Author Archives: admin

2022-03-30 – Astronomes observa un stele distanti

Li Teleskope Spatial Hubble ha observa li stele singli maxim distanti – ye duanti ot miliardes yares lumal fro li Sune. Li lume nu detektet ha bli emise ye dekdu miliardes nin sent miliones yares ante nu, lum es nin sent miliones yares after li komenso del universe. Li difero inter duanti ot miliardes e preske dektri miliardes ha bli kausa per li expansione del universe. Li stele ha bli noma Earendel per li astronomes, kelum signifikad “stele matinal” in ansieni anglum.

2022-03-18 – Proposition re Sahara Occidental

José Manuel Albares, le ministro espaniol de affaires estranie, ha annuciate, que Espania supporta le proposition marocchin a recognoscer Sahara Occidental como un parte de Marocco con un autonomia limitate. Espania ha assi cambiate su attitude – a attinger melior relationes con Marocco. Le proposition ha essite denunciate per gruppos favorante un independentia total de Sahara Occidental. Algeria forsan opponera se al proposition, que facerea Marocco un vicino plus potente. (EH)

Ukraina esperantisto fuĝis al Amsterdamo

La tagon antaŭ la atako Ihor Jasinskij tute ne kredis, ke Rusio vere povus bombardi lian hejmurbon en orienta Ukrainio. Post semajno en bomboŝirmejo li fine fuĝis al Nederlando, kie li renkontis lokajn esperantistojn.


La centro de Ĥarkivo antaŭ la milito. Ihor Jasinskij fotita surstrate la 23-an de februaro.

Ihor Jasinskij estas veterana esperantisto el Ĥarkivo, unu el dudeko da spertaj esperantistoj kiuj loĝis en la urbo antaŭ la komenco de la milito. La 23-an de februaro li estis intervjuita en Esperanto de la sveda gazeto Sydsvenska Dagbladet.

Li tiam rakontis, ke ĉio daŭre estas trankvila en lia hejmurbo Ĥarkiv en nordorienta Ukrainio, tridek kilometrojn de la rusia limo. Jam de longe kolektiĝis la rusiaj trupoj transe de la limo, sed multaj homoj daŭre ne povis kredi, ke efektive Rusio povus ataki.

– Estas printempa suno, ĉio estas normala, homoj iras, ridetas. Mi vizitas pensiulajn dancojn en la parko, estas senpage, kaj foje mi kaptas la penson, ke mi volas tiel amuziĝi por ke oni ne pensu ke ni estas timigitaj pro tiu makabra situacio. Ni vivas spite al ĉiuj iliaj provoj, ni vivas normalan vivon, li rakontis tiam.

La 28-an de februaro lia normala vivo aspektis jam tute alia, li rakontis tiam per telefono:


En la ŝirmejo.

– Ĉe mi nun estas tia vivo, ke mi iras de mia hejmo al la ŝirmejo kaj reen. En la ŝirmejo ne estas lumo kaj estas sufiĉe malvarme tie. Sed sekure. Elektro ne estas nun, oni promesis ripari, sed jam dum du tagoj ne estas lumo. Hodiaŭ mi spite ke estas tiu elirmalpermeso forkuris je la tria horo nokte, ĉar apud mi tie estis homoj kiuj tiel ronkis ke mi ne povis dormi, nu, mi ne eltenis. Do mi spite al la malpermeso kuris hejmen kaj tie dormis kaj revenis ĉi tien.

La loĝejo de Ihor Jasinskij kaj la ŝirmejo troviĝas en la nord-orienta parto de la urbo, ne tre distance de la bataloj, kaj la pafado klare aŭdeblis.

– Jes, aŭdeblas. Eĉ el mitraletoj, sufiĉe proksime al mia domo, sed sur la alia flanko de la ŝirmejo. En mia domo, kiu estas apude, estas elektro, do mi ŝargas la telefonon kiam mi venas hejmen. Akvo same estas, sed hejtado ne funkcias. Do tiel mi vivas, sed mi ne perdas la optimismon, ĉar mi aŭdas ke la tuta mondo helpas kaj subtenas. Do dankon pro tiu subteno, ĝi tre gravas por ni.

La 6-an de marto Ihor Jasinskij mesaĝis, ke li forlasis Ĥarkivon. Kiel tio okazis li jam rakontis al Federico Gobbo en Amsterdamo, Nederlando.


Detruita lernejo laŭ la vojo al la stacidomo.

– Mi proponis min por la teritoria defendo, sed oni diris ke mi jam estas tro maljuna. Mi estas 64-jara, kaj oni akceptas ĝis 60. Al mi jam tedis sidi sub la tero kaj atendi bombon. Mi estas fraŭlo, do mi fine simple prenis miajn aĵojn kaj marŝis de mia hejmo ĝis la stacidomo. Proksimume dek du kilometrojn. Poste mi kun granda peno entrajniĝis, en la unuan mi ne sukcesis, sed la duan.

La plenplena trajno portis la rifuĝantojn al Lvivo en okcidenta Ukrainio. De tie jam alia trajno veturigis ilin trans la pola landlimo al Przemyśl en sudorienta Pollando.

– Fakte oni eĉ ne kontrolis nin, oni kontrolis nur ke ne estu viroj pli junaj ol 60. Poste ni dudek horojn veturis tiujn kompatindajn 90 kilometrojn, preskaŭ eblus perpiede dum tiu tempo iri, kaj certe estis tre multe da homoj. Mi veturis ne en la salono sed en la spaco inter la du vagonoj, kaj unu virino tie daŭre vomis. Do vi povas imagi la sperton. Tre malvarme kaj tiu odoro…

Ihor Jasinskij ne kunportis multajn aĵojn, kaj eĉ la eksterlandan pasporton li en la hasto forgesis paki, sed feliĉe sufiĉis la enlanda identigilo, li rakontas. En Przemyśl lin renkontis nova homamaso.

– Svarmas homoj, nenion eblas scii, jam por ricevi informojn estas vico de proksimume 500 personoj, do mi decidis veturi al Berlino. Sed la trajno kiu venis, estis jam plenŝtopita. La sekva estis ĝis Wrocław, do mi veturis ĝis Wrocław, kaj de tie al Poznań. Tie mi finfine decidis noktumi, ĉar mi ne dormis dum du noktoj.

La unua plano de Ihor Jasinskij estis veturi al Britio.


Detruita rusia kirasveturilo laŭ la vojo al la stacidomo.

– Ĉar mi pli-malpli posedas la anglan, do mi decidis veturi tien, kaj rigardis tiel naive sur la mapo kaj vidis ke la plej proksima punkto estas Hago. En Berlino estis multe da homoj, mi demandis al ili, ĉu en Hago estas oficejo por rifuĝintoj. Ili diris jes, jes, ĉio tie estas, veturu, eble por liberiĝi de mi. Sed kiam mi venis al Hago, neniu sciis ion, verŝajne mi estis la unua tie.

Oni sendis Ihor Jasinskij per trajno al Amsterdamo, li alvenis al malplena stacidomo meze de la nokto kaj petis helpon de hazarde preterpasanta viro.

– Li prenis biciklon per sia mono, kaj ni duope veturis tra la nokta Amsterdamo sufiĉe longe. Mi dufoje falis, ĉar mi jam dum dudek jaroj ne biciklis kaj krome mi estis sufiĉe laca. Sed feliĉe mia telefono estas nerompita.

Nun Ihor Jasinskij loĝas en simpla hotelo kun kelkcent aliaj rifuĝintoj el Ukrainio, multaj el ili eksterlandaj studentoj, ankaŭ el Ĥarkivo.

– Estas multe da studentoj, multe da junularo en mia urbo, kaj tiom ĝi plibeliĝis dum la lastaj jaroj. Tamen nun mi ne povas diri, kion eblas tie vidi nun. Eĉ kelkaj preĝejoj estas jam sufiĉe grave vunditaj, kaj mi ne scias, kio okazos plu. Neniu scias.

Rakontite al Kalle Kniivilä kaj Federico Gobbo


Ihor Jasinskij estas unu el pluraj ukrainaj esperantistoj, kiuj jam estis devigitaj fuĝi pro la atako de Rusio. Entute dek milionoj da homoj en Ukrainio devis forlasi sian hejmon pro la milito. Ĉiu dua infano en Ukrainio nun estas rifuĝinto. Proksimume kvar milionoj da homoj fuĝis al la najbaraj landoj en la okcidento. UEA kaj TEJO anoncis pri helpo-servo por trafitaj esperantistoj.

Moonwalk

Io vade in avante

ma sempre retrograda

Io vole ager correctemente

ma succede con nihil

Io edifica mi vita

ma illo es solmente un castello de sablo

que es dissolvite del undas marin

Io perdeva le amor,

quasi toto significante

ma un cosa io reteneva

Io face le moonwalk

Glissa in retro al scena del vita

Io vade in avante

ma sempre retrograda

Io non sape si alcuno vide mi dansa

Io non sape si alcuno lo apprecia

ma io continua dansar

Io es in un fluxo,

le fluxo del vita, 

que flue malgrado toto

Io lassa le spirito diriger le corpore

assi que ambes pote rememorar se

le joia que olim viveva in illos 

Quanto longe io me move

tanto longe io vive

Le movimentos del momento

expulsa sombre memorias

Le vita deveniva folle,

assi solmente un lunatico 

lo pote appreciar

Io dansa le folle ballo lunatic

e glissa via 

de preoccupation e seriositate

Io face le moonwalk,

glissa in retro al scena del vita,

rectemente al coulisses

ubi io discoperi alco nove…

Natura reflecte tu beltate absolute

In alba io vade in stricte silvestre sentieros

Rore humecta gelide aere

Ubicunque io specta, io vide Te

Natura reflecte tu beltate absolute

Ventos mollemente susurra tu nomine

Vidente folios cunate del vento

io pensa de tu castanie capillos undeante

Sentiente fragrantias del dulce flores estive

io memora redolentias de tu molle cute

O Luna, clementemente splendente,

tu surride como mi dulce amata

Distante, gaudiose murmure del rivo

es como tu modeste, riso jocose

Aqua brillante del laco large

reflecte le luce de tu profunde oculos

Aves canta, illos me dice:

-Retorna ad tu domo, retorna ad tu amata

E io responde con voce dubitante:

-Io non sape si le porta es aperte 

Illos responde:

Dice a illa lo que tu diceva a nos

Lassa tu poesia funder su corde

Lassa tu parolas renascer amor dormiente

e memora isto: ver amor,

ver amor nunquam morira

Illo pote dormir longemente como in contos

sed al fin sera eveliate del basio del amato

Io regratia le aves pro lor sage consilio

e cammina al domo con passos de spero

Le sol del alba benedice le die neonate

con su auguste lustro auree

Anarkiistaj idealoj kongruis kun interna ideo

Kiam komenciĝis la rilato inter Esperanto kaj anarkiismo? Kial la ”liberecanoj” ekinteresiĝis pri la internacia lingvo? Javier Alcalde verkis detalan esploron pri tiu temo kaj rakontis pri sia verko en intervjuo de Libera Folio.

Ĵus aperis ĉe la eldonejo Edicions Malcriàs d’Agràcia historia studo pri la ligoj de anarkiismo al la Esperanto-movado kun la titolo Esperanto i anarquisme: els orígens (1887-1907) (“Esperanto kaj anarkiismo: la originoj (1887-1907)”). Temas pri la unua numero de la kolekto Quaderns Esperantistes (“Esperantistaj Kajeroj”).

En sia antaŭparolo, Sarah Al-Matary, profesoro pri franca literaturo ĉe Universitato de Lyon kaj fakulo pri intelekta historio, skribas:

Esplorinte diversajn fontojn, foje malmulte konatajn, Alcalde pritraktas la debatojn, kiujn la ebleco de lingvo internacia (kaj, pli precize, Esperanto) vekis en la socialismaj rondoj antaŭ la Granda Milito, kun speciala atento al la akcepto kiun ĝi havis inter la diversaj anarkiismaj tendencoj kaj retoj.

Libera Folio petis la aŭtoron rakonti pli pri la libro.

Libera Folio: Kial vi interesiĝis ĝuste pri la relative mallonga periodo 1887-1907?

Javier Alcalde: – Kadre de antaŭaj esploroj (ekzemple Maro estas gutaro kaj Vides paraleles) mi observis, ke la lingvo estis ege disvastigita en la kataluna liberecanaro en la 1930aj jaroj. Pluraj aŭtoroj menciis tiun fakton, sed mankis klarigoj pri la komenco de tiu rilato, ĝiaj kialoj kaj ĝia amplekso. La esploro ekas per analizo de utopiaj socialistoj kiel Étienne Cabet kaj Wilhelm Weitling (iusence praanarkiistoj kaj praesperantistoj) kaj daŭrigas kronologie ĝis 1907, dudek jarojn post la apero de la Unua Libro; multo okazis en tiu jaro, en pluraj mondopartoj.

Ĉu la fruaj anarkiistoj subtenis Esperanton pli ol aliaj socialistaj tendencoj?

– Komence socialistaj gvidantoj montris pri Esperanto indiferenton aŭ eĉ malestimon (ekzemple, Antonio Gramsci). Samtempe la lingvo disvastiĝis inter multaj grupoj de proletoj, kiuj intuicie komprenis la potencialon de la universala lingvo por la internaciigo de la revolucio, kaj uzis ĝin praktike.

– Anarkiistoj kontraŭis la sistemon de internacia komunikado en la laborista movado baze de poliglotaj intelektuloj, kies personaj opinioj kaj interesoj nature ĉefrolis. Aliflanke, iliaj idealoj pri frateco kaj homa emancipiĝo kongruis kun la interna ideo de Esperanto.

Kiel anarkiistoj rilatis al la neŭtrala Esperanto-movado? Kaj al aliaj laboristaj tendencoj?

– Tio dependas interalie de tio, ĉu oni konsideris sin esperantisto unue aŭ anarkiisto unue. Kiam la denseco de esperantistoj tion permesis, proletaj grupoj kreiĝis aparte de la tiel nomata burĝa movado, sed foje oni kunlaboradis. Malgraŭ tio, ke la plimulto el la tiutempaj laboristaj esperantistoj estis liberecanoj, observeblas spirito de toleremo kaj kunordigado kun aliaj proletoj, ekzemple en la kadro de la internacia asocio Paco-Libereco, antaŭulo de SAT.

Ĉu vi povas doni ekzemplojn de konataj anarkiistaj esperantistoj? Ĉu estis kontraŭuloj?

– Esperanton subtenis gravuloj el pluraj skoloj, kiel Lev Tolstoj, Errico Malatesta, Elisée Reclus, Pierre Remus, Li Shizeng kaj Ōsugi Sakae. Inter la kontraŭuloj, menciindas Gustav Landauer kaj Max Nettlau. La libro pritraktas la debaton en Die Freie Generation inter Ramus kaj Landauer. Krome, en la teksto aperas famuloj iel surprizaj, kiel la verkisto Jules Verne, la inventinto de la submarŝipo Narcís Monturiol kaj la pioniro de la ĝardenurba movado Ebenezer Howard.

Kiajn legantojn vi celas?

– La libro estas verkita kaj por fakuloj kaj por la ĝenerala publiko. Ĝi mallongas kaj ne estas tro komplika, sed je la fino inkluzivas aron da notoj kaj referencoj por tiuj kiuj volas scii pli. Mi verkis katalunlingve, kaj aperis pli frue mallonga versio en la franca, artikolforme. Ĉar ne ekzistas alia simila libro, se estus intereso kaj oni pretus ĝin traduki, eventuale ĝi povus publikiĝi alilingve kaj tiel atingi pli vastan kaj diversan legantaron.

PRINTEMPO

 Hiere, me vizitis la expozo pri produkturi biologial titulizita « Vivar altramaniere ». La expozeyo situesis nefore de la kastelo di Vincennes an la limito di Paris. La vetero esis bela e printempala kun blua cielo e milda temperaturo. Lo esis la unesma foyo depos la « Covid » kande me ekiris por vizitar tala expozeyo, nam onu darfis enirar ol sen vacinizala pasporto. La etoso esis serena e me kompris kelka kozi. Tamen, me astonesis ke propozesis min multa vari kam kustumale (mea lasta preirinta vizito esis en 2019). Me konjektas ke la krizo debata al « Covid » tre nocis la komerco. Omnakaze, ico esis tre agreabla jorno en pleziva kadro ed on obliviis la sucii dil epoko tala la milito en Ukrainia minacanta divenor pan-Europana e mem mondala konflikto. Me ne regretas irir adibe

Le maladia

                   

David vadeva trans le urbe. Ille voleva visitar su amico Navid, nam ille habeva audite que Navid esseva malade. Ille arrivava al micre casa de ligno e batteva al porta.

- Non entra! sonava un debile voce del interior.

- Proque non? David demandava stupefactemente.

- Io ha un maladia terribile. Io non vole infectar te.

- Sed io vole adjutar te. Esque tu besonia aqua o mangiar? Forsan herbas sanante?

- No. Solmente lassa me morir in pace.

- Tu non morira! Tu es juvene e san!

- Le morbo cruel me ha colpate. Il ha nulle salvation.

- Lassa me entrar! David vocava desperatemente. Ille essayava fortiar le porta, ma isto esseva inutile. Illo esseva claudite con pessulo.

Le vespere se approximava. Le sol esseva basse. Post le breve crepusculo, le nocte debeva cader.

- Io retornara in alba! David diceva. Ille recipeva nulle responsa.

Ille vadeva a su casa, mangiava le cena, e proque ille esseva inusualmente fatigate, ille se jaceva al lecto. Actualmente ille habeva volite leger alcun manuscripto, sed iste vice ille non habeva fortia pro isto.

David cadeva in un somno febril. Ille sudava e se torqueva inquietemente. Ille soniava que ille exiva del urbe e vadeva verso le ponte super le rivo Zhivid.

Al ponte stava un curte figura vestite in un cappa gris. Trans le grosse texito, ubique emergeva peculiar spinas nigre. Solmente le luna brillava, sin fortias, e le cappucio umbrava le facie, occultante su tractos. 

- Qui es tu? David demandava.

- Io es Covid.

- Ha tu venite pro prender me via?

- Jam longe io ha camminate presso te.

- Isto io sape.

- Esque tu es preste?

- No! Io es forte e valente. Io ha vincite gigantes. Io ha dupate vulpes. Io curre plus rapido que cavallos. Io pote occider te con un sol colpo.

- Tu erra. Le tempores se ha cambiate. Le ultimes sera le primes, le parves vincera le grandes, nam le multe parves son plus forte que le poc grandes.

- Lassa me passar. Io vole vader al altere litore.

- Io non te impedi.

- Va al latere!

- Ha tu pavor de me?

- No, nunquam!

Lento David comenciava vader in avante. Ille attingeva le testa del ponte. Covid stava al centro. David vadeva al longe del bordo e teneva le balustrada. Quando ille se approximava a Covid, ille videva su facie. Le oculos rubie e ronde, le naso inusualmente plan, le labios fortemente comprimite, le cute gris. Le facie esseva quasi toto sin expression, sed al mesme tempore radiava de determination.

Quando David essayava passar le figura, subito un del spinas se extendeva e le piccava in le latere. Le dolor esseva enorme. Ille habeva un convulsion, perdeva le equilibrio e cadeva in le frigide aqua obscur. Le aqua le circumfereva. Le superficie dispareva in supra. Con un reflexo involuntari ille inhalava aqua. Colpate de panico, ille luctava pro natar in alto, ma su fortias hastivemente le lassava, e tosto toto deveniva nigre.

Post un longe tempore ille se eveliava. Il esseva nocte, e alcun candelas illuminava le camera. Ille se sentiva debile e habeva sete. Un figura stava in le altere latere del camera. Ille recognosceva su matre.

- Matre, es tu hic?

- Io es hic, filio mie.

- Io me tanto gaude que tu veniva pro prender cura de me quando io es malade.

- Sempre io prendera cura de te, filio mie.

- Io ha sete.

- Io te portara aqua.

Finalmente illa se tornava. In le mano illa habeva un grande cuppa. David lo recipeva con manos succutente. 

Ille dava un crito de surprisa e terror. Le liquido esseva nigre como tinta. Ille mirava in alto al matre, ma non recognosceva su facie. Le cute gris, le naso plan, le ronde oculos esseva rubie. Le labios formava un surriso peculiar.

- Bibe isto, filio mie, assi que tu nunquam plus habera sete. 

TEJO kreskas, UEA stagnas

Laŭ freŝa statistiko la membrokvanto de TEJO denove forte kreskis dum la pasinta jaro, kaj la junulara sekcio de UEA nun havas pli da individuaj membroj ol iam ajn dum la lastaj jardekoj. Samtempe la tuta kresketo en la membrokvanto de UEA okazis ĉe la junulara sekcio. De kio tio dependas?


Statistiko pri la individuaj membroj de TEJO 1984–2021 laŭ diversaj kategorioj. La aĝlimo de TEJO estis altigita de 25 al 30 en 1990 kaj al 35 en 2017.

Ĉiujare la aprila eldono de revuo Esperanto publikigas statistikon pri la individuaj membroj de UEA kaj TEJO. Laŭ la freŝaj ciferoj por la jaro 2021, TEJO spertis fortan kreskon en sia kvanto da individuaj membroj, kiu nun estas la plej alta ekde la 1980-aj jaroj, aŭ eble iam ajn.

Statistikoj pri la kvantoj antaŭ la 1980-aj jaroj ne facile troveblas, sed ĉar tiam ŝajne estis la pinto de la junulara movado, supozeblas ke tiam ankaŭ estis la pinto de la membraro en TEJO.

Inter 2020 kaj 2021, la kvanto da individuaj membroj en TEJO kreskis de 806 al 936, je pli ol 16%. La kresko ĉefe okazis en la kategorio “Juna Membro Baza” kiu kreskis de 675 al 795. La kategorio “Juna Membro-Abonanto” kreskis de 80 al 90 kaj “Juna Membro Dumviva Baza” de 29 al 31. Nur la kategorio “Juna Dumviva Membro Abonanto” malkreskis, de 22 al 20.

La kvanto de individuaj membroj de TEJO kreskis ĉiujare ekde 2016 kiam la aĝolimo estis altigita de 30 al 35. Tiam TEJO havis malpli ol 400 individuajn membrojn.

La kresko estas eĉ pli impona kompare kun UEA, kies individua membraro kreskis de 4 293 al 4 424, neta pluso de 131. Tiu signifas ke la tuta kresko en individuaj membroj  de UEA venis de TEJO.

La nov-elektita estrarano de TEJO Tyron Surmon komentis nome de la TEJO-estraro al Libera Folio:

– Kompreneble la estraro ĝojegas ke la membraro de TEJO denove kreskas. TEJO nun havas pli da individuaj membroj ol dum iam ajn ekde almenaŭ la 1980-aj jaroj. Eĉ se vi ne inkluzivas la efikon de la altiĝo de la aĝlimo, tio ankoraŭ montras veran kaj impresan kreskon dum la pasintaj jaroj. Kaj kiam la AKSO-projekto pretos, tio multe faciligos la membriĝan sistemon (ekz. oni povos elekti aŭtomatan remembriĝon), do ne estus tro optimisme prognozi estonton kie TEJO superas 1 000 individuajn membrojn.

Sed kiel kaj kial tiu kresko okazis? Tyron Surmon proponis hipotezojn:

– Nia komisiono pri Landa kaj Faka Agado estas multe pli aktiva nun ol ĝi estis dum pasintaj jaroj. Nia estrarano Albert Stalin Garrido iniciatis kampanjon inter landaj kaj fakaj sekcioj ke ili remembrigu siajn membrojn en 2021, kun helpo de la Fondaĵo Canuto, kaj lando kiel Indonezio sola alportis inter 15 kaj 20 novajn membrojn.

– Aldone, en 2021 ni lanĉis la novan retan eventon Retoso, senpagan por TEJO-membroj sed pagendan por ĉiuj aliaj. Estis aparta aliĝilo por homoj kiuj aliĝus al TEJO nur pro Retoso, kaj 37 homoj aliĝis tiel. Sed supozeble aliaj homoj mem aliĝis al TEJO dank’ al la evento, kaj poste uzis la ĉefan aliĝilon.

– Simile, kvankam la 2021 reta IJK ne havis apartan aliĝilon por tiuj homoj, estis multe malpli kosta aliĝi al TEJO (kaj poste ĉeesti senpage) anstataŭ pagi la IJK-kotizon, kaj 58 homoj indikis ke la reta IJK estis ilia unua E-evento – do ne estus troigo sugesti ke 100 novaj homoj aliĝis al TEJO dank’ al retaj eventoj.

Kiom da membroj TEJO havas sume, delonge estas polemika demando, kaj kelkaj estraroj tute evitis doni respondon. Fine en 2021 oni publikigis takson pri la grandeco de la membraro. Laŭ ĝi, tiam TEJO havis proksimume kvin mil membrojn.

Krom la individuaj membroj, oni tiam taksis, ke estis ĉirkaŭ 1 400 asociaj kaj aligitaj membroj, 1 100 junaj amikoj de Esperanto kaj 1 700 eks-individuaj membroj kiuj aŭtomate iĝis “junaj amikoj de Esperanto”. Multaj el tiuj mem supozeble ne scias, ke ili troviĝas en la membrostatistiko de TEJO.

Robert Nielsen

2022-03-16 – Reformoj en Kazaĥio

safe-image-1La kazaĥia prezidanto Kasim-Ĵomart Tokajev proponis al la parlamento serion de reformoj, inkluzive de reestablado de la Konstitucia Kortumo, malpliigo de la postulata nombro de anoj por establado de partioj de dudekmil al kvinmil, kaj malpliigo de la nombro de la parlamentanoj deputitaj de la prezidanto. Li diras, ke la celo de tiuj reformoj estas anstataŭigi la ĝisnunan superregadon de la prezidento per respubliko ja regata de la prezidento, sed kun forta parlamento. (KZ)

Le vita in tempore presente

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no. 4/2019

Quando io studiava espaniol ante multe annos, io usava un manual que consisteva de tres libros. Con le prime parte io apprendeva le vocabulario basic e le fundamentos del grammatica. Isto esseva accompaniate de un charmante conto de duo juvenes, un puero e un puera, le quales deveniva interessate, le un in le altere, e comenciava passar tempore insimul. Illes se sovente incontrava e faceva placente cosas: Illes visitava le café, le cinema, promenava, audiva discos con belle musica e incontrava lor amicos. Le dialogos esseva allegre, breve e simplice. Io legeva le integre prime libro e notava que omne le verbos esseva in forma presente. Le juvenes esseva felice e viveva in le nunc.

In le secunde libro altere verbos esseva introducite. Le puero debeva mover se a un altere citate pro laborar e le juvenes se rememorava, in preterito, qual placente tempore illes passava insimul e como illes mancava le un le altere. Illes pensava, in conditional, como illes poterea incontrar se de novo. Illes speculava, in tempore futur, si lor relation supervivera. Le verbos irregular e le complexitate del vita los colpava.

Le vita in tempore presente es le vita felice. Il es facile viver in le nunc e delectar se del momento. Nulle ruminationes in plusquamperfecto de que habeva evenite, nulle anxiose sperantias, in forma conditional, de que sia melior. Nulle imperativos, nulle exigentias.

Ma que eveniva con le juvene copula? Infortunatemente io non pote recordar me le detalios, ma io ha un vage memoria de lo que in le tertie libro le puero retornava proque ille trovava un nove labor in lor citate native. Post un tempore illes trovava un appartamento commun. Illes maestrava le complicate conjugationes del vita e apprendeva le grammatica del conviventia. Illes augmentava lor vocabulario e lor familia: plure infantes nasceva in participio perfecte. Illos esseva educate con verbos affirmative. Le felicitate del juvene familia esseva infinitive.

Forsan le infantes apprendeva Interlingua, un lingua ubi omne le verbos es facile. Un lingua ubi le presente, le preterito e le futuro insimul crea un unitate harmonic ultra tempore, e ubi le grammatica require solmente un micre libro, in vice de tres.

2022-03-15 – Bellum inter Rossiam et Ucrainam

safe-imageBello Rossico-Ucrainico et pugna Kioviense sæviente, ministri primi Poloniæ Matthæus Morawiecki, Sloveniæ Joannes Janša et Cechiæ Petrus Fiala tramine peregrinant in Kioviam, caput Ucrainicum, ut cum præside Vladimiro Zelenski et ministro primo Dionysio Šmigalj conveniant atque firmamentum securibus et libertati Ucrainæ demonstrent. Regimines civitatis Kioviæ et regionis Kioviensis interdictum exeundi imposuerunt. Pugna Mariupolitana sæviente, cives ex urbe defugiunt. (UA)

2022-03-13 – Negotiationes de pace in Chad

b740c5fcd36a5d6ec2e6b325a306b0c72fcf5852Le junta militar governante Chad (le Concilio Militar de Transition) ha incontrate quaranta-quatro differente armate gruppos rebellante e opponente, includente le Fronte pro le Alternantia e le Concordia in Chad, le Movimento pro le Democratia e le Justitia in Chad, e le Union de Fortias pro le Democratia e le Disveloppamento. Le negotiationes de pace occurre in Doha, Qatar. Le Concilio Militar de Transition dice, que illo ha liberate centos de prisioneros del guerra. (TD)

Studenta movado en la ombro de la ŝtato

La Esperanto-movado dum kelkaj postmilitaj jardekoj estis forta en kelkaj landoj de la tiama sovetia bloko, kaj precipe en Pollando. Esperanto donis ŝancon pri internaciaj kontaktoj eĉ trans la fera kurteno. Samtempe la Esperanto-movado estis uzata de la regantoj por propagando, observata kaj kontrolata de la ŝtato. Jarek Parzyszek rakontas pri siaj spertoj en la pola studenta movado.


Władysław Gomułka parolas al popolamaso en Varsovio en oktobro 1956. Dum la komenca periodo de sia regado li estis tre populara. Fine de la 1960-aj jaroj li iniciatis kontraŭjudan kampanjon por silentigi kritikajn voĉojn. Li perdis sian partiestran postenon lige kun popolaj protestoj en 1970.

Fondita en Zakopane, suda Pollando, en 1972, Pola Studenta Esperanto-Komitato estis sukcesa provo kunordigi la agadon de sendependaj studentaj – edukaj, sciencaj, kulturaj kaj turismaj Esperanto-rondoj kaj kluboj, kiuj funkciadis en multaj polaj universitataj urboj. La organiza kaj financa bazo por la plimulto de la rondoj estis Asocio de Polaj Studentoj (APS).

Studentaj polaj esperantistaj kluboj kaj rondoj ekaperis en la polaj universitatoj post la falo de Bierut-reĝimo (do post 1956). Por poloj, post la morto de Bierut, ŝajnis ke kune kun Właysław Gomułka venis nova, pli bona epoko: aperis novaj revuoj, kelkaj pli frue malpermesitaj autoroj rajtis aperigi siajn librojn aŭ prezenti spektaklojn, oni povis dum kelkaj jaroj publike rememori la rolon de la Landa (subtera) Armeo, multaj intelektuloj rajtis vojaĝi ne nur al Orienta Europo – sed tiu “libereco” rapide finiĝis.

La plej multaj el la esperantistaj rondoj kunlaboris kun aŭ eĉ fakte funkciis nur danke al APS. En la 60-aj kaj en la 70-aj jaroj granda plimulto de polaj studentoj apartenis al APS, kiu fakte monopoligis la organizan aktivadon de polaj studentoj tiel ke preskaŭ ĉiuj interesgrupoj devis elekti formon de oficiala kunlaboro kun APS. Substrekendas, ke oficiale ne ekzistis aliaj junularaj organizaĵoj. La ŝtato ”zorgis”, ke la junularaj organizaĵoj ne fordrivu en “malĝusta” direkto.

Krom la departemento pri junularo en la Centra Komitato de la komunista partio (Pola Ununiĝinta Laborista Partio), gvidata de aparta sekretario pri la “ĝusta” direkto de junulara aktivado, zorgis financaj ŝtatoservoj dividantaj subvenciojn, pasportoservoj donantaj permesojn (“pruntantaj” pasportojn) por vojaĝi, cenzur-oficejoj: centra en Varsovio kaj vojevodiaj, polico (nomata milicja) kaj sekretaj ŝtataj servoj, kun miloj da sekretaj kunlaborantoj, kiuj raportadis pri diversaj kampoj de socia aktivado.

La kontrolado okazadis ankaŭ oficiale, interne de la unuopaj organizaĵoj lok- kaj landnivele.

El mia preskaŭ 10-jara sperto de Esperanto-aktivado en Pola Popola Respubliko mi praktike scias ke la pola Esperanto-movado, precipe la studenta, estis observata kaj kontrolata de la ŝtato.

Kompreneble ne nur polaj studentoj-esperantistoj estis observataj kaj kontrolataj – tute kontraŭe. Dum la 1980-aj (kaj ŝajne ankau dum la 1970-aj) jaroj Pollando estis “la plej libera” inter la socialismaj landoj. Dum kaj post la “milita stato” (1981-84) niaj amikoj el GDR, Sovetunio, Bulgario, Rumanio, Ĉeĥoslovakio, timis aŭ ne povis viziti Pollandon, escepte de nombre limigitaj grupoj, organizitaj de Komsomol, FDJ kaj tiel plu.

Pola Studenta Esperanto-Komitato neniam estis sendependa organizaĵo, ĝi fakte eĉ ne estis organizaĵo el la jura vidpunkto. Ĝi estis centra reprezentaĵo de polaj studentoj-esperantistoj, konsistanta el po unu reprezentanto de ĉiu funkcianta studenta rondo/klubo. Ĉar la plej multaj studentaj Esperanto-rondoj kaj kluboj havis en sia nomo la vorton “scienca”, PSEK funkciis ĉe la Scienca Komisiono de la Ĉefa Konsilio de Asocio de Polaj Studentoj.

Fakte tiu “scienca” karaktero estis plej ofte nur oficiala “nomkovraĵo”, preteksto por ricevadi ŝtatajn subvenciojn por “sciencaj kaj edukaj” aranĝoj pri diversaj temoj kiel paco, Kosmo, Lenin-heredaĵo ktp., por eldonaĵoj kaj esplorvizitoj. Fakte kelkaj studentaj rondoj ja sukcesis sciencigi la esploradon pri Esperanto, interlingvistiko kaj internacia lingva komunikado: ekzemple tiu de la varsovia universitato, gvidata i.a. de Ryszard Rokicki (la dua PSEK-prezidanto), Barbara Jędrzejczyk (poste Rokicka) kaj Jerzy Leyk.


Edward Gierek (ĉi tie kune kun nekonata interpretisto kaj Nicolae Ceauşescu) estis la partiestro en Pollando ekde 1970 ĝis 1980.

La varsovianoj jam komence de la 70-aj jaroj okazigadis Sciencajn Interlingvistikajn Seminariojn (poste: Simpoziojn). Grandsukcesaj SIS-oj en la 80-aj jaroj estis aranĝitaj de Akademia Centro Interlingvistika, funkcianta ĉe PSEK, ariganta PSEK-eksaktivulojn, kiu eldonadis postsimpoziajn materialojn kaj apartajn interlingvistikajn kajerojn. La ĉefmotoroj de ACI estis Barbara kaj Ryszard Rokicki.

Dua centro de estis la studenta scienca rondo en la urbo Łódź, kiu, kunlabore kun APS, organizis ĉe la Lodza Universitato internaciajn konferencojn pri internacia lingva komunikado, eldonante riĉenhavajn postkonferencajn materialojn dulingve. La ĉefa motoro de tiuj konferencoj estis la kvara PSEK-prezidanto Tadeusz Ejsmont, kiu en 1982 doktoriĝis pri Esperanto ĉe la Lodza Universitato. El Lodzo venis kaj tie vivas la unua PSEK-prezidanto (dum du oficperiodoj), Władysław Stec.

PSEK aktivadis ne nur sciencterene, sed ankaŭ kulture. Jam antaŭ la PSEK-epoko, helpe de Asocio de Polaj Studentoj, Marek Pietrzak fondis en 1958 Polan Esperanto-Junularon, kaj li longe redaktis la kulturan-edukan revuon TAMEN, eldonatan unue en Toruń (1959-60), poste en Vroclavo (1960-64) kaj fine en Varsovio (1965-67). Fine de la 80-aj kaj komence de la 90-aj jaroj de PSEK estis eldonata Studenta Gazeto, kiun ĉefredaktis Jarosław Miklasz el Bydgoszcz kaj en la redaktoteamo kunlaboris i.a. Krzysztof Łobacz, Elżbieta Malik kaj Jarosław Parzyszek.

Sukcesojn kulturkampe kultivis PSEK-filoj: Esperanta Kultura Societo en Poznań (fondita de Paweł Janowczyk, Zbigniew Kornicki, Andrzej Naglak, Alicja Lech kaj daŭrigata de Leszek Lewandowski) kaj en Zielona Góra ĝis 1992 Kooperativo Verda Monto, gvidata de Jerzy Rządzki, kiu pli frue fondis kaj gvidis Studentan Esperanto-Teatron kaj okazigadis en kaj apud Zielona Góra teatro- kaj kulturfestivalojn. En tiu teatro la ĉefrolojn plenumis i.a. Dorota Świerstok (nun Polaczek), Mira Rządzka, Leszek Lewandowski kaj Anna Szumska (nun Hanna Szczęsna).

Esperanto-Kultura Societo dum kelkaj jaroj kunlaboris kun la Kultura Komisiono de APS eldonante kelkajn interesajn volumetojn, ekzemple la poemkolekton Mi estas nur virino de Anna Świrszczyńska en traduko de Tomasz Chmielik, Doktryna Zamenhofa de Jarosław Parzyszek kaj Esperanto i nauka de d-ro Leszek Kordylewski.

La ĉefa inspiro de PSEK tamen estis nek scienco nek kulturo, sed vojaĝoj. Dank’ al la APS-ombrelo PSEK-delegitoj amase vojaĝadis al internaciaj E-aranĝoj, ĉefe en Eŭropo sed ne nur, ekzemple en 1981 al Brazilo kaj en 1986 al la israela IJK en Neurim veturis 4 PSEK-reprezentantoj. Tiaj eksterlandaj vojaĝoj estis multe pli komplikaj kaj finance nepageblaj por PEJ-anoj, pro tio ofte PSEK-anoj reprezentis Pollandon en TEJO-Komitato kaj foje eĉ estis TEJO-estraranoj (Jan Koszmaluk, Jarosław Parzyszek).


Pasporto de Pola Popola Respubliko. Foto: Jerzy Kuśmider

En la Pola Popola Respubliko ekzistis tri kategorioj de pasportoj, kiuj tiam ne estis propraĵo de la civitanoj sed de la ŝtato, kaj la ŝtato povis afable permesi al siaj civitanoj pruntepreni pasporton por vojaĝi eksterlanden. En la Centra Oficejo de APS, ĉe la strato Ordynacka 9 en Varsovio, funkciis pasporto-deponejo kun rekta kontakto kun la Ministerio pri Internaj Aferoj.

Por oficala vojaĝo oni ricevis duonprivatan pasporton (kun la litero “B”), kiu ebligis vojaĝi nur al socialismaj landoj, aŭ kun speciala stampo rajtigis vojaĝi al ĉiuj ŝtatoj de la mondo. La Pasporta Deponejo de APS helpis ankaŭ ricevi vizojn al t.n. kapitalismaj landoj.

Ankaŭ la lokaj (vojevodiaj) pasportoficejoj “pruntis” pasportojn al studentoj-esperantistoj, surbaze de la oficialaj invitleteroj kun aldonaj rekomendoleteroj sur la oficiala papero de Asocio de Polaj Studentoj. Oni povis kaj foje sukcesis ricevi pasporton sen tia letero, sed tiu vojo kutime estis pli longdaŭra kaj necerta.

La PSEK-delegitoj devis post la oficialaj vizitoj verki kaj rapide liveri al APS oficialajn raportojn. Parto de la raportoj, eble eĉ ĉiuj, estis plusendataj al la ministerio pri internaj aferoj aŭ/kaj ties lokaj oficejoj. Foje, krom la “oficiala” (formale publika) raporto la delegitoj estis petataj pri apartaj, sekretaj raportoj.

Ekzemple en 1986 de mi, tiama prezidanto de PSEK kaj estrarano de TEJO, invitita partopreni TEJO/KER Seminarion en la Eŭropa Junulara Centro en Strasburgo, oni – funkciulo de sekreta servo – postulis apartan raporton pri la neoficialaj okazaĵoj kaj interparoloj en Strasburgo. Tiam, timante la postsekvojn, mi rifuzis prepari tian raporton kaj finfine ne veturis al la seminario, sed Pollandon reprezentis du aliaj homoj.


La IJK en Krakovo 1987. Foto: Mediateko CLZ

Kun tiu servo mi tamen devis havi kontaktojn antaŭ kaj dum la 43-a IJK en Krakovo: mi, kiel PSEK-prezidanto kaj LKK-vicprezidanto respondecis pri la oficialaj invitoj de la eksterlandanoj kaj liveradis la listojn de la invititoj al la ministerio, krome mi raportis pri la programo kaj la kongresaj eldonaĵoj. Kelkaj certe memoras la panikon antaŭ la IJK-inaŭguro, kiam la sekreta agento postulis de mi aldoni al la kongreslibra listo de la partoprenantoj 6-personan liston de la “civitanoj” de Okcidenta Berlino, kiuj laŭ la oficiala doktrino ne estis civitanoj de la Federacia Respubliko Germanio, sed de aparta “ŝtato”.

Poste kune kun kelkaj LKK-anoj ni kolektis la kontraŭreĝimajn foliojn kiujn, dum la ekskursotago de la Krakova IJK, disĵetis unu el la polaj IJK-partoprenantoj.

Ni, mi kaj kelkaj aliaj LKK-anoj, sciis ke en la IJK-kongresejo (la sporthalo de Wisła) en Krakovo la kongreson de supre, senĉese observadis kelkaj sekretaj funkciuloj. Unu el tiuj funkciuloj kontaktis min ankaǔ dum la 72-a UK en Varsovio, kie mi respondecis pri la junualara programo. Lin interesis ne la UK-programo sed la neoficialaj interparoloj.

La plej granda sekreto de la internacia aktivado kaj sukcesoj de PSEK estis la t.n. persontaga, sendeviza interŝanĝo, kio signifis ke partopreno de unu eksterlandano dum unu tago de PSEK-aranĝo egalis al la partopreno de unu PSEK-ano en eksterlanda aranĝo. Ni havis multajn partnerojn de tiaj interŝanĝoj. La plej grava kaj la plej ofte uzata estis la PSEK/GEJ kontrakto, sed ni havis apartajn kontraktojn kun: TEJO, JEFO, JES, JEB, ĈEJ, BEJ, HEJ, NEJ kaj KCE en Svislando.

La internacia historio de PSEK finiĝis post la falo de la Pola Popola Respubliko. Unue, pro la ekonomia krizo, la nekomunista registaro de Mazowiecki/Balcerowicz preskaŭ komplete nuligis la ŝtatajn subvenciojn, due la civitanoj ricevis la rajton libere vojaĝi kaj finfine fariĝis posedantoj de la pasportoj por la tuta mondo, trie niaj Esperanto-partneroj nuligis la kontraktojn pri la sendeviza interŝanĝo.

En 1992 en Gdańsk okazis la 14-a Studenta Somera E-Renkonto (la unuaj 12 SER okazadis en Toruń) kaj la jubilea seminario kaj balo de PSEK, kiun organizis la lasta PSEK-prezidanto, Adam Cholewiński, kaj partoprenis i.a. la unua PSEK-prezidanto Władysław Stec kaj mi. Laŭ mia scio tiu estis la lasta aranĝo kaj la fino de la PSEK-historio.

Iom postvivas PSEK pere de ARKONES – Artaj Konfrontoj en Esperanto, kiu unafoje okazis en 1979 en Poznań.

Jarek Parzyszek

ELI kondamnas la rusian invadon de Ukrainio

La landa asocio de UEA en Israelo, ELI (Esperanto-Ligo en Israelo) publikigis deklaron, en kiu la asocio kondamnas la invadon de Ukrainio. Libera Folio publikigas ĝian tekston.

Esperanto-asocio en Israelo kondamnas la invadon de Rusio en Ukrainion

Laŭ sia nacia heredo, kaj historia kaj kultura, Israelo estas forte ligita kaj al Ukrainio kaj al Rusio. Multaj el ĝiaj sociaj kaj politikaj aktivuloj venis aŭ devenas el tiuj landoj, kaj multaj israelanoj, ĉu veteranoj aŭ novenmigrintoj, havas familianojn en ambaŭ landoj. Tial la terura milito en Ukrainio tuŝas kaj malfeliĉigas multajn el ni persone.

Aldone al la daŭra provizo de homama helpo al Ukrainio, Israelo ludas specialan rolon de peranto, klopodante ĉesigi la militon kiel eble plej rapide. Israelo akceptis jam kelkmilojn da ne-judaj rifuĝintoj el Ukrainio, krom dekmiloj da judoj, kiujn Israelo laŭ sia konstitucio akceptas senlime.

Multaj el la aktivaj membroj de ELI estas ukraindevenaj aŭ rusdevenaj, tamen kiel israelanoj ili pace kaj frate kunagas en la asocio, laborante por Esperanto. Sekve interhoma frateco estas tre bone konata al ni en la praktiko.

Ni konstatas, ke ju pli longe daŭras la milito, des pli grandaj kaj kruelaj estas la damaĝo kaj la krimoj kontraŭ la civila loĝantaro. Tial ankaŭ ni vokas al ĉesigo de la milito kiel eble plej rapide.

Ni bone konas la teruraĵojn de milito kaj la suferadon kiun ĝi kaŭzas, ĉar bedaŭrinde vivo dummilita estas deproksime konata al ni laŭlonge de nia historio. La daŭra malfacila strebado por paco estas integra parto de nia nacia identenco ekde la sendependiĝo de Israelo, kaj eĉ pli frue. Ĉiuj kiuj travivis militon ĝin kondamnas kaj strebas al paco. Agante en la spirito de Esperanto ni vokas al tutmonda paco.

Ni konscias ke estas grandega defio agi humane dum milito, sed en milito ĉiuj malvenkas kaj en paco ĉiuj venkas. Ni forte esperas, ke la popoloj ja trovos vojojn kunvivi kaj kunlabori por la paco kaj por pli bona estonteco.


 

Li perfect puella (traduction del canzon de Mareux)

Yo ha traductet li textu del canzon „The perfect girl“ (Li perfect girl) de Mareux. Mareux self ha usat li textu del gruppe The Cure, ma chanjaet li textu.

Li oficial video de Mareux „Li perfect puella“ che You Tube

MAREUX – LI PERFECT PUELLA

Tu es un tal strangi puella

Yo pensa que tu veni de un altri munde

Tu es un tal strangi puella

Yo vermen ne comprende un parol de te

Tu es un tal strangi puella

Yo vell voler sucusser te completmen

Tu es un tal strangi puella

Yo vell voler renversar te completmen

Tu es un tal strangi puella

Qualmen tu aspecte in tui special maniere

Tu es un tal strangi puella

Yo vole esser junt con te

Yo pensa que yo

Yo pensa que yo inamora

yo pensa que yo inamora me

in te

Yo pensa que yo

Yo pensa que yo inamora me

yo pensa que yo inamora me in te

Tu es un tal strangi puella

Yo pensa que tu veni de un altri munde

Tu es un tal strangi puella

Yo vermen ne comprende un parol de te

Tu es un tal strangi puella

Qualmen tu aspecte in tui special maniere

Tu es un tal strangi puella

Yo vole esser junt con te

Tu es un tal strangi puella

Qualmen tu aspecte in tui special maniere

Tu es un tal strangi puella

Yo vole esser junt con te

Li orginal version de The Cure

2022-03-12 – Misila atako kontraŭ Irako

56580880-303Irano lanĉis dek du pafajn misilojn kontraŭ la iraka kurdistana urbo Erbil. Eksplodoj estis raportataj ĉe la usona konsulejo kaj la internacia flughaveno. La misiloj verŝajne estas Fateh-110s. Ne estas raportoj pri vundoj aŭ mortoj. Irakaj sekurecaj oficistoj konfirmis, ke la misiloj estis lanĉitaj el Irano kaj ke pluraj misiloj trafis la usonan konsulejon. (IQ)

2022-03-02 – Autonomia de feminas in Nigeria

000-1-SW7-UMManifestatione pro jures de feminas es participato ab multitudine de mulieres in Abuja, metropole de Nigeria. Hoc manifestatione es facto, postquam serie de emendationes de constitutione, per que jures et autonomia de feminas es expanso, es rejecto ab Conventu Nationale. Secundo emendationes proposito, triginta quinque centesimos de sedes in parlamento et inter rectores de factiones politico es reservato pro feminas, et maritos alieno de feminas Nigeriense potes fi cives. (NG)

2022-02-24 – Guer intr Rusia e Ukraina

safe-imagePresident rusian Vladimir Putin av ordoned operasion militarik a sinemilitarikifikar e sinenasionalsosialistikifikar Ukraina. Putin av et prekauted di “konsekuentieti nokuande vised in histor” pro omni-hom kel eforsero krear menasi pro Rusia. Trupi rusian av intred segment prinsipal de Ukraina, it es et teritorii eksteriore de regioni Krimé, Donetsk e Lugansk, keli avav ya anteriore esed konsidered per Rusia kuale ne-ukrainian. Defendasion per forsi ukrainian av komensed. (UA)

Kion forgesis esperantistoj en Rusio

Malmulto dependas de ni, eble eĉ nenio, sed la ideo mem de Esperanto estas mondpaco kaj interkompreniĝo. La ideo de Esperanto estas nek milito nek speciala operacio de (ajna) armeo. Tion skribas Grigorij Arosev, eksa prezidanto de Rusia Esperanto-Unio en sia vidpunkta artikolo.


La arko de rusa-ukraina amikeco en Kijivo, fotita dum riparlaboroj en 2019. La nigra strio simbolas la rompon, kiu okazis en 2014.

En certa aĝo oni kutime ĉirkaŭas sin per ne nur amikoj, sed ankaŭ samideanoj – per homoj, dividantaj la samajn valorojn, havantaj pli-malpli saman komprenon de multaj fenomenoj kaj eventoj. En certa aĝo oni jam ne volas senĉese diskuti kaj ion pruvi, ĉar oni komprenas, ke konvinki iun apenaŭ eblas, ĉiu restas kun sia opinio sendepende de la cirkonstancoj.

Mi ne estas escepto. Kaj pro tio kiam la ŝtatestro de Rusio komencis la militon kontraŭ Ukrainio, mi estis ŝokita, same kiel miaj geamikoj kaj amaso da gekonatoj. Des pli konsterne estis malkovri, ke ekzistas ankaŭ amaso subtenanta la militon. 

Eĉ pli konsterne estis konstati, ke inter tiuj estas multaj esperantistoj el la atakanta lando. Mi forlasis Rusion antaŭ preskaŭ 10 jaroj, kaj malmulte interesiĝis pri la evoluo de la nacia Esperanto-movado. Intertempe aperis multegaj novaj nomoj, kiujn mi ne konas, sed kiuj “hejme per klavar’“ aktive partoprenas la movadon. Mi ne konas ilin, sed certe mi ne devas – la movadanaro iom po iom  ŝanĝiĝas, kaj tio en si mem estas bona. Kaj inter la novaj anoj surface estas vere multaj, kiuj aprobas la militon.

Malĝoje mi konstatis, ke la sama humoro regas ankaŭ inter pluraj malnovaj esperantistoj, kiujn mi konas de 10, 20, 30 jaroj (mi esperantistiĝis ekzakte antaŭ 30). Estas ankaŭ tiuj havantaj alian opinion, sed ili ne videblas, kaj apenaŭ videblos – en la teksto de Libera Folio pri la deklaro de la nuna prezidanto de Rusia Esperantista Unio estas klarigo – la nova reprezalia leĝo de la Putina reĝimo malpermesas nomi la militon milito sub la minaco de 15 jaroj en malliberejo. Tio jam estas serioza.

Private mi jam ricevas mesaĝojn, en kiuj homoj konfesas ke ili timas premi la butonon “mi ŝatas“ sub miaj afiŝoj pri malsubteno de la milito, kiu ja estas milito. Oni timas eĉ nur premi, sen komenti. Mi ne scias, kion mi farus, se daŭre loĝus en Rusio – eble ankaŭ mi timus. Pro tio mi kompreneble neniuokaze akuzas tiujn kiuj ja silentas.

Sed la subtenantoj aktive sin esprimas kaj fartas tute bone. Ili pravigas la militon per propagandaj kliŝoj pri “8 jaroj da milito en la oriento de Ukrainio“ – klare forgesante, kiu kaŭzis tiun militon kaj sub kiuj cirkonstancoj ĝi eksplodis. (Mi povus klarigi, sed ĉi tiu teksto estas tamen pri la movado, ne pri la politiko.) Mi vidis eĉ ruslingvan komenton kun iom vualita sed tamen klare legebla “promeso“ denunci tiujn, kiuj verkis la kontraŭmilitan deklaron – pro abomeno mi ne traduku tiun komenton.

Mi rakontu ion al tiuj, kiuj neniam partoprenis la esperantistajn renkontiĝojn en Rusio. Tie antaŭ multaj jaroj ekzistis tradicio, kiu nomiĝis “amika rondo“ (mi supozas ke ĝi jam formortis). Kiam iu el la partoprenantoj forveturis kaj tio okazis ne frumatene aŭ nokte, oni aranĝis por tiu(j) la “amikan rondon“: la restantaj partoprenantoj formis cirklon, en la mezo staris forveturanto(j), kaj ĉiuj ĥore skandis: “Per Esperanto por mondpaco kaj amikeco! Ĝis revido!“

Tio estis ege sincera kaj kortuŝa adiaŭo. Eble tio nun en la priskribo aspektas iom sektece, sed tio reale estis vere amika, etosa kaj animplena. (Kompreneble la “amika rondo“ estis libervola, oni estis devigita nek stari en ĝi nek akcepti ĝin kiel forveturanto – pura bonvolo.)

Post la iom longa priskribo mi emfazu gravan vorton en la adiaŭa frazo: “Por mondpaco“. Mondpaco! Esperanto servas por mondpaco. Malmulto dependas de ni, eble eĉ nenio, sed la ideo mem de Esperanto estas mondpaco kaj interkompreniĝo. La ideo de Esperanto estas nek milito nek speciala operacio de (ajna) armeo.

La nun aktivaj rusiaj esperantistoj klare tion forgesis. Aŭ verŝajne eĉ neniam sciis. Ne eblas militi por paco, same kiel ne eblas koiti por virgeco. Kompreneble, esperantisto estas homo, kiu uzas Esperanton por kiu ajn celo – sekve do ankaŭ subteno de [la] milito. Sed… Mi ne povas kredi, ke rusiaj esperantistoj en la jaro 2022 subtenas militon kontraŭ najbara lando, kie loĝas i.a. geesperantistoj, kun kiuj ni de jardekoj kune partoprenis kongresojn kaj festivalojn.

Kaj fine sekvas la deklaro de la nuna prezidanto de REU Aleksandr Lebedev. Ni refoje legu ĝin: “Ekzemple, persone mi kiel privata persono plene kaj senkondiĉe subtenas la specialan operacion de la rusia armeo, kiu okazas nun en Ukrainio”. La deklaro estis farita kvazaŭ de privata persono, sed ĝin faris prezidanto de Esperanto-asocio, kiu en sia teksto plurfoje menciis la asocion. En tia kunteksto la deklaro ne plu estas pure privata.

Pro ĉio ĉi mi opinias la deklaron de la REU-prezidanto Lebedev honta, malmorala, hipokrita kaj absolute kontraŭanta la ideon de Esperanto. Kaj cetere malobeanta ankaŭ la statuton de REU, kiu tekstas (punkto 1.2): “Celoj de REU estas: plifirmigo de la paco…“

Ne al la milito! Pacon al Ukrainio!

Grigorij Arosev