean Martignon, Antonio Martinez, James Chandler, Partaka, Tiberio Madonna, ed omni qui propagas nia bela linguo.

Tamen, me recente saveskis, ke ul Idisti che ul forumo ankore unfoye disputas pri la justa formi di vorti e gramatiko di nia linguo.

Tala diskuti ne interesas me, fakte jenas me. Me felice aceptas nia bela L.I. quale me aceptas la lingui natural. Kad irga lernanto postulus, ke ica od ita vorto o stranjeso gramatikal di la Franca o la Italiana o la Angla o la Germana chanjez segun lua kaprico? Certe no. Do, me deziras parolar pri tala senfina diskuti vice la vera uzado di nia linguo kom linguo. Linguo esas por uzado. Linguo es intima instrumento, ne ludilo; ol ne esas quaze automobilo quan on sencese reparachas por disipar la tempo.

Ma nia linguo konstruktita ankore sufras perpetua diskutachi pri tala trivialaji: quale ul amanti nur volas chanjar la amato!

Kad omna lingui konstruktita sufras tal insulti? No. Esperantisti havas la Fundamento e ne disipas energio talmaniere. Li konversas, konvenas, skribas letri e skriptas poemi, romani, noveli, artikli, kansoni; esas granda Esperanto-literaturo. Li uzas la linguo kom linguo, ne kom ludilo. Simile, Interlinguo evidente ne sufras talmaniere. Fanatiki pri ‘Elvish’ di Tolkien ne audacas departar del precepti dil maestro. Mem parolanti di Klingon ne senfine luktas emendar ta grondoza linguo!

Kad Ido bezonas sua propra fundamento? Kad ol bezonas devoco religial? Me opinionas, no. La flexibleso di Ido esas bonajo, se ni rikonocas ol kom bonajo e ne kom febleso. Esas bona ke nia linguo ne kaptesas da anciena sensencaji, ke ol povas evolucionar. Ma ne permisez, ke ta bonajo esez oportunajo por ti qui deziras nur ludar vice uzar e propagar ol. Me konkordas kun la filozofio di Sro Martignon, qua dicis, ke il ‘esas tote opozita a la reformemeso di minoritato de Idisti, qui volas senfine reformigar nia linguo, segun lia kaprici e fantaziaji.’ (Kuriero Internaciona, No 4-2010)

Reformemeso esas kompreneble vera danjero; ol furtas tempo ed energio plu bone spensata por propagar la linguo; ol spolias la linguo, febligas la movemento, facas ni ridinda ad altri, ed ekpulsas ta Idisti qui ne volas disputar, ma nur deziras lernar ed uzar bona linguo internaciona. Me ipsa plurfoye abandonis la movemento pro ta disputi.

Quankam la plu multi diskutanta senfine advere prizas la linguo, li ofte uzas la linguo nur por disputar, ne por omnadia uzado. Se on disipas la tempo talmaniere, kande on havas tempo por uzar plu naturale la linguo? Danjero esas, ke ta disputi, koncie o ne, subversas la linguo. Sro Martignon duras, ‘Me nule esas kapabla intelektar pro quo mikra minoritato, qua ne vere prizas nia linguo, volas impozar lua volo por modifiki di nia idiomo, quin me judikas kom neutila e nesencoza, irgakuste. To quon me mem min multe intelektas esas la fakto ke la cetera Idisti egardas li serioze ed, ecepte me, nulatempe audacas opozesar a tala nequalifikebla personi di qui ni povus tote bone karear la prezenteso en nia movadeto.’ (supre citita)

Me opinionas, ke la plu multa Idisti ne intencas subervsar nia linguo; ma disputi kaptas l’emoci e l’ego; homi sempre deziras vinkar. Yes, uli serchas feblaji en grupi por ganar povo, irge quante mikra o patetika. Bona Esperanto-romano, Maria kaj la grupo, da EMBA (Baranyai Imre), traktas ca temo; la vera laboranto Maria ‘travalias’ taceme por la kauzo dil grupo, dum ke diletanti ruinigas ol. Esas sempre lauta minoritato qua sizas povo, de klubi a stati, pro ke ti qui ne egardas tala povo ne volas simile luktar; videz nur la nuna politiko di Usa, ube minoritato lauta e danjeroza sempre tacigas ni qui ne volas kriachar.

Ido, quale omna lingui, certe bezonas e sempre bezonos nova vorti, e diskuto pri la formo maxim internaciona ed racionoza povas richigar la linguo. Ma sive esas Komitato sive ne, nula komitato povas agar tante rapide por aprobar omna vorti bezonata por omnadia komunikado. Itere me konkordas kun la vorti di Sro Martignon: ‘Vere grava esus havar literaturo. Nome, la artificala lingui esas precipue skemi, nur la uzado parolata e la uzado per la literaturo povas vivigar oli ed establisar lia vera reguli e vortaro.’ (Kuriero Internaciona No 3-2013) Pluse: ‘[O]nu ne povas laborar abstrakte pri linguo ma nur per la ‘travalio’ konkreta di la literaturo e dil traduki. Erste per la traduki, on koncias pri multa necesaji e problemi di la linguo, quin la homi laboranta sen frequa e konkreta kontakti kun ol, nesavas.’ (Kuriero Internaciona No 4-2015) Uzado esos respondo a la plu multa questioni. Sen uzado, esas nulo ecepte mortinta vorti sur la pagino o skreno.

(Aparte, me propozas, ke le ‘Vorti dal redaktero’ de Kuriero Internaciono da Sro Martignon meritas publikigesar en sua propra tomo, por akompanar lua Antologio. Ta artikli havas grav importo por la movemento.)

Ido esas ja bona linguo, uzebla, bela, flexebla, apta ad omna kazi, de konverso ad literaturo, de aferi ad politiko ad jokaji. Me pregas, ne plus disipez tempo per vana diskutachi. Donez ta energio a tradukado, konversado, skribado. Uzez la linguo kom linguo. Se on deziras diskutar, diskutez pri grav aferi. La mondumo nun sufras sat multa grav aferi diskutinda: uzez la L.I. por diskutar pri oli!

Nova yaro venas

Dum longa tempo me ne laboras pri Ido. Co esis mea unesma yaro retretinta de laborado, bonega e felica tempo, e komence me multe laboregis pri nia komuna linguo; ma la yaro esus fine venenagita da la hororiganta ed shaminda elekto en mea lando. Depos l’elekto di ta oranjea monstro (la nomo di qua me nultempe skribos o laute parolos) me sentas nur shamo, furio, timego. Mea samlandani evidente rezolvis kurar joyoze vers ruino.

Pro quo tala monstri esas sempre bufoni? Pro quo tala stupida sharlatani venas sempre kom mokinda jokaji, til ke li duktas lia dupi a destrukto? Semblas ke la plu multo dil homaro de tempo a tempo decidas, ke sekureso, progreso, paco esas advera malaji, ke la maxim bona ero esas to dum qua la homaro lojis en kaverni. Me opinionas, sempre opinionis, ke homi esas dementa simii havanta nur kurta e fuganta instanti di racionaleso.

Fakti ne plus importas por mea samlandani. La plu multo savas nulo pri stranja landi. La plu multo savas nulo pri historio (ma la Historio-kanalo per televiziono sempre montras kom historio sencesa programi pri Atlantis, anciena militi nukleala, NIFO-i, falsa historii pri la sfinxo e la piramidi, e plusa tala sensencaji; por komprenar quale ta idei kreskigas rasismo, vizitez la blogo di Jason Colavito en l’Angla linguo). La plu multo nultempe experiencis milito, revoluciono, o profunda povreso, ma li deziregas renversar nia societo pro konfuza e nedefinita “anxio”, quankam advere li anxias pro ke li vidas per Facebook e la televiziono ke li devez anxiar. Pro la propagado di pseudo-novaji e ‘realeso’ televiziono-programi, li mem ne savas pri lia propra societo!

E do, per l’aceptado di sensencaji; per l’antiqua elekto-sistemo projetita dal fonderi di nia lando por protektar kontre demagogi ed influo di landi stranja ed enemikal (ma sistemo olquan la plu multa stati ne plus permisas); per l’influo di lando stranja ed enemikal; e per la perfidajo di partisani qui trahizis nia lando por nuna povo, oranjea freneziiko e lua helpanti rasista e richa gaye spolios nia mondumo e plunjigos ni omna aden kaoso.

Dum e depos l’elekto nauzeigiva me itere studias la Latina linguo, linguo di altra imperio qua krulis pro la stupideso di dementuli qui deziregis nur povo e pekunio. Ol tro similesas nia nuna stando!

Ma me pensas pri l’Idisti, ti qui jentile e paceme laboras por kompreno e konkordo inter landi. Sendubite fola ideo: ma sen ta ideo esas nula progreso. Malgre mea timo e grandega shamo por mea lando, me ankore deziras tala progreso. Ka tala progreso duros? La nova yaro forsan afirmos o negos ta espero. Kompreneble ol esos bona tempo por la filozofio di Epikouros.

Me hezitis skribar nova blogajo. Idisti ne ofte parolas pri politiko; ma quale evitar ta temo? E me hezitas dezirar ad irgu ‘felica novyaro,’ pro ke me ne previdas irga posibleso di lo. Ma me deziras a samideani tam felica e sekura novyaro kam posible!

Mea rakontaro

Kar Idisti,

Quar yari ante nun, dum 2012, me audacis editar rakontaro original, Nokto-gardeno ed altra rakonti, per lulu.com. Ma tatempe me ne ja parlernabis Ido. Ho ve, me facis tante multa erori stupida! Me pregas, ti qui kompris la libro, pardonez me.

Me emendis e korektigis ta libro, ed ofras ol a vi omna kom pdf-dokumento hike. Me kredas, ke on nun ne trovos mala erori. Me esperas, ke ol nun esas en bona Ido.

Me forigis la libro de lulu.com. Me intencas ri-editar ol inkluzante nova noveli.

Danko por via pacienteso!

Pri desespero

Me esas tre trista pro la atako en Nice, Francia; anke la (faliita) stato-stroko en Turkia tristigas me. Al omna viktimi en amba landi me sendas mea simpatio. Me deziras, ke omni vivez maxim sekure posible en nia nesekura universo.

Dum tala tempi, on sentas su desesperar pro la agadi abomininda di ula homi. Multa homi nuntempe dicas ke la mondumo krulas, ke la Civilizuro Ocidental falios, ke omno finesos. On tre facile povus kredar, ke la mondumo esas nun plu mizeroza kam antee.

Lo sequanta esas nur probo luktar desespero. Me ne intencas minvalorigar la sufrado od yusta iraco di irgu.

Me subite pensis, kad esas la nuna tempo advere plu mala kam altra tempi? Me lektas multe pri historio e savas tro bone, ke nula tempo esas perfekte bona. Mem la Athena-ani di anciena Grekia, qui fondis nia civilizuro e donis a ni arto, cienco, filozofio, demokratio, anke mortigis Sokrates, vinkis multa urbi e mortigis lia omna viri e vendis kom sklavi lia omna mulieri e pueri.

Eventi tre hororinda eventas preske omnamonati tra omna epoki. Kad nia tempo esas plu mala? Kad nia civilizuro divenas plu terorinda? Me decidis explorar la tempi dum simila eventi. Me exploris la dati di pasinta stato-stroki en Turkia (rara ma ne tro rara evento). Esis tri ante nun: 27 mayo 1960, 12 marto 1971, e 12 septembro 1980. Quo pluse eventis dum ta tempi?

Dum mayo 1960 me trovas lo sequanta (inter altri):

  • 1 mayo: Usana spiono-aviono, la U-2, faliigas en Soviet-Uniono. To incitas malega relati inter Usa e Soviet-Uniono. 
  • 8 mayo: Kuba e Soviet-Uniono rikomencas relati diplomacal; pro to Usa ruptas relati diplomacal kun Kuba, ne ri-establisita til ica yaro. 
  • 12 mayo: Batelo kulbutas en la rivero Krishna en India; adminime 60 homi dronesis. 
  • 13 mayo: en San Francisco, Usa, 200 studenti okupas l’urbala halo por protestar la “House Un-American Activities Committee” (Komitato di la Chambro di Reprezentanti pri Ne-Amerikanal Agado, kontre supozata Komunisti). Polizisti violentoze dispersas la protestanti per batado ed uzis incendio-tubi aqual. Pose, mili de homi protestas en la stradi. 
  • 15 mayo: Dum ke la Usana Prezidanto Eisenhower esas en Paris por konfero kun stat-chefi, Usana Sekretario por Defenso komandas probo dil sistemo pri milito-prepareso. Ta komando miskomprenesas, e tra la mondo la Usana armeo preparas su kontre vera atako. 
  • 16 mayo: La konfero inter stato-chefi falias pro ke Kruschev di Soviet-Uniono denuncas Usa pro la spiono-aviono ed ekiras. 
  • 17 mayo: Radio Swan, a qua la Usana CIA sekrete furnisas la kapitalo, komencas propagadar a Kuba kontre Komunismo. 
  •  19 mayo: Plu kam 17 000 homi protestas kontre armi nukleal en New York. 
  • 22 mayo: En Chile eventas la maxim granda ter-ocilo dil XXma Yarcento; 1,655 homi quik mortigesas, e dum sequanta ter-tremi plusa 4 000 mortigesas. Du milioni perdas lia domi. 
  • 23 mayo: ‘Tsunami’ (ondego) efektigita dal ter-tremo frapas Hilo, Hawaii, mortigas 61 homi e nocas 282. 
  • 24 mayo: La ‘tsunami’ frapas Japonia, mortigas 119 homi e destruktas 2 800 domi. Anke eruptas la volcano Cordón Caulle en Chile. 
  • 25 mayo: Quar plusa ter-ocili en Chile mortigas plusa 5 000 homi. 
  • 27 mayo: Stato-stroko en Turkia dal armeo. 

 Dum marto 1971:

  • 1 marto: Bombo explozas en Washington D.C. Usa; la revoltanta grupo ‘Weather Underground’ dicas, ke ol responsas. Anke la Prezidanto di Pakistan, Agha Muhammad Yahya Khan, incitas protesti en Estala Pakistan per ajornar la Kunveno Nacional. 
  • 5 marto: L’armeo di Pakistan okupas Estala Pakistan. 
  • 12 marto: Stato-stroko en Turkia. 
  • 18 marto: Ter-krulo en Chungar, Peru, mortigas 200 homi. 
  • 23 marto: Generalo Alejandro Lanusse sizas Argentina per stato-stroko. 
  • 25 marto: L’armeo di Pakistan komencas Operaco Sercho-Lumo pos vakuigita elekto. La Prezidanto Yahya Khan dicabis, ‘Mortigez tri milion Bangladeshani e ti restanta submisos su.’ Dum la sequanta monati preske tri milion Bangladeshi mortigesos e plu kam dek milion homi fugos ad India. 

Dum septembro 1980:

  • 12 septembro: Stato-stroko en Turkia. 
  • 17 septembro: Antea Prezidanto di Nicaragua, Anastasio Somoza Debayle, asasinesas en Asunción, Paraguay. 
  • 22 septembro: L’armeo di Irak atakas Iran e komencas la Iran-Irak Milito. Anke sedicii da yuni en Tallinn, Estonia, esas represita violentoze. 
  • 26 septembro: En Munich, Germania, che Oktoberfest, teroristi atakas per bombo, mortigas 13 e nocas 211; la maxim violentoz atako en Germania pos la Duesma Mondo-Milito. 

(segun Wikipedia)
Quon on saveskas per ca exploro? Kad la pasinta semano montras ke la mondumo nun standas plu male? Fortunoze, no. Ni saveskas, desfortunoze, ke malaji hororinda sempre eventis, sempre eventas, e sempre eventos omnadie.

To quo ya chanjis esas, ke dum tempi pasinta tala novaji ne disseminesis tante rapide e tante sencese kam nuntempe. Nuntempe, pro 24/7 televiziono ed inter-reto, novajo pri malaji esas sencesa, e sencese prizentita plu e plu sensacionale por atraktar spektanti. Psikologiisti trovas, ke ti qui multe spektas mala novaji ofte opinionas, ke la mondo standas sempre plu male, ke li havas nula povo, ke nulo importas. Tala kredaji mem tordas lia politiko. Nun (adminime en Usa), ni havas multa homi qui kredas, ke societo balde falios, ke la guvernerio esas tote maligna, ke nur pafilo e furio helpos li transvivar.

Ma plubonigo ya eventas. Multa exploradi klare montras, ke nuntempe esas en la mondo min multa milito, min multa povreso, min multa prejudiko kam ultempe antee. Kad esas ankore multa milito, multa povreso, multa prejudiko? Certe yes. Ma homi kombatas e diminutas ta malaji. Memorez: nur 70 yari ante nun preske 85 milion homi mortigis dum la kelka yari dil Duesma Mondo-Milito. Ta hororo nedicebla rekte incitis la fondo di la Unionita Nacioni e di la Europana Uniono, e mult altra pakti ed organizuri, por evitar simila milito. Kad oli solvas omna problemi? No. Homi restas homi. Ma lente, lente, ni ya plubonigas ni.

Lektar historio ofte desesperigas on, pro ke homi semblas quaza bestii sovaja, semblas nultempe lernar. Ma lektar historio anke kurajigas on: malgre hororinda malaji tra historio, la homaro ankore existas, ankore vivas, ankore konstruktas, kultivas la tero, facas belaji, amas l’una l’altra. La homaro duras laborar por plu sekura, plu egala, plu richa mondumo.

Forsan ni sucesos, forsan ni falios. Ni permisez ni esperar. Ni duros kombatar odio, prejudiko, furio, neyusteso, povreso, hungrego, e ti qui joyas pri e profitas per destrukto e desespero.

A la viktimi e lia familii ed amiki en Nice, en Istanbul, en Belgia, en Baghdad, en Paris, en Siria, en Ankara, en Yemen, en Irak, en Dhaka, en Baton Rouge, en omna landi, mea kordio ploras kun vi.

Demento

Maurice Level (29 agosto 1875 – 15 aprilo 1926) esis Franca autoro qua skriptis noveli, romani, e dramati por la Théâtre du Grand-Guignol. Ilua verki esis en la jenro conte cruel (rakonto kruela): verko pri hororo o teroro ne-supernaturala. Me prizentas ilua tre kruela rakonto:

DEMENTO

Lu esis nek mala nek kruela, ma lu esis hungranta lo ne-expektita. La teatro ne interesis lu, ma lu ofte asistis, esperante incendio. Lu iris al ferio che Neuilly por vidar se forsan un del bestii dil menajerio sovajeskus e mutilus sua dresero. Uldie il mem vizitis la tauro-kombato-cirklo, ma la projetita varso di sango esis ne-interesiva, tro regulizata. Sensignifika sufrado repugnis lu, lu avidesis la eciteso di subita katastrofo.

E pos dek yari di vartado, incendio ya devastis l’Opéra-Comique dum ke lu asistis. Lu eskapis sen domajo, ma balde pose lu vidis la famoza leono-dresero Frederick pecigata da sua kati. La demento esis nur kelka futi del kajo kande to eventis. Lu perdis sua intereso pri bestio-spektakli e la teatro e profunde desgayeskis.

Ma ulmatine lu vidis pompoz afisho, un de la multi qui kovris la muri di Paris.

An blua fundo stranje inklinita lico decensis, turnis a su per cirklatra volvajo e plunjis rekte adinfre. La suprajo di ta afisheyo montris mikrega biciklisto pronta audacar alongirar ta lico danjeroza.

La jurnali publikigis artikli qui explikis, ke la biciklisto intencis kavalkar alonge tala lico.

— Atinganta la volvajo, il dicis a jurnalisti, vi advere vidos, ke me iros inversita!

La jurnalisti invitesis inspektar la lico e la biciklo.

— Me uzas nula dupigo, la audaculo fanfaronis, nulo ma preciza kalkulado ciencal. To … e mea kapableso prezervar mea sango-kalmeso.

Lektante l’artiklo, la demento sentis ke lua bon humoro rivenis. Lu quik iris por komprar bilieto. Lu ne volis ke sua atenco distraktesez kande la biciklisto eniras la volvajo, do lu kompris tota lojio opozita al lico e sidis sole dum l’unesma nokto. Pos expektanta varto la biciklisto aparis alte super la spektanti ye suprajo dil lico-rubando. Un instanto di tensat anticipo, ed il rapidege iris adinfre. Quale promisita, il iris tra la volvajo, kapo sube e pedi en la aero – e to es finita.

La spektaklo certe ecitigis la demento, ma ekirante inter la turbo, lu savis, ke lu sentos l’intensa sensaciono un- o dufoye pluse, ma pose, kam sempre, la novajo mortos. Ma … bicikli paneos, la surfaco di lici degeneros … e la kurajo di nulu duras por sempre. Balde o tarde esos acidento.

La biciklisto esis projetita plear dum tri monati en Paris e pose facos turo en la provinci.

La demento decidis asistar singla pleo, mem se lu mustos sequar la turo. Lu omnanokte kompris la sama lojio dum la tota pleado en Paris ed omnanokte sidis en la sama plaso.

Ulnokte pos du monati la pleo jus finabis e la demento ekirabis kande lu remarkis, ke la pleisto stacis en koridoro dil spekteyo. Lu iris ad ilu, ma ante ke lu dicis un vorto, la biciklisto afable salutis lu.

— Me rikonocas vu. Vu venas omnanokte a mea spektaklo.

— Lo esas vera. Vua remarkinda prodajo facinas me. Ma qua dicis, ke me sempre asistas?

— Nulu, la biciklisto ridetis. Me ipse vidas vu.

— Ma qualmaniere, tante alte? Dum tal instanto, ka vu povas advere vidar la spektanti?

La biciklisto ridis.

— Tote ne. Esus danjeroza regardar turbo movanta e babilanta. Ma konfidence, esas habila stroko en mea agado.

— Kad habila stroko? La demento esis surprizita e konsternita.

— No, no, me ne signifikas trompajo. Ma esas ulo quon me facas, quon la publiko ne remarkas. La biciklisto palpebragis. Esos nia sekreto, ka ne? Acensanta mea biciklo e sizanta la manchili, me ne sorgas pri mea forteso e koordineso, ma pri mea tot atenco postulata dal irado. Esas preske neposibla, ke me vakuigez mea mento ecepte l’un ideo. Mea maxim granda danjero esas, ka mea regardado vagas. Ma yen mea habila stroko … me serchas ula loko en la spektantaro ed atencas nur olu. Unesmafoye me biciklagis en ica halo, me vidis vu en vua lojio e selektis vu kom ta loko. La sequanta nokto vu esis itere ibe.…

La demento sidis en sua plaso kustumal. La ecitata babilado kustumal plenigis la halo. Omni taceskis kande la biciklisto eniris, nigra punto fore supre. Du homi tenis ilua biciklo. La biciklisto prenis la manchili, regardegis del altajo la kapi dil turbo e kriis la signalo. La homi pulsis la mashino.

Tainstante la demento staceskis e marchis al opozita latero di lua lojio. La spektanti kriachis dum ke la biciklo e biciklisto flugis del lico e plunjis aden la turbo.

La demento metis sua mantelo, brosis sua chapelo per maniko, ed ekiris.

"La Fenixo sur l’espado," fino

Rezumo di lo preirinta: La proskriptito Askalante konspiras asasinar Konan, rejulo di Aquilonia. Lua sklavo, Thoth-Amon la Stigiana sorcero, mortigas la barono Dion di Atalus por riganar sua ringo magial. La Rejulo Konan, barbarulo qua ganis la trono di Aquilonia, per sonjo renkontris l’anciena sajulo Epemitreus, qua grabis desegno di fenixo sur l’espado di Konan. Konan vekas ed armizeskas su…

Nun la (longa) konkluzo di “La Fenixo sur l’espado.” Me anke pozos ca novelo kom .pdf en Ido-dokumenti addextre. Se vi deziras lektar plusa noveli pri Konan, komentez sube!

5.
Quon me savas pri kulturo, o pri oro, ruzo, mentio?
Me naskinta en nuda lando, edukita sub la cielo.
Lango subtil, ruzo sofismal falias kande sabri kantas;
Hastez, mortez, hundi—me esis viro ante esar rejo.

Tra la silenco kovranta la koridoro dil palaco rejal sekrete iris duadek figuri furtatra. Lia furtatra pedi, nuda od en mola ledro, facis nula sono o sur dika tapiso o sur marmora karelo. La torchi en nichi alonge la koridori brilis rede sur poniardo, espado, ed akuta armo-hakilo.

‘Tacez, omni!’ susuris Askalante. ‘Haltigez ta damnite lauta respirado, irgu qua esas! L’oficiro dil nokto-guardi forsendis la plu multi sentineli de ta koridori ed ebriigis ti restanta, ma ni tamen sorgez. Retroirez! La guardi venas!’

Li presis dop grupo de koloni skultita, e preske quik dek giganti portanta nigra homarmaro pretermarchis per mezurita pazi. Ilia vizaji montris dubito regardante la oficiro duktanta ili de ilia devo-posteno. Ta oficiro esis kelke pala; dum ke la guardi pasis la celita konspiranti, on vidas ke il varsas sudoro del fronto per trepidanta manuo. Il esas yuna, e ta perfideso a rejulo ne esas facila por ilu. Il taceme maledikis la vanitatoza spensemeso olqua debizis il al pekunio-prestisti e facis ek ilu piono di politikisti konspiranta.

La guardi iris kliktante e desaparis del koridoro.

‘Bonege!’ Askalante ridetachis. ‘Konan dormas negardata. Hastez! Se li trovas ni mortiganta il, ni perdesas—ma kelka homi federos su a mortinta rejo.’

‘Yes, hastez!’ kriis Rinaldo; sua blua okuli brilis quale la espado quan il rotacigis super sua kapo. ‘Mea lamo durstas! Me audas venanta vulturi! Ho!’

Ili hastis temerare tra la koridoro e haltis avan orizita pordo portanta la simbolo dil rejal drako di Aquilonia.

‘Gromel!’ imperis Askalante. ‘Enruptez ica pordo!’

La giganto inhalis profunde e lansis sua potenta korpo a la paneli, qui jenis e kurveskis ye la shoko. Itere il squatis e lansis su. Per krakanta rigli e frakas-bruiso de ligno, la pordo ruptesis e falis.

‘Aden!’ bramis Askalante brulanta pro la spirito dil ago.

‘Aden!’ kriis Rinaldo. ‘Morto al tirano!’

Ili quik haltis. Konan esis koram ili, ne nuda viro vekigita konfuze e sen armi de profunda dormado por buchesar quale mutono, ma barbarulo alerta ed akulata, mi-homarmarizita, ed havanta sua long espado en sua manuo.

Dum instanto la imajo restis—la quar rebela nobeluli ye la ruptita pordo, e la amaso di vizaji sovaja e harizita qui presis dop ili—omni senmova pro ta vidajo dil giganto havanta brilanta okuli qua stacis, espado en manuo, meze dil chambro lumizita da kandeli. Tainstante Askalante vidis, sur tableto apud la lito rejal, la arjenta ceptro e la dina ora cirkleto olqua esis la krono di Aquilonia, e ta vidajo freneziigis il pro dezirego.

‘Aden, kanalii!’ kriis la proskriptito. ‘Il esas nur un kontre duadek ed havas nul kasko!’

Vere; ne esis sat tempo metar la pezoza kasko plumizita, o lacagar la flanko-plaki dil kuraso, nek esis tempo sizar la granda shildo del muro. Ma Konan esis plu bone protektita kam irga enemiko ecepte Volmana e Gromel, qui portis homarmaro.

La rejulo regardis iracoze, perplexe. Qui esas li? Il ne konocis Askalante; il ne povis travidar la klozita vizieri dil homarmarizita konspiranti, e Rinaldo tirabis sua kasqueto a sua okuli. Ma esis nula tempo konjektar. Per kriacho qua resonis a la tekto, la mortiganti kuris aden la chambro, unesme Gromel. Il venis quale asaltanta bovulo, kapavane, l’espado base tenita por stroko desintestinigonta. Konan saltis por renkontrar il, sua omna tigratra forteso en la brakio rotaciganta l’espado. Per siflanta arko la granda lamo brilis tra la aero e frapis la kasko dil Bosonano. Lamo e kasko kune frakasesis e Gromel senviva rulis sur la planko-sulo. Konan retro-saltis, ankore tenis la frakasita espado.

‘Gromel!’ il sputis, okuli brulanta astonate, nam la frakasita kasko revelis la fendita kapo; quik la altri atakis. Poniardo-punto gratis alonge ilua kosti inter kuraso e dorso-plako, akutajo di glavo brilis avan ilua okuli. Il forjetis la poniardagisto per sua sinistra brakio, e stekis la ruptita espado-konko quale cesto aden la temporo dil espadagisto. La cerebro dil homulo spricis en ilua vizajo.

‘Gardez la pordo, kin ek vi!’ kriachis Askalante dansante cirkum la amaso di kantanta stala vortico, nam il timis ke Konan povus pasar tra ili ed eskapar. La kanalii instante retropazis, lia komandero sizis pluri de li e pulsis li a la unika pordo, e dum ta kurta intervalo Konan saltis al muro e sizis de ol anciena armo-hakilo qua, netushita da tempo, pendabis ibe dum mi-yarcento.

Dorso an la muro, il afrontis la homo-cirklo dum instanto, pose saltis aden lia mezo. Il ne esis defensiva kombatanto; mem koram nerezistebla forco il sempre portis milito a sua enemiki. Irgu altra ja mortabus ibe, e Konan ipsa ne esperis transvivar; ma il feroce deziregis impozar tam multa domajo posible ante falar. Ilua barbara anmo brulis, e la kanti di olda heroi sonis en ilua oreli.

Saltanta del muro, la hakilo faligis proskriptito per tratranchita shultro, e sua retro-stroko aplastis la kranio di altru. Espadi siflis venenoze cirkum ilu, ma morto preterpasis per anhelanta marjini. La Kimeriano movis per blindiganta rapideso. Il esis tigro inter babuini, il saltis, pasis latere, jiris, prizentis sempre movanta skopo, e la hakilo facis brilanta morto-roto cirkum ilu.

Kurtatempe la asasinanti feroce presis il, frapante blinde, jenata per lia propra turbo; e subite li retropazis—du kadavri sur la planko-sulo mute atestis la furio dil rejulo, quankam Konan ipsa sangifis de vundi en la brakio, kolo, e gambi.

‘Kanalii!’ kriachis Rinaldo, ed il forjetis sua plumizita kasqueto, sua dementa okuli brulis. ‘Ka vi retrotiras del kombato? Ka la tirano vivos? Foresez!’

Il precipitis su, hakante demente, ma Konan, rikonocante il, frakasis ilua espado per terorinda frapego e per potenta pulso dil manuo apertita, shanceligis il a la planko-sulo. La rejulo recevis la espado-punto di Askalante en sua sinistra brakio, e la proskriptito apene salvis su per inklinar la kapo e saltis retroe del ociligata hakilo. Itere la volfi vorticis ad il e la hakilo di Konan kantis ed aplastis. Haroza fripono squatis sub la stroko e lansis su a la gambi dil rejulo, ma luktante dum kurta instanto kontre semblanta fera turmo, regardetis adsupre en bona tempo por vidar ke la hakilo falas, sen tempo evitar olu. Interime un de lua kamaradi levis sabro per la du manui e trahakis la sinistra shultro-plako dil rejulo e vundis la suba shultro. Quik la kuraso di Konan plenigesis per sango.

Volmana jetis la atakanti addextre ed adsinistre pro sovaja nepacienteso, shovis su tra la turbo e hakis mortigante vers la neprotektita kapo di Konan. La rejulo profunde inklinis sua kapo e la espado siflante super ilu tranchis loklo de ilua nigra hararo. Konan turnis sur sua talono e strokis del flanko. La hakilo tratranchis la stala kuraso e Volmana falis, sua sinistra flanko krulinta.

‘Volmana!’ anhelis Konan. ‘Me rikonocos ta nano en l’inferno—’

Il rektigis su por afrontar la furioza atako di Rinaldo, qua adkuris frenezioze e neprotektita, armizita nur per poniardo. Konan retro-saltis e levis sua hakilo.

‘Rinaldo!’ Ilua voco esis stridanta pro furioza urjeso. ‘Retro-irez! Me ne volas tu mortigar—’

‘Mortez, tirano!’ kriis la dementa minstrelo e lansis su kapavane al rejulo. Konan lentigis la stroko il abominis donar til tro tarde. Nur sentinte la mordo di stalo en sua neprotektita flanko, il frapis per blinda desespero.

Rinaldo falis, la kranio frakasita, e Konan retro-shancelis a la muro. Sango spricis inter la fingri qui prenis la vunduro.

‘Aden nun e mortigez il!’ kriis Askalante.

Konan pozis sua dorso an la muro e levis sua arm-hakilo. Il stacis, la imajo di nevinkebla primordialo—gambi larje pozita, kapo avane, l’una manuo tenis la muro por apogar ilu, l’altra alte tenis la hakilo, la granda muskuli kordatra protuberanta, e la vizajo skultita kom morto-gruno furioza—la okuli bruleganta terorinde tra nebuleto sangoza qua maskizis oli. La homuli hezitis—sovaja, kriminal, debochema ili esis, ma ili esis homi civilizita, de civilizita raso; hike esis la barbarulo—la naturala mortiganto. Li retro-tiris—la mortanta tigro ankore povas mortigar.

Konan sentis lia necerteso e ridetachis sen joyo ma feroce.

‘Qua unesme mortos?’ il murmuris per aplastita e sangifanta labii.

Askalante saltis quale volfo, haltis preske meze dil aero per nekredebla rapideso, e falis sternante por evitar la morto siflanta vers ilu. Il furioze jirigis sua pedi e rulis adlatere dum ke Konan rekuperis de sua falianta stroko ed itere frapis. Nun la hakilo sinkis profunde aden la polisita planko-sulo apud la turnanta gambi di Askalante.

Altra misguidata danjerozulo selektis ta instanto por atakar, sua kompano sequis mi-kordie. Il intencis mortigar Konan ante ke la Kimeriano povus tirez la hakilo ek la planko-sulo, ma il eroris. La reda hakilo levesis e frakasis e karmeniza karikaturo di homo lansesis a la gambi dil atakanti.

Tainstante timinda kriacho venis del kanalii ye la pordo dum ke nigra ombro misformacita falis adsur la muro. Omni ecepte Askalante jiris vers la krio, e pose, ululante quale hundi, li shovis su blinde tra la pordo kom frenezioza, blasfemanta turbacho e dissemis su fugante tra la koridori.

Askalante ne regardis la pordo; il nur regardis la vundata rejulo. Il supozis ke la lukto-bruiso fine vekigis la palaco, e ke fidela gardisti venas, quankam mem tainstante semblis stranja, ke sua harda maliculi kriachis e fugis tante timinde. Konan ne regardis la pordo pro ke il regardis la proskriptito havanta brulanta okuli quale volfo mortanta. En ta krizo la filozofio cinikal di Askalante ne abandonis ilu.

‘Omno semblas perdita, aparte honoro,’ il murmuris. ‘Tamen la rejulo mortas stacante—e—’ Irge qua pensado trapasis ilua mento ne esos konocata; nam sen finigar la frazo, il kuris gracile vers Konan dum ke la Kimeriano uzis sua hakilo-brakio por varsar la sango ek sua blindigita okuli.

Ma mem dum ke il atakeskis, stranja vento venis en la aero e pezozajo frapis terorinde inter ilua shultri. Il faligis kapavane ed unglegi pavorigante sinkis en ilua karno. Tordigante su furioze sub l’atakanto, il turnis sua vizajo e regardegis la vizajo di Koshmaro e dementeso. Sur ilu blotisis granda, nigra kozo quan il savis ne naskis en mondo racionoza od homal. La bavanta, nigra dentegi di ol esis proxim ilua fauco e la brileso di olua flava okuli velkigis ilua membri quale mortiganta vento velkigas yuna frumento.

La repugneso di olua vizajo superiris simpla bestialeso. Ol forsan esus la vizajo di anciena e maligna mumio animata da demonatra vivo. En ta abomininda traiti la okuli dil proskriptito semblis vidar, quale ombro en la dementeso cirkondanta, febla e terorinda simileso a la sklavo Thoth-Amon. Lore la cinikal e su-suficanta filozofio di Askalante abandonis il, e per hororiganta krio il subisis sua spirito ante ke ta bavanta dentegi tushis ilu.

Konan sukusante de sua okuli la sango-guti regardegis senmove. Komence il opinionis, ke granda, nigra hundo stacis super la distordita kadavro di Askalante; sua vido klarigesis, ed il vidis ke ol esis nek hundo nek babuino.

Per krio quale eko dil morto-krio di Askalante, il shancelis del muro e renkontris la saltanta hororo per lanso dil hakilo qua havis en ol la tota desesperanta povo di ilua elektrizita nervi. La fluganta armo rikochis de la obliqua kranio quan ol devus frakasir, e la rejulo esis forjetita trans la duimo dil chambro per la shoko dil giganta korpo.

La bavanta boko klozis sur la brakio quan Konan levis por gardar sua fauco, ma la monstro ne esforcis sizar il mortigante. Super ilua mutilita brakio, ol regardegis demonatre la okuli dil rejulo, en qui imajo reflekteskas di la hororo brilanta en la mortinta okuli di Askalante. Konan sentis sua anmo velkar ed tiresar ek sua korpo por dronar en la flava putei di kosmala hororo briletanta fantomatre en la senforma kaozo qua kreskis cirkum ilu e glutis la tota vivo e mento-saneso. Ta okuli kreskis e giganteskis, ed en oli Konan vidis la vereso dil omna horori abismal e blasfemoza qui insidias en la extera obskureso di senforma nihili e nigra profundaji. Il apertis sua sangifanta labii por kriachar sua odio e abominado, ma nur sika stertorado venis ek sua guturo.

Ma la hororo qua paralizabis e destruktabis Askalante incitis en la Kimeriano frenezioza furio quale dementeso. Per tordo volkanal di sua tota korpo il retro-falis, ne atencis la agonio di sua lacerita brakio, e tiris la monstro kun il. Ed ilua extensita manuo frapis ulo quan ilua konsternita milito-mento rikonocis kom la manchilo di la espado frakasita. Instinte il sizis olu e frapis per la tota povo di nervo e tendino quale on poniardagas. La ruptita lamo sinkis profunde e la brakio di Konan liberigesis dum ke la abomininda boko beis pro angoro. La rejulo forlansesis violentoze, ed il, levante su per un manuo, vidis astonate la terorinda konvulsi di la monstro de qua dika sango spricis tra la granda vunduro quan la ruptita lamo lacerabis. Dum ke il spektis, olua baraktado cesis ed ol jacis spasmoze, regardante adsupre per sangoza okuli mortinta. Konan palpebragis e sukusis la sango ek sua propra okuli; semblis ad ilu ke la ento fuzis e desruptis en slimoza e nestabila amaso.

Lore mixuro di voci tushis ilua oreli, e la chambro plenigesis per la fine vekigita homi dil korto—kavalieri, peri, dami, soldati, konsileri—omni balbutis e kriis ed obstruktis l’una l’altra. La Nigra Draki asistis furiante, blasfemante ed arufita, manui sur manchili di espadi e stranjera blasfemi en lia denti. Pri la yuno oficiro dil pordo-guardi nulu savis, e lu ne esis trovita lore o pose, quankam on avide serchis lu.

‘Gromel! Volmana! Rinaldo!’ klamis Publius, chef-konsilero, e tordis sua grosa manui stacante inter la kadavri. ‘Nigra perfideso! Ulu pendigesos pro to! Advokez la guardo.’

‘La guardo es hike, olda stultulo!’ arogante dicis Palantides, komandero dil Nigra Draki, obliviante la rango di Publius pro la importo di ta instanto. ‘Cesez vua miaulado e helpez ni bandajizar la vunduri dil rejulo. Il preske sangifas til morto.’

‘Yes, yes!’ kriis Publius, homo facita por projeti, ne agi. ‘Ni bandajizez ilua vunduri. Querez omna mediko dil korto! Ho, mea suvereno, quala shamo por l’urbo! Ka vu esas mortigita?’

‘Vino!’ anhelis la rejulo de la kanapeo ube li pozabis ilu. Li adportis gobleto ad ilua sangifanta labii ed il drinkis quale homo mi-mortanta pro dursto.

‘Bonege!’ il grunis e retro-falis. ‘Mortigar es maledikite sika laboro.’

Li estanchabis la sango-fluo, e la inata vivo-forteso dil barbaro asertis su.

‘Unesme la poniardo-vunduro en mea flanko,’ il imperis la korto-mediki. ‘Rinaldo kompozis mortiganta kansono ibe, e la plektro esis akuta.’

‘Ni devabis pendigar lu ante longe,’ balbutis Publius. ‘Nulo bona venas ek poeti—qua esas?’

Il nervoze tushis la kadavro di Askalante per sua sandalizita ped-fingro.

‘Per Mitra!’ klamis la komandero. ‘To esas Askalante, olima komtulo di Thune! Qua diablo duktis lu de lua dezerta frequenteyo?’

‘Ma pro quo lu tale regardegas?’ susuris Publius retro-tirante su, sua propra okuli larja, e stranja pikado inter la kurta hari sur la nuko di sua grosa kolo. La altri taceskis regardante la mortinta proskriptito.

‘Se tu vidabus to quon lu e me vidis,’ grondis la rejulo qua sideskis spite la protesti dil mediki, ‘vi ne astonesus. Velkigez via vido per regardo a—’ Il subite haltis, boko beanta, fingro indikanta vane. Ube la monstro mortabis, nur nuda planko-sulo esas.

‘Krom!’ il blasfemis. ‘La ento fuzis a la obceneso qua genitis ol!’

‘La rejulo deliras,’ susuris nobelulo. Konan audis e blasfemis barbara blasfemi.

‘Per Badb, Morigan, Macha e Nemain!’ il konkluzis iracoze. ‘Me es racionoza! Ol esis quale mixuro di Stigiana mumio e babuino. Ol venis tra la pordo, e la raskali di Askalante fugis avan ol. Ol mortigis Askalante qua preske trapikis me. Pose ol venis a me ed me mortigis ol—quale, me ne savas, por ke mea hakilo rikochis de ol quale de roko. Ma me opinionas ke la Sajulo Epemitreus koncernis su pri to—’

‘Askoltez ke il nomas Epemitreus, mortinta dum mil-e-kinacent yari!’ li susuris l’una a l’altra.

‘Per Imir!’ bramis la rejulo. ‘Canokte me parolis kun Epemitreus! Il advokis me en sonjo, e me alongiris nigra stona koridoro skultita en olda dei, a stona eskalero, sur la gradi di qua esis la konturo di Set, til ke me atingis kripto e tombo ube esis skultita fenixo—’

‘Per la nomo di Mitra, suverena rejulo, tacez!’ Esis la chef-sacerdoto di Mitra qua kriis, e sua vizajo esis pala.

Konan sukusis sua kapo quale leono sukusanta sua krinaro, e sua voco esis densa per la bramo dil iracoza leono.

‘Ka me esas sklavo, por klozar mea boko pro tua impero?’

‘No, no, mea suvereno!’ La chef-sacerdoto trepidis ma ne pro timo dil iraco rejal. ‘Me ne intencis ofensar.’ Il inklinis sua kapo a la rejulo e parolis per susuro qua atingis nur la oreli di Konan.

‘Suvereno, co esas afero ultre savo homal. Nur la interna cirklo dil sacerdoti savas pri la nigra stona koridoro tranchita en la nigra kordio dil Monto Golamira per nekonocata manui, e pri la tombo gardata da fenixo ube Epemitreus interigesis ante mil-e-kinacent yari. E depos ta ero nulu vivanta eniris ol, pro ke ilua selektita sacerdoti, pos ke li pozis la Sajulo en la kripto, obstruktis la extera enireyo dil koridoro por ke nulu trovez ol, e nuntempe ne mem la chef-sacerdoti savas ube ol esas. Nur parole, de l’elektita sacerdoti ad elektita kelki, jaluze gardata, la interna cirklo dil akoluti di Mitra savas pri la tombo di Epemitreus en la nigra kordio di Golamira. To esas un de la misterii bazal dil kulto di Mitra.’

‘Me ne povas dicar per quala magio Epemitreus tiris me ad ilu,’ replikis Konan. ‘Ma me konversis kun ilu, ed il facis signo sur mea espado. Pro quo ta signo facis ol mortiganta a demoni, o quala magio esas en ta signo, me ne savas; ma quankam la lamo ruptesis ye la kasko di Gromel, la fragmento esis sat longa por mortigar la hororo.’

‘Permisez me vidar vua espado,’ susuris la chef-sacerdoto de subite sika guturo.

Konan montris la ruptita espado e la chef-sacerdoto kriis e falis a sua genui.

‘Mitra protektez ni kontre la povi di obskureso!’ il anhelis. ‘La rejulo ya parolis canokte kun Epemitreus! Ed ibe sur l’espado—la sekreta signo nulu ma il darfas facar—la emblemo dil nemortiva fenixo qua sidas sempre sur ilua tombo! Kandelo, rapide! Videz itere ta loko ube la rejulo dicis, ke la koboldo mortis!’

To esis en la ombro di ruptita ekrano. Li forjetis la ekrano e lumizis la planko-sulo per kandelo-lumo. E trepidanta silenco kaptis la homi regardanta. Lore uli falis a sua genui kriante a Mitra, ed uli fugis kriachante ek la chambro.

Sur la planko-sulo ube la monstro mortabis esis, quale tushebla ombro, larja nigra makulo ne-efacebla; la ento livabis sua konturo klare grabita per sua sango, e ta konturo esis di nula ento di mondo racionoza e normal. Severe ed hororinde ol jacis ibe, ombro lansita da un de la simiatra dei squatanta sur la ombroza altari di tenebroza templi en la obskura lando Stigia.

FINO

Quar nova videi

Kar amiki,

Me sempre serchas videi en nia Linguo Internaciona. Esas tre grava ke nova Idisti audez la linguo parolata.

Do me jus publikigis quar nova videi che mea Youtube-kanalo, en qui me lektas laute Idala poemi, du original da me, Lu Submisanto e Sonjo perdita, e du olda poemi, La Flugo di la yari da Henry Devannes, e Zeus e la animali, tradukuro da J. Houillon di fablo da La Fontaine. Juez oli!

Me tre tro prizas mea voco, e poke timas pro mea achento, ma to ne importas. Facez videi por ni omna, ke ni uzez la L.I. e donez a la novici utensili por lernar!

La Fenixo sur l’espado, parto 4

Rezumo di lo preirinta: La proskriptito Askalante konspiras asasinar Konan, rejulo di Aquilonia. Lua sklavo, Thoth-Amon la Stigiana sorcero, mortigas la barono Dion di Atalus por riganar sua ringo magial. La Rejulo Konan, barbarulo qua ganis la trono di Aquilonia, nun dormas negardita en la palaco dum ke la konspiranti proximeskas….

4.
Yuna la mondo e febla la homi,
           E demoni libere destruktis,
Me kontre Set per fairo e stalo
           E la suko dil *upas luktis;
Nun ke me dormas en la nigra monto
           E l’eri efacas omna nomi,
Kad vi oblivias lu qua kombatis
           La Serpento por salvar homi?

[* Arboro (Antiaris toxicaria) de Afrika ed Asia qua havas latexo uzata kom venono por flechi.]

Sole en la granda dormo-chambro havanta alta ora kupolo dormis e sonjis la Rejulo Konan. Tra griza nebuleto vorticanta il audis stranja advoko, febla e fora, e quankam il ne komprenis ol, semblis ke il ne havis la povo ignorar ol. Tenanta l’espado en manuo il trairis la griza nebulo quale homo tramarchas nubi, e lu marchante, la voco plu distinteskis til ke il komprenis la vorto parolata—esis ilua propra nomo kriata trans la abismi di Spaco e Tempo.

Nun dispersis la nebuleto ed il vidis, ke il esis en grand obskura koridoro qua semblis esar cizelagita ek nigra petro solida. Ol ne esis lumizita, ma per ula magio il vidis. La planko-sulo, plafono, e muri esis polisita e matide brilis, e skultita en figuri di heroi anciena e dei mi-obliviata. Il fremisis vidante la vasta konturi tenebroza dil Sennom Oldi, e savis ulmaniere ke mortiva pedi ne trapasabis ta koridoro dum yarcenti.

Il venis a larja eskalero cizelagita ek la solida petro, e la muri dil shakto esis ornita da esotera simboli tante anciena e hororinda ke oli facis ganso-pelo a la Rejulo Konan. La gradi esis single skultita en figuro abomininda dil Olda Serpento, Set, por ke il pozis sua talono adsur la kapo dil Serpento ye singla pazo, quale intencita de olda eri. Malgre to il esis tranquila.

Ma la voco ankore advokis ilu, e fine, en obskureso qua esas nepenetrebla da ilua okuli materiala, il eniris stranja kripto, e vidis nebulatra figuro havanta blanka barbo, qua sidis sur tombo. La hari di Konan herisis ed il sizis sua espado, ma la figuro parolis per profunda toni.

‘Ho homo, ka tu konocas me?’

‘Ne me, per Krom!’ blasfemis la rejulo.

‘Homo,’ dicis la ancienulo, ‘me esas Epemitreus.’

‘Ma Epemitreus la Sajulo esis mortinta dum mil-e-kinacent yari!’ balbutis Konan.

‘Askoltez!’ imperis l’altru. ‘Quale stoneto lansata aden obskura lago difuzas rugi al fora rivi, tale eventi en la Mondo Nevidebla plaudas quale ondi ye mea dormado. Me bone merkis tu, Konan di Kimeria, e l’estampo di brav agi esas sur tu. Ma mala fati esas en la lando kontre qui tua espado ne povas helpar.’

‘Vu parolas enigmatre,’ Konan dicis perturbite. ‘Lasez me vidar mea enemiko e me fendos lua kranio al denti.’

‘Liberigez tua furio barbara kontre enemiki havanta karno e sango,’ respondis la ancienulo. ‘Ne kontre homi me shirmez tu. Esas obskura mondi quin la homaro apene konjektas, en qui senforma monstri pazegas—demoni qui advokesas de la Extera Nihili por ganar formi material e lacerar e manjar segun l’imperi di mala magiisti. Esas serpento en tua domo, ho rejulo—vipero en tua rejio ek Stigia havanta l’obskura sajeso dil ombri en sua tumultoz anmo. Quale dormanto sonjas pri la serpento qua reptas apud lu, me sentis la abomininda prezenteso di la novico di Set. Lu esas ebria pro terorinda povo, e sua frapi kontre sua enemiko forsan ruinos la rejio. Me advokis tu a me por donacas a tu armo kontre lu e lua hundi del inferno.’

‘Ma pro quo?’ Konan demandis perplexe. ‘On dicas, ke vu dormas en la nigra kordio di Golamira, deube vu sendas vua fantomo havanta ali nevidebla por helpar Aquilonia en kazo di bezono, ma me—me esas exterlandano e barbarulo!’

‘Tacez!’ La toni fantomatra reperkutis tra la granda kaverno ombroza. ‘Tua destino esas ligita ad Aquilonia. Gigant eventi formacesas en la reto ed sino di Fato, e sorcero dementa pro sango ne obstruktez la voyo di destino imperial. Ante eri Set tordigis su cirkum la mondo quale pitono cirkum viktimo. Dum mea tota vivo, tam longa kam ta vivi di tri vulgari, me luktis kontre lu. Me pulsis lu aden la ombri di la sudo misterioza, ma en obskura Stigia homi ankore adoras to quo a ni esas la arki-demono. Quale me luktis kontre Set, me luktas kontre sua adoranti e sua partisani e sua akoluti. Montrez tua espado.’

Astonata, Konan facis lo, e sur la granda lamo, proxim la arjenta espado-konko, la ancienulo trasis, per magra fingro, stranja simbolo brilanta quale blanka fairo en la ombri. E tainstante kripto, tombo, ed ancienulo desaparis, e Konan, konfuza, saltis ek sua lito en la granda dormo-chambro havanta ora kupolo. E stacante konfuza pro la stranjeso di sua sonjo, il agnoskis ke il tenis sua espado en sua manuo. Ed ilua hari herisis sur sua nuko, pro ke sur la larja lamo simbolo esis grabita—konturo di fenixo. Ed il rimemoris, ke sur la tombo en la kripto il vidabis to quon il pensabis simila figuro ek petro, ed il havis ganso-pelo pro la omna stranjeso.

Dum ke il stacis, furtatra sono en la extera koridoro rivivigis ilu, e ne hesitante por explorar, il meteskis sua homarmaro; il itere esis la barbarulo, suspektema ed alerta quale griza volfo akulita.

(fino sequos)

La Fenixo sur l’espado, parto 3

Kara lekteri,

Pro ke me recevis lamento ke mea lasta blogajo esas tro longa por lektar facile per komputoro, me decidis ofrar unope la segmenti restanta di “La Fenixo sur l’espado” e pro to emendis la lasta blogajo. To faciligos lektado (ed anke forigos mea bezono kompozar nova blogaji dum plura semani!). Pos la lasta segmento me pozos la tota novelo inter mea Ido-dokumenti por omni *ekkargar.

Rezumo di lo preirinta: La proskriptito Askalante konspiras kun rebela nobeli por asasinar la rejulo di Aquilonia, la barbara Konan la Kimeriano, qua ganis la krono per mortigir l’antea rejo. La sklavo di Askalante, Thoth-Amon, olima sorcero Stigiana, bitre obeas impero, ke lu gardez Dion, la barono di Atalus, qua esos rejulo pos la mortigo di Konan.

Konan lamentas a sua bon amiko Prospero, ke esar rejulo esas min facila kam divenar rejulo. L’eskadroni imperial kavalkis al frontieri kontre la atakanta Pikti, Prospero voyajas ad altra rejio pro trompanta demando, e la korpo-gardisti rejal subornesas da la konspiranti. Nun restas en l’urbo nula helpo por la rejulo.

3.
Sub la piramidi la granda Set su volvas;
En l’ombri di la tombi lua homi reptas.
Me parolas la Vorto del abismi sensuna—
Sendez servero por l’odio, squamoza Uno!
 

La suno kushas su e grabas la verdeso e nebulatre bluo dil foresto per kurta orea lumo. La deskreskanta lumi briletis de la dika oro-kateno quan Dion di Atalus sencese tordis en sua grosa manuo dum ke il sidis en la flamatra abundo di burjoni e flor-arbori qua esis sua gardeno. Il movis sua grosa korpo sur la marmora sidilo e furtatre regardetis cirkume, quaze serchar celata enemiko. Il sidis en ronda bosko di gracil arbori, e la branchi interplektita lansis sur il dika ombro. Proxime fonteno arjente tinklis, ed altra fonteni nevidebla susuris perpetua simfonio tra la granda gardeno.

Dion esis sola ecepte la granda, despala figuro repozanta apud lu sur marmora benko, qua regardis la barono per okuli profunda e solena. Dion ne egardis Thoth-Amon. Il neprecize konocis il kom sklavo quan Askalante multe fidas, ma quale multa richuli, Dion apene atencis homi sub ilua propra rango.

‘Ne esez tante nervoza,’ dicis Thoth. ‘La konspiro ne povas faliar.’

‘Askalante povas erorar same kam altri,’ kurte dicis Dion sudorifante pro penso di falio.

‘Ne ilu,’ la Stigiano ridetachis feroce, ‘altre me ne esus ilua sklavo ma vice ilua mastro.’

‘Quala parolo?’ deskontente replikis Dion, qua apene atencis la konversado.

La okuli di Thoth-Amon streteskis. Spite ilua forta volo, il preske explozis pro sua longe restriktita shamo, odio, e furio, pronta por irga danjeroza oportunajo. To quon il ne imaginis esis, ke Dion egardis ilu ne kom homo havanta mento e savo, ma nur kom sklavo, e do ento senvalora.

‘Askoltez me,’ dicis Thoth. ‘Vu esos rejulo. Ma vu ne konocas la mento di Askalante. Vu ne povos fidar ilu pos ke Konan mortigabos. Me povas helpar vu. Se atinginte povo vu protektos me, me helpos vu.

‘Askoltez, lordo. Me esis en la sudlando granda sorcero. Homi parolis pri Thoth-Amon quaze pri Ramon. La Rejulo Ktesfon di Stigia grande honorizis me, abasis la magiuli de altaji por exaltar me super ili. Li odiis me, ma timis me, por ke me dominacis enti del extero qui venis segun mea advoko e facis to quon me imperis. Per Set, mea enemiko ne savis la horo en qua lu vekos noktomeze e sentos la unglizita fingri di sennoma hororo an sua fauco! Me facis nigra e terorinda magio per la Serpento-Ringo di Set, olquan me trovis en obskura tombo tri milii sub la tero, obliviita ante ke l’unesma homo reptis ek la slimoza maro.

‘Ma furtisto furtis la Ringo e mea povo ruptesis. La magiisti levis su por mortigar me, e me fugis. Vestizita kom kamel-duktisto, me voyiris kun karavano en la lando Koth, kande la spolianti di Askalante atakis ni. Omni di la karavano mortigesis ma me ipsa; me salvis mea vivo per revelar ad Askalante mea identeso e per jurar servar ilu. Bitra esas ta sklaveso!

‘Por sempre retenar me, il skribis pri me en manuskripto, siglis ol e donis ol aden la manui di ermito habitanta la frontieri sudal di Koth. Me ne audacas stekar poniardo en il dormanta, o trompez il ad ilua enemiki, nam pose ta ermito apertos la manuskripto e lektos—quale Askalante instruktis lu. E lu parolos vorto en Stigia—’

Itere Thoth fremisis e paleskis.

‘Homi ne konocis me en Aquilonia,’ il dicis. ‘Ma se mea enemiki en Stigia saveskus ube me esas, ne la larjeso dil duimo dil mondo inter ni suficus salvar me de tala fato ke fendus la kordio di bronza statuo. Nur rejulo kun kasteli e legioni de espadagisti povus protektar me. Do me revelas a vu mea sekreto, ed urjigas ke vu paktez kun me. Me povas helpar per mea sajeso, e vu povas protektar me. Ed uldie me trovos la Ringo—’

‘Ka ringo? Ka ringo?’ Thoth ne evaluabis juste la tota egoismo di ta homo. Dion ne mem audabis la paroli dil sklavo, il esis tote okupata da sua propra pensado, ma ta lasta vorto rugizigis sua su-atenco.

‘Ka ringo?’ il repetis. ‘To memorigas me—mea ringo por fortuno. Me obtenis ol de Shemana furtisto qua juris, ke il furtis ol de sorcero fore en la sudo, e ke ol donos a me fortuno. Me pagis multo ad il, Mitra savas lo. Per la dei, me bezonas nun mea omna fortuno pro ke Volmana ed Askalante enduktis me per lia sangoza komploti—me trovos ta ringo.’

Thoth rapide staceskis, la sango redigis sua vizajo e sua okuli ardoreskis per la astonata furio di homo qua subite homprenas la vera profundaji dil porkatra stupideso di stultulo. Dion ne atencis il. Levante sekreta kovrilo en la marmora sidilo, il tastis dum instanto en amaso di bagateli di omna sorti—barbara berloki, peceti di osti, peci di belacha ornivachi—fortuno-ornivi e magiala juveli olquin sua karaktero supersticoza igis lu kolektar.

‘Ha, yen ol!’ Il triumfe levis ringo stranje facita. Esis ek metalo simila a kupro, fasonita kom squamoza serpento havanta tri volvaji, lua kaudo en lua boko. Lua okuli esis flava gemi brilanta funeste. Thoth-Amon kriis quaze frapita, e Dion jiris e beis, sua vizajo subite pala. La okuli dil sklavo brulis, la boko larje apertesis, la granda bruna manui extensesis quale unglegi. ‘La Ringo! Per Set! La Ringo!’ il kriachis. ‘Mea Ringo—furtita de me—’

Stalo briletis en la manuo di la Stigiano e per levar sua larja bruna shultri il stekis la poniardo aden la grosa korpo dil barono. Krio alta e dina de Dion ruptesis da strangulata gluglo e sua tota mola korpo krulis quale fuzita butro. Stultulo al fino, il mortis kun teroro frenezioza e ne saveskis pro quo. Forjetinte la velkita kadavro, ja oblivianta ol, Thoth sizis la ringo per la du manui, sua ombroza okuli flamifanta pro timinda avideso.

‘Mea Ringo!’ il susuris per terorinda exulto.

Quante longe il blotisis super ta funesta kozo, senmova quale statuo, drinkanta olua maligneso aden ilua nigra anmo, ne mem la Stigiano savis. Kande il sukusis su de sua revado ed ektiris sua mento ek la abismi noktal ube ol exploris, la luno levas su e lansas long ombri trans la glata marmora dorso dil gardeno-sidilo, an la bazo di qua sternachis la plu obskura ombro qua esabis la lordo di Atalus.

‘Ne plus, Askalante, ne plus!’ susuris la Stigiano, e sua okuli brulis en la nokto tam rede kam ti di vampiro. Squatante, il sizis manuedo de konjelanta sango del stagnanta flako en qua sua viktimo sternachis, e frotis ol aden la okuli dil kupra serpento til ke la flava gemi esis kovrita per karmezina maskilo.

‘Blindigez tua okuli, mistika serpento,’ il kantis per susuro qua frostigis la sango. ‘Blindigez tua okuli a la lunlumo ed apertez oli a plu obskur abismi! Quon tu vidas, ho serpento di Set? Quan tu advokas ek l’abismi dil Nokto? Ka l’ombro di qua falas sur la deskreskanta Lumo? Advokez lu a me, ho serpento di Set!’

Pasante la manuo sur la squami per stranja, cirklatra movado dil fingri, movado qua sempre adportis la fingri itere a lia komenco-punto, ilua voco sinkis plu base dum ke il susuris obskura nomi e sangoza sorci obliviita tra la mondo ecepte en la feroca doplandi di obskura Stigia, ube monstra formi movas en la krepuskulo dil tombi.

Esis movado en la aero cirkum ilu, tala vortico quale esas en aquo kande ul ento venas a la surfaco. Sennoma vento glaciiganta suflis kurte ad il, quaze de apertita Pordo. Thoth sentis ento dop ilu, ma ne cirkumregardis. Il fixis sua okuli a la marmoro lunlumizita, ube tenua ombro flotacis. Dum ke il duris lua susuranta sorci, ta ombro kreskis e klarigesis, til ke ol esis distinta e hororinda. Olua konturo ne esis nesimila a to di giganta babuino, ma nula tala babuino ultempe marchis sur la tero, ne mem en Stigia. Ankore Thoth ne regardis, ma tiris ek sua zono sandalo di sua mastro—sempre portata pro la febla espero ke il povus tale uzar ol—e jetis ol dop su.

‘Konoceskez ol bone, sklavo dil Ringo!’ il klamis. ‘Trovez lu qua portis ol e destruktez lu! Regardez lu en lua okuli e fulminez lua anmo, ante ke tu arachos lua guturo! Mortigez lu! Yes,’ per blinda explozo pasionoza, ‘ed omni apud lu!’

Thoth vidis skisita sur la muro lunlumizita ke la hororajo abasis lua kapo misformacita e flaras la odoro quale repugnanta hundo. E la sangoza kapo retroe jetesis e la ento jiris ed iris quale vento tra la arbori. La Stigiano jetis sua brakii adsupre pro frenezioza exulto, e sua denti ed okuli brilis en la lunlumo.

Soldato postenizita exter la muri kriis pro tresayanta hororo kande granda nigra ombro havanta flamifanta okuli saltis la muro e preterpasis il per ventego-impetuo. Ma ol esis tante rapide irinta ke la konfuza militisto stacis, kurioza se ol esis sonjo od halucino.

(duro sequos)

La Fenixo sur l’espado, parto 1

Segun mea deziro ofrar amuzo per Ido, me tradukas la noveli da Robert E. Howard pri la famoza heroo Konan di Kimeria, Konan la Barbarulo.

Robert Ervin Howard (22 januaro 1906 – 11 junio 1936) esis Usana autoro e poeto qua kreis la famoza karaktero Konan (Angla: Conan) en novelo-serio publikigita en chipa jurnali di ta ero (Angla: “pulps”, pro la ruda paplo ek qua lia pagini esis facita) de 1934 til 1936. Il habitis dum sua tota vivo en Texas, Usa. Kande lua matro esis mortanta, il ocidis su.

Ta noveli esas en la jenro nomata “espado e sorco” (Angla: sword and sorcery), mixuro di heroal agado e magio. Oli grande influis multa autori. Quankam la noveli ne esas eterna literaturo, li esas granda amuzo (e duros plu longe kam multa “serioza” verki).

NOTO: Ta noveli da Howard ne plus havas autor-yuro en Usa od altra landi en qua la autor-yuro duras dum la vivo dil autoro plus 70 yari pose. Oli nun esas en la domeno publika. Malgre to, kompanio Sueda (t.n. autor-yuro koboldo, Angla: “copyright troll”), sen irga reala bazo, reklamacas havar ta publikigo-yuri ed ulfoye atakas ti qui dissemas oli. Spite lo, me ofras mea tradukuro, pro ke me certigabis ke ta noveli esas ya nun en la domeno publika. Me abominas, ke ul kompanio havanta nula konektaji al autoro o lua familio, qua facas nulo por publikigar o servar la verki, profitas nur per ruzi legal.

E nun, l’unesma parto di
LA FENIXO SUR L’ESPADO
da Robert E. Howard
tradukita da Brian E. Drake
1.

‘Saveskez, ho princo, ke inter ta yari dum ke l’oceani dronigis Atlantis e la brilanta urbi, e ta yari di la acenso di la Filiuli di Aryas, esis Epoko nesuspektita, kande brilanta rejii jacis extensita trans la mondo quale blua manteli sub la steli—Nemedia, Ofir, Brithunia, Hiperborea, Zamora e sua mulieri havanta bruna harari e turmi plena de la misterio di aranei, Zingara e sua kavaliereso, Koth an la frontiero di la landi pastorala di Shem, Stigia e sua tombi gardata da ombri, Hirkania di qua la kavalieri portis stalo e silko ed oro. Ma la maxim superba rejio di la mondo esis Aquilonia regnanta suprege, en la sonjanta westo. Adibe venis Konan la Kimeriano havanta nigra hararo ed okuli budema, espado en la manuo; furtisto, spolianto havanta grandega melankolio e grandega joyo, por tramplar la troni juvelizita dil Tero sub sua sandalizita pedi.’

—La Kroniki di Nemedia

Super la tenebroza turmo-pinti e brilanta turmi jacis la fantomatra obskureso e silenco olqui kuras avan la jorno. Aden obskura stradeto, un de vera labirinto di voyi misterioza e sinuoza, quar maskita formi hastoze venis ek pordo apertita furtatre da bruna manuo. Li ne parolis ma rapide iris aden l’obskureso; manteli envelopis li; tam taceme kam fantomi di ocidati li desaparis en l’obskureso. Dop li, vizajo sardonika enkadrigesis en la mi-apertita pordo; du maligna okuli brilis malvolante en la tenebro.

‘Irez aden la nokto, enti dil nokto,’ voco mokis. ‘Ho, stultuli, via fato trakas vi quale blinda hundo, e vi ne savas to.’

La parolanto klozis la pordo e riglagis olu, turnis ed alongiris la koridoro, kandelo en la manuo. Il esis solena giganto, la bruna pelo revelis la raso di Stigia. Il eniris interna chambro, ube viro altstatura e magra, portanta veluro paruzita, repozis quale kato granda ed ociema sur silka kanapeo e drinketis vino ek grandega ora gobleto.

‘Nu, Askalante,’ dicis la Stigiano forpozante la kandelo, ‘vua dupi furteme eniris la stradi quale rati ek lia kaverneti. Vu laboras per stranja utensili.’

‘Kad utensili?’ respondis Askalante. ‘Nu, li ton me nomizas. Dum monati, depos la Quar Rebeli advokis me del dezerto sudal, me lojas en la vera mezo di mea enemiki, die celas me en ica domo nekonocita, nokte iras furtatre tra obskura stradeti e plu obskura koridori. E me facis to quon ta rebela nobeli ne povis. Per ti, ed altra agenti, multi de qui nultempe vidis mea vizajo, me truizis l’imperio per sedicio ed agiteso. Konkluze me, laborante en l’ombri, preparis la falio dil rejulo qua sidas sur trono sub la suno. Per Mitra, me esis politikisto ante ke me esis proskriptito.’

‘Ka ta dupi qui nomizas su vua mastri?’

‘Li duros opinionar ke me servas li, til ke nia nuna tasko esos kompleta. Qui li esas kombatar mente kontre Askalante? Volmana, ta nanatra komtulo di Karaban; Gromel, la giganta komandero dil Nigra Legiono; Dion, grosa barono di Atalus; Rinaldo, la fola minstrelo. Me esas la povo qua weldas la stalo en singlu, e per l’argilo en singlu, me aplastos li en la justa tempo. Ma lo eventos future; canokte mortos la rejo.’

‘Ante plura dii me vidis l’eskadroni imperial kavalkar ek l’urbo,’ dicis la Stigiano.

‘Li kavalkis al frontiero atakita dal Pikti pagana—pro la forta liquoro quan me kontrabandis trans la frontiero por igar li frenezioza. La granda richaji di Dion posibligis to. E Volmana posibligis dispozar la trupi imperial restanta en l’urbo. Per ilua relati princal en Nemedia, la Rejulo Numa facile persuadesis demandar la prezenteso di Komtulo Trokero di Poitain, seneshalo di Aquilonia; e komprenende, por honorizar il, il esos akompanata da eskorto imperial e sua propra trupi, ed anke Prospero, helpanto dil Rejulo Konan. Do restas en l’urbo nur la personala korpo-gardisti dil rejulo—ecepte la Nigra Legiono. Per Gromel me koruptis l’oficiro prodiganta di ta gardisti e subornis il ke il duktez sua homi for la pordo dil rejulo ye noktomezo.

‘Lore kun dek-e-sis maliculi ni eniros la palaco per tunelo sekreta. Pos ke la ago esas facita, mem se la populo ne bonvole recevas ni, la Nigra Legiono di Gromel suficos retenar l’urbo e la krono.’

‘Ka Dion pensas ke ta krono donacesos ad ilu?’

‘Yes. Ta grosa stultulo reklamacas pro traco di sango rejal. Konan grave eroris permisir vivar homi qui ankore klamas su decendanti dil olda dinastio de qua il arachis la krono di Aquilonia.

‘Volmana deziras esar restaurita al favoro rejal quan il juis sub l’olda reji, por levar sua indijanta domeni ad olima grandiozeso. Gromel odias Palantides, komandero dil Nigra Draki, e volas komandar la tota armeo, havanta l’obstineso dil Bosonano. Unike ek ni omna, Rinaldo havas nul ambiciono personal. Il konsideras Konan nur kom barbaro havanta manui sangizita e pedi ruda qua venis ek la nordo por spoliar lando civilizita. Il idealigas ta rejo quan Konan mortigis por obtenar la krono, rimemoras nur ke lu ulfoye patronesis l’arti, ed oblivias la malaji di lua regnado, ed igas la populo obliviar. Li ja kantas necelate la Lamento por la rejulo, per qua Rinaldo laudas la santa malico e denuncas Konan kom “sovajo havanta nigra kordio del abismo.” Konan ridas, ma la populo grondas.’

‘Pro quo il odias Konan?’

‘Poeti sempre odias ti qui havas povo. Segun li la perfekteso esas sempre dop la last angulo od ultre la nexta. Li eskapas la prezento per revadi pri lo pasinta e la futuro. Rinaldo esas flamifanta torcho di idealismo, levante su, il supozas, por renversar tirano e liberigar la populo. Por me—nu, ante plura monati me perdabis omna ambiciono ecepte atakar la karavani dum mea restanta vivo; nun olda revi movas. Konan mortos; Dion acensos la trono. Pose il anke mortos. Unope li omna opozante me mortos—per fairo, per stalo, o per ta mortiganta vini quin tu komprenas quale brasar. Askalante, rejulo di Aquilonia! Quale tu prizas lo?’

La Stigiano levis sua larja shultri.

‘Esis tempo,’ il dicis per bitreso necelata, ‘kande me anke havis ambicioni, kompare a qui vua semblas belacha ed infantala. A qua stando me falis! Mea olima egali e rivali ya regardegus se li vidus Thoth-Amon dil Ringo kom sklavo di exterlandano, mem proskriptito, qua helpas la meskina ambicioni di baroni e reji!’

‘Tu fidis magio e ceremoniachi,’ sensucie replikis Askalante. ‘Me fidas mea mento ed espado.’

‘Menti ed espadi esas quaze festuki kontre la sajeso dil Obskureso,’ grunachis la Stigiano; ilua nigra okuli briletis per minacanta lumi ed ombri. ‘Se me ne perdabus la Ringo, nia standi esus inversita.’

‘Tamen,’ respondis nepaciente la proskriptito, ‘tu portas la strii di mea flogilo sur tua dorso, e versimile duros portar oli.’

‘Ne esez tante certa!’ La diablatra odio di la Stigiano duminstante brilis rede en ilua okuli. ‘Uldie, ulmaniere, me ritrovos la Ringo, e trovinte olu, per la serpento-denti di Set, tu pagos—’

La iracoza Aquiloniano staceskis e frapegis ilu ye la boko. Thoth retro-shancelis, sango spricis ek ilua labii.

‘Tu troe boldeskas, hundo,’ grunis la proskriptito. ‘Sorgez; me esas ankore tua mastro qua savas tua obskura sekreto. Irez adsur la tekti e klamez, ke Askalante es en l’urbo ed intrigas kontre la rejulo—se tu audacas.’

‘Me ne audacas,’ murmuris la Stigiano, e varsis la sango de sua labii.

‘No, tu ne audacas.’ Askalante ridetachis kolde. ‘Nam se me mortus per tua ruzo o perfideso, ermito-sacerdoto en la dezerto sudal saveskus, e ruptus la siglo di manuskripto quan me livis en lua manui. E lektinte, lu susurus vorto en Stigia, e vento reptus de la sudo noktomeze. Ed ube tu celos tua kapo, Thoth-Amon?’

La sklavo fremisis e sua bruna vizajo paleskis.

‘Sato!’ Askalante abrupte chanjis sua tono. ‘Me havas tasko por tu. Me ne fidas Dion. Me imperis ke lu kavalkez a lua domeno rural e restez ibe til ke la canoktala laboro finigesas. La grosa stulto hodie ne povus celar sua nervozeso koram la rejulo. Kavalkez a lu, e se tu ne rajuntas lu sur la voyo, irez a lua domeno e restez apud lu til ke ni advokas lu. Ne lasez lu de tua regardo. Lu astonesas pro timo e forsan forfugos—forsan mem kuros a Konan pro paniko e revelos la tota intrigo, esperanta salvar sua propra pelo. Irez!’

La sklavo reverencis, celis la odio en sua okuli, e facis to imperata. Askalante riturnis su a sua vino. Super la turmo-pinti juvelizita la jorno levis su tam karmezina kam sango.

2.
Me esinte militisto,
La timbali laute sonis;
Homi oro-polvon lansis
Avan pedi dil kavalo.
Me esante nun rejulo
Homi chasas me viktimo;
En la vino nun venono,
E celita es poniardi.

La chambro esis granda ed ornita, chera tapeti an la muri polisita e panelizita, dika tapisi sur la ivora planko-sulo, ed alta plafono ornita per intrikoza skulturi ed arjenta spirali. Dop ivora ed or-inkrustita skribtablo sidis viro di qua la larja shultri e sun-brulita pelo ne konvenis ta luxoza cirkumaji. Il plu multe semblis parto dil suno e venti ed altaji dil sovajeyi. Ilua maxim mikra movi revelis muskuli quale stala resorti ligita ad akuta mento e la koordino di naskinta militisto. Esis en ilua agi nulo cirkonspekta o moderema. Il o repozis perfekte—tam senmova kam bronza statuo—o movis, ne per la spasmozeso di tensa nervi, ma per felinatra rapideso olqua nebulizis la regardo di ti qui penis sequar ilu.

Ilua vesti esis ek chera stofo ma simple facita. Il portis nula ringo od ornamento, ed ilua nigra harari tondita quadrate ligesis cirkum ilua kapo nur per rubando ek arjento-stofo.

Nun il forpozis la ora pinselo per qua il laboroze skisabis sur papiro vaxizita, pozis sua mentono an la pugno, e fixis envidieme sua blua okuli subbruletanta a la homulo stacanta avan ilu. Ta homulo okupesis tainstante da sua propra aferi, nam il tiris la laci di sua or-inkrustita homarmaro e suflis abstraktite—ago nekonvencionala, pro ke il esis koram rejulo.

‘Prospero,’ dicis la viro an la tablo, ‘ta aferi stat-politikal tedas me plu kam mea omna kombati.’

‘Omno es parto dil ludo, Konan,’ respondis la Poitainano havanta bruna okuli. ‘Vu es rejulo—vu mustas plear la rolo.’

‘Me dezirus kavalkar kun tu a Nemedia,’ Konan dicis envidieme. ‘Semblas esar multa yari depos ke me havis kavalo inter mea genui—ma Publius dicas, ke aferi en la urbo bezonas ke me restez. Maledikez lu!

‘Renversinte l’olda dinastio,’ il duris parolante per intimeso existanta nur inter ilu e la Poitainano, ‘esis sat facila, quankam tatempe ol semblis bitre harda. Regardante la sovaja voyo quan me iris, ti omna dii di laboro, intrigo, masakro e tribulo semblas quaze sonjo.

‘Me ne sonjis sate, Prospero. Kande la Rejulo Namedides jacis mortigita an mea pedi e me arachis la krono de lua sangizita kapo e pozis ol sur mea propra, me atingabis la fina limito di mea sonjo. Me men preparabis sizar la krono, ne retenar ol. En la olda libera dii me nur deziris akut espado e rekta voyo al enemiki. Nun nula voyo es rekta e mea espado esas ne-utila.

‘Renversinte Namedides, tatempe me esis la Liberiganto—nun li sputas a mea ombro. Li pozis statuo di ta porko en la templo di Mitra, ed homi adiras e lamentas avan ol, aklamas ol kom santa imajo di santa monarko mortigita da barbarulo havanta manui sangizita. Kande me kom mercenario duktis lua armei a triumfo, Aquilonia ne atencis ke me es exterlandano, ma nun ne povas pardonar me.

‘Nun en la templo di Mitra venas por brular incenso a la memorajo di Namedides viri quin lua pendanteri mutilis e blindigis, viri di qua la filiuli mortis en lua subtera karceri, di qua la spozini e filiini tiresis aden lua serayo. La chanjema stulti!’

‘Rinaldo granda-parte responsesas,’ replikis Prospero, e plufermigis sua espado-rimeno. ‘Lu kantas kansoni por freneziigar homi. Pendigez lu en lua bufono-vesti de la maxim alta turmo en l’urbo. Lasez lu rimifar por la vulturi.’

Konan sukusis sua leono-kapo. ‘No, Prospero, lu es ultre mea manui. Granda poeto es plu granda kam irga rejo. Lua kansoni esas plu potenta kam mea ceptro; nam lu preske arachis la kordio ek mea sino kantante por me. Me mortos ed obliviesos, ma la kansoni di Rinaldo vivos por sempre.

‘No, Prospero,’ duris la rejulo, solena dubito obskuris ilua okuli, ‘esas ulo celata, ula subfluo quan ni ne konocas. Me sentas ol, quale me sentis dum yuneso la tigro celata en l’alta herbi. Esas tra la rejio sennoma agiteso. Me esas quale chasero squatanta apud sua faireto meze dil foresto, audante furtatra pedi qui pazas en l’obskureso, e preske vidos la lumo di brulanta okuli. Utinam me povas kaptar ulo tushebla, quan me fendos per mea espado! Me dicas, ke ne hazarde la Pikti recente atakis tante feroce la frontieri, por ke la Bosonani advokez helpo por retro-batar li. Me devis kavalkir kun l’armeo.’

‘Publius timis intrigo por kaptar e mortigar vu ultre la frontiero,’ replikis Prospero. Il glatigis la silka surtuto sur la brilanta masho-kuraso ed admiris sua longa e gracila figuro en arjenta spegulo. ‘Pro to il urjigis tu restar en l’urbo. Ta dubiti naskas ek vua instinti barbara. Lasez la populo grunachar! La mercenarii esas nia, e la Nigra Draki, ed omna raskalo en Poitain juras per vu. Vua unika danjero es asasino, e to es neposibla, la viri dil trupi imperial gardas vu e die e nokte. Quon vu facas?’

‘Mapo,’ Konan fiere respondis. ‘La mapi dil korto bone montras la landi sudal, estal, e westal, ma en la nordo oli esas nebuloza ed eroroza. Me ipse adjuntas la landi nordal. Hike Kimeria, ube me naskis. Ed—’

‘Asgard e Vanaheim.’ Prospero regardis la mapo. ‘Per Mitra, me preske kredis ta landi es fablatra.’

Konan ridetachis sovaje, nekoncie tushis la cikatri sur sua bruna vizajo. ‘Tu konocabis altre, se tu pasabis tua yuneso che la frontieri nordal di Kimeria! Asgard situesas norde, e Vanaheim nord-weste de Kimeria, ed esas milito perpetua an la land-limiti.’

‘Quala homi es ti nordal?’ demandis Prospero.

‘Altstatura e blonda, havanta blua okuli. Lia deo esas Imir, la pruino-giganto, e singla tribuo havas sua propra rejo. Li esas obstinema e feroca. Li kombatas dum la tota dio e drinkas biro e mujas lia sovaja kansoni dum la tota nokto.’

‘Do me opinionas, ke tu similesas li,’ ridis Prospero. ‘Tu ridegas, drinkegas, e mujas bona kansoni; quankam me nultempe vidis altra Kimeriano drinkar irgo ecepte aquo, od ultempe ridar, od ultempe kantar irgo ecepte mizeroza himni funeral.’

‘Forsan pro ta lando quan li habitas,’ replikis la rejulo. ‘Nultempe esis plu desgaya lando—omnube kolini, ombroza foresti sub cielo preske sempre griza, e venti jemas tristoze tra la vali.’

‘Ne astonas ke homi esas depresita ibe,’ dicis Prospero levante sua shultri. Il pensis pri la gaye sunoza, plana landi e la blua fluvii ociema di Poitain, la maxim sudala provinco di Aquilonia.

‘Li ne esperas hike od en la vivo futura,’ respondis Konan. ‘Lia dei esas Krom e lua obskura raso qui regnas sensunoza loko di eterna nebulo, la lando di mortinti. Mitra! La manieri dil Asir plu multe plezis me.’

‘Nu,’ Prospero ridetachis, ‘l’obskura kolini di Kimeria esas for. E nun me iros. Me pardrinkos gobletedo de blanka vino Nemediana por tu che la korto di Numa.’

‘Bonege,’ grunis la rejulo, ‘ma kisez la dansantini di Numa nur por tu ipsa, por ne implikar la stati!’

Ilua mujanta rido sequis Prospero ek la chambro.

(fino sequos)

La Fenixo sur l’espado, parti 1 e 2

Segun mea deziro ofrar amuzo per Ido, me tradukas la noveli da Robert E. Howard pri la famoza heroo Konan di Kimeria, Konan la Barbarulo.

Robert Ervin Howard (22 januaro 1906 – 11 junio 1936) esis Usana autoro e poeto qua kreis la famoza karaktero Konan (Angla: Conan) en novelo-serio publikigita en chipa jurnali di ta ero (Angla: “pulps”, pro la ruda paplo ek qua lia pagini esis facita) de 1934 til 1936. Il habitis dum sua tota vivo en Texas, Usa. Kande lua matro esis mortanta, il ocidis su.

Ta noveli esas en la jenro nomata “espado e sorco” (Angla: sword and sorcery), mixuro di heroal agado e magio. Oli grande influis multa autori. Quankam la noveli ne esas eterna literaturo, li esas granda amuzo (e duros plu longe kam multa “serioza” verki).

NOTO: Ta noveli da Howard ne plus havas autor-yuro en Usa od altra landi en qua la autor-yuro duras dum la vivo dil autoro plus 70 yari pose. Oli nun esas en la domeno publika. Malgre to, kompanio Sueda (t.n. autor-yuro koboldo, Angla: “copyright troll”), sen irga reala bazo, reklamacas havar ta publikigo-yuri ed ulfoye atakas ti qui dissemas oli. Spite lo, me ofras mea tradukuro, pro ke me certigabis ke ta noveli esas ya nun en la domeno publika. Me abominas, ke ul kompanio havanta nula konektaji al autoro o lua familio, qua facas nulo por publikigar o servar la verki, profitas nur per ruzi legal.

E nun, l’unesma du parti di
LA FENIXO SUR L’ESPADO
da Robert E. Howard
tradukita da Brian E. Drake
1.

‘Saveskez, ho princo, ke inter ta yari dum ke l’oceani dronigis Atlantis e la brilanta urbi, e ta yari di la acenso di la Filiuli di Aryas, esis Epoko nesuspektita, kande brilanta rejii jacis extensita trans la mondo quale blua manteli sub la steli—Nemedia, Ofir, Brithunia, Hiperborea, Zamora e sua mulieri havanta bruna harari e turmi plena de la misterio di aranei, Zingara e sua kavaliereso, Koth an la frontiero di la landi pastorala di Shem, Stigia e sua tombi gardata da ombri, Hirkania di qua la kavalieri portis stalo e silko ed oro. Ma la maxim superba rejio di la mondo esis Aquilonia regnanta suprege, en la sonjanta westo. Adibe venis Konan la Kimeriano havanta nigra hararo ed okuli budema, espado en la manuo; furtisto, spolianto havanta grandega melankolio e grandega joyo, por tramplar la troni juvelizita dil Tero sub sua sandalizita pedi.’

—La Kroniki di Nemedia

Super la tenebroza turmo-pinti e brilanta turmi jacis la fantomatra obskureso e silenco olqui kuras avan la jorno. Aden obskura stradeto, un de vera labirinto di voyi misterioza e sinuoza, quar maskita formi hastoze venis ek pordo apertita furtatre da bruna manuo. Li ne parolis ma rapide iris aden l’obskureso; manteli envelopis li; tam taceme kam fantomi di ocidati li desaparis en l’obskureso. Dop li, vizajo sardonika enkadrigesis en la mi-apertita pordo; du maligna okuli brilis malvolante en la tenebro.

‘Irez aden la nokto, enti dil nokto,’ voco mokis. ‘Ho, stultuli, via fato trakas vi quale blinda hundo, e vi ne savas to.’

La parolanto klozis la pordo e riglagis olu, turnis ed alongiris la koridoro, kandelo en la manuo. Il esis solena giganto, la bruna pelo revelis la raso di Stigia. Il eniris interna chambro, ube viro altstatura e magra, portanta veluro paruzita, repozis quale kato granda ed ociema sur silka kanapeo e drinketis vino ek grandega ora gobleto.

‘Nu, Askalante,’ dicis la Stigiano forpozante la kandelo, ‘vua dupi furteme eniris la stradi quale rati ek lia kaverneti. Vu laboras per stranja utensili.’

‘Kad utensili?’ respondis Askalante. ‘Nu, li ton me nomizas. Dum monati, depos la Quar Rebeli advokis me del dezerto sudal, me lojas en la vera mezo di mea enemiki, die celas me en ica domo nekonocita, nokte iras furtatre tra obskura stradeti e plu obskura koridori. E me facis to quon ta rebela nobeli ne povis. Per ti, ed altra agenti, multi de qui nultempe vidis mea vizajo, me truizis l’imperio per sedicio ed agiteso. Konkluze me, laborante en l’ombri, preparis la falio dil rejulo qua sidas sur trono sub la suno. Per Mitra, me esis politikisto ante ke me esis proskriptito.’

‘Ka ta dupi qui nomizas su vua mastri?’

‘Li duros opinionar ke me servas li, til ke nia nuna tasko esos kompleta. Qui li esas kombatar mente kontre Askalante? Volmana, ta nanatra komtulo di Karaban; Gromel, la giganta komandero dil Nigra Legiono; Dion, grosa barono di Atalus; Rinaldo, la fola minstrelo. Me esas la povo qua weldas la stalo en singlu, e per l’argilo en singlu, me aplastos li en la justa tempo. Ma lo eventos future; canokte mortos la rejo.’

‘Ante plura dii me vidis l’eskadroni imperial kavalkar ek l’urbo,’ dicis la Stigiano.

‘Li kavalkis al frontiero atakita dal Pikti pagana—pro la forta liquoro quan me kontrabandis trans la frontiero por igar li frenezioza. La granda richaji di Dion posibligis to. E Volmana posibligis dispozar la trupi imperial restanta en l’urbo. Per ilua relati princal en Nemedia, la Rejulo Numa facile persuadesis demandar la prezenteso di Komtulo Trokero di Poitain, seneshalo di Aquilonia; e komprenende, por honorizar il, il esos akompanata da eskorto imperial e sua propra trupi, ed anke Prospero, helpanto dil Rejulo Konan. Do restas en l’urbo nur la personala korpo-gardisti dil rejulo—ecepte la Nigra Legiono. Per Gromel me koruptis l’oficiro prodiganta di ta gardisti e subornis il ke il duktez sua homi for la pordo dil rejulo ye noktomezo.

‘Lore kun dek-e-sis maliculi ni eniros la palaco per tunelo sekreta. Pos ke la ago esas facita, mem se la populo ne bonvole recevas ni, la Nigra Legiono di Gromel suficos retenar l’urbo e la krono.’

‘Ka Dion pensas ke ta krono donacesos ad ilu?’

‘Yes. Ta grosa stultulo reklamacas pro traco di sango rejal. Konan grave eroris permisir vivar homi qui ankore klamas su decendanti dil olda dinastio de qua il arachis la krono di Aquilonia.

‘Volmana deziras esar restaurita al favoro rejal quan il juis sub l’olda reji, por levar sua indijanta domeni ad olima grandiozeso. Gromel odias Palantides, komandero dil Nigra Draki, e volas komandar la tota armeo, havanta l’obstineso dil Bosonano. Unike ek ni omna, Rinaldo havas nul ambiciono personal. Il konsideras Konan nur kom barbaro havanta manui sangizita e pedi ruda qua venis ek la nordo por spoliar lando civilizita. Il idealigas ta rejo quan Konan mortigis por obtenar la krono, rimemoras nur ke lu ulfoye patronesis l’arti, ed oblivias la malaji di lua regnado, ed igas la populo obliviar. Li ja kantas necelate la Lamento por la rejulo, per qua Rinaldo laudas la santa malico e denuncas Konan kom “sovajo havanta nigra kordio del abismo.” Konan ridas, ma la populo grondas.’

‘Pro quo il odias Konan?’

‘Poeti sempre odias ti qui havas povo. Segun li la perfekteso esas sempre dop la last angulo od ultre la nexta. Li eskapas la prezento per revadi pri lo pasinta e la futuro. Rinaldo esas flamifanta torcho di idealismo, levante su, il supozas, por renversar tirano e liberigar la populo. Por me—nu, ante plura monati me perdabis omna ambiciono ecepte atakar la karavani dum mea restanta vivo; nun olda revi movas. Konan mortos; Dion acensos la trono. Pose il anke mortos. Unope li omna opozante me mortos—per fairo, per stalo, o per ta mortiganta vini quin tu komprenas quale brasar. Askalante, rejulo di Aquilonia! Quale tu prizas lo?’

La Stigiano levis sua larja shultri.

‘Esis tempo,’ il dicis per bitreso necelata, ‘kande me anke havis ambicioni, kompare a qui vua semblas belacha ed infantala. A qua stando me falis! Mea olima egali e rivali ya regardegus se li vidus Thoth-Amon dil Ringo kom sklavo di exterlandano, mem proskriptito, qua helpas la meskina ambicioni di baroni e reji!’

‘Tu fidis magio e ceremoniachi,’ sensucie replikis Askalante. ‘Me fidas mea mento ed espado.’

‘Menti ed espadi esas quaze festuki kontre la sajeso dil Obskureso,’ grunachis la Stigiano; ilua nigra okuli briletis per minacanta lumi ed ombri. ‘Se me ne perdabus la Ringo, nia standi esus inversita.’

‘Tamen,’ respondis nepaciente la proskriptito, ‘tu portas la strii di mea flogilo sur tua dorso, e versimile duros portar oli.’

‘Ne esez tante certa!’ La diablatra odio di la Stigiano duminstante brilis rede en ilua okuli. ‘Uldie, ulmaniere, me ritrovos la Ringo, e trovinte olu, per la serpento-denti di Set, tu pagos—’

La iracoza Aquiloniano staceskis e frapegis ilu ye la boko. Thoth retro-shancelis, sango spricis ek ilua labii.

‘Tu troe boldeskas, hundo,’ grunis la proskriptito. ‘Sorgez; me esas ankore tua mastro qua savas tua obskura sekreto. Irez adsur la tekti e klamez, ke Askalante es en l’urbo ed intrigas kontre la rejulo—se tu audacas.’

‘Me ne audacas,’ murmuris la Stigiano, e varsis la sango de sua labii.

‘No, tu ne audacas.’ Askalante ridetachis kolde. ‘Nam se me mortus per tua ruzo o perfideso, ermito-sacerdoto en la dezerto sudal saveskus, e ruptus la siglo di manuskripto quan me livis en lua manui. E lektinte, lu susurus vorto en Stigia, e vento reptus de la sudo noktomeze. Ed ube tu celos tua kapo, Thoth-Amon?’

La sklavo fremisis e sua bruna vizajo paleskis.

‘To suficas!’ Askalante abrupte chanjis sua tono. ‘Me havas tasko por tu. Me ne fidas Dion. Me imperis ke lu kavalkez a lua domeno rural e restez ibe til ke la canoktala laboro finigesas. La grosa stulto hodie ne povus celar sua nervozeso koram la rejulo. Kavalkez a lu, e se tu ne rajuntas lu sur la voyo, irez a lua domeno e restez apud lu til ke ni advokas lu. Ne lasez lu de tua regardo. Lu astonesas pro timo e forsan forfugos—forsan mem kuros a Konan pro paniko e revelos la tota intrigo, esperanta salvar sua propra pelo. Irez!’

La sklavo reverencis, celis la odio en sua okuli, e facis to imperata. Askalante riturnis su a sua vino. Super la turmo-pinti juvelizita la jorno levis su tam karmezina kam sango.

2.
Me esinte militisto,
La timbali laute sonis;
Homi oro-polvon lansis
Avan pedi dil kavalo.
Me esante nun rejulo
Homi chasas me viktimo;
En la vino nun venono,
E celita es poniardi.

La chambro esis granda ed ornita, chera tapeti an la muri polisita e panelizita, dika tapisi sur la ivora planko-sulo, ed alta plafono ornita per intrikoza skulturi ed arjenta spirali. Dop ivora ed or-inkrustita skribtablo sidis viro di qua la larja shultri e sun-brulita pelo ne konvenis ta luxoza cirkumaji. Il plu multe semblis parto dil suno e venti ed altaji dil sovajeyi. Ilua maxim mikra movi revelis muskuli quale stala resorti ligita ad akuta mento e la koordino di naskinta militisto. Esis en ilua agi nulo cirkonspekta o moderema. Il o repozis perfekte—tam senmova kam bronza statuo—o movis, ne per la spasmozeso di tensa nervi, ma per felinatra rapideso olqua nebulizis la regardo di ti qui penis sequar ilu.

Ilua vesti esis ek chera stofo ma simple facita. Il portis nula ringo od ornamento, ed ilua nigra harari tondita quadrate ligesis cirkum ilua kapo nur per rubando ek arjento-stofo.

Nun il forpozis la ora pinselo per qua il laboroze skisabis sur papiro vaxizita, pozis sua mentono an la pugno, e fixis envidieme sua blua okuli subbruletanta a la homulo stacanta avan ilu. Ta homulo okupesis tainstante da sua propra aferi, nam il tiris la laci di sua or-inkrustita homarmaro e siflis abstraktite—ago nekonvencionala, pro ke il esis koram rejulo.

‘Prospero,’ dicis la viro an la tablo, ‘ta aferi stat-politikal tedas me plu kam mea omna kombati.’

‘Omno es parto dil ludo, Konan,’ respondis la Poitainano havanta bruna okuli. ‘Vu es rejulo—vu mustas plear la rolo.’

‘Me dezirus kavalkar kun tu a Nemedia,’ Konan dicis envidieme. ‘Semblas esar multa yari depos ke me havis kavalo inter mea genui—ma Publius dicas, ke aferi en la urbo bezonas ke me restez. Maledikez lu!

‘Renversinte l’olda dinastio,’ il duris parolante per intimeso existanta nur inter ilu e la Poitainano, ‘esis sat facila, quankam tatempe ol semblis bitre harda. Regardante la sovaja voyo quan me iris, ti omna dii di laboro, intrigo, masakro e tribulo semblas quaze sonjo.

‘Me ne sonjis sate, Prospero. Kande la Rejulo Namedides jacis mortigita an mea pedi e me arachis la krono de lua sangizita kapo e pozis ol sur mea propra, me atingabis la fina limito di mea sonjo. Me men preparabis sizar la krono, ne retenar ol. En la olda libera dii me nur deziris akut espado e rekta voyo al enemiki. Nun nula voyo es rekta e mea espado esas ne-utila.

‘Renversinte Namedides, tatempe me esis la Liberiganto—nun li sputas a mea ombro. Li pozis statuo di ta porko en la templo di Mitra, ed homi adiras e lamentas avan ol, aklamas ol kom santa imajo di santa monarko mortigita da barbarulo havanta manui sangizita. Kande me kom mercenario duktis lua armei a triumfo, Aquilonia ne atencis ke me es exterlandano, ma nun ne povas pardonar me.

‘Nun en la templo di Mitra venas por brular incenso a la memorajo di Namedides viri quin lua pendanteri mutilis e blindigis, viri di qua la filiuli mortis en lua subtera karceri, di qua la spozini e filiini tiresis aden lua serayo. La chanjema stulti!’

‘Rinaldo granda-parte responsesas,’ replikis Prospero, e plufermigis sua espado-rimeno. ‘Lu kantas kansoni por freneziigar homi. Pendigez lu en lua bufono-vesti de la maxim alta turmo en l’urbo. Lasez lu rimifar por la vulturi.’

Konan sukusis sua leono-kapo. ‘No, Prospero, lu es ultre mea manui. Granda poeto es plu granda kam irga rejo. Lua kansoni esas plu potenta kam mea ceptro; nam lu preske arachis la kordio ek mea sino kantante por me. Me mortos ed obliviesos, ma la kansoni di Rinaldo vivos por sempre.

‘No, Prospero,’ duris la rejulo, solena dubito obskuris ilua okuli, ‘esas ulo celata, ula subfluo quan ni ne konocas. Me sentas ol, quale me sentis dum yuneso la tigro celata en l’alta herbi. Esas tra la rejio sennoma agiteso. Me esas quale chasero squatanta apud sua faireto meze dil foresto, audante furtatra pedi qui pazas en l’obskureso, e preske vidos la lumo di brulanta okuli. Utinam me povas kaptar ulo tushebla, quan me fendos per mea espado! Me dicas, ke ne hazarde la Pikti recente atakis tante feroce la frontieri, por ke la Bosonani advokez helpo por retro-batar li. Me devis kavalkir kun l’armeo.’

‘Publius timis intrigo por kaptar e mortigar vu ultre la frontiero,’ replikis Prospero. Il glatigis la silka surtuto sur la brilanta masho-kuraso ed admiris sua longa e gracila figuro en arjenta spegulo. ‘Pro to il urjigis tu restar en l’urbo. Ta dubiti naskas ek vua instinti barbara. Lasez la populo grunachar! La mercenarii esas nia, e la Nigra Draki, ed omna raskalo en Poitain juras per vu. Vua unika danjero es asasino, e to es neposibla, la viri dil trupi imperial gardas vu e die e nokte. Quon vu facas?’

‘Mapo,’ Konan fiere respondis. ‘La mapi dil korto bone montras la landi sudal, estal, e westal, ma en la nordo oli esas nebuloza ed eroroza. Me ipse adjuntas la landi nordal. Hike Kimeria, ube me naskis. Ed—’

‘Asgard e Vanaheim.’ Prospero regardis la mapo. ‘Per Mitra, me preske kredis ta landi es fablatra.’

Konan ridetachis sovaje, nekoncie tushis la cikatri sur sua bruna vizajo. ‘Tu konocabis altre, se tu pasabis tua yuneso che la frontieri nordal di Kimeria! Asgard situesas norde, e Vanaheim nord-weste de Kimeria, ed esas milito perpetua an la land-limiti.’

‘Quala homi es ti nordal?’ demandis Prospero.

‘Altstatura e blonda, havanta blua okuli. Lia deo esas Imir, la pruino-giganto, e singla tribuo havas sua propra rejo. Li esas obstinema e feroca. Li kombatas dum la tota dio e drinkas biro e mujas lia sovaja kansoni dum la tota nokto.’

‘Do me opinionas, ke tu similesas li,’ ridis Prospero. ‘Tu ridegas, drinkegas, e mujas bona kansoni; quankam me nultempe vidis altra Kimeriano drinkar irgo ecepte aquo, od ultempe ridar, od ultempe kantar irgo ecepte mizeroza himni funeral.’

‘Forsan pro ta lando quan li habitas,’ replikis la rejulo. ‘Nultempe esis plu desgaya lando—omnube kolini, ombroza foresti sub cielo preske sempre griza, e venti jemas tristoze tra la vali.’

‘Ne astonas ke homi esas depresita ibe,’ dicis Prospero levante sua shultri. Il pensis pri la gaye sunoza, plana landi e la blua fluvii ociema di Poitain, la maxim sudala provinco di Aquilonia.

‘Li ne esperas hike od en la vivo futura,’ respondis Konan. ‘Lia dei esas Krom e lua obskura raso qui regnas sensunoza loko di eterna nebulo, la lando di mortinti. Mitra! La manieri dil Asir plu multe plezis me.’

‘Nu,’ Prospero ridetachis, ‘l’obskura kolini di Kimeria esas for. E nun me iros. Me pardrinkos gobletedo de blanka vino Nemediana por tu che la korto di Numa.’

‘Bonege,’ grunis la rejulo, ‘ma kisez la dansantini di Numa nur por tu ipsa, por ne implikar la stati!’

Ilua mujanta rido sequis Prospero ek la chambro.

(duro sequos)