Author Archives: admin

ARKITEKTURO

En la moderna urbo Le Havre
Me konocas nur tre poke la arkitekturo, olqua esas temo quan me ne konocas. Tamen, me volas skribar pri du Franca urbi qui destruktesis dum la 2ma mondo-milito : Le Havre e Royan. 
L’arkitekto, Auguste Perret, qua komisesis rikonstruktigar Le Havre esis doktrinano e grand admiranto dil socialista landi. Lua skisuri inspiresis de la stilo stalinista, segunmoda ita-epoke, en ita landi. La rezultajo esis ledega malgre la oficala laudi qui permanas hodie. Me vizitis Le Havre en 1977 e me esis astonata pri olua hororinda stilo. Multa Franci opinionas same kam me, e Le Havre esas shamindajo a ni.

Domo en Royan
Opozite, la urbo Royan, same destruktita, esis ante la milito eleganta vilejado e balneyo-staciono. Por atraktar itere turisti, oportis rikonstruktar bela e charmanta urbo. Ideologio ne konsideresis ma nur la neceseso esar apta donar la bonveno a multa gasti e ganar multa pekunio. On inspiresis pri la Franca stilo “art déco” dil yari 1920-1930, pri la tradicionala stilo lokal e pri la noviguri arkitektural di la lando Brazilia. On harmoniigis ica omno e la rezultajo esis bona. Royan esas bel urbo segun la stilo dil yari 1950ma. Por rikonstruktigar ol, on agis segun neceseso ed efikiveso e ne segun irga doktrino. Ed onu ne disipis vane pekunio.

La site la plu abitable de mundo

Wien, la capital de Osteraic, ia vinse Melbourne en Australia per deveni nomida la site la plu abitable de mundo.

Esta es la ves prima cuando un site european ia ateni la loca prima en la sonda anial, fada par Economist Intelligence Unit. La lista global ordina 140 sites par fatores diversa, incluinte stablia political e sosial, crimin, educa e asede a aida medical.

En la sonda, Manchester ia asende plu ca cualce otra site european, tra 16 puntos a la numero 35. Pos sua asende, lo es plu alta ca London par 13 puntos, la difere la plu grande entre la du pos la comensa de la sonda a du desenios ante aora.

La salta de Manchester tra la lista es la resulta de un gradi bonida per securia. En la anio pasada, on ia critica la sonda car lo ia basi Manchester pos un ataca en stadion cual ia mata 22 persones.

En esta anio, la editor de la sonda ia dise ce Manchester “ia mostra durantia en la recovre de la site pos un ataca resente de terorisme multe reportada, cual ia secute la stablia a ante.”

El ia dise ce la securia ia boni ance en “alga sites de Europa ueste” e ce la susede de Wien refleta “un reveni a stablia relativa tra multe de Europa”.

Longo la sonda, cuasi un dui de la sites ia reseta un boni de sua grado de abitablia en la anio pasada. Melbourne, cual ave la numero du en la lista de esta anio, ia vinse en cada de la sete anios direta presedente. Du plu sites australian apare ance entre la des plu abitables de esta anio: Sydney e Adelaide.

A la otra estrema de la scala, Dimashq en Suria apare como la site la min abitable, prosima segueda par Dhaka en Bangladex e Lagos en Nijeria. Crimin, turba interna, terorisme e gera ave ave roles forte en deside la des sites la min abitable.

TEJO ne havas informojn pri siaj financoj

La financoj de TEJO estis unu el la plej gravaj aferoj, kiujn pritraktis la komitato de la asocio dum la IJK. Tamen malmulto povis esti decidita, ĉar mankis propono de buĝeto por la venonta jaro, kaj eĉ bilanco de la pasinta jaro. Ankaŭ por la nuna jaro TEJO ne havas validan buĝeton. Laŭ la estraro de TEJO pri la problemoj kulpas UEA.


La komitato de TEJO kunsidas. Foto: TEJO.

Laŭ la mankohava financa raporto de la estraro, TEJO ankaŭ en 2017 havis deficiton, eĉ se ĝi estas iomete pli malgranda ol en 2016 – 35.223 eŭroj anstataŭ 37.921 eŭroj. La deficito ĉefe rilatas al la salajroj de oficistoj kaj la kostoj de volontuloj.

La estraro interalie informis, ke la poŝmono al volontuloj estis multe pli alta ol kutime en Nederlando, kaj tial anoncis ĝian malatigon. Oni tamen ne menciis precizajn sumojn.

La estraro ne povis antaŭvidi, ĉu estos deficito por 2018, ĉar la ekonomia rezulto dependas de tio, ĉu TEJO ricevos subvenciojn por la oficistoj. Oni petis subvenciojn de UEA kaj ESF, kaj atendas la respondon. Ne estis pliaj detaloj, ĉar daŭre mankas buĝeto por la kuranta jaro.

Mankas ankaŭ bilanco por la pasinta jaro. La kasisto asertis, ke ne eblis fari bilancon por 2017 ĉar UEA faris la librotenadon kaj fakte ne donis la informon al TEJO. Laŭdire pro la sama kialo la estraro ne havas informon por fari bilancon por 2016, ĉar tiam la kontoj de TEJO kaj UEA estis intermiksitaj kaj ne eblis ĝis nun apartigi ilin.

Ekde 2018, TEJO kaj UEA havas apartajn librotenadojn, do ekde nun bilancoj laŭ la estraro ja estos fareblaj.

Pro tio, la komitato voĉdonis (sen kontraŭo) por apartigi la financan raporton el la jarraporto, ĉar oni ne povis akcepti ĝin en la nuna stato, sen bilanco.

Oni ankaŭ voĉdonis por peti ke la kasisto denove petu la informojn de UEA kaj donis limdaton de la 30-a de septembro por ricevi kompletan financan raporton. Oni esperis ke la limdato ne nur instigos la kasiston, sed ankaŭ igos UEA-n pli rapide respondi.

Estis diskuto pri la stato kaj estonteco de la revuo Kontakto, principe rilate al la novaj membraj reguloj de UEA. Ĉu daŭre presi Kontakton por bazaj membroj, se UEA ne plu faros? La plej malmultkosta membra kotizo estos nur 2 eŭroj – ĉu tiuj membroj plu ricevadu la revuon (kiu signifos grandan malprofiton)?

La komitatanoj kontraŭis la ideon ke iuj membroj ricevu la revuon kaj aliaj ne. Nome de egaleco ili volis ke aŭ ĉiuj ricevu aŭ neniuj. Oni diskutis ankaŭ, ĉu sendi nur unu ekzemplon jare al ĉiuj, kaj la aliajn 5 nur al tiuj kiuj pagis.

Tamen ankaŭ pri tio la komitato ne povis decidi, ĉar oni ne ricevis informojn pri tio, kiom kostas la presado de Kontakto, nek kiom oni ŝparus per la aliaj metodoj. Oni eĉ ne povis ricevi informon pri tio, kiom da abonantoj havas Kontakto, nur ke 146 estas abonantoj sen TEJO-membreco.

La jaran raporton oni ne povis diskuti dum la unua tago, ĉar ĝi pretiĝis nur je la 3-a horo matene en la sama tago, kaj la komitatanoj ne havis tempon konatiĝi kun ĝi. Laŭ la komitata reglamento de TEJO la raporto devas esti sendita al ĉiu komitatano ĝis la 31-a de januaro, do la raporto pri 2017 malfruis pli ol duonjaron.

En la fine liverita raporto cetere tute mankis informoj pri tio, kiom da membroj havas TEJO. Laŭ la estraro la kialo de tiu manko estas EJF (Eŭropa Junulara Forumo), en kiu TEJO membras. En la tempo de sia aliĝo TEJO supozeble plenumis la kriteriojn de EJF, tamen poste la kondiĉo pri membrokvanto estis altigita al 5.000 membroj, klarigis la estraro.

Se EJF eltrovus ke TEJO ne havas tiom da membroj, ili eksigus TEJO, do tial TEJO ne povas publikigi sian membrokvanton, la estraro argumentis. Pri la risko de eksigo raportis Libera Folio jam antaŭ du jaroj, kiam estis diskutata la altigo de la aĝolimo.

Kiam oni dum la komitata kunsido menciis, ke la jarraporto de UEA fakte enhavas informon pri la kvanto de membroj en TEJO, la estraro diris ke ili ne ŝatas tion kaj ke ili petis UEA-n ne disdoni tiun informon.

UEA tamen apenaŭ povas sekretigi sian jaran raporton, laŭ kiu TEJO en 2017 havis 505 individuajn membrojn. En 2016 la kvanto de individuaj membroj de TEJO estis 353. Dum la pasinta jaro la kvanto de individuaj membroj do kreskis je 152. Tamen tio ĉefe okazis, ĉar la aĝolimo estis altigita de 30 al 35 jaroj. Sen tiu altigo, la membrokvanto laŭ la estraro restus pli-malpli stabila.

Se temas pri la kvanto de aligitaj membroj, tiu laŭ la statistiko publikigita en la maja numero de la revuo Esperanto pasintjare estis 1.155. Do kiel ajn kalkuli, TEJO neniel povas atingi la suman kvanton de 5.000 membroj, kiu estas la minimuma postulo de EJF.


La prezidanto de TEJO manpremas kun la dua vicprezidanto de TEJO kaj la direktoro de Kosmo post subskribo de kontrakto. Foto: TEJO.

Estis granda diskuto pri la kontrakto inter TEJO kaj la entrepreno Kosmo, ĉefe pro la konflikto de intereso por Francesco Maurelli, kiu estas samtempe estrarano de TEJO kaj la direktoro de Kosmo. Ĉu li sidas ĉe ambaŭ flankoj de la tablo, oni demandis.

Francesco Maurelli konsentis, ke estis ia konflikto, sed asertis, ke li neniam voĉdonis en decidoj rilataj al Kosmo aŭ partoprenis la estrarajn diskutojn pri la kontrakto inter TEJO kaj Kosmo. Li ankaŭ diris, ke la kontrakto estis subskribita antaŭ ol li iĝis estrarano.

Unu komitatano demandis, kial TEJO pagas por oficisto specife pri subvencioj, se oni samtempe pagas Kosmon por trovi subvenciojn. Ĉu oni do pagas dufoje por ricevi unu aferon? La estraro klarigis ke unu homo ne povus fari ĉiujn laboron kaj tiel oni bezonis ambaŭ.

Francesco Maurelli aldone klarigis, ke kvankam li ja estas la direktoro de Kosmo, li estas preskaŭ volontulo, ĉar li ne ricevas salajron de sia entrepreno. Lia edzino Sara Spanó same faras multajn laborojn por Kosmo, sed ankaŭ ŝi laŭ la propraj vortoj laboras “preskaŭ kiel volontulo”.

Tamen estis maltrankvilo inter iuj komitatanoj pri la situacio. Ĉu indas pagi Kosmon, se TEJO havas grandan deficiton?

Francesco Maurelli krome asertis, ke multaj homoj ĉe la kunsido ricevis monon de Kosmo, ne nur li. Ankaŭ tio maltrankviligis la komitatanojn, kiuj ektimis pri la neŭtraleco de la komitato. Ili petis ke Maurelli nomu ĉiujn, kiuj ricevis monon de Kosmo, kaj fine evidentiĝis ke neniu komitatano fakte ricevis.

La sola alia ĉeestanto, kiu ricevis monon de Kosmo, estis Sasha Murr. Ŝi kandidatis al la estraro kaj estis rekomendita de la elekta komisiono, sed fine ne estis elektita.

La kasisto poste informis la komitatan retliston, ke ekde 2015 TEJO sume ricevis 372.000 eŭrojn pro laboro kun Kosmo, dum Kosmo siavice ricevis de TEJO 20.863 eŭrojn. El tiu sumo Kosmo poste donacis 5.000 eŭrojn al la IJK en Afriko.

TEJO nun subskribis novan kontrakton kun Kosmo dum la IJK, sed pro manko de tempo, la kontrakto ne estis diskutita dum la komitataj kunsidoj. Nun ĉiukaze ne eblas aserti, ke Maurelli ne estis estrarano kiam la kontrakto estis subskribita, ĉar li membras kaj en la eliranta kaj en la nova estraroj de TEJO.

Propono laŭ kiu nur jama estrarano rajtu esti elektita prezidanto estis malakceptita per 13 voĉoj kontraŭ tri. Anstataŭe oni decidis, ke nur “aktivaj membroj” povas esti elektitaj. “Aktivaj membroj” laŭ la decido inkluzivas volontulojn, oficistojn, komisiitojn kaj komitatanojn.

La proponintoj de la limigo volis certigi, ke la prezidanto havu sufiĉan sperton kaj scion pri TEJO, sed aliaj diris ke oni ne voĉdonus por kandidato sen sperto.

Propono limigi komitatanojn al nur du mandatperiodoj estis malakceptita per 15 voĉoj kontraŭ tri. La komitatanoj forte kontraŭis la ideon ke oni bezonus limon. Ili ankaŭ diris ke estas maltro da komitatanoj, ne tro da homoj kiuj volas aktivi.

Tri homoj kandidatiĝis por esti komitatanoj Ĉ kaj ĉiuj estis elektitaj: Rakoen Martens el Belgio (kun 21 voĉoj), Paulína Jalakšová el Slovakio (20) kaj Joop Kiefte el Nederlando (18)

Ne okazis voĉdonado por komitatano C ĉar laŭ klarigoj de la estraro, la Ĝenerala datum-protekta regularo de EU (ĜDPR) malpermesas al la asocio konservi personajn informojn, kiuj estus bezonataj por kontakti la junajn amikojn de Esperanto.

La komitato petis ke la estraro preparu raporton pri la strategia plano de TEJO por la jaroj 2014-2017 – ĉu ni atingis sukceson?

La mandatperiodo de la estraranoj en 2017 estis mallongigita al nur unu jaro. Estis propono denove longigi ĝin, sed la propono ne estis populara. Nur Mung Bui (Feliĉa), la kasisto de TEJO, parolis favore al ĝi, ĉiuj aliaj komitatanoj kiuj parolis, kontraŭis ĝin.

Fakte la kritiko konvinkis ankaŭ la ĝeneralan sekretarion Charlotte Scherping Larsson. En la voĉdonado neniu subtenis ĝin, 19 kontraŭis kaj 7 sin detenis. (Ĉiuj estraranoj krom Charlotte sin detenis.) Oni tamen akceptis ŝanĝi la komencan daton de la oficiperiodo al la unua de septembro, por ke la nova estraro havu tempon prepari sin por la tasko.

Aldone estis akceptita ŝanĝo de la regularo, kiu permesas ke ofichavantoj restu ĉe sia posteno kvar sinsekvajn periodojn. Tio signifas, ke eĉ se la mandatperiodo de la estraranoj kaj la prezidanto nun estas unujara, ili same kiel antaŭe rajtos ofici sume kvar jarojn, se ili kandidatos kaj estos reelektitaj.

La plej aktiva kaj parolema komitatano dum la kunsidoj certe estis Michael Boris Mandirola, kiu havis demandon pri preskaŭ ĉiu afero. Francesco estis la plej aktiva estrarano, kiu respondis al preskaŭ ĉiuj demandoj.

Robert Nielsen

Celo e mar

Le aqua azurate
del mar celestin
levemente rugate
deveni del vento
Se approxima sombre nubes
al luce fatigate del sol vesperal
Proque le die debe finir?
Le drapperia marin se extende
in alto super le sol
Le ventos es cunate
del radios del crepusculo
No, nunquam iste die va finir!
Sempre illo es guardate
in le corde del eternitate
Fundite le celo es con le mar
Aqua, vapor et aer
per calor e frigor unite
sculpe le belle facie del terra
Tosto io me addormira
ma in sonios io viagiara
al mar in un parve veliero
e super nubes in un planator
Deman quando io me eveliara
io va vider un nove celo
similar a nulle altere
e io vadera al litore
pro continuar contemplar
le enigmas del profunde mar

Futuro libere de labor

Le disveloppamento technic in nostre tempore progrede in un tempo rapidissime. Programmas computatorial, machinas e robots pote exequer de plus in plus labores e in tal maniera substituer obreros human. Alcun exemplos: robots industrial, computatores le qual rende plus effective le labor in officios, autoservicio in compras e reservationes a linea, telephonic responditores automatic multifunctional.

A isto nos pote adder in un futuro proxime: autos sin conductores (le taxistas potera perder lor labor), robots que servi mangiar e labora como venditores e infirmeros, bots que summarisa le novas e face investimentos etc.


Un consequentia inevitabile de iste disveloppamento es que multe homines devenira permanentemente inempleate.

Le companias gania moneta gratias a isto. Illos ha sempre melior resultates con sempre minor costos pro salarios.

Ma al altere latere illos son colpate del facto que le consumentes ha sempre minus de moneta a expender.


Alora, que es le solution quando forsan le medietate del homines deveni inempleate, sin possibilitate de trovar labor?

Alcunos propugna le si appellate salario basic. Le stato pagarea un amonta a omne citatanos cata mense. Isto serea financiate per impostos e per consolidation del subsidios social jam existente.


In tal maniera le superviventia material del homines devenirea assecurate, e le majoritate habera possibilitate de occupar se con su interesses. Tote le repetitive e monotone labores serea executate de robots. Remanerea le labores creative, e illos que require empathia: compositores, pictores, poetas, psychologos e therapeutas. (Tamen on debe adder que il ja existe programmas computatorial que pote facer iste cosas, ma ancora non tal ben que homines.)


In le futuro, quando le homines non plus sera fortiate a laborar, illes debera trovar disciplina pro non cader in pigressa e passivitate, ante le TV, con un latta de bira in le mano.

Illes debera realisar que un mundo integre de possibilitates se aperi ante illes: viages, creation artistic, sport, jardinage, studios, meditation e le nove possibilitates del realitate virtual.

Un cambio de paradigma se approxima, ubi le humanitate non plus sera fortiate a travaliar penosemente pro su pan quotidian, ma in vice potera concentrar se al realisation de su plen potential e dedicar tote su tempore a cercar felicitate, auto-realisation e relationes satisfactionante.


Esque le humanitate es matur a prender iste passo? Esque nos utilisara omne le possibilitates, sin disviar a indolentia e abuso de substantias nocive?

Le via de cata homine es unic, e si nos vadera con sagessa e prudentia, nos succedera.
Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.1, 2017

Turcia atenta evita un crise economial

La banco sentral de Turcia ia dise ce lo es preparada per usa “tota medias nesesada” per serti un stablia finansial pos la colasa de la lira. Lo ia promete furni “tota la licuidia cual la bancos nesesa”.

Esta ia aveni pos cuando la lira turces ia ateni un punto basa recordo contra la dolar, en un disputa diplomata grandinte con la SUA.

La valuas en asionerias en Asia ia cade oji car investores ia deveni ansiosa sur la crise de mone en Turcia. A venerdi, la presidente esuan Donald Trump ia dise ce el ia aproba la dupli de tarifas a aser e aluminio turces.

Ante la anunsia de la medias nova, la indise Nikkei 225 de Japan ia cade par cuasi 2% en sua comersia tarda.

Espertas culpa temes ce Turcia desende a un crise economial per la diminui rapida en la valua de la lira. Tra la mundo, investores es consernada par la estende de la dana e esta ia provoca los a vende ativas plu riscosa, incluinte asiones asian e mones de mercatos emerjinte.

Analistes dise ce investores xerca aora un refuja en la ien e la dolar esuan.

TEJO havas novan estraron

Hoan Tran Thi (Ĝojo) daŭrigos kiel prezidanto de TEJO. Dum diskuto pri volontuloj oni kritikis la negativan sintenon al la angla en la Centra Oficejo.


Ĉeestintaj novaj estraranoj: Olga Şevcencko, Feliĉa, Francesco Maurelli, Ĝojo, Leon Kamenicky kaj Hanso Becklin. En la foto mankas Arturo Crespo, Kingslim Edah kaj Tuŝka. Foto: TEJO.

La komitato de TEJO dum la pasinta semajno plurfoje kunsidis dum la Internacia Junulara Kongreso en Badaĥozo, Hispanio, por diskuti la agadon dum la pasinta jaro kaj elekti novan estraron.

Post longa diskuto kaj multaj voĉdonoj, la komitato de TEJO per 14 voĉoj kontraŭ 10 decidis, ke la estraro havu naŭ anojn. La subtenantoj de tiel granda estraro menciis la kvanton kaj kvaliton de la kandidatoj – sen sufiĉe da estraranoj, gravaj taskoj laŭ ili restos neplenumitaj. La kontraŭantoj timis ke tro granda estraro malpli facile kunlaboros.

Kiel la solaj kandidatoj por siaj postenoj, Hoan Tran (Ĝojo) el Vjetnamio estis elektita prezidanto, Konstanze Schönfeld (Tuŝka) el Italio iĝis ĝenerala sekretario, kaj Mung Bui (Feliĉa) el Vjetnamio kasisto.

En la balotado pri la vicprezidenta posteno Léon Kamenický el Slovakio ricevis 24 voĉojn kaj Francesco Maurelli el Italio 17 voĉojn, el 24 entute. Kiam oni informis la komitaton ke la estraro decidos, kiu estu la unua kaj kiu la dua vicprezidanto, kelkaj komitatanoj kontraŭis tion. La komitato anstataŭe per voĉdono decidis, ke la unua vicprezidanto estu la kandidato kiu ricevis pli da voĉoj, en ĉi tiu kazo Léon.

Cyprien Guiya, kiu estis estrarano ĝis la IJK kaj estis rekomendita de la elekta komisiono, nuligis sian kandidatecon pro “personaj kialoj” en la tago de la voĉdonado. La elekta komisio rekomendis kiel estraranon Sasha Murr (Oleksandra Kovjazina), sed ŝi ne estis elektita.

Ŝi ricevis unu voĉon malpli ol Kingslim Edah. Li estas la sola el la novaj estraranoj, kiu ne estis rekomendita de la elekta komisiono. Tri el la kandidatoj tute ne ricevis subtenon de la komitato. La sumaj rezultoj de la voĉdonado por la kvar ordinaraj estraranoj estis jenaj:

Elektitaj: Hanso Becklin (Usono) – 22 Arturo Crespo (Kolombio) – 21
Olga Şevcenco (Moldavio) – 14, Kingslim Edah (Benino) – 14.

Ne elektitaj: Sasha Murr (Ukrainio) – 13, Bernard Gnancadja (Benino) – 0, Joel Muhire (Kongolando) – 0, Kevin Morel-Fourrier (Francio) – 0.

Okazis longa diskuto pri la volontuloj. Du el la tri nunaj voluntuloj ĉeestis la kunsidon: Olga Şevcenco kaj Paul Helly. Ili rakontis pri siaj spertoj kaj donis rekomendojn por plibonigi la sistemon.

Paul plendis pri la “stranga etoso” en la Centra Oficejo, kiu malkomfortigis la volontulojn kaj malhelpis iliajn spertojn. Li sentis ke UEA ne estis bonveniga aŭ helpema al la volontuloj.

Unu ekzemplo estis la kvazaŭa malpermeso de la angla kaj negativaj reagoj al la uzo de tiu lingvo, kvankam la volontuloj ne havis alian komunan lingvon. Li klarigis ke laŭ la reguloj de EVS, volontuloj ne povas simple transpreni aliulan laboron, do li petis malpli da sekretaria laboro kaj pli da utila laboro.

La volontuloj petis pli da subteno kaj forte rekomendis ke estu kunordiganto de la volontuloj. Ili sentis ke tiu ĉi estas nepra, ĉar ili bezonas iun al kiu ili povas sendi demandojn.

Kiam Olga alvenis, ne estis loĝloko por ŝi, kio kompreneble ne estis bona afero. La volontuloj petis pli da helpo, principe por neparolantoj de Esperanto, ĉar alveni al nova lando kaj nova lingvo estas tre malfacile. Ili petis lingvokursojn de Esperanto kaj ankaŭ de la nederlanda.

Oni ankaŭ menciis la “polemikan” artikolon de Libera Folio pri la volontuloj kiuj uzis la anglan ĉar ili ne scipovis Esperanton. Sed la estraro opinias ke elekti neesperantistajn volontulojn funkciis tre bone kaj daŭrigos tion por novaj volontuloj.

Scio de Esperanto laŭ la estraro ne estas la sola kriterio kiun oni serĉas en volontuloj, kaj ofte estas manko de taŭgaj esperantistoj. Olga estis montrita kiel sukcesa ekzemplo de la afero, ĉar kiam ŝi komencis la volontulan laboron, ŝi ne scipovis Esperanton, sed nun estas estrarano de TEJO.

Tamen la estraro agnoskis, ke el la tri neesperantistaj volontuloj kiuj lernis esperanton dum sia volontulado, nur Olga restis en la komunumo. La aliaj du ne plu aktivas. Laŭ la estraro tio ĉi montras ke oni bezonas labori por plibonigi la sperton de la volontuloj.

Robert Nielsen

2018-W32 – A(r)reste in li States Unit de América

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu anglesi)

gettyimages-577707850_slide-0c6b74169c86328aa5190352d0d2222dad00Un representanto statunitesi conservativ (li Partise Republican) ha esset a(r)restat in mercurdí. Il, quam un directoro e anc un investitoro important de un companie biotec(h)nologic, ha esset a(c)cusat pro har transmisset informationes ímpublic pri li companie a su filio, quel profitat de li informationes e transmisset les a altris. To ci ha esset qualificat quam un fraude ye titres, un fraude postal, un conspiration e menties a investigatores. (US)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”un reprezenˈtanto statuniˈtezi konzervaˈtiv”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”li parˈtize republiˈkan”/>) <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ha esˈset arresˈtat in merkurˈdi”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”il”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kwam un direkˈtoro e ank un investiˈtoro imporˈtant de un komˈpanje bjotexnoˈloʒik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”ha esˈset akkuˈzat pro har tranzmisˈset informaˈt͡sjones ˈimpublik pri li komˈpanje a su ˈfiljo”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kwel profiˈtat de li informaˈt͡sjones e tranzmisˈset les a ˈaltris”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”to t͡si ha esˈset kwalifiˈkat kwam un ˈfrawde je ˈtitres”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”un ˈfrawde posˈtal”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”un konspiraˈt͡sjon e ˈment͡sjes a investigaˈtores”/>.

Gralias colie dejetadas en un parce franses

Un parce de divertis en Frans va usa ses avias per colie dejetadas.

On ia instrui la gralias a la parce Puy de Fou en la ueste de la pais a colie restas de sigaretas e otra dejetadas peti. Los depone la pesos en un caxa cual furni alga comeda per recompensa la labora.

La primas de esta limpores plumida labora ja, e la otras va comensa doman.

Nicolas de Villiers, la xef de la parce, ia dise: “La gol no es sola la limpi, car la visitores atende jeneral ce los manteni la limpia.” Lo pertine ance a mostra ce “la natur mesma pote instrui nos a cura la ambiente”.

Gralias parteni a la familia de corvos, cual inclui ance corvones e monedulas. De Villiers ia ajunta ce los es “spesial intelijente” e ce los “gusta comunica con umanas e construi un relata par jua”.

Esta no es la ves prima cuando corvos ia esibi sua intelijentia. En la parte plu temprana de esta anio, siensistes ia crea un vendador cual mostra la capasia de corvos en solve problemes.

La macina ia dona un regala cuando un avia ia presenta a lo un paper de grandia definida. On ia trova ce corvos pote recorda la grandia nesesada, e ia es an capas de corti paperes plu grande per cabe los a la macina.

Similaritate Interlingua/russo


Isto es le sexte parte in mi serie de comparationes inter Interlingua e altere linguas. In le previe comparationes io ha comparate iste linguas:


Italiano ((Similaritate: 80 punctos/percentos)

Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)

Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)

Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)

Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)


Pro anglese e espaniol io primo usava differente vocabularios del cento parolas plus commun. Ma il esseva difficile trovar un tal lista pro portugese. In vice io trovava un lista con cento parolas interessante e representative, e decideva usar lo pro tote le comparationes. Dunque io usava iste lista pro facer nove comparationes pro anglese e espaniol.

Le lista veni de iste adresse:


Grande similaritate da 1 puncto, similaritate partial 0,5 punctos e nulle similaritate 0 punctos. Usante le lista de 100 parolas on obtene un correspondentia inter le punctos e le percentos.


Evalutar similaritate e comprensibilitate inter parolas plus o minus similar es difficile. Si vos discoperi evalutationes erronee, per favor commenta e io va corriger le errores.

Quando io es insecur del pronunciation de un parola io usa forvo.com pro controlar lo.


Iste comparationes non es scientific, ma da un resultato approximative.


In iste sexte parte io compara Interlingua con russo, un del duo linguas

de controlo, usate quando on extraheva le vocabulario de Interlingua.

Io ha transcribite le parolas del scriptura cyrillic, essayante recrear le pronunciation assi phoneticamente como possibile.

Proque russo ha un accento irregular, io lo ha marcate in le casos quando illo es differente de lo de Interlingua (=al vocal ante le ultime consonante).


INTERLINGUA / RUSSO / SIMILARITATE

1. septimana – неделя (njedjelia) 0

2. anno – год (god) 0

3. hodie – Cегодня (sjegodnia) 0

4. deman – завтра (zavtra) 0

5. heri – вчера (fcherá) 0

6. calendario – календарь (calendar) 1

7. secunda – секунда (sjekunda) 1

8. hora – час (chas) 0

9. minuta – минута (minuta) 1

10. horologio – Часы (chysý) 0

11. poter – мочь (mutj) 0

12. usar – использовать (ispólzovatj) 0

13. facer – делать (djélatj) 0

14. ir – идти (itsi) 0

15. venir – приходить (prichadítj) 0

16. rider – смеяться (smjejatsa) 0

17. vider – видеть (vídjetj) 0,5

18. longe – длинный (dlinnyj) 0

19. parve – маленький (málenkij) 0

20. bon – хороший (haróshij) 0

21. belle – красивый (krasívyj) 0

22. fede – уродливый (uródlivyj) 0

23. difficile – трудный (trudnyj) 0

24. facile – легкий (lehkij) 0

25. mal – плохой (plahoj) 0

26. proxime – близко (blizka) 0

27. placer – удовольствие (udavólstvie) 0

28. salute – привет (priviét) 0

29. die – (djeñ) 0,5

30. tarde – поздний (poznij) 0

31. nocte – ночь (notj) 0,5

32. toto – всё (fsjo) 0

33. gratias – спасибо (spasiba) 0

34. no – нет (njet) 0,5

35. deliciose – вкусный (fkusnyj) 0

36. io – я (ja) 0,5

37. (io) es – я, я маленький = io parve,

le verbo “es” es omittite 0

38. adeo – до свидания (da sfidania) 0

39. si – да (da) 0

40. lunedi – понедельник (poniedjélnik) 0

41. martedi – вторник (ftórnik) 0

42. mercuridi – среда (sredá) 0

43. jovedi – четверг (chetvjerk) 0

44. venerdi – пятница (pjátnitsa) 0

45. sabbato – суббота (subota) 1

46. dominica – воскресенье (voskriesienie) 0

47. maio – май (maj) 1

48. januario – январь (jenvar) 0,5

49. februario – февраль (fjevral) 0

50. martio – Март (mart) 0,5

51. april – апрель (april) 1

52. junio – июнь (ijun) 0

53. julio – июль (ijul) 0

54. augusto – август (ávgust) 1

55. septembre – сентябрь (sientjabr) 0

56. octobre – октябрь (oktjabr) 1

57. novembre – ноябрь (najabr) 0

58. decembre – декабрь (djekabr) 0

59. zero – ноль (nol) 0

60. un – один (adzín) 0

61. duo – два (dva) 0

62. tres – три (tri) 0,5

63. quatro – четыре (chjetyrie) 0

64. cinque – пять (piac) 0

65. sex – шесть (shesc) 0,5

66. septe – семь (siem) 0

67. octo – восемь (vósim) 0

68. novem – девять (djévitj) 0

69. dece – десять (djésitj) 0

70. caffe – кофе (kuofie) 0,5

71. bira – пиво (piva) 0

72. the – чай (chai) 0

73. vino – вино (vino) 1

74. aqua – вода (vadá) 0

75. carne – мясо (miasa) 0

76. porco – свинья (svinjá)

77. pullo – курица (kúritsa) 0

78. agno – ягненок (jegnónak) 0

79. pisce – рыба (ryba) 0

80. pede – ступня (stúpnia) 0

81. gamba – нога (nagá) 0

82. capite – голова (golova) 0

83. bracio – рука (ruka) 0

84. mano – рука (ruka) 0

85. digito – палец (pálets) 0

86. corpore – тело (tjela) 0

87. stomacho – желудок (zhelúdak) 0

88. dorso – назад (nazad) 0

89. pectore – грудь (grudj) 0

90. infirmera – медсестра (medsystra) 0

91. empleato – служащий (slúzeshij) 0

92. policiero – полицейский (policejskij) 0,5

93. cocinero – кашевар (kashevar) 0

94. ingeniero – инженер (inzhýnier) 1

95. medico – медик (miédzik) 0,5

96. gerente – менеджер (ménedzher) 0

97. professor – профессор (prafiéssor) 1

98. programmator – программист (pragramíst) 0,5

99. venditor – продавец (prodavjéts) 0

100. scriptor – писатель (pisátjel) 0


Similaritate Interlingua/russo: 17,5 punctos/percentos.


Si nos compara con le similaritate con le linguas de fonte,

nos vide iste resultato:


Italiano (Similaritate: 80 punctos/percentos)

Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)

Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)

Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)

Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)


Nos vide que quando al vocabulario, russo ha un similaritate con Interlingua de circa un medietate comparate con anglese.

Le comprension de russo per un interlinguista assi es fragmentari.


Totevia russo ha assatis multe imprestate parolas latino-grec como

calendar, sjekunda, minuta, maj, ávgust e vino.

Certe parolas se ha cambiate, assi que illos es difficile a recognoscer:

jenvar, fjevral, ijun, sientjabr.

Il anque ha parolas inherite del vocabulario commun indo-europee como

vidjetj, djeñ, notj e ja.

De linguas romance e anglese veni parolas pro professiones como

inzhýnier, ménedzher, prafiéssor e pragramist.


Russo ha contribuite alcun parolas al vocabulario international, como inter alia mammut (de origine yakut), matryoshka, Sputnik e glasnost.

Ma ultra isto io non sape in quante grado russo activemente ha influentiate le processo de seliger parolas pro Interlingua.


In le proxime parte io comparara Interlingua con germano, le secunde lingua de controlo. Esque illo es plus similar a Interlingua que russo?

Nos videra in septembre!

2018-W32 – Īnsúlto in Venezuēla

ÁUDI PRÆLECTIŌNE SÓNITO (accéntu Bohēmico)

safe_image.phpDum pómpa mīlitāre es fácto in sábbato in Caracas, cápite Venezuēlēnse, prō commemorāre díe dē indēpendéntia et anniversārio octōgēsimo-prīmo dē fundātiōne dē Cūstōdia Nātiōnāle, séptem cūstōdes es vulnerāto per īnsúltos explōsīvo per āëróplanos mínimo síne gubernātōre. Respōnsābilitāte prō īnsúlto es cōnfésso ab sīc appellāto Mōtu Nātiōnāle dē Mīlites in Flanélla. Gubernāculo dē Colúmbia et Cīvitātes Fœderāto dē América es accūsāto dē īnsúlto ab prǽside Venezuēlēnse. (VE)

Xasada par un scural

La polisia deutx ia aida un om ci ia es xasada par un scural bebe.

Los ia responde a un telefoni per aida en Karlsruhe, un site en la sude-ueste de Deutxland. Cuando los ia ariva, la animal peti ia es ancora asustante la om. Los ia saisi la scural cuando lo ia adormi subita.

La reporta ofisial sur la aveni dise ce la rodente persistente ia deveni la mascote nova de la polisia. On ia nomi el Karl-Friedrich, e el es aora curada en un sentro de salva animales.

Scurales pote xasa persones si los desira reseta comeda o aida. Si un scural perde sua madre, el pote foca sua atende a un person como un sustitua.

Ma atacas par scurales no es sempre tan cortes. En julio de la anio pasada, on ia averti visitores a Prospect Park en New York sur un scural “nonusal coleriosa” ci ia ataca sinco persones en un semana. E en la anio presedente en Cerno, en la sude-ueste de England, un xico de tre anios ia sangui pos deveni mordeda par ses scurales.

Pilotes de Ryanair greve

Pilotes de Ryanair greve en sinco paises european, obligante la cansela de un sesi de la volas de acel airocompania en media de la saison de vacanses.

La greve de 24 oras envolve empleadas en Deutxland, Sveria, Er, Beljia e Nederland. On ia informa sirca 50 000 pasajores sur la cansela de 400 volas.

La greve es la plu grande en un serie pertinente a paia e situa. Ryanair dise ce lo ia fa la plu bon cual lo pote per solve la disputa.

Esta airocompania eres, cual es la plu grande de los de custa basa en Europa, ia evita un greve ante natal par acorda reconose sindicatos a la ves prima en sua istoria de 30 anios. Ma sempre a pos, on ia protesta sur la negosia de acordas coletiva de labora.

Sirca 300 volas de Ryanair ia es canselada en julio cuando cabinores en Beljia, Portugal e Espania ia greve per 48 oras. E en dias resente, la airocompania ia anunsia la canselas de 250 volas a e de Deutxland, 104 a e de Beljia, e 42 plu cual afeta Sveria e Er.

A la sera de jovedi, un corte nederlandes ia rejeta un caso de Ryanair cual ia atenta preveni pilotes en Nederland de junta se a la greve, afetante sirca 22 volas. Ma a cuasi la mesma tempo, la compania ia anunsia ce on va ave no canselas.

La sindicatos desira ce la contratas de empleadas de Ryanair es governada par la leges de la nasion do los ave sua base, e no par leges eres.

Ryanair ia descrive la greves como “regretable e nonmeritada”, disente ce sua pilotes reseta salarios plu alta ca los de otra airocompanias de custa basa.

IJK-ano forpelita post seksa agreso

Programero pri “genra perforto” dum la IJK iĝis neatendite konkreta, kiam lernanto de Esperanto anoncis pri seksa perforto okazinta en ŝia propra ĉambro la antaŭan nokton.

Dum la merkredo de la Internacia Junulara Kongreso en Badajoz, Hispanio, okazis programero anoncita kiel “genra perforto”.

La sesio tamen iris en tute alia direkto ol supozite, kiam sur la scenejo aperis novulino, kiu en la antaŭa nokto mem spertis perfortan situacion en sia propra ĉambro.

En sia denaska lingvo, kun interpretado ambaŭdirekta, ŝi rakontis, ke samĉambrano tenis kaj tuŝis ŝin malgraŭ ŝiaj insistaj protestoj, kaj ne permesis al ŝi formoviĝi. Nur post kvin minutoj li lasis ŝin eliri kaj poste ekkuŝis en sia lito, kvazaŭ nenio estus okazinta.

Ne helpis al la situacio, ke ili malhavis fortan komunan lingvon.

La sekvan matenon ŝi rakontis al sia grupgvidanto, kiu informis la organizan teamon. Ŝi akceptis proponon paroli pri la okazaĵo antaŭ granda grupo, por averti aliajn partoprenantojn kaj peti konsilojn.

La ĉeestanta publiko donis konsilojn kaj laŭdojn pro la kuraĝo, sed venis ankaŭ diversaj emociantaj rakontoj de virinoj, kiuj travivis similajn spertojn en kaj ekster Esperanto-renkontiĝoj.

Sekvis diskuto pri la demandoj ĉu iri al polico aŭ ne, ĉu tuj publikigi la nomon de la perfortinto aŭ ne, kaj kion fari por malebligi perfortaĵojn estontece. Unu persono atentigis, ke la viktimoj estas plej ofte komencantinoj, kiuj pro tiu sperto poste restas for de la movado.

Pli malfrue la viktimo havis senrezultan parolon kun la agresinto mem:

– Tio, kion li diris al mi, sonis kiel mensogoj, ŝi diras.

Ŝi decidis ne iri al polico, pro manko de pruviloj kaj la antaŭvidita malfacileco de tio. La agresinto estis forsendita el la kongresejo por la resto de la IJK post interkonsento inter TEJO kaj la viktimo.

Tiu ĉi forta ago kontraŭ seksa miskonduto estas parto de pli granda movado en kaj ekster TEJO kontraŭ seksismo kaj por genra egaleco.

Esperinde pliaj asocioj kaj organizantoj de renkontiĝoj same esprimos maltoleron al miskonduto kaj malrespekto, kaj tiel kreos pli sekuran medion por ĉiuj esperantistoj.

La TEJO-estraro volas fari ĉion eblan por eviti al la kulpulo konsekvencojn, kiuj povas sekvi el interreta publikigo, kaj tial esprimis deziron, ke ĉi tiu artikolo ne aperu.
Aliflanke la estraro ĵaŭde vespere faris anoncon al la tuta kongreso por klarigi, ke TEJO ne toleras seksan miskonduton en ajna formo. Faris ĝin antaŭ la vespera koncerto Mark Konijnenberg, estrarano de TEJO, kiu diris jenon:
Mi bedaŭras anonci, ke estis partoprenanto, kiu seksĝenis alian partoprenanton. Sed la LKK kaj la TEJO-estraro forbaris la seksĝeninton de la kongresejo laŭ komuna decido de la LKK kaj de la viktimo.Se vi mem spertis aŭ spertos ion ĝenan, vi povas kontakti la organizantojn, kaj bonvolu fari tion.
Se vi dubas pri via propra konduto, pensu, ke la aŭskulta servo ankaŭ estas tie por vi. Se vi volas paroli pri io ajn, ne hezitu kontakti la aŭskultan servon, Severin, Juandi, Katarina kaj Klára. La LKK kaj la TEJO-estraro volas, ke estu klara, ke ni absolute ne toleras ajnan seksĝenon [aplaŭdo] kaj estu klara, ke tiu persono riskus tujan forbaron de la IJK. La diskuto pri la konsekvencoj, kiujn povas havi tiaj perfortaj agoj, estos ankoraŭ priparolata de TEJO. Dankon.

Rogier Huurman

Un trematera nova afeta Lombok

La isola indonesian Lombok ia es colpada par un trema forte nova, an cuando lo atenta recovre pos un trematera major a soldi. La trema nova ia ave un grado de 5,9, e on reporta ce lo ia cade alga construidas.

Salvores xerca ancora tra detrito e atenta trae aida a vitimes de la trema plu temprana, cual ia es plu grande e ia mata ofisial 131 persones. Ma alga jornalistes local reporta un cuantia tan alta como 347 persones mor.

Alga viletas ia colasa completa. La governa dise ce plu ca 1400 persones ia es ferida, e plu ca 156 000 ia es deslocada. Alga rejiones en la norde de la isola ia reseta ancora no aida.

Lombok es situada a este de Bali, un isola pico plu grande, e lo ave sirca 4500 cilometres cuadrida. La plu de persones abita casas simple en comunias peti. Deses de miles dormi aora su la sielo o en la ruinas de sua casas. Car ospitales es ance afetada, on trata multe de la persones ferida su la sielo o en clinicas tempora.

La trematera de soldi ia aveni a mera alga dias pos un otra plu peti, cual ia mata a la min 16 persones. On deveni ansiosa ce la industria importante de turisme va es sever danada a un tempo cuando lo ta es normal multe ativa.

Miles de turistes ci visita Lombok, como ance Bali e la Isolas Gill, ia es ja evacuada o ia eleje mesma parti.

Indonesia es propensada a tremateras car lo es locada sur la Anelo de Foco, un linia de tremateras e erutas volcanal cual ensirca cuasi tota la borda de la Mar Pasifica. Supra la nivel de mar, plu ca un dui de la volcanes ativa en la mundo parteni a esta anelo.

On acusa la ministro xef pasada de Malaisia sur froda

On ia fa tre acusas de lava de mone contra Najib Razak, ministro xef pasada de Malaisia, en relata con un scandal de froda de multe miliones de dolares.

El es acusada de reseta 42 milion ringites ($10 milion) de la compania 1MDB, poseseda par la governa, en sua conta personal de banco.

On ia aresta Najib en julio e ia acusa el sur rompe de fida e sur malusa de sua posto. La investiga nova sur 1MDB ia comensa pos sua perde surprendente en la vota de maio. El ia nega sempre la culpa e ia es remeteda par autoriosas malaisian cuando el ia es ancora la ministro xef.

Najib, como ance membros de sua familia e alga aliadas, es acusada de froda cuantias vasta de mone, sur cual on alega ce los ia es usada per compra cosas diversa, incluinte obras de arte e imobilas lusosa tra la mundo.

La alegas ia fa un rol sentral en sua vinse par un alia reformiste, gidada par Mahathir Mohamad, un veteran political ci ave 93 anios.

En semanas resente, la polisia ia invade imobilas liada a Najib e sua sposa. La polisia dise ce la saisi de valuosas – incluinte bolsas de moda, joalas e mone fisical – ia es la plu grande en la istoria de Malaisia.

1MDB, instituida par Najib en 2009, ia es intendeda per cambia la capital Kuala Lumpur a un sentro finansial e per aumenta la economia tra investis stratejial.

Lo ia comensa atrae atendes negativa en la temprana de 2015 cuando lo ia fali repaia alga de la 11 mil milion dolares cual lo ia debe a bancos e posesores de obligas finansial.

A pos, un jornal ia reporta ce lo ia vide un serie de documentos sur cual lo alega ce lo trasa cuasi $700 milion de la compania a la contas personal de banco de Najib. Miles de miliones de dolares es ancora nontrasada.

Brasil clui e reabri sua frontera per venezuelanes

Brasil ia reabri sua frontera norde con Venezuela a persones fujinte de la problemes economial e political ala, pos clui lo per tempo corta. La Corte Suprema ia reversa un comanda plu temprana per clui la frontera asta cuando Brasil ta crea un situa conveninte per reseta la enflue grande de persones.

Persones autoriosa en la stato brasilera Roraima (a media de la rejion de la rio Amazon) dise ce sirca 500 venezuelanes traversa la frontera a cada dia.

La frontera ia es reabrida a migrores venezuelan pos alga oras ier. Un atenta parente de asasina contra Nicolás Maduro, la presidente de Venezuela, en la fini de semana, ia aumenta an plu la tensa en la pais.

Rosa Weber, judor de la Corte Suprema, ia anunsia sua deside corta ante medianote. El ia dise: “Lo no es justable ce on segue la via fasil de ‘clui la portes’ par causa de difisiles per ospita refujadas.”

La comanda tempora par un judor de corte basa ia dise ce la frontera va resta abrida per brasileras e otra nonvenezuelanes. On ia intende ance abri lo per venezuelanes ci reveni de Brasil. Fronteras de mar e aira no ia es afetada par la deside.

En la tre anios pasada, multe miles de venezuelanes ia fuji a paises visina, xef Colombia e Brasil, xercante un situa economial plu bon. La plu de los ci ia traversa a Brasil en menses resente abita aora en state xocante mal sur la stradas de la Boa Vista, la capital povre de la state Roraima.

Tra menses, autoriosas en Roraima ia recomenda ce on clui la frontera. Los dise ce la servis publica ia colasa e ce la migra ia causa un crese notable de crimines.

La governa sentral de Brasil ia oposa tota cluis de frontera, razonante ce venezuelanes comun sufri la resultas de un crise umaniste e ce Brasil debe continua aida.