Author Archives: admin

Un fem con bebe es comandada a sorti de la parlamento cenian

Parlamentores fema ia sorti de la parlamento de Cenia per suporta un colaboror ci on ia comanda a parti car el ia ave sua bebe con se.

Zuleika Hassan ia dise ce el ia porta sua bebe de sinco menses a labora par causa de un crise de casa, e ce la parlamento no ave un enfanteria.

Longo la regulas, on no permete ce “stranjeres” entra a la salon, incluinte enfantes. Alga parlamentores mas ia descrive la ata de Hassan como vergoniosa.

Christopher Omulele, presidente de la salon, ia comanda ce Hassan sorti e ce el pote reveni sin la bebe. Alga de la parlamentores ia cria e otra ia puxa lunlotra.

Hassan ia urje la parlamento a crea “un atmosfera plu conveninte per familias” si lo desira ce plu femes deveni parlamentores.

“Me ia atenta vera forte no veni con la bebe, ma oji me ia ave un crise. Cual me ia debe fa? Si parlamento ia ave un enfanteria o un beberia, me ta pote pone mea bebe ala,” el ia dise.

Moses Cheboi, la vispresidente de parlamento, ia dise en un declara formal ce la compleso ave un sala do madres pote teti sua bebes. Ma madres debe “trae sua enfantor per atende la bebe en la sala en cuando los fa sua debes ofisial”.

En 2017, legores cenian ia aseta un lege obligante empleores a construi salas spesial do madres pote teti e revesti sua bebes.

La suportores de Hassan ia condena sua trata, cual ia aveni en la semana internasional de teti. Alga politicistes fema en partes diversa de la mundo ia prende sua bebes a labora.

En 2018, Jacinda Arden, ministro xef de Zeland Nova, ia es la xef internasional prima de mundo ci ia prende sua bebe a la Asembla Jeneral de la Nasiones Unida en York Nova.

Miliones en Zimbabue fronti un crise de nuri

La Nasiones Unida ia aumenta sua apela de crise per Zimbabue, avertinte ce plu ca sinco milion persones – un tri de la popla – nesesa aida.

La Program Mundal de Nuri ia inisia un apela per 331 milion dolares, car la pais batalia la efetos de secia, un siclon, e un crise economial.

A ves pasada, Zimbabue ia es un rejion major de produi de sereales, ma lo ia sufri anios de turba.

Recolies resente ia es grave afetada par secia, e la custa de comedas ia alti multe. Un nivel basa de acua ia afeta ance la compleso idroeletrical xef a Kariba, causante rompes continuante de eletrica tra la pais.

Inisiante la apela ier, David Beasley, xef de la Program, ia dise ce sirca 2,5 milion persones es a punto de fami. “Nos refere a persones ci marxa vera en dirije a mori de famia si nos no es asi per aida los,” el ia dise. “Nos fronti un secia nonsimil a cualce cual nos ia vide en tempo longa.”

La problemes de Zimbabue ia es malida cuando Siclon Idai ia pasa tra la rejion en la parte plu temprana de esta anio.

Acel tempesta jigante, cual ia colpa ance partes de Malaui e Mosambic, ia afeta 570 mil zimbabueanes e ia lasa deses de miles sin casa.

En la semana pasada, Mthuli Ncube, ministro de finansia, ia dise ce la governa furni ja gran a 757 mil casas de pos janero, en rejiones campanial e urban.

E a martedi, presidente Emmerson Mnangagwa, ci ia emprende la posto de renor longa Robert Mugabe en novembre 2017, ia declara ce la secia es un desastre nasional.

La Nasiones Unida ia apela ja per 294 milion dolares per aida Zimbabue, ma dise ce lo nesesa aora plu mone, car la efetos de la secia ia estende.

Obama urje la rejeta de xefes ci tisa la odia

Barack Obama, presidente pasada de la SUA, ia urje esuanes a rejeta linguaje de cualce person xef si lo nuri la odia o normali la razisme.

Obama ia nomi no person, ma el ia fa sua comentas rara pos cuando presidente Donald Trump ia atenta diverje criticas disente ce sua retorica antimigral ia coraji violentia.

En un parla ier, Trump ia condena la odia e la supremia blanca. El ia parla pos la mori de 31 persones en sparas coletiva en la statos Texas e Ohio.

En sua posto presidente, Obama ia batalia per restrinje la posese de fusiles, sin susede. El ia dise en 2015 ce sua fali de institui “leges pratical per securia de fusiles” ia es la frustra la plu grande de sua preside.

El ia asteni de comenta sur la retorica controversa par Trump a tema de migrores, ma ia publici un declara formal ier.

“Nos debe rejeta solida,” Obama ia dise, “linguaje sortinte de la bocas de cualce de nosa xefes si lo nuri un clima de teme e odia, o normali sentis raziste: xefes ci demoni los ci no aspeta como nos, o sujesta ce otra persones, incluinte migrores, menasa nosa modo de vive, o refere a otra persones como suumanas, o implica ce America parteni a sola un spesie de persones. Lo ave no loca en nosa politica e nosa vive publica. E aora es cuando la majoria vasta de americanes de bonvole, de cada raza e crede e partito political, ta dise esta – clar e nonambigua.”

En sua campania presidential, Trump ia dise ce migrores de Mexico inclui vendores de drogas, criminores, e violores sesal.

Plu resente, el ia sperde coleria par sujesta ce cuatro congresores fema de color ta “revade e aida repara la locas, completa rompeda e infestada par crimin, de do los ia veni”. El ia nega ce sua comentas es raziste.

LA ENIGMATO DI AKAKOR

Hike komencas la raporto pri misterioza civito ancestral di Sud-Amerika

Dum la 3ma di marto 1972, Germana jurnalisto dil A.R.D. , la publika televiziono Germana, Karl Brugger, lore korespondanto en Rio, renkontris en sordida taverno di Manaus, la « Graças a Deus », Amerik-Indiana « cacique » nomata Tatunca Naraerta asertante esar « princo di Akakor ». Ca renkontro organizesis dal komandanto di kompanio Braziliana di gardisti forestal, amiko dil jurnalisto, e persuadita ke la raporto di ta Amerik-Indiana chefo certe interesus ilu. Brugger questionis do Tatunca Nara dum plura hori e mem enrejistris lia omna konversadi. Plu tarde, il adiris kun lu en la junglo, sur la traci di misterioza civito sekreta : la civito Akakor. La Germano naracis lua travivaji en libro, titulizita « Die Chronik von Akakor. Mythos und Legende eines Amazonischen Volkes » (La kroniko di Akakor. Miti e legendi di populo Amazonian).
Brugger prizentas Tatunca Nara kom Amerik-Indiano sat alta-statura, havante longa hari nigra e vizajo delikate desegnita. Il esis mestico. Ilu surhavis bunta kamizo kande il renkontris Brugger unesmafoye. Ico esis donaco da oficiri dil armeo Braziliana. Il havis sur lua tayo kurta tuniko ledra, sur olqua reprezentesis l’emblemo di Akakor.
En mala Germana linguo, Tatunca Nara, raportis a Brugger la astonanta historio dil populo di Ugha Mongulala, « populo selektita dal dei », dek-e-kin mil yari ante nun. Il durigis lua parolado til la fino, olqua konsignesis en sakra libro : la Kroniko di Akakor. Ca verko, redaktita dal skribisti di lua naciono, skribesis kun la skribarto dil idiomo di lua ancestri : la ‘quechua ‘, olqua, ilu asertis, kontenis mil e quaracent simboli, singlu de oli havante plura senci, segun lia impliki gramatikal. La populo le Inka, qua parolis anke la ‘quechua’, perdabis depos longa tempo « la skribarto dil dei », ma lua tradicioni konservabis ‘lontana’ memorajo di ol.
Sakra libro
La « Kroniko di Akakor » komencis olua naraco per ula yaro Zero, konkordante kun la yaro 10.481 ante la ero Kristana. Ol markizesis per la departo de Ugha Mongulala dal « Granda Maestri Inicianta » , vers la lando di lia origino.
Ica Granda Maestri portis a la homaro la lumi di la Savo. Li fondis nova populo ed erektis tri granda civiti ek petro : Akanis, Akakor e Akahim.
La nomi indikas la ordino di lia konstrukto : « aka » signifikas « fortreso » e « kor », « du ». La  unesma civito, Akanis, konstruktesis « sur bendo streta di tero, proxim la lando Mexikia, en loko ube interafrontis du oceani ». Ka la istmo di Panama ? Akahim, la triesma civito, ne mencionesas en la Kroniko ante la yaro 7315 ante Iesu Kristo. Ma lua historio parenteskas stranje kun olta di Akakor.
Akakor, chefurbo di desaparinta imperio, ed altra civiti perdita…
« Ita omna urbi destruktesis lor la unesma Granda Katastrofo, qua eventis dek-e-tri yari pos la departo dal dei. »   Ma altra civiti, konstruktita dal Anciena Maestri, posvivis ica flagrado : Salazare, sur la fluo supera dil fluvio di le Amazona,
Tiahuanako, proxim la lago Titikaka, e Manoa sur la alta planaji dil sudo. Oli esis precipue rezideyi dil dei, kompozita per templi erektita por lia glorio cirkum piramido.    -     « De ta sakra civiti. » dicas Tatunca Nara, « me vidis per mea propra okuli nur Salazare. Lua disto esas ye ok dii di marchado del urbo quan la Barbari blanka nomizas Manaus, ol jacas an enfluanto dil Granda Rivero. Lua palaci e lua templi esas sepultita per la junglo. Nur la somito dil granda piramido emersas ankore super la foresto. »
Subtera civiti
Nefore del antiqua civito celesis anke serio de habiteyi subtera. “Existas dek-e-tri civiti profunde enterigita en la Andi, » asertas ya Tatunca Nara. Departante del Granda Templo sunal di Akakor, diversa acesi trairante profunda tuneli duktis a subtera civito ed ad altra civiti. Ica tuneli esis suficante larja por posibligar a kin homi marchar samfronte, ed oli esis tante vasta ke plura dii de marchado esis necesa por irar de ula civito ad altra civito.
Del dek-e-tri subtera civiti, olti esante Akakor, Budu, Kisch, Boda, Gudi, Tanum, Sanga, Riono, Kos, Aman, Tat e Sikon lumizesis per klareso artifical. Nur la civito Mu, la maxim mikra de omni, utiligante alta koloni vertikal sustenante enorma speguli arjenta, utiligis la lumo natural dil suno. Reto komplexa di kanalizuri adduktis l’aquo dil monti til la centro di ta enterigita urbi. Tuneli e civiti subtera esis la laboruro dal Anciena Maestri.                                        
Perdita civito Akakim
Tatunca Nara parolis pose – inter mult altra kozi !-, pri Akakim , misterioza civito konstruktita an la nordala limiti dil Imperio, vers la frontiero nunal di Brazilia e di Venezuela. Ol esis petra civito fondita dal Anciena Maestri ed a qua on acesis per trairar impresanta katarakto. Akahim duris esar ruinajo dum quar yarcenti, pos la unesma granda subverso, e mantenis streta relati kun Akakor dum plura yarmili. Kande arivis la Barbari blanka, la habitanti di Akahim remparizis su sub la tero. Tatunca Nara asertas ke sistemo komplikita de tuneli juntis ita civito a la chefurbo e ke serio de speguli, injenioze dispozita, posibligis ad amba urbi komunikar efikive inter oli. (…)
Le Inka, heredanti dil desaparinta Imperio Ugha Mongulala
Segun Tatunca Nara, l’imperio Inka esis la unika, ecepte la sua, nulatempe vivir segun la legi sakra dil Anciena Maestri. La historio dil populo Inka iris til la yaro 7951, t.e. 2470 ante nia ero, kande Virakocha, duesma filiulo di rejo Sakaia, rebeleskis kontre la povo di ilua patro e exilesis de Ugha Mongulala. Viracocha arivis en Peru, fondis sua dinastio, olta di le Sapa Inka, plu tarde konstruktis Cusco. Tale il konstitucis imperio prosperanta qua, pose, divenis potenta naciono, frato di Ugha Mongulala.
Germanali deskovras Akakor
Dum la yaro 11.015, t.e. 570 dil Kristana ero, havis loko en l’Imperio Ugha Mongulala nekredebla evento : veninta del maro oriental, interne di misterioza navi havante prui kun drako-kapi, tribuo de viri blanka e barboza aparis sur la rivi dil fluvio di le Amazona. Li nomizis su ipsa Goti e federis su kun la populo di Akakor.

« L’armaturo dil navi e la drako-kapi konsignesis da nia sacerdoti en la Granda Templo dil Suno. La navi transportis til sisadek militisti. Lia propulsilo esis larja seglaro ek delikata texuro ligita a masto tre solida. Plu kam mil blanka militisti tale atingis Akakor, li esis interne di quaradek navi. »
Ita epizodo, raportita a Brugger da Tatunca Nara es tre interesanta. Lu memorigas pri l’epikajo di germanala tribuo de Ostrogoti, qui, dum periodo de sisadek yari, konquestabis e dominacabis Italia ma fine vinkesis da generalo Narsès, en 552, lor la batalio dil Monto Vesuvius. Pose, la Ostrogoti ne plus paroligis pri su. Certena linguisti asertas trovir kelka traci di lia refujeyo en sud-Francia, til Hispania. Ma li nulatempe adportis la pruvo pri tala migrado.
Plu tarde, la federuro konkluzita kun Ugha Mongulala plufortigis konsiderinde la potenteso di Akakor. La civito plugrandeskis ed itere fortifikesis. La Germanali docis a lia hosti la tekniko extraktar la metali e fabrikar protektanta armi. Stranja historio, havante relato kun Paititi, raportita da kronikisto, aludas anke blanka Amerik-Indiani, vestizita per protektanta equipuri, qui konstruktabis pavizita chosei e ligna fortifikuri…
La Amazoni
Non yarcenti e duimo pose, la Barbari blanka invadis Sud-Amerika e submisis le Inka. Ugha Mongulala, fugante la nehaltigebla expanso dal blanka raso, shirmis su pokope dop la muraro di lua anciena civiti.  – La esforci da Akakor por mantenar sua imperio dessucesis opoze a ta Blanki qui investis balde la totajo di ca subkontinento. Hispani unlatere, Portugalani altralatere, le « conquistadores » kaptis la lando dil Anciena Maestri, por la glorio di nova deo. La Amerik-Indiani serchante eskapar la yugo dil invaderi, penetris aden la junglo ; ma klano de mulieri refuzis la dekado dil imperio e luktis kontakte kontre la Barbari blanka. Tale, dicas Tatunca Nara, aparis en Amerika la Greka mito dil Amazoni !       -   Sacerdoto, membro di expediciono, raportis segun ica vorti, en 1539, la renkontro di lua samreligiani kun ta militista mulieri : « Ni vidis eli qui kombatis avan la Amerik-Indiani kom lia kapitani e luktis tante kurajoze ke la viri ne audacis montrar lia dorso. Eli mortigis per mazo-frapi ti qui fugis avan ni […] Ita mulieri esas tre blanka ed altastatura. Eli esas tre muskuloza ed iras tote nuda, arki e flechi enmanue, militante quale dek Amerik-Indiani. »
Subtera galerii
La interna parieti dil tuneli esis, koncernante la plu multi, kovrita per koloro lumifanta e per stranja petri nigra tampita en la muri segun interspaci reguloza, oli indikis la disti de un loko ad altra. La subtera paseyo iris de Cusco til Catamarca, tandem lu finis sua voyirado en la interna korto dil katedralo di Lima. Petro-planko perfektamente juntita, impedis pasar vers la subtera mondo. Ol esis tante habile dispozita ke onu ne povis dicernar ol de la cetera petro-planki di ca interna korto. Nur ti qui savis lua existo esis apta apertar olu.
Alianci e federuri
Dum la yaro 12.401, t.e. 1920 di nia ero, acesis la trono ancestral, princo Sinkaia, patro di Tatunca Nara.                                            
Kelka yari pose, en 12.413, t.e. 1932 p.K., princo Sinkaia organizis atako kontre la vilajo Santa Maria, jacanta an la supera fluo dil rio Negro. Masakrante omna viri, lua militisti kaptis quar mulieri. Ma tri de eli dronesis dum serchar eskapar survoye ad Akakor. Un unika posvivis la desfacila kondicioni dil retroirado. El esis Germana misionero. El nomesis Reinha. Elta, qua ameskis la populo di Akakor, fine spozigis princo Sinkaia, kontre la opiniono dil Granda Konsilantaro, ma kun la aprobo dal sacerdoti. De ta stranja uniono naskis, kelka yari pose, Tatunca Nara.
Quar yari pos la nasko di elua filiulo, Reinha retrovenis a Germania kom ambasadistino di elua nova patrio che la nun malfamoza Adolfus Hitler. Pos finir neklara negociado, el esis itere en Ugha Mongulala duadek-e-du monati plu tarde, akompanata da tri altaranga nacional-socialisti. Stranja federuro konkluzesis inter la imperio Ugha Mongulala e la Reich Germana.
Akakor, tale, donis la bonveno inter lua muri, dum la tota Duesma Mondomilito, a konsinderinda nombro de militisti Germana. Tatunca Nara explikis a Brugger quale multa submara navi Germana livis la portuo Marseille havante Brazilia kom atingo-skopo…
Lor lua sakrigo, kande il divenis rejo di Ugha Mongulala, en chambro dil templo, qua tillore esis interdiktata ad ilu, Tatunca Nara deskovris la balzamizita kadavri di quar misterioza enti, li esis tri viri ed un muliero. Li esis bone konservita e balnis en liquido translucida. Ye omna vidpunti simila a ni, li havis tamen sis fingri an singla manuo e sis pedfingri an singla di lia pedi. Ka li esis mortinta o vivanta ? Questionis Tatunca Nara lore la Granda Sacerdoto. Nulu povis respondizar ico. La origino di ta personi semblis perdesar en fora tempi nekonocata.

AZIANA HORNISI

FRANCIA (departmento Gironde, sudwest di la lando) Viro esis viktimo di kordiika halto pos pikesir da horniso
Pasinta-sundie (hiere) viro evanta 49 yari esis viktimo di forta reakto alergiika pos pikesir da horniso en la kampeyo “Le Merin”, en loko nomata Vendays-Montalivet en la departmento Gironde, segun raporto dal diala jurnalo “Sud Ouest”. On sucesis riduktar lu al vivo, ma lua sanesala stando esas ankore suciiganta. La Aziana hornisi importacita en Francia en 2004 en varo-kontenili venanta de Chinia esas nun granda problemo. Li minacas ne nur la lokala abeli quin li mortigas ma anke la homi. Li esas perversa efekto dil globalismo.


Un rompe grande de eletrica en Jakarta

On ia restora eletrica a Jakarta, capital de Indonesia, e sites prosima, a 12 oras pos la comensa de un perde enorme ier.

La rompe ia afeta deses de miliones de persones, e on ia evacua la metro nova abrida en Jakarta. Redes de telefoneta ia es ance afetada.

La fali ia es causada par problemes tecnical.

Cuasi des milion persones abita en Jakarta, e sirca 20 milion en la sites ensircante. Ance afetada ia es provinses visina, do plu deses de miliones abita.

La problem ia comensa ier, a mediadia de ora local, e pos nove oras, la eletrica ia deveni lenta restorada.

Perdes de eletrica aveni comun en Jakarta, ma lo de soldi ia es nonusual longa.

La airoporto internasional de la site no ia es afetada, e ospitales ia usa sua jeneradores reservada de eletrica.

Ma semafores ia descomuta en alga partes de la capital, malinte la conjesta en un site malfamosa per sua trafica.

Un pasajor de tren ia raconta: “La tren ia para subita. Nos ia debe espeta tra un tempo longa. On ia ave tan multe bebes en la vagon. Los ia plora, e persones ia cria ‘abri la porte’.”

Arabia Saudi permete femes a viaja nondependente

Femes en Arabia Saudi pote aora viaja estra la pais sin la permete de un defendor mas.

La regula nova, anunsiada par declara rial a venerdi, capasi femes de plu ca 21 anios a solisita mesma un pasaporto, e rejistra nases, sposis e divorsas.

La rena ia laxi resente ance otra restrinjes de dura longa contra femes, ma campaniores dise ce on nesesa fa ancora plu per aumenta la diretos de femes.

Arabia Saudi ia deveni sempre plu esaminada par causa de sua trata de sua sitadanes fema, un problem asentuada par alga casos major de femes saudi ci ia xerca refuja estra la pais.

La xef par fato, prinse erital Muhammad bin Salman, ia laxi alga restrinjes contra femes, incluinte par sutrae un proibi de gida autos en la anio pasada, en atenta moderni la rena tradisional.

Ma el ia responde sever contra ativistes per diretos fema, litigante alga de los en menses resente.

La sistem de defendores mas en Arabia Saudi dona a sposos, padres e otra relatadas mas la autoria de fa desides esensal sur femes.

Asta aora, esta ia causa ce femes ala nesesa xerca la permete de acel relatadas per oteni o renovi un pasaporto per sorti de la pais.

Ma la declaras rial nova, publicida en la jornal ofisial semanal de la rena, comanda ce un pasaporto saudi ta es donada a cualce sitadan ci solisita lo, e ce persones con 21 anios o plu no nesesa un permete de viaja.

La cambias covre ance regulas de emplea cual estende per femes la posibles de labora. Longo la regula, tota sitadanes ave aora la direto de labora sin discrimina de jenero, descapasia o eda.

An pos la reformis, alga partes de la sistem de defendores mas resta. Per esemplo, femes nesesa la permete de un relatada mas per sposi o vive nondependente, e per sorti de prison pos es arestada.

Los no pote ancora transfere sitadania a sua enfantes, o dona la acorda ce sua enfantes sposi.

HERCULE POIROT

Nun che la Franca televiziono, on spektas itere serio da Agatha Christie kun Hercule Poirot. Ultre la vera detektivala genio di Hercule Poirot (e konseque di Agatha Christie), to quon me tre prizas esas la fakto ke omno eventas enkadre dil alta socio Angla di olim. La homi esas eleganta, polita, bone vestizita ed havas bona manieri. Ico esas tre agreabla ed esas vermente diferanta de la mondo di nun ube la violento e la despolitaji sempre plu dominacas la socio. Domaje !

Un governor nova controversa en Porto Rica

Un governor nova ia es inaugurada en Porto Rica, traente controversia nova a esta teritorio esuan.

Pedro Pierluisi es la seguor spesial elejeda de Ricardo Rosselló, ci ia resinia entre protestas coletiva sur un parleta esposada en cual el e aidores major ia comparti mesajes ofendente.

Ma la periodo de Pierluisi como governor va es cisa corta, car lo es ancora no validida par la Senato de la isola. Oposores dise ce la asinia es nonconstitual.

En sua parla inaugural ier, Pierluisi ia dise ce el es “intera capas e autorida per ata, ma la Senato va fa sua deside. Si me no va es validida, alora la numero du en linia, la secretor de justia de Porto Rica, va emprende la governoria.”

Pierluisi ia dise ce el no intende move a la cason de governor, e va evita fa cambias major asta pos la vota en la semana veninte.

El ia es inaugurada par un judor a 17:00 de ora local a venerdi, la momento ofisial cuando Rosselló ia resinia. Multe ia critica la deside, e Thomas Rivera Schatz, presidente de la Senato, ia descrive lo como “nonetical e nonlegal”.

Carmen Yulín Cruz, maior de la capital San Juan, ia dise ce la munisipa va defia la inaugura, e un organiza de avocatos ia acusa el de “diverje” la constitui.

La asinia a venerdi ia aveni en cuando folas ia selebra la cade de Rosselló.

Asemblas coletiva sur strada ia comensa en Porto Rica pos la esposa de mesajetas entre Rosselló e sua ecipo a 13 julio.

Otenida par la Sentro de Jornalisme Investigante de Porto Rica, la mesajes covre 900 pajes. Los ia es estraeda de un parleta grupal cual ia inclui la governor e des-un de sua aidores e consiliores.

La mesajes inclui bromas sur vitimes de Siclon Maria, e comentas sesiste e omofobica.

Inisial, Rosselló ia demanda per pardona, ma ia dise ce el no va resinia sur la scandal. An tal, a 24 julio, el ia anunsia sua resinia en un declara video rejistrada.

“Me senti ce mea continua en esta posto ta difisili la dura de la susede cual me ia ateni,” el ia dise alora.

La SUA retira se de un acorda nucleal con Rusia

La SUA va retira formal se de un acorda nucleal con Rusia, provocante temes de un corsa nova de armas.

La Acorda INF (de Fortes Nucleal de Distantia Media) ia es suscriveda par Ronald Reagan e Mikhail Gorbachev en 1987. Lo ia proibi misiles con estendes entre 500 e 5500 cilometres.

Ma plu temprana en esta anio, la SUA e OTAN ia acusa Rusia de viole la acorda par ativi un tipo nova de misil cruser. Moscva ia nega esta alega.

La esuanes ia dise ce los ave indicas ce Rusia ia stasioni alga misiles de spesie 9M729. La acusa ia es pasada a la aliadas de Washington en OTAN, de ci tota ia suporta la reclama.

Donald Trump ia anunsia en febrero ce la SUA va retira de la acorda si Rusia continua no segue lo, e ia defini oji per la limita de tempo.

Corta a pos, Vladimir Putin ia suspende ance la obligas de sua pais a la acorda.

Vortludo “Vortludo” ne permesas miaŭindon

Ĵus aperis publika versio de la esperantlingva vortludo “Vortludo” por poŝtelefonoj. Ĝi tre similas al skrablo kaj populariĝis jam dum la testa periodo. “Ni rapide ekhavis 75 testantojn kaj en kelkaj semajnoj korektis amason da eraroj”, dankas la programisto Peter Fleckenstein. La ideon pri la ludo li ekhavis post diskuto kun sia 13-jara filo.

Peter Fleckenstein estas la direktoro de malgranda dana firmao, Krifle, kiu kreas sociajn komputilajn ludojn. Antaŭ unu jaro li ekplanis vortludon kiu estu uzebla kun multaj diversaj vortlistoj. Samtempe li hazarde ekparolis pri Esperanto kun sia 13-jara filo, kiu ekopiniis la aferon interesa.

Tiam li ekserĉis esperantlingvan poŝtelefonan ludon por multaj ludantoj, kaj ne trovis tian.

– Ni pensis ke por diskonigi Esperanton, kaj por ke homoj en la tuta mondo povu ludi la saman ludon, estus mojose fari ekskluzive esperantlingvan version de la ludo. Do ne nur ludon, kie eblus “elekti” Esperanton.

Peter Fleckenstein kontaktis unue Mia Nordentoft, kiu estas prezidanto de Dana Esperantista Junulara Organizo.

– Mi unue parolis kun ili pri la ludo iam komence de la jaro, sed jam tiam ili faris multon da laboro. Ili bezonis mian helpon nur pri tradukado kaj varbado. Mi tradukis la plejparton de la aplikaĵo, konsilis al ili pri la Esperanta kulturo kaj la diferencoj inter danlingva kaj Esperanta skrablo. DEJO zorgas pri la varbado kadre de Esperantujo. Krome la kompanio donacas 10% de la profito el reklamoj al Esperantaj organizoj tra DEJO, rakontas Mia Nordentoft.

Pri la vortlisto por la ludo laboris Jacob Nordfalk, kiu instruas programadon ĉe DTU, la Teknika Universitato de Danio, kaj pli frue grave kontribuis al la enkonduko de Esperanto en Android-telefonojn. Li rakontas ke li jam en 2012, kiam furoris la ludo Wordfeud, komencis prilabori esperantlingvan skrabloludon:

– Tiutempe mi kreis vortaron, funkciantan prototipon de la servilo kaj Android-apo, sed devis poste forlasi la projekton pro manko de tempo kaj mono por fari publikigeblan version. Pro tio, kiam Peter kaj Martin de Krifle kontaktis min fine de februaro ĉi-jare, mi iom emociiĝis kaj tre ĝojis ke finfine iu fakte realigos kelkajn el la ideoj kiujn mi tiutempe havis. Ili serĉis esperantiston kiu povus zorgi pri la vortaro, kaj mi proponis min mem, ĉar mi jam prilaboris plurajn vortlistojn kaj vortarojn.

Laŭ Jacob Nordfalk ne estas facile decidi, kiaj vortoj estu permesataj kaj kiaj ne:

– Dum skrablo-ludado ĉe kongresoj la regulo ŝajne estas ke se eblas argumenti por la vorto kaj fari sencohavan frazon kun la vorto, tiam ĝi estas permesata. Tiu principo neniam realigeblas per programo. Ĉe la ne plu funkcianta skrablo-retejo de Clayton Smith oni ja povas vidi ke tre permesa vortaro igas la ludantojn uzi vortojn kiel ĴIPIĜOJN, NUDBROĈAĴ, ODAĴARAJ, FERAĴECA kaj MIAŬINDO. Krome, se oni permesas arbitran kombinoj de sufiksoj kaj radikoj oni reale havas senfinan liston.

Post diskuto kun Eckhard Bick, Jacob Nordfalk konkludis, ke necesos uzi kiel bazon jam ekzistantajn kaj uzatajn vortarojn:

– Mi kreis 2 vortlistojn. La unua estas “strikta”,  ĝi enhavas nur la 27.000 vortojn de Reta Vortaro, kun neniuj afiksoj krom tiuj rekte menciitaj en ReVo. La alia enhavas 6.670.000 vortojn el la du plej popularaj literumkontroloj, nome Aspell kaj LibreOffice.

– Ambaŭ vortlistoj devis esti forte prilaboritaj, ekzemple por forpreni proprajn nomojn kaj limigi vortfaradon al realismaj niveloj. Interesatoj povas viziti la retejon kie mi tenas la programojn por krei la vortlistojn. Finfine la ludo publikiĝis nur kun la granda vortlisto, sed eble la alia aldoniĝos poste.

“Miaŭindo” estas unu el la literkombinoj, kiuj ŝajne ne eniris la grandan liston de permesitaj vortoj, eĉ se tio certe plaĉus al iuj katoŝatantoj.

Beta-testado de la ludo komenciĝis en junio, rakontas Peter Fleckenstein:

– Ni rapide ekhavis 75 testantojn kaj en kelkaj semajnoj korektis amason da eraroj. Sen la beta-testantoj tio ne eblus – dankon!

Nun la ludo estas libere kaj senpage elŝutebla por Android kaj iOS,  kvankam ankoraŭ mankas funkciantaj elŝutligiloj en la retejo de la ludo. Ĉio funkcias glate, eĉ se restas kelkaj eraretoj, ekzemple en iu mesaĝo aperas “punktoj” anstataŭ “poentoj”.

Kiam ni provas ludi, la unua aŭtomate trovita kontraŭulo neniam reagas. La dua aliflanke aktive kaj sukcese ludas, kaj eble eĉ gajnas. Aŭ eble ne. “Vi perdis”, la ludo mesaĝas post nokta ludopaŭzo. Sed poste aperas informo, laŭ kiu la kontraŭulo rezignis. Evidente ia konfuzo pro tio, ke la kontraŭulo ja havis pli da poentoj, sed ankoraŭ restis kelkaj neuzitaj literoj.

Tiu eraro verŝajne baldaŭ estos korektita. Iom pli agace estas, ke post ĉiu ludovico la telefono dum tridek sekundoj montras reklamojn, kiuj rapide ektedas, des pli ke la samaj reklamoj ripetiĝadas. Principe ja eblas flankenmeti la telefonon dum tridek sekundoj, sed multaj modernuloj ja ne scias kiel disiĝi de sia telefono dum tiom da tempo.

La reklamoj estas bezonataj por financi la evoluig-kostojn, diras Peter Fleckenstein:

– Ni uzis multe da privataj rimedoj por evoluigi la ludon, do nun ni esperas, ke la reklamoj povas doni iom da enspezo al la firmao. Temas pri kurantaj elspezoj por serviloj kaj prizorgado. Sen granda sponsoro tio bedaŭrinde necesas. Aliflanke ni donacas 10% el la enspezo al Esperanto-asocioj diversloke en la mondo. Ni ja volas subteni la homojn kiuj sutbenas nin, kaj plu ebligi al esperantistoj ludi kaj retbabili tutmonde. Poste estos eblo malŝalti la reklamojn kontraŭ malgranda monata pago.

Laŭ li venis pozitivaj reagoj de multaj ludantoj:

– Ili ĝuas la ludadon, spite la restantajn erarojn, kaj ili ŝatas renkonti aliajn homojn el la tuta mondo por ludi kaj babili kun ili. Do nia ideo kolekti esperantistojn per ludo ja funkcias!

Unu el la kontentaj ludantoj estas Jacob Nordfalk:

– Mi mem ludas Vortludon preskaŭ ĉiutage kaj tre ĝuas la ludon. Eĉ se mi scias la detalojn pri la vortlisto, mi ofte malgajnas kaj foje mankas al mi vorto. La poentvaloro estas multe influita de bonŝanĉo – sub ĉiu grupeto de du oble du kaheloj estas kaŝita bonuso sub unu el la kaheloj. Sub verdaj la vortvaloro estas duobligita, sub bluaj la litera valoro estas triobligita.

Vortludo ”Vortludo” ne permesas miaŭindon

Ĵus aperis publika versio de la esperantlingva vortludo ”Vortludo” por poŝtelefonoj. Ĝi tre similas al skrablo kaj populariĝis jam dum la testa periodo. ”Ni rapide ekhavis 75 testantojn kaj en kelkaj semajnoj korektis amason da eraroj”, dankas la programisto Peter Fleckenstein. La ideon pri la ludo li ekhavis post diskuto kun sia 13-jara filo.

Peter Fleckenstein estas la direktoro de malgranda dana firmao, Krifle, kiu kreas sociajn komputilajn ludojn. Antaŭ unu jaro li ekplanis vortludon kiu estu uzebla kun multaj diversaj vortlistoj. Samtempe li hazarde ekparolis pri Esperanto kun sia 13-jara filo, kiu ekopiniis la aferon interesa.

Tiam li ekserĉis esperantlingvan poŝtelefonan ludon por multaj ludantoj, kaj ne trovis tian.

– Ni pensis ke por diskonigi Esperanton, kaj por ke homoj en la tuta mondo povu ludi la saman ludon, estus mojose fari ekskluzive esperantlingvan version de la ludo. Do ne nur ludon, kie eblus “elekti” Esperanton.

Peter Fleckenstein kontaktis unue Mia Nordentoft, kiu estas prezidanto de Dana Esperantista Junulara Organizo.

– Mi unue parolis kun ili pri la ludo iam komence de la jaro, sed jam tiam ili faris multon da laboro. Ili bezonis mian helpon nur pri tradukado kaj varbado. Mi tradukis la plejparton de la aplikaĵo, konsilis al ili pri la Esperanta kulturo kaj la diferencoj inter danlingva kaj Esperanta skrablo. DEJO zorgas pri la varbado kadre de Esperantujo. Krome la kompanio donacas 10% de la profito el reklamoj al Esperantaj organizoj tra DEJO, rakontas Mia Nordentoft.

Pri la vortlisto por la ludo laboris Jacob Nordfalk, kiu instruas programadon ĉe DTU, la Teknika Universitato de Danio, kaj pli frue grave kontribuis al la enkonduko de Esperanto en Android-telefonojn. Li rakontas ke li jam en 2012, kiam furoris la ludo Wordfeud, komencis prilabori esperantlingvan skrabloludon:

– Tiutempe mi kreis vortaron, funkciantan prototipon de la servilo kaj Android-apo, sed devis poste forlasi la projekton pro manko de tempo kaj mono por fari publikigeblan version. Pro tio, kiam Peter kaj Martin de Krifle kontaktis min fine de februaro ĉi-jare, mi iom emociiĝis kaj tre ĝojis ke finfine iu fakte realigos kelkajn el la ideoj kiujn mi tiutempe havis. Ili serĉis esperantiston kiu povus zorgi pri la vortaro, kaj mi proponis min mem, ĉar mi jam prilaboris plurajn vortlistojn kaj vortarojn.

Laŭ Jacob Nordfalk ne estas facile decidi, kiaj vortoj estu permesataj kaj kiaj ne:

– Dum skrablo-ludado ĉe kongresoj la regulo ŝajne estas ke se eblas argumenti por la vorto kaj fari sencohavan frazon kun la vorto, tiam ĝi estas permesata. Tiu principo neniam realigeblas per programo. Ĉe la ne plu funkcianta skrablo-retejo de Clayton Smith oni ja povas vidi ke tre permesa vortaro igas la ludantojn uzi vortojn kiel ĴIPIĜOJN, NUDBROĈAĴ, ODAĴARAJ, FERAĴECA kaj MIAŬINDO. Krome, se oni permesas arbitran kombinoj de sufiksoj kaj radikoj oni reale havas senfinan liston.

Post diskuto kun Eckhard Bick, Jacob Nordfalk konkludis, ke necesos uzi kiel bazon jam ekzistantajn kaj uzatajn vortarojn:

– Mi kreis 2 vortlistojn. La unua estas ”strikta”,  ĝi enhavas nur la 27.000 vortojn de Reta Vortaro, kun neniuj afiksoj krom tiuj rekte menciitaj en ReVo. La alia enhavas 6.670.000 vortojn el la du plej popularaj literumkontroloj, nome Aspell kaj LibreOffice.

– Ambaŭ vortlistoj devis esti forte prilaboritaj, ekzemple por forpreni proprajn nomojn kaj limigi vortfaradon al realismaj niveloj. Interesatoj povas viziti la retejon kie mi tenas la programojn por krei la vortlistojn. Finfine la ludo publikiĝis nur kun la granda vortlisto, sed eble la alia aldoniĝos poste.

”Miaŭindo” estas unu el la literkombinoj, kiuj ŝajne ne eniris la grandan liston de permesitaj vortoj, eĉ se tio certe plaĉus al iuj katoŝatantoj.

Beta-testado de la ludo komenciĝis en junio, rakontas Peter Fleckenstein:

– Ni rapide ekhavis 75 testantojn kaj en kelkaj semajnoj korektis amason da eraroj. Sen la beta-testantoj tio ne eblus – dankon!

Nun la ludo estas libere kaj senpage elŝutebla por Android kaj iOS,  kvankam ankoraŭ mankas funkciantaj elŝutligiloj en la retejo de la ludo. Ĉio funkcias glate, eĉ se restas kelkaj eraretoj, ekzemple en iu mesaĝo aperas “punktoj” anstataŭ “poentoj”.

Kiam ni provas ludi, la unua aŭtomate trovita kontraŭulo neniam reagas. La dua aliflanke aktive kaj sukcese ludas, kaj eble eĉ gajnas. Aŭ eble ne. “Vi perdis”, la ludo mesaĝas post nokta ludopaŭzo. Sed poste aperas informo, laŭ kiu la kontraŭulo rezignis. Evidente ia konfuzo pro tio, ke la kontraŭulo ja havis pli da poentoj, sed ankoraŭ restis kelkaj neuzitaj literoj.

Tiu eraro verŝajne baldaŭ estos korektita. Iom pli irite estas, ke post ĉiu ludovico la telefono dum tridek sekundoj montras reklamojn, kiuj rapide ektedas, des pli ke la samaj reklamoj ripetiĝadas. Principe ja eblas flankenmeti la telefonon dum tridek sekundoj, sed multaj modernuloj ja ne scias, kiel disiĝi de sia telefono dum tiom da tempo.

La reklamoj estas bezonataj por financi la evoluig-kostojn, diras Peter Fleckenstein:

– Ni uzis multe da privataj rimedoj por evoluigi la ludon, do nun ni esperas, ke la reklamoj povas doni iom da enspezo al la firmao. Temas pri kurantaj elspezoj por serviloj kaj prizorgado. Sen granda sponsoro tio bedaŭrinde necesas. Aliflanke ni donacas 10% el la enspezo al Esperanto-asocioj diversloke en la mondo. Ni ja volas subteni la homojn kiuj sutbenas nin, kaj plu ebligi al esperantistoj ludi kaj retbabili tutmonde. Poste estos eblo malŝalti la reklamojn kontraŭ malgranda monata pago.

Laŭ li venis pozitivaj reagoj de multaj ludantoj:

– Ili ĝuas la ludadon, spite la restantajn erarojn, kaj ili ŝatas renkonti aliajn homojn el la tuta mondo por ludi kaj babili kun ili. Do nia ideo kolekti esperantistojn per ludo ja funkcias!

Unu el la kontentaj ludantoj estas Jacob Nordfalk:

– Mi mem ludas Vortludon preskaŭ ĉiutage kaj tre ĝuas la ludon. Eĉ se mi scias la detalojn pri la vortlisto, mi ofte malgajnas kaj foje mankas al mi vorto. La poentvaloro estas multe influita de bonŝanĉo – sub ĉiu grupeto de duoble du kaheloj estas kaŝita bonuso sub unu el la kaheloj. Sub verdaj la vortvaloro estas duobligita, sub bluaj la litera valoro estas triobligita.

Un soldato traversa de Corea Norde a Sude

Corea Sude ia deteni un soldato de Corea Norde ci ia traversa la zona desmilitarida, forte gardada, cual divide la du paises.

El ia es detetada par aparatos de imaji termal.

La om, nonidentifiada, ia es un soldato ativa ci ia espresa un interesa en alia se con Seoul.

Desuples de persones fuji de Corea Norde en cada anio, ma traversas de la zona desmilitarida es estrema perilosa e rara.

En novembre 2017, un soldato de Corea Norde ia es fusilida a cuatrodes veses par soldatos de sua lado cuando el ia atenta traversa.

En la aveni resente, la om ia es detetada a mercurdi, sirca medianote, prosima a la rio Imjin, cual flue de Corea Norde a Corea Sude tra la zona desmilitarida en la ueste de la penisola. El ia es arestada par soldatos de Corea Sude.

Esta ia aveni en la dia pos cuando Corea Norde ia fa du lansas de misiles de distantia corta.

La ajenteria de nova de Corea Norde ia dise ce la lansas, supravideda par Kim Jong-un, ia es probas de “un sistem de roceto gidada de spesie nova, con calibre grande, capas de lansas multiple”.

La probas ia es “un averti” a Corea Sude sur eserses militar projetada con la SUA, plu tarda en agosto.

Kvin virinoj en la nova estraro de TEJO

Joop Kiefte estas la nova prezidanto de TEJO. Li estis la sola kandidato kiu sin proponis por la tasko. La nova estraro estis elektita por unujara mandatperiodo dum la IJK en Liptovský Hrádok en Slovakio. Kvin el la naŭ estraranoj estas virinoj, dum UEA havas neniun virinon inter siaj ok estraranoj.


La komitato de TEJO kunsidas. Foto: TEJO.

La komitato de TEJO elektis novan estraron kaj faris kelkajn modifojn en sia statuto. Estis ankaŭ propono ŝanĝi la nomon de la organizaĵo, sed tio estis rifuzita. La kunsido estis vive elsendata rete, sed ne plene – okazis paŭzoj en la elsendado “por pli libere diskuti” pri tiklaj aferoj, inter kiuj estis la demando pri tio, kiom da membroj TEJO fakte havas.

Komence de la komitata kunveno Michael Boris Mandirola, kiu mem proponis plurajn ŝanĝojn en la statuto, estis elektita al la voĉdona komisiono. Tio donis al li la privilegion gvidi la voĉdonojn kaj en ĝusta momento tre videble levi ambaŭ manojn por instigi al voĉdono laŭ sia prefero. (Li havis du voĉojn en la kunsido, unu kiel komitatano B kaj unu kiel anstataŭanto por komitatano A de Burundo.)

La eliranta vicprezidanto Francesco Maurelli dum la kunsido aŭdeble komentis:

– La voĉdona komisiono ne devus esti tiom entuziasma, indika kiel voĉdoni.

La elekta komisiono havis problemon trovi kandidaton por prezidanteco ĝis la fino de junio, kiam pasis la limdato. Tial oni ŝovis la limdaton por kandidatiĝoj ĝis la 10-a de julio. En la dua raŭndo por la posteno de prezidanto kandidatiĝis nur Joop Kiefte el Nederlando. La komitato elektis lin per 17 voĉoj, kun 8 kontraŭoj kaj 2 voĉoj nevalidaj, en kiuj oni markis “0” apud lia nomo.

Kiel vicprezidantoj estas elektitaj Mounir Abjiou (Maroko) kaj Hoan Tran – Ĝojo (Vietnamio), kiel ĝenerala sekretario Catherine Neilson (Usono) kaj kiel kasisto Mung Bui – Feliĉa (Vietnamio). La aliaj estraranoj estas: Karina Oliveira (Brazilo), Jung Yuro – Unika (Korea Respubliko), Luis Miguel Obando (Kolombio) kaj Koffitché Koufionou (Togolando). La naŭkapa estraro oficos unu jaron ekde la 1-a de septembro 2019.

La voĉdonado pri Catherine Neilson estis prokrastita, ĉar mankis certa informo pri tio, ĉu ŝi efektive estas individua membro de TEJO. Ŝi diris, ke ŝi ja antaŭ unu semajno aliĝis tra la retejo de UEA, sed ke la retejo iel misfunkciis. Fine la konfirmo pri ŝia membreco estis trovita.

La elektoj forrabis multe da tempo dum la komitata kunsido, ĉar ĉiu kandidato estis detale prezentata kaj poste la surlokaj kandidatoj estis intervjuitaj en formo de debato, en kiu tamen ne povis aktive partopreni la komitato.

En la ĉi-jara IJK la komitatajn laborojn partoprenas nekutime multaj personoj. Se ne ĉeestas komitatano de iu landa sekcio, tiam reprezentas ĝin anstataŭanto. Nur manpleno da sekcioj ne uzis ĉi tiun rajton.

La komitato sendiskute akceptis la ŝanĝojn en la regularo pri kunlaboro inter UEA kaj TEJO. Laŭ la nuna ĝenerala sekretario, Konstanze Schönfeld, oni ne devus dediĉi tro da tempo al ĉi tiu temo, ĉar la afero jam estis traktita de la komitato de UEA kaj oni laŭ ŝi devus fidi tiujn, kiuj laboris pri ĝi en Lahtio.

Sekvis trakto de la proponoj pri ŝanĝoj en la statuto. Laŭ la propono de Mia Nordentoft, unu el la nunaj TEJO-volontuloj en Roterdamo, la komitato ŝanĝis la esprimon “seksa orientiĝo” al “genra orientiĝo” kaj aldonis “genro” ĉie, kie menciiĝas “sekso”, ekzemple: “TEJO kontraŭas diskriminacion rilate al nacieco, raso, sekso, genro, genra orientiĝo, (…)”.

Pli da diskuto vekis aliaj statutaj ŝanĝoj proponitaj de Michael Boris Mandirola. La komitato rifuzis interalie proponitan ŝanĝon de la nomo de la organizaĵo. Laŭ Mandirola la nomo de TEJO en Esperanto devus esti Tutmonda Esperanto-Junulara Organizo, anstataŭ la nuna Tutmonda Esperantista Junulara Organizo. Li argumentis por la nova nomo per merkatiko. Laŭ li estus pli bone por eksteraj rilatoj se la nomo enhavus la vorton Esperanto.

Alia rifuzita propono pri modifo en la statuto rilatis al ŝanĝo de la vorto “raso” al “etno” kaj “haŭtkoloro”. Ankaŭ ĉi tiun proponon faris Mandirola.

– Ne plu ekzistas malsamaj homaj rasoj, li klarigis pli frue en la komitata diskutlisto.

Plia propono rilatis al aŭtomata remembrigo de ĉiu individua membro, kiu eksiĝis per nepago de la kotizo. Laŭ la propono tiuj homoj devus esti aŭtomate membrigitaj kiel Junaj Amikoj de Esperanto “por iel gardi [ilian] ligon kun ni kaj samtempe ni ne perdu ilin en nia membrokvanto”.

Kiam unu el la komitatanoj refutis, ke TEJO devus labori por havi pli da membroj anstataŭ mensogi pri la membronombroj, Mandirola tuj faris proceduran proponon pri ĉesigo de la videoelsendado “por pli libere diskuti ĉi tiun temon”, ĉar li “ne volas ke la diskutoj de ĉi tie disaperu”. La komitato akceptis ĉi tiun proponon kaj la viva elsendo estis haltigita.

Simile, la viva elsendo estis paŭzigita kiam unu el la volontuloj plendis pri sia rilato kun oficistoj de UEA en la Centra Oficejo. En la fermita parto de la sesio la komitato akceptis la proponon pri aŭtomata remembrigo de nepagintoj, sed mankis tempo por trakti plurajn aliajn, sekve la komitato havis aldonan sesion ne antaŭe planitan. La aldona sesio ne estis vive elsendata kiel la antaŭaj.

La nova sekretemo kredeble estas inspirita de la komitato de UEA, kiu pasintan semajnon unuafoje dum jardekoj havis plenan fermitan sesion. En tiu okazo en la komitata kunsido de UEA tamen rajtis ĉeesti neniu eksterulo. TEJO aliflanke malŝaltis nur la retan elsendon, sed en la salono sidis nekomitatanoj.

Pli frue la komitato voĉdone decides forigi la malpermeson al la nemembroj eniri dum la komitatkunsido.

Tio signifis, ke ili ne devis atendi ĝis paŭzo por ekpartopreni. Inter la eksteruloj, kiuj do povis ĉeesti ankaŭ la partojn de la kunsido kiuj estis forcenzuritaj el la reta elsendo, troviĝis ankaŭ Giorgio Silfer. La korifeo de la Esperanta Civito dum la kunsido staris en unu flanko de la ĉambro kaj ofte marŝadis tien-reen.

En sia komuniko pri la komitata kunsido de TEJO la Esperanta Civito poste anoncis, ke unuafoje inter la estraranoj de TEJO estas persono kun “Esperanta civitaneco”. Ŝajne temas pri Koffitché Koufionou, kies nomo ofte aperadas en la retejo de la Civito.

Un onda de caldia matante en Japan

En Japan, un om vestida como un mascote a un parce de divertis ia deveni un de la vitimes de un temperatur estrema calda cual ia mata 11 persones.

La om de 28 anios ia mori de ipertermia en la Parce Hirakata, pos spende 20 minutos en dansa portante vestes con pesa de 16 cilogrames.

Respondente, la parce ia cansela tota avenis con mascotes en esta estate.

La statistica ofisial revela ce plu ca 5000 persones ia xerca aida en ospital par causa de la onda de caldia en la semana pasada. Plu ca 50% de la ospitalidas ia ave 65 anios o plu.

On previde ce la temperatur va resta plu alta ca la promedia en la semana veninte.

La mascote ia deveni malada cuando el ia fa sua presenta a sirca 19:30 de ora local a soldi. Pos un plu dui de ora, la temperatur en la site Hirakata ia es 28,7°C. La om ia perde consensia. On ia move rapida el a ospital, do el ia mori.

En un declara formal, la compania cual posese la parce ia promete “trova la causa” de la aveni e “labora per preveni ce lo aveni denova”.

En julio de la anio pasada, un periodo multe calda ia es descriveda como un desastre natural cuando lo ia mata 65 persones en un semana.

Un avion militar cade sur casas en Pacistan

En Pacistan, a la min 17 persones ia es matada e 12 ferida cuando un avion militar peti ia cade sur un rejion abital, prosima a la site Rawalpindi.

Sinco ecipores e 12 siviles ia es entre la mores.

La avion ia fa un vola de eserse cuando lo ia cade, ensendente alga casas. Un atestor ia dise ce la avion mesma ia es en flamas ante la cade.

On reporta ce la avion King Air 350, con turboelica, ia fa un verje agu, prosima a la airoporto a do lo ia viaja, ante cade.

Rawalpindi, prosima a la capital Islamabad, conteni la xeferia de la armada pacistani, e la avion ia parteni a la unia de avioni de la armada.

Imajes de la loca mostra construidas negrida e reduida a detrito. Un reportor ia comenta ce fuma asende ancora de la ruina, e ce pesos de la avion es vidable sur un teto.

Alga de la persones ferida ia es rapida ospitalida. La corpos mor ia es prendeda a via per es identifiada.

Pacistan ave un istoria miscada de securia de aviones.

En 2010, un avion operada par un compania privata ia cade prosima a Islamabad, matante tota la 152 persones portada. Acel ia es la desastre la plu matosa en la istoria de Pacistan.

En 2016, un avion de la compania Pacistan Internasional ia ensende subita en un viaja de Pacistan norde a Islamabad, matante plu ca 40 persones.

Arosev: “La Esperanto-movado pereas”

La Titaniko de la movado jam longan tempon subakviĝas, sed tio apenaŭ estas kulpo de iuj konkretaj esperantistoj, des malpli de la foririnta UEA-estraro. La ”bona malnova tempo” de la Esperanto-movado estas for, kaj nova tempo pli sukcesa malverŝajne venos, opinias Grigorij Arosev.


Willy Stöwer: La pereo de Titanic.

La Esperanta mondo en tiu formo, en kiu ni ĝin konis dum la lastaj jardekoj, venas al sia fino, eble eĉ jam venis. La subite akriĝintaj diskutoj pri la sorto de la Jarlibro, Centra Oficejo de UEA, la konvulsia kaj absolute sensenca altigo de la UEA-kotizoj, la komato de TEJO, la morto de plurdekoj da fakaj kaj landaj sekcioj-asocioj — ĉio ĉi estas parto de tutmonda procezo, kiun oni apenaŭ rajtas nomi ”krizo” — ĝi estas kompleta malapero.

Oni devas esti honesta kun si mem: la “bona malnova tempo” de la Esperanto-movado estas for kaj neniam revenos. Ĉu venos nova tempo? Ne nepre ne, tamen surbaze de tio, kion ni konstatas de jaro al jaro, la organizita Esperanto-movado evidentiĝis esti plene nekapabla adaptiĝi al la moderna mondo. Ankaŭ tion oni devas diri sincere kaj klare, ja se estus alie, ankaŭ la situacio estus alia.

Kion certe ne indas fari, tio estas kulpigi la foririntan UEA-estraron kaj ekzemple ties prezidanton Mark Fettes. Li, tre kapabla kaj estimata movadano, malbonŝance por si ekgvidis UEA-n en la plej malbona periodo, kiam iĝis tutklare, ke la antaŭaj modeloj ne funkcias, sed la novaj jen ne ekzistas jen ne estas realigeblaj.

Fettes povus fari multajn aferojn alimaniere, pli bone kaj pli akurate, sed certe li, nur unu homo, ne povis elakvigi la preskaŭ dronintan Titanikon — Titanikon, kiun persiste celis dronigi amaso da homoj. Ĉu iu alia kiel prezidanto povus savi la situacion kaj post la eksprezidantiĝo lasi la asocion en malpli senesperiga stato? Probable, sed ĉiuokaze estus ne esence pli bone.

Laŭ mi, la gvidantoj de la movado ege subtaksis kelkajn minacojn kaj perspektivojn kaj inverse supertaksis kelkajn fenomenojn. La gvidantoj estis multnombraj, tute ne necesas mencii konkretajn nomojn. Praktike respondecas ĉiuj, kiuj rajtis je signifaj decidoj ekde proksimume 1990, kaj ilia strategia blindeco ne permesis al la movado evolui kaj eviti la nunan staton.


Grigorij Arosev

Plej grave subtaksita estis la falo de intereso al Esperanto, kio siavice estas kaŭzita de la tutmondiĝo, la fulmrapida evoluo de la interreto kaj la domina disvastiĝo de la angla lingvo.

Nur eta malplimulto rilatas al Esperanto kiel al io kara (mi mem estas el la malplimulto, cetere), kaj ajna aktivado estas signo de ĝuste tia rilato. Sed kiom da esperantistoj aktivas? Miloj en la mondo. Nepre ne dekmiloj. Kiom da vivantaj homoj kun iu ajn sukceso lernis Esperanton? Mejloŝtona demando, sed certe multoble pli ol la kvanto de la aktivantoj.

Plejpartego de la eventualaj konantoj de Esperanto rilatas al la lingvo tre utilece: se oni povas atingi siajn celojn (tramonda komunikado, akirado de informoj, vojaĝoj) pli facile ne lernante la novan strangan lingvon kaj ne profundiĝante en ties kulturon, kial lerni ĝin? La samo rilatas al la jamaj esperantistoj, kun la precizigo ke oni ne volas daŭrigi la uzadon de la lingvo se oni ne vidas realan utilon de tio. Espereble neniu el la racie pensantaj movadanoj kredas ke nun povas serioze temi pri lingva egaleco kaj neŭtraleco kaj ke iu (escepte de eventuale kelkaj individuoj) povas ekardi pri Esperanto pro la menciitaj plene ĥimeraj celoj. Do, la falo de la intereso pri Esperanto estis simple neevitebla, sed oni subtaksis tion.

La neglektado de la interreto estas plia doloro. La nuntempa stato estas hontinda: ni havas nur kelkajn funkciantajn servojn por la tuta Esperanto-mondo, apenaŭ eĉ kelkdekojn. Pri la “nova retejo de UEA” oni eĉ ne plu ŝercas: la afero jam delonge ne estas ridinda. Sendube iam ni havos ĝin, sed ĝi same sendube je la tago de sia apero jam estos eksmoda (ni esperu almenaŭ ke la servoj funkcios).

Per kio oni povas allogi homojn lerni Esperanton? Per pratempaj libroj? Per malaktualiĝintaj servoj? Per bombastaj sloganoj? Ne! Nur per modernaj retaj servoj, kiuj devas esti liverataj rapide, kvalite kaj kun plaĉa aspekto. Tiaj servoj povus ebligi gajni monon, tamen oni devas investi monon en la projektojn, sed unue — generi ideojn kaj priparoli ilin en eksperta rondo. Estas la jaro 2019. Kiujn taskojn, krom la plej bazaj, havas la nova estraro de UEA? Terminologio. Aktivula maturigo. Scienca kaj faka agadoj. Ĝemelaj urboj.

Kie estas estrarano pri interreto? Pri kontaktoj kun mondaj gigantaj konzernoj, kiujn oni eble povus interesigi pri Esperanto? Pri bitigo de la arkivoj de UEA? Mankas. Mankas. Mankas. Ĉu vere ĝemelaj urboj estas pli gravaj?

La junulara movado estas en multe pli danĝera situacio, kaj la disfalo de la antaŭa konsisto de la TEJO-estraro estas en si mem jam diagnozo. En ĵusa teksto ĉe Libera Folio oni povas legi jenon: ”Junuloj ne povas plani sian vivon du jarojn antaŭen, kaj tial ne emas akcepti sindevigon por tiel longa tempo”. Tuj aperas demando: ĉu nun la vivo tiom forte malfaciliĝis? Kial pli frue tio (planado de vivo du jarojn antaŭen) estis ebla, kiam estis multe malpli da komunikrimedoj kaj entute malpli da ebloj por aktivado, kaj ne plu eblas nun?

Ne pensu ke mi oldule suspiras pri la “tempoj de nia juneco” — tute ne. Sed estas ja fakto: pli frue TEJO-prezidantoj kaj aliaj estraranoj ne nur estis elektataj por du jaroj, sed nemalofte ankaŭ restis por dua mandatperiodo. Nun tio restas nur revo. Kial? Verŝajne estas malpli da respondeco antaŭ la movado. Sed eĉ pli verŝajne — simple ne sufiĉas la homaj rimedoj, ne estas sufiĉe da novaj kaj junaj esperantistoj en la mondo. Mian supozon pri la kialoj legu sube.

Sed ĉio supre menciita ne estas la plej granda malfeliĉo. La plej granda estas la manko de rezulto. Iu ajn aktivado de esperantistoj jam delonge havas preskaŭ nulan efikon, ofte la efiko estas eĉ minusa. Oni juĝu laŭ la rezulto(j), nur tio estas la sola objektiva kriterio. Ĉiuspeca agado de esperantistoj estas direktita internen, ne eksteren. En nia okazo tio estas signo de nepra degradiĝo, kiu frue aŭ malfrue eksentiĝos.

Kio venos? Laŭ mi, nenio bona. UEA daŭre pli kaj pli malgrandiĝos kaj perdos pli kaj pli da membroj, sed neniam (almenaŭ dum nia vivo) oficiale malfondiĝos. TEJO plej verŝajne jam baldaŭ ekzistos nur surpapere. Agado en la unuopaj landoj poiome ĉesos, eble post paro da jardekoj, sed ĉesos. Malaktiviĝo de la landaj kaj fakaj asocioj estas sekvo de la samo: oni ne vidas progreson, ne vidas celon kaj pro tio malaktiviĝas.

Plej facile estus komenti mian tekston per la vortoj ”Ba, estas pesimisma deliro”. Sed se vi ion tian skribos, mi petas ankaŭ plej konkrete klarigi, kio povas esti bazo por pli optimisma rigardo en la estonton.

Grigorij Arosev

Artikoloj en la rubriko “Vidpunkto” reprezentas nur la opinion de la verkinto kaj ne de la tuta redakcio de Libera Folio. La redakcio daŭre bonvenigas artikolojn por la rubriko “Vidpunkto” pri ajnaj temoj rilataj al la Esperanto-movado.

Arosev: ”La Esperanto-movado pereas”

La Titaniko de la movado jam longan tempon subakviĝas, sed tio apenaŭ estas kulpo de iuj konkretaj esperantistoj, des malpli de la foririnta UEA-estraro. La ”bona malnova tempo” de la Esperanto-movado estas for, kaj nova tempo pli sukcesa malverŝajne venos, opinias Grigorij Arosev.


Willy Stöwer: La pereo de Titanic.

La Esperanta mondo en tiu formo, en kiu ni ĝin konis dum la lastaj jardekoj, venas al sia fino, eble eĉ jam venis. La subite akriĝintaj diskutoj pri la sorto de la Jarlibro, Centra Oficejo de UEA, la konvulsia kaj absolute sensenca altigo de la UEA-kotizoj, la komato de TEJO, la morto de plurdekoj da fakaj kaj landaj sekcioj-asocioj — ĉio ĉi estas parto de tutmonda procezo, kiun oni apenaŭ rajtas nomi ”krizo” — ĝi estas kompleta malapero.

Oni devas esti honesta kun si mem: la “bona malnova tempo” de la Esperanto-movado estas for kaj neniam revenos. Ĉu venos nova tempo? Ne nepre ne, tamen surbaze de tio, kion ni konstatas de jaro al jaro, la organizita Esperanto-movado evidentiĝis esti plene nekapabla adaptiĝi al la moderna mondo. Ankaŭ tion oni devas diri sincere kaj klare, ja se estus alie, ankaŭ la situacio estus alia.

Kion certe ne indas fari, tio estas kulpigi la foririntan UEA-estraron kaj ekzemple ties prezidanton Mark Fettes. Li, tre kapabla kaj estimata movadano, malbonŝance por si ekgvidis UEAn en la plej malbona periodo, kiam iĝis tutklare, ke la antaŭaj modeloj ne funkcias, sed la novaj jen ne ekzistas jen ne estas realigeblaj.

Fettes povus fari multajn aferojn alimaniere, pli bone kaj pli akurate, sed certe li, nur unu homo, ne povis elakvigi la preskaŭ dronintan Titanikon — Titanikon, kiun persiste celis dronigi amaso da homoj. Ĉu iu alia kiel prezidanto povus savi la situacion kaj post la eksprezidantiĝo lasi la asocion en malpli senesperiga stato? Probable, sed ĉiuokaze estus ne esence pli bone.

Laŭ mi, la gvidantoj de la movado ege subtaksis kelkajn minacojn kaj perspektivojn kaj inverse supertaksis kelkajn fenomenojn. La gvidantoj estis multnombraj, tute ne necesas mencii konkretajn nomojn. Praktike respondecas ĉiuj, kiuj rajtis je signifaj decidoj ekde proksimume 1990, kaj ilia strategia blindeco ne permesis al la movado evolui kaj eviti la nunan staton.


Grigorij Arosev

Plej grave subtaksita estis la falo de intereso al Esperanto, kio siavice estas kaŭzita de la tutmondiĝo, la fulmrapida evoluo de la interreto kaj la domina disvastiĝo de la angla lingvo.

Nur eta malplimulto rilatas al Esperanto kiel al io kara (mi mem estas el la malplimulto, cetere), kaj ajna aktivado estas signo de ĝuste tia rilato. Sed kiom da esperantistoj aktivas? Miloj en la mondo. Nepre ne dekmiloj. Kiom da vivantaj homoj kun iu ajn sukceso lernis Esperanton? Mejloŝtona demando, sed certe multoble pli ol la kvanto de la aktivantoj.

Plejpartego de la eventualaj konantoj de Esperanto rilatas al la lingvo tre utilece: se oni povas atingi siajn celojn (tramonda komunikado, akirado de informoj, vojaĝoj) pli facile ne lernante la novan strangan lingvon kaj ne profundiĝante en ties kulturon, kial lerni ĝin? La samo rilatas al la jamaj esperantistoj, kun la precizigo ke oni ne volas daŭrigi la uzadon de la lingvo se oni ne vidas realan utilon de tio. Espereble neniu el la racie pensantaj movadanoj kredas ke nun povas serioze temi pri lingva egaleco kaj neŭtraleco kaj ke iu (escepte de eventuale kelkaj individuoj) povas ekardi pri Esperanto pro la menciitaj plene ĥimeraj celoj. Do, la falo de la intereso pri Esperanto estis simple neevitebla, sed oni subtaksis tion.

La neglektado de la interreto estas plia doloro. La nuntempa stato estas hontinda: ni havas nur kelkajn funkciantajn servojn por la tuta E-mondo, apenaŭ eĉ kelkdekojn. Pri la “nova retejo de UEA” oni eĉ ne plu ŝercas: la afero jam delonge ne estas ridinda. Sendube iam ni havos ĝin, sed ĝi same sendube je la tago de sia apero jam estos eksmoda (ni esperu almenaŭ ke la servoj funkcios).

Per kio oni povas allogi homojn lerni Esperanton? Per pratempaj libroj? Per malaktualiĝintaj servoj? Per bombastaj sloganoj? Ne! Nur per modernaj retaj servoj, kiuj devas esti liverataj rapide, kvalite kaj kun plaĉa aspekto. Tiaj servoj povus ebligi gajni monon, tamen oni devas investi monon en la projektojn, sed unue — generi ideojn kaj priparoli ilin en eksperta rondo. Estas la jaro 2019. Kiujn taskojn, krom la plej bazaj, havas la nova estraro de UEA? Terminologio. Aktivula maturigo. Scienca kaj faka agadoj. Ĝemelaj urboj.

Kie estas estrarano pri interreto? Pri kontaktoj kun mondaj gigantaj konzernoj, kiujn oni eble povus interesigi pri Esperanto? Pri bitigo de la arkivoj de UEA? Mankas. Mankas. Mankas. Ĉu vere ĝemelaj urboj estas pli gravaj?

La junulara movado estas en multe pli danĝera situacio, kaj la disfalo de la antaŭa konsisto de la TEJO-estraro estas en si mem jam diagnozo. En ĵusa teksto ĉe Libera Folio oni povas legi jenon: ”Junuloj ne povas plani sian vivon du jarojn antaŭen, kaj tial ne emas akcepti sindevigon por tiel longa tempo”. Tuj aperas demando: ĉu nun la vivo tiom forte malfaciliĝis? Kial pli frue tio (planado de vivo du jarojn antaŭen) estis ebla, kiam estis multe malpli da komunikrimedoj kaj entute malpli da ebloj por aktivado, kaj ne plu eblas nun?

Ne pensu ke mi oldule suspiras pri la “tempoj de nia juneco” — tute ne. Sed estas ja fakto: pli frue TEJO-prezidantoj kaj aliaj estraranoj ne nur estis elektataj por du jaroj, sed nemalofte ankaŭ restis por dua mandatperiodo. Nun tio restas nur revo. Kial? Verŝajne estas malpli da respondeco antaŭ la movado. Sed eĉ pli verŝajne — simple ne sufiĉas la homaj rimedoj, ne estas sufiĉe da novaj kaj junaj esperantistoj en la mondo. Mian supozon pri la kialoj legu sube.

Sed ĉio supre menciita ne estas la plej granda malfeliĉo. La plej granda estas la manko de rezulto. Iu ajn aktivado de esperantistoj jam delonge havas preskaŭ nulan efikon, ofte la efiko estas eĉ minusa. Oni juĝu laŭ la rezulto(j), nur tio estas la sola objektiva kriterio. Ĉiuspeca agado de esperantistoj estas direktita internen, ne eksteren. En nia okazo tio estas signo de nepra degradiĝo, kiu frue aŭ malfrue eksentiĝos.

Kio venos? Laŭ mi, nenio bona. UEA daŭre pli kaj pli malgrandiĝos kaj perdos pli kaj pli da membroj, sed neniam (almenaŭ dum nia vivo) oficiale malfondiĝos. TEJO plej verŝajne jam baldaŭ ekzistos nur surpapere. Agado en la unuopaj landoj poiome ĉesos, eble post paro da jardekoj, sed ĉesos. Malaktiviĝo de la landaj kaj fakaj asocioj estas sekvo de la samo: oni ne vidas progreson, ne vidas celon kaj pro tio malaktiviĝas.

Plej facile estus komenti mian tekston per la vortoj ”Ba, estas pesimisma deliro”. Sed se vi ion tian skribos, mi petas ankaŭ plej konkrete klarigi, kio povas esti bazo por pli optimisma rigardo en la estonton.

Grigorij Arosev

Artikoloj en la rubriko “Vidpunkto” reprezentas nur la opinion de la verkinto kaj ne de la tuta redakcio de Libera Folio. La redakcio daŭre bonvenigas artikolojn por la rubriko “Vidpunkto” pri ajnaj temoj rilataj al la Esperanto-movado.

Un premio recordo per la campion de un jua video

Un adolesente esuan ia gania $3 milion par deveni la campion de mundo de Fortnite, un jua video. Esta es un premio recordo en la istoria de sporte video, e $30 milion ia es divideda entre la vinsores.

Kyle Giersdorf, ci ave 16 anios, ia vinse en la parte solo de la compete en la Stadio Arthur Ashe en York Nova, cual es plu famosa per sua ospita de la torneo “US Open” de tenis.

Gielsdorf, de ci sua nom enlinia es Bugha, ia sta riente e negante con testa la rujis de la fola cuando sua nom ia es anunsiada.

El ia dise ce el intende garda la plu de sua premio. “Me desira sola un table nova e cisa un table per mea trofeo.”

La jua final ia es descriveda par la comentores como “un core de vinse riable”, car la vinsor ia reali la defeta de sua oposores con surie a sua fas.

On vide la aveni como un momento major en sporte video, un industria con valua estimada de bilion dolares en 2019.

An tal, la recordo per la coletiva la plu grande de premios va es rompeda par un plu aveni, la Internasional, en agosto.

En la finales de Fortnite, 100 juores ia batalia sur scermos jigante de computador. Cuatrodes milion juores ia atenta cuali en des semanas de compete enlinia. Plu ca 30 nasiones ia es representada.

La jua envolve 100 persones poneda sur un isola do los debe trova armas, construi strutures, e elimina lunlotra asta cuando un juor emerji vinsente.

Lo ave 200 milion juores rejistrada tra la mundo e on pote descarga lo sin paia, ma juores pote spende mone par compras en la jua.

On pote jua solitar, o parteninte a un ecipo de cuatro o dudes membros, ci pote es o amis o persones nonconoseda.

En la mense pasada, la creores de la jua, Epic Games, ia es interogada par parlamentores brites sur esce los fa sufisinte per serti la eda de juores, e per promove la reposa de usores pos sesiones longa de jua.

Inondas trapi un tren de pasajores prosima a Mumbai

En Barat, 1050 persones ia es salvada de un tren cual ia deveni trapida par un inonda, prosima a Mumbai.

Elicotores, barcos e sumerjores ia es enviada cuando la Mahalaxmi Rapida ia es encaliada, prosima a la vila Vangani, a la sera de venerdi.

On ia comanda la pasajores a resta en la tren, do los ia ave no comedas e no acua tra 15 oras.

Imajes publicida par la Forte de Responde a Desastres Nasional mostra la salva de pasajores en barcos de cauxo.

La compania Ferovia Sentral ia dise ce tota pasajores, incluinte nove femes ensinta, ia es estraeda e prendeda a securia.

Un campa tempora es instituida en la prosima, con comedas e furnis medical, e otra modos de viaja es organizada per la pasajores afetada.

Semanas de inondas de monson en Asia sude ia mata ja plu ca 600 persones.

La plu partes de la vilas Vangani, Badlapur e Ulhasnagar es sumerjida par pluves forte cual ia colpa la rejion, levante rios local.

Otra modos de transporta en Mumbai es ance afetada par inondas. 11 volas ia es canselada e alga otras ia es diverjeda a via de la airoporto.