Author Archives: admin

2019-W16 – Enkarcerigo di exprezidantulo en Sudan

106484455-053460372L’ ex-prezidantulo Sudanana transferesis de aresteso domicilal a karcero sekurigegata en jovdio. On ne savis, ube il esas, depos la stato-stroko da militistaro kontre ilu en la komenco di aprilo, pos protesti kontre kresko di kusti dil vivo. Il esis prezidantulo Sudanana depos la yaro milenonacenteokadekenon. Ilua diteno volesas dal Korto Kriminal Internaciona depos la yaro duamilenon pro krimini milital en Darfur, west-Sudan, ube esas forta movado por separo de Sudan. (SD)

2019-W16 – "Seasteading" in Thailand

BBW3-Ew-T-img-h-472-w-799-m-6-q-60-o-f-l-f-x-1670-y-1885Li Marine Thailandesi Reyal projecte remover un dom, quel secun su opinion ha esset constructet íllegalmen in un distantie de decidu mi(l)lies fro li coste thailandesi por propagar un creation de habitationes sur li mare éxter li territoriums pretendet de states. Un a(c)cusation ha esset presentat, quel – in li casu de un condamnation – vell posser a(p)portar un punition per un morte pro un menacie por li soveranitá de un state e un erosion del índependentie de un state. (TH)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”li maˈrine tailanˈdezi reˈjal proˈd͡ʒekte remoˈver un ˈdom”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kwel seˈkun su opiˈnjon ha esˈset konstrukˈtet ˌilleˈgalmen in un disˈtant͡sje de deˈt͡sidu ˈmilljes fro li ˈkoste tailanˈdezi por propaˈgar un kreaˈt͡sjon de habitaˈt͡sjones sur li ˈmare ˈekster li terriˈtorjums pretenˈdet de ˈstates”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”un akkuzaˈt͡sjon ha esˈset prezenˈtat”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kwel”/> – <phoneme alphabet=”ipa” ph=”in li ˈkazu de un kondamnaˈt͡sjon”/> – <phoneme alphabet=”ipa” ph=”vell posˈser apporˈtar un puniˈt͡sjon per un ˈmorte pro un meˈnat͡sje por li soveraniˈta de un ˈstate e un eroˈzjon del ˌindepenˈdent͡sje de un ˈstate”/>.

Didier Janot volas ke la komitato pli aktivu

La individuaj membroj de UEA baldaŭ elektos kvin novajn komitatanojn C inter ok kandidatoj. Didier Janot estas la dua el la kandidatoj, kiuj respondis al la demandoj de Libera Folio. Laŭ li la decido pri tranĉoj en la Centra Oficejo estis farita pro la instigo de la komitato ekvilibrigi la buĝeton. Tamen laŭ li necesus pli da komunikado kaj aktiveco flanke de la komitato.


Didier Janot

Libera Folio: Kial vi decidis kandidati?

Didier Janot: – Mi deziras agadi por ke UEA denove estu la lokomotivo de la Esperanto-movado kaj la renkontiĝejo de la Esperanto-lernantoj/parolantoj/aktivuloj. Ĉar la komitato estas la supera gvidorgano de UEA, mi opinias ke en ĝi devus esti pli da homoj agantaj kiel reprezentantoj de la membroj nunaj kaj estontaj. Pro tio mi estas kandidato al la komitato sed ne al la estraro.

Kio laŭ vi bone funkcias en UEA? Kaj kio malbone? Kion vi volas ŝanĝi kaj kiel?

– La forto de UEA estas la membroj, la Esperantistoj. Ĉiuj deziras fari ion por Esperanto, por la movado. Ĉar homoj estas diversaj, ili havas malsamajn ideojn pri la maniero agadi, kion fari, kiel fari. Necesas ke ĉiu havu sian lokon en la asocio, ke ĉiu povu agadi laŭ sia emo, kapablo, disponeblo… ke ĉiu povu kontribui je la vivo kaj funkciado de UEA. La rimedoj de UEA estas la homoj, kaj kiel individuaj membroj kaj kiel landaj/lokaj membroj. Por tio, helpus ke en la komitato estus pli bona ekvilibro inter la reprezentantoj de la asocioj kaj de la membroj kiel individuoj, do ke estus pli da komitatanoj B, ke pli da komitatoj kontribuu al la dialogo kun la membroj, kun la amikoj de Esperanto, kun Esperantistoj.

– Ekde nelonge ekis bonaj projektoj ekzemple: reta Esperanto-revuo, programo amikoj de Esperanto, forumo por la Esperanto-komunumo (bedaŭrinde ne ankoraŭ preta), nova kotizo-sistemo kun pli favoraj kondiĉoj por junuloj kaj por homoj loĝantaj en “malriĉaj landoj”. Tiaj projektoj montras la vojon, sed ne sufiĉe rapide progresas. Necesas kunlaborejo, kiel la centra reto de TEJO, aŭ komuna sistemo kun TEJO, por ke ĉiu povu kompreni kio okazas, kiel eblas helpi.

– Necesas pli bona komunikado inter la membroj kaj la gvidantaro (komitato kaj estraro). Komunikado estas plurdirekta interŝanĝo ne nur informado de la gvidantaro al la membroj. La estraranoj kaj la komitatanoj ĉiam pensu ke UEA konsistas el homoj, el membroj.

Kion vi opinias pri decido draste malpliigi la laborfortojn en la Centra Oficejo?

– De sufiĉe longa tempo, la administra laboro en la CO ne sufiĉe adaptiĝis al la reta epoko kaj novaj manieroj labori. Nuntempe UEA havas pli da dungitoj ol ĝi kapablas pagi. Ĉar nenio vere ŝanĝiĝis en ĝusta tempo, nun ĉio urĝas. Adaptiĝi en urĝaj cirkonstancoj kondukas al krizo. Ni devas provi pensi kaj agi racie, ne tro emocie. Mi ne estas fakulo pri administrado kaj komprenas la sentojn de multaj fronte al tiu krizo.

Ĉu tiaj gravaj demandoj ne devus esti unue diskutitaj en la komitato, kiu estas la supera organo de la asocio? Kiel eblus aktivigi la komitaton?

– Mi komprenis ke la komitato petegis fortan agon de la estraro por rapide malalti la malprofiton, ke la estraro agis laŭ tiu petego. Ŝajne okazis miskompreno, eble pro manko de komunikado kaj de kunlabora dialogo je pluraj niveloj.

– Ekde kelkaj jaroj mi sekvas la laboron de la komitato kaj per la yahoo-listo komitato-de-uea kaj ĉeestante komitat-kunsidojn. Mi havas la impreson ke mankas komunikado. Mankas komunikado inter la estraro kaj la komitato, mankas komunikado ene de la komitato kiu devus esti pli aktiva dum la tuta jaro, mankas komunikado inter la komitato kaj la membroj nunaj kaj estontaj.

– Dum la jaro la komitato devus regule interesiĝi pri la laboro de la estraro por kontroli ĝin, por klarigi kaj precizigi la decidojn kaj por helpi ĝin kaze de problemoj. Necesas evolui al pli kunlaboraj metodoj inter estraranoj, komitatanoj, membroj, amikoj, asocioj kaj partneroj. Ni faciligu kunlaboron kadre de neformalaj laborgrupoj por ne perdi tempon en burokrataĵoj.

Kion vi ĝenerale opinias pri laboro de la elirantaj estraro kaj prezidanto?

– Estas malfacile taksi laboron de ofichavantoj se antaŭe oni ne klare priskribis farotan laborplanon. Post enpostenigo de nova prezidanto oni multe atendas, multe esperas… kaj poste konstatas ke miraklo ne okazis. Por ke tia situacio ne plu okazu necesas ne nur elekti elstarajn prezidanton kaj estraranojn, sed ankaŭ kaj ĉefe necesas ke la komitato difinu klaran laborplanon kun precizaj taskoj kaj regule ricevas/petas raporton, por kontroli, helpi kaj trovi solvojn kiam problemoj okazas.

Kiel vi volus solvi la financajn problemoj de la asocio?

– Por solvi la financajn problemojn necesas kaj kreskigi la enspezojn interalie kreskigante la membro-nombron, instigi al donacoj, serĉi kaj gajni subvencioj – sed tio ĉi estas longtempa laboro, kaj ne venos rapida rezulto je tiu flanko – kaj malkreskigi la enspezojn ĉefe la salajrajn elspezojn kiuj estas tro altaj por nia asocio; certe tio estas home malfacila kaj postulas reorganizadon de la administra laboro por ne damaĝi la gravajn servojn.

– Necesas ankaŭ bone taksi la servojn kaj agadojn laŭ la rezultoj, kostoj, kaj manieroj realigi ilin.

Kiel oni povus logi pli da membroj al UEA?

– UEA estas ne nur la plej granda asocio de la Esperanto-movado, sed devus ankaŭ esti la kerno de la movado, kerno kiu ĝi ne plu vere estas ekde dudeko da jaroj, ekde kiam eblas aktivi en la movado per aliaj manieroj interalie retaj. Jen la vojo antaŭ ni: ke UEA denove estu la lokomotivo de la movado, ne nur por varbi pli da membroj (kio tamen gravas), sed ĉefe por kreskigi la tutan movadon, tiel ni logos pli da membroj kaj subtenantoj.

– En asocio gravas la membroj ne la strukturoj; agadas homoj ne strukturoj. Membroj estu la kerno de UEA, de la movado. Ideoj, agemo ekas de aktivuloj kiel ekzemple lastatempe Eventa Servo. Gravas montri al aktivuloj ke UEA povas helpi ilin agadi. Por logi pli da membroj, pli da aktivuloj… oni ne provu venigi ilin al ni: UEA iru al ili, al Esperanto-lernantoj/parolantoj/aktivuloj, ili estas la movado!

Libera Folio aperigas la respondojn de la kandidatoj sen lingvaj aŭ enhavaj redaktoj. La respondoj estas publikigataj en tiu ordo, en kiu ili atingas la redakcion.

Emilio Cid volas ke UEA prioritatigu informadon

La individuaj membroj de UEA baldaŭ elektos kvin novajn komitatanojn C inter ok kandidatoj. Emilio Cid estas la unua el la kandidatoj, kiu respondis al la demandoj de Libera Folio. Laŭ li UEA devus malpli okupiĝi pri servoj kaj pli pri informado al ekstera publiko. La planataj tranĉoj en la Centra Oficejo laŭ li estas nepraj por savi la asocion.

Libera Folio: Kial vi decidis kandidati?

Emilio Cid: – Mi estas estrarano de UEA pri informado kaj ankoraŭ estas multo por fari tiurilate. Espereble mi sukcesos elektiĝi kiel komitatano B kaj se sukcese mi kandidatiĝos denove al estrarano pri informado.

Kio laŭ vi bone funkcias en UEA? Kaj kio malbone? Kion vi volas ŝanĝi kaj kiel?

– Laŭ nia statuto, la unua celo de UEA estas: “disvastigi la uzadon de la Internacia Lingvo Esperanto”, sed la asocio neniam plenumis tiun taskon kontentige. Ĉiam estis prioritato al nia interna komunumo, al la servoj por la membroj. Sed la alveno de interreto draste ŝanĝis la funkciadon de ĉiuj asocioj. Hodiaŭ la homoj ne plu dependas de la asocio por pluraj aferoj kaj tio kaŭzis falon en la nombro de nia membraro. Konsekvence kun malmultaj membroj ekestas financa deficito kaj tiel la asocio ne plu kapablas taŭge servi la membrojn. Kial la homoj aliĝu al UEA ? Miaopinie ni devas labori prioritate por informado al la ekstera publiko. Tiel la homoj volos aliĝi al UEA por helpi ĝin disvastigi la ideon pri neŭtrala lingvo al la mondo, ne por ricevi servojn.

Kion vi opinias pri decido draste malpliigi la laborfortojn en la Centra Oficejo?

– La asocio havas jam de pluraj jaroj grandan deficiton, kiu emas kreski ĉiujare. La salajroj en la CO reprezentas la plej grandan parton de la elspezoj de UEA, do por plenumi la decidon de la Komitato draste redukti tiun deficiton, ni devis proponi al la oficistoj redukton de laborhoroj.

Ĉu tiaj gravaj demandoj ne devus esti unue diskutitaj en la komitato, kiu estas la supera organo de la asocio? Kiel eblus aktivigi la komitaton?

– La Komitato decidis pri la buĝeto kaj decidis en Lisbono por drasta malpliigo de la deficito. Estas devo de la Estraro kaj de la ĜD obei tiun decidon de la Komitato. Post pluraj monatoj de diskutoj kaj analizoj, la Estraro kaj la ĜD konkludis, ke la sola maniero haltigi la kreskon de la deficito kaj plenumi la mision ricevintan de la Komitato estus redukti la elspezojn pro la oficistoj.

– La Komitato funkcias danke al la partopreno de malmultaj sindonemaj kaj aktivaj komitatanoj, dum la plejmulto restas silente. Estus bone, se la Landaj Asocioj kontrolus la partoprenemon de la komitatanoj A por ke ili pli aktive reprezentus la interesojn de la koncernaj landoj. Mi subtenas ankaŭ la duobligon de la nombro de komitatanoj B por ke la membroj estu pli juste reprezentataj.

Kion vi ĝenerale opinias pri laboro de la elirantaj estraro kaj prezidanto?

– Tiu Estraro estas tre dinamika. Ni faras voĉajn kunsidojn ĉiun duan semajnon kaj la interŝanĝo de ĉiutagaj retmesaĝoj estas tre granda. Krom tiuj tut-estraraj kunsidoj kaj komunikoj, estas pluraj aliaj pri specifaj temoj kun la partopreno de la prezidanto, ĜD kaj kelkaj estraranoj.

– Kiel menciite, hodiaŭ la homoj ne plu dependas de la asocio por pluraj aferoj kaj tio kaŭzis falon en la nombro de nia membraro. Sed aliflanke la interreta epoko portis al ni multajn aliajn eblecojn, kiujn tiu Estraro komencis esplori. Ekzemple estas nun pli ol 800 mil lernantoj de Esperanto en Duolingo kaj UEA trovis rimedon por ebligi la kontakton kun ili.

– Asocio, kiu ne adaptiĝos al la moderna reta epoko, simple mortos.Nia prezidanto havas bonan vizion pri tiu necesa adaptiĝo kaj elektiĝis estraranoj, kiuj kundividas tiun vizion. UEA estas granda kaj tradicia asocio, kiu moviĝas malrapide, sed moviĝas. Mi konsideras, ke nun ni estas en la mezo de la vojo al la adaptiĝo al la novaj tempoj kaj la venonta Estraro povos rilkolti la rezultojn de tiu laboro por modernigo.

Kiel vi volus solvi la financajn problemojn de la asocio?

– Ĉi tiu Estraro jam plenumis la plej kuraĝan, malfacilan kaj malpopularan agadon por solvi la financajn problemojn, kio estis redukti la elspezojn pro la oficistaro. La venonta Estraro ricevos la asocion en pli bona situacio kaj havos multajn pliajn eblecojn por finsolvi la problemojn. Ni devas esplori pli funde la eblecojn pri subvencioj kaj ĉefe varbi pliajn membrojn.

Kiel oni povus logi pli da membroj al UEA?

– Mi estas forte konvinkita, ke servoj allogas membrojn, sed ne multajn. La homoj emos aliĝi al la asocio por apogi ĝin, se ili rimarkos, ke la asocio plenumas sian devon informadi pri Esperanto. Mi havas radikalan opinion pri la prioritateco de informado al la ekstera publiko, sed tio ne estos malavantaĝe, ĉar estas pluraj aliaj malsamaj opinioj en la Estraro, Komitato kaj membraro, kiu konservos la ekvilibron. Nuntempe ankoraŭ restas malevkilibro malfavore al informado. Greenpeace havas 4 milionojn da membroj kaj ofertas neniun servon al ili. Sed ĝiaj membroj fidas je la laboro de la asocio kaj malavare apogas ĝin.

Libera Folio aperigas la respondojn de la kandidatoj sen lingvaj aŭ aliaj redaktoj. La respondoj estas publikigataj en tiu ordo, en kiu ili atingas la redakcion.

New York 1911

Nos vade retro trans spatio e tempore
a New York, 1911
Le Statua del Libertate jam vigila super le urbe
desde un quarto de un seculo
Viros fuma pipas al ponte del nave
Multe parve barcas a vapor
traffica le fluvio Hudson
Le damas porta grande cappellos
e se umbra con parasoles
Carros tirate de cavallos
disbarca con passageros e merces
Trams e carros
se misce al stratas
Al Fifth Avenue
automobiles lento passa
Un viro unipede con crucias
vade preter un boteca chinese
Quando nulle vehiculos passa,
infantes curre al stratas
Le traffico es vivide ante le edificio Flatiron
Pedones, automobiles e carros hasta,
cata un a su destination
Nos vade in tram de Grace Church
Detra nos, un chauffeur afro-american
conduce un automobile
con sex passageros blanc
Un femina con cappello e roba blanc
e un cochietto de infante
passa le statua de John Ericsson
Viros sede sub parasoles
e lustra-scarpas netta lor calceos
Un traino electric passa
a un ponte super le strata
Al ponte de Brooklyn pedones
cammina presso le trainos
Vapor ascende
de parve caminos al tectos
Le nave de rotas “Rosedale”
parti del porto
Plus que cento annos plus tarde
le imagines supervive
de homines cuje infantes
jam es morte
e cuje neptos
es vetulos
Post cento annos
forsan alcuno videra nostre films
Illos pensara
que nostre technica era ancian
e nostre vestimentos estranie
Nos sera morte
ma nos nos movera in le pelliculas
como spectros del passato

2019-W15 – Discoperta in le Philippinas

AUDI REGISTRATION DE SONO

safe-imageIn le jornal septimanal Nature, on ha descripte un specie human ancora incognite, nominate Homo luzonensis, secundo le insula philippin le plus grande Luzón in le nord del pais, super cuje territorio in le caverna Callao on ha trovate dentes e ossos de vetustate inter 50 e 67 millenios. Illo es un signo de activitate human surprendentemente ancian in Asia del sud-est. Le reliquias habe tractos e ancian e moderne, similemente como Homo naledi trovate in Africa del Sud. (PH)

Du kandidatoj por la prezidanteco de UEA

En aŭgusto finiĝos la dua kvarjara mandatperiodo de Mark Fettes kiel prezidanto de UEA. Tri personoj proponis sin por transpreni la taskon, dum ses personoj, kiujn kontaktis la elekta komisiono, malakceptis. La plej verda el la sinproponintoj ĝis nun ne ricevis subtenon de komitatanoj.

Limdato por kandidati por la posteno de prezidanto estis la 31-a de marto. Kiel la unua sendis sian kandidatiĝon Adalberto Soczówka, kiun la plej multaj kongresemaj esperantistoj rekonas pro liaj tutverdaj vestaĵoj. Li tamen ne havas aliajn konatajn movadajn meritojn, kaj ĝis nun ne ricevis la bezonatan subtenon de du komitatanoj de UEA, do lia kandidatiĝo almenaŭ ĉi-momente ne estas valida.

Laŭ komuniko de la elekta komisiono, jam dum la kongreso en Lisbono estis kontaktitaj tri potencialaj kandidatoj, kiuj tamen malakceptis la taskon. Pliaj tri personoj estis kontaktitaj poste, sed same malakceptis. Tial en la komenco de marto la elekta komisiono faris malferman alvokon.


Duncan Charters

Ĝis la limdato venis du pliaj kandidatoj, kun valida subteno de komitatanoj. Duncan Charters estis proponita de la komitatanoj Bakker-ten Hagen, Buller, Corsetti, Fernández Calienes, Gutiérrez González, Jegorovas, Kóródy, Pietrzak, Tantin Ackermann kaj Yu. Fernando Maia estis proponita de komitatanoj Cid, Huang, Lee, Maertens, Martínez Mateos, Matúšov, Moon, Osipova, Sabiyumva, Spanò kaj Vergara Olavarría.

Fernando Maia estas nuna estrarano de UEA kaj respondecas interalie pri la oficistoj en la Centra Oficejo. Aldone al liaj vastaj respondecoj apartenas Afriko, kulturo kaj kongresoj. Duncan Charters estas lingvoinstruisto, membro de la Akademio de Esperanto kaj antaŭa prezidanto de Internacia Ligo de Esperanto-Instruistoj.


Fernando Maia

La novajn prezidanton kaj estraron de UEA elektos la komitato de la asocio dum la Universala Kongreso en Lahtio en aŭgusto. Jam antaŭ tio la individuaj membroj de UEA devos elekti kvin novajn komitatanojn B. Inter la kandidatoj por B-komitataneco estas ankaŭ Duncan Charters.

Entute alvenis dek kandidatiĝoj por la ses komitatanaj lokoj. El tiuj dek, ok kandidatoj havis la bezonatan subtenon de dek individuaj membroj de UEA el minimume tri landoj. La validaj kandidatoj estas Osmo Buller, Duncan Charters, Emilio Cid, Didier Janot, Aleks Kadar, Lee Jungkee, Michael Boris Mandirola kaj So Jinsu.

Rimarkindas ke tute mankas virinoj inter la kandidatoj.

Libera Folio sendis al ĉiuj kandidatoj je prezidanteco kaj komitataneco demandojn pri iliaj prioritatoj kaj planoj, precipe rilate al la decido de la nuna estraro draste tranĉi la laborfortojn en la Centra Oficejo. La respondojn ni publikigos tuj kiam ili alvenos.

2019-W14 – Congréssus in Tunīsiā

ÁUDĪ PRÆLĒCTIŌNEM SÓNITAM (accéntū Bohēmico)

438023Íntrā congréssum Fǿderis Cīvitātum Arabicārum in Tunīsiā hábitum Sólīs díē dē aspīrātiōnibus Irāniæ et angústīs in Yēméniā, Algériō et Sūdāniā disputābātur. Cīvitātum dúcēs Collīnum Golānēnsium adhæsiōnem ad Īsrāēlem ab Cīvitātibus Fœderātibus Américæ nūper ágnitam rejēcērunt et cīvitātem Palæstīnēnsem cōnstituéndam ad stabilitātem ésse necessāriam dēclārāvērunt. Admīrālis Quatārēnsis dē audītōriō ábiit ut málās ratiōnēs ínter Quatāriam et Arábiam Saudītam osténderet. (TN)

Komitatanoj maltrankvilaj pro la maldungoj

Ans Bakker-ten Hagen, komitatano C de UEA, alvokis la estraron “haltigi ĉiun paŝon, kiu kondukas al ŝanĝoj en la laborhoroj de la stabo en la Centra Oficejo” kaj petis siajn komitatajn kolegojn pri subteno. Dum 24 horoj la alvokon ripetis kvar pliaj komitatanoj.

Ŝi argumentas, ke la fina respondeco estas ĉe la komitato kaj tiuj “drastaj aranĝoj” bezonas ĝian aprobon. Oni ne endanĝerigu la strukturon de la asocio kaj la administradon. Bakker-ten Hagen substrekis, ke ŝi ne volas bloki reformojn, sed ili postulas unue bonan pripenson pri la konsekvencoj:

– Komprenu min bone: mi ne kontraŭstaras drastajn paŝojn. Se tio necesas, estu tiel. Sed tiuj paŝoj baziĝu sur plano por la estonto. Plano, kiu montras la konsekvencojn kiuj estiĝas pro malpli da laborhoroj. Plano kiun la komitato traktu antaŭ nerenverseblaj decidoj flanke de la estraro.

Ŝi prezentis ruĝlitere alvokon kaj petis ke la aliaj, kiuj konsentas kun ĝia enhavo, kopiu ĝin kaj afiŝu en la komitata diskutlisto kun propra subskribo:


Ans Bakker-ten Hagen,
fonto: Vikipedio

Mi, Ans Bakker-ten Hagen, komitatano C en la Komitato de UEA, urĝe petas al la Estraro kaj al la Ĝenerala Direktoro haltigi ĉiun paŝon, kiu kondukas al ŝanĝoj en la laborhoroj de la stabo en la Centra Oficejo.

Anstataŭ tio la Estraro prezentu al la Komitato planon por la estonto de UEA kun diversaj hipotezoj kaj la financaj konsekvencoj. Inter tiuj estu prezento de (malpli da) dungitoj en la C.O. kun malpli da laborhoroj kun klara bildo kiuj laboroj ne plu estos farataj.

Tiu plano atingu la Komitaton kun la Invito al kaj la Tagordo por la Komitatkunsido en Lahti. (Komitata Regularo, paragrafo 4.5.)  Necesas gardi tiun tempolimon por ke la Komitatanoj A havu okazon interkonsiliĝi kun siaj Landaj Asocioj.

En la unuaj 24 horoj post tiu alvoko, kopiis ĝin kaj subskribis kvar pliaj komitatanoj, inter kiuj eksaj ĝenerala direktoro kaj ĝenerala sekretario de la asocio: Edvige Ackermann, Ileana Schrøder, Osmo Buller kaj Barbara Pietrzak. Tre rapide respondis Mark Fettes, la nuna prezidanto de UEA:

– La nuna vojo, kiun ni sekvas, estas la sola laŭstatuta kaj laŭleĝa vojo. Mi komprenas, ke ĝi ne estas plaĉa. Nek al mi ĝi plaĉas. Sed via alternativo ne povas funkcii. Kompreneble ni havas planon por la daŭra plenumo de la esencaj laboroj kaj servoj de la Oficejo, sed kiel mi jam skribis, mi ne povas detaligi tion nun, ĉar temas pri la rajtoj de la dungitoj mem private trakti kun sia dunganto. Ni informos la komitaton pri tio tuj, kiam ni povos.

Je tiu mesaĝo reagis Brian Moon, kiu ankoraŭ ne subskribis la alvokon de Ans Bakker-ten Hagen, sed aliĝis al la maltrankvilaj voĉoj:


Brian Moon parolas.

– Mi ĝis nun ne aliĝis al la alvoko de Ans, sed ŝia iniciato enhavas ion esence pravan. Oni povas miri, ke la “sola laŭstatuta kaj laŭleĝa vojo” baze signifas meti la ĉaron antaŭ la bovojn. Kiel oni povas bonorde redukti la laborhorojn en Centra Oficejo, do redukti la salajrokostojn, sen antaŭe difini, kiuj estas la prioritataj laboroj? Kaj necesas ankaŭ pripensi, kiuj laboroj estas nepre farendaj en Centra Oficejo anstataŭ aliloke. Kaj rigardi al la labormetodoj. Maljam post tio eblas senchave plani la pluan funkciadon per reduktitaj laborhoroj.

La kondiĉoj pri maldungo aŭ limigo de la laborhoroj, kiujn la 1-an de aprilo ricevis la oficistoj deĵorantaj en Roterdamo, ne estis publikigitaj. En la unua sciigo pri la afero Mark Fettes informis, ke ili havas tempon por decidi ĝis la 10-a de aprilo. Kaze de akcepto sekvas laŭleĝa dusemajna periodo por repripensi la aferon. Ĝis nun ne estas klare pri kiuj taskoj plenumataj en la oficejo oni rezignus entute kaj kiujn oni transdonus al aliaj personoj kaj laŭ kiuj kondiĉoj.

– Ni raportas al la komitato, kiom ni povas. Ni daŭre faros tiel. Ĝi jam devas doni la ĝeneralan gvidon por tiu pli konkretaj kaj detalaj decidoj. En la fino la respondeco pri tiuj decidoj devas kuŝi ĉe mi – skribis en la komitata diskutlisto Mark Fettes, provante tiel fermi la ondon de maltrankvilaj voĉoj.

Fenestras rotunde

Fenestras rotunde,
convexe, concave,
deforma mi vista
al corte suave
Un domo con briccas
a pena yo vide
Fenestras con barras
face toto defective
Certe fenestrettas
reflecte le sol,
sed altere: colores
blauastre de frigor
In mente existe
alsi fenestra iste
Le mesme objecto
ha plure aspectos
A vices un vista
placente, insolate
A vices saturate
de insipiditate
Vitros distorsive
face toto intensive
Lo troppo belle
al fin me repelle
Le vitros nebulose
fabrica monstruose
visiones phantasmatic
de spectros enigmatic
Yo spera que un die
le fenestra yo aperira
e le mundo ante me
veridic apparera

Selection del via in luce lunar

Le luna guarda
le human habitationes
Su vetuste luce se misce
con le lumine del lampas
del fenestras
e del stratas
Un solitari camminator
mira le vacue via
Iste brumose vespere
es le tempore de contrastos
Le nocte pressa via le lustro
An ille seligera le via illuminate
que duce al calde focar del domo
o fugira ille al tenebrositate
del frigide foreste?
Il ha nulle testes hic
Nemo videra
lo que occurrera
Le nocte conserva
omne secretos

Tetragrammas que fini con -ina

In mi labor il ha tres feminas que se appella Tina, Mina e Lina.
Isto me amusava e io comenciava cercar plus de nomines con iste structura: tetragrammas (parolas con quatro litteras) que fini con -ina. Io non sapeva que io trovara nomines e parolas pro omne le litteras del alphabeto!
Ecce le resultato de mi recerca:

Aina -nomine feminin in Scandinavia, Catalonia e Japon
Bina -nomine feminin hebree con le significantia “comprension”
Cina -nomine feminin italian
Dina -nomine biblic, popular inter anglophonos (Deena)
Eina -ancian nomine feminin scandinave. Le forma masculin Einar hodie ancora es popular.
Fina -forma abbreviate de Serafina
Gina -forma abbreviate de i.a. Georgina, Regina, Luigina
Hina -nomine feminin japonese. Hi=lumine, na=verdura
Iina -forma finlandese, con duple i, del nomine Ina
Jina -nomine african feminin, con le significantia in swahili de “camminar”
Kina -forma abbreviate de Katrina e Kristina.
Lina -nomine feminin popular in multe paises, con varie significantias.
Mina -forma abbreviate de Wilhelmina. Usate anque in India. Signification in sanskrit: “pisce”
Nina -multo popular nomine feminin. Forma abbreviate de i.a. Antonina.
Oina -sport romanian similar a baseball
Pina -forma abbreviate de Giuseppina
Qina -nomine feminin inusual. Il ha cinque feminas in Svedia que lo porta.
Probabilemente un delitteration alternative de Kina.
Rina -nomine feminin popular in varie culturas. In hebreo le significantia es “joia”
Sina -nomine persian masculin, derivate del monte Sinai
Tina -forma abbreviate de Christina e Martina
Uina -riviera tributari, inter Suissa e Italia, al fluvio Inn
Vina -nomine feminin indonesian, instrumento de chordas in India
Xina -assi on scribe China in catalan!
Yina -nomine chinese feminin
Zina -forma abbreviate del nomine feminin russe Zinaida, derivate de Zenaida, derivate del grec Zenais, derivate de Zeus.

Assi nos vide que le termination -ina es multo popular in varie locos del mundo,
e que illo functiona con tote le litteras del alphabeto. Si on usa plus que un littera,
le variationes deveni multissime, ma isto es un thema troppo longe pro iste chronica.
In vice io vole concluder con un breve reflexion super le similaritates inexpectate inter linguas non cognate. Le nomine Aina, per exemplo, occurre e in Scandinavia, e in Catalonia, e in Japon. Isto me face pensar del facto que le organos del parola es le mesme in omne homines, con variationes minor. Assi, il ha restrictiones quando al sonos que nos pote crear. Le combinationes sonor in le linguas es limitate. Dunque, a vices, occurre parolas identic in linguas non del toto cognate. O ha il un lingua original del qual omne le altere linguas descende?…

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no. 4, 2017

UEA maldungas oficistojn

Fine de sia dua oficperiodo la prezidanto de UEA decidis draste redukti la elspezojn por salajroj en Roterdamo. Lunde la oficistoj de la Centra Oficejo havis kunsidon kun advokato de UEA, kiu sciigis ilin pri la propono maldungi iujn el ili kaj tranĉi labortempon kaj salajron ĉe preskaŭ ĉiuj aliaj.

Mark Fettes informis la komitaton pri tiu plano nur marde, sen antaŭa diskuto pri la afero. Li pravigis tiun elpaŝon per la komitata decido el Lisbono, laŭ kiu la deficito de UEA en 2020 ne rajtas superi 70 631 eŭrojn.


Mark Fettes

– Ĉiu, kiu iomete konas niajn financojn, komprenos, ke ni povos atingi tiun celon, nur (interalie) per redukto de niaj elspezoj por salajroj, skribis al la komitato Fettes.

Kvankam la decido grave influos ne nur la oficejon, sed la tutan asocion, la supera organo de UEA ne estis konsultita pli frue. Ne estas eĉ klare, ĉu la decidon aprobis la estraro, ĉar laŭ la mesaĝo estas la prezidanto (kaj ne la estraro) kiu “instrukciis al la ĝenerala direktoro antaŭ deko da tagoj, ke li iniciatu tiun procedon” laŭ la plano ellaborita konsulte kun la prezidanto.

Pri la plano ne sciis ankaŭ alia organo de la asocio, komisiono pri financo. Pri tio informis publike Osmo Buller, ĝia membro kaj la antaŭa ĝenerala direktoro de UEA:

– Ekde novembro Renato [Corsetti] kaj mi proponadis okazigi kunsidon de la komisiono en la CO por povi funde konatiĝi kun la financa situacio, kio ne eblas rete aŭ skajpe, sed tion ĉiam rezistis Martin [Schäffer] malgraŭ tio, ke ni pretis pagi mem niajn veturkostojn. Post la novaĵo de Mark tiu rezisto aperas en tre dubinda lumo.

En praktiko la “redukto de la elspezoj por salajroj” signifas maldungon de du laboristoj kaj limigon de la labortempo kaj salajro de preskaŭ ĉiuj ceteraj. Laŭ informoj de Libera Folio la redukto ne tuŝos ĉiujn. Ĝi certe ne estos problemo de Martin Schäffer, la nuna ĝenerala direktoro, kiu fakte estas la sola dungito kiu ne laboras konstante en la oficejo, sed nur vizitas ĝin de tempo al tempo.

Ne estas klare kiu transprenu taskojn de la nunaj oficistoj. Ili jam nun devas barakti kontraŭ malfruoj kaŭzitaj pro la amaso de taskoj por tiuj nesufiĉaj laborfortoj. Simile, estis proponita neniu solvo por ili – tiuj homoj aranĝis sian privatan kaj profesian vivon laŭ la bezonoj kaj postuloj de UEA kaj nun devus serĉi partatempan kromlaboron por povi entute vivteni sin.

Lunde matene en la CO okazis kunsido, en kiu advokato de UEA prezentis la aferon al mirigitaj oficistoj. La dungitoj ricevis proponon pri speciala kontrakto, laŭ kiu kontraŭ “diversaj avantaĝoj” ili unuope konsentu rezigni pri la laboro aŭ labori partatempe kontraŭ limigita salajro.

– Temas pri diversaj reduktoj en la labortempo, depende de la taskaro kaj situacio de ĉiu oficisto. Kompreneble ĉiu el ili rajtas malakcepti nian proponon, klarigis Fettes.

La kondiĉoj prezentitaj al la oficistoj ne estas konataj.

– Ĉiu koncerna oficisto havas ĝis la 10-a de aprilo por decidi, ĉu libervole subskribi portempan kontrakton kun UEA, kaj poste du pliajn semajnojn por eventuala repripenso – klarigas Mark Fettes.

Kaze de ilia malaprobo UEA devus turni sin al la ŝtataj instancoj en Nederlando kaj submeti la aferon por ilia decido. La maldungo ne estas ebla sen ilia konsento, ĉar ĉiuj oficistoj havas konstantan kontrakton kun UEA.


Osmo Buller

La limigo de la asocia deficito ĝis iom pli ol 70 mil eŭroj, decidita en Lisbono laŭ propono de Didi Weidmann, rilatas tamen al la sekva jaro, tial povas mirigi la subita kaj rapida agado pri tiu demando.

La buĝeto por 2020 estos traktita de la komitato nur en julio, en la kongresa kunveno en Lahtio. Tiam ekos la nova oficperiodo de la komitato, kiu komencos sian laboron per elekto de la nova estraro.

– Temas pri decido kun tiel gravaj konsekvencoj por la funkciado de la tuta Asocio kaj ne nur de la CO, ke ne eblas pravigi, ke faras ĝin la nuna Estraro, kies mandato estas jam ĉe la fino, argumentas Buller.

Li esprimis plenan solidarecon kaj subtenon al la oficistoj de la Centra Oficejo, kaj konsilis ilin rifuzi la proponon de Mark Fettes kaj Martin Schäffer.

Libera Folio sekvos la okazaĵojn kaj raportos kiam aperos novaj faktoj kaj komentoj pri la afero.

2019-W13 – Nóvo prǽside dē Slovācia

ÁUDĪ PRÆLĒCTIŌNE SÓNITO (accéntu Bohēmico)

106242156-mediaitem106242155Sustentrīce dē prōgréssu Zuzana Čaputová es ēlécto quam nóvo prǽside dē Slovācia cum quīnque décem et ócto centēsimos dē vōtos, vincénte sustentōre dē distribūtiōne plūs æquāle dē proprietāte Maroš Šefčovič. Ílla fi prǽside post sustentōre dē prōgréssu Andrej Kiska. Ísto es prīmo více in história, quándō fēmina fi prǽside dē Slovācia vel ūllo térra vīcīno. Clímate polītico es mūtāto in Slovācia post mórte dē diurnārio Ján Kuciak, occīso ad cáusa dē suo commentātiōnes. (SK)

FOLIUMANTE NOVA CIENCO

1. Nova vorto, nova koncepto…
En 2001 aparis 16-pagina broshureto sorgoze redaktita da Robert Carnaghan, sub la titulo Lexiko di nova vorti. Inter la 434 nova oficala vorti (o plu juste: vorti ek nova oficala radiki) quin ol kontenas, sidas anke la sequanta:
seminar.o  A: seminar  F: séminaire (académique)  G: Seminar (Kurs)  H: seminario (académico)  I: seminario (accademico)
A. Juste (sinistre), A. Neussner (meze) e H. Jacob (dextre) en
La Chaux-de-Fonds, Suisia, 1981.
Fonto: © Literatura Foiro, 2018, n-ro 294, p. 224

Mankas la Rusa tradukuro, qua esus семинар (seminár). Mankas anke defino. Tamen, segun la Angla tradukuro e la klara interparenteza indiki dop la tradukuri FGHI, on povas facile konjektar ke parolesas pri praktikala kurso, ordinare en instituto, supera skolo, fakultato edc, en qua la instruktado esas mixata kun diskuti inter mikra labor-grupi.

Kad uldie eventis seminaro en Ido? Yes, segun raporto da Jacques Bol en Progreso(septembro-decembro 1981, n-ro 263, p. 7–9), del 24-ma til la 28-ma di agosto di 1981, en «Albergo Privat» — t.e. KCE, Kultura Centro Esperantista (la fonduro Gastejo Edmond Privat liquidacesis en 2000) —, en La Chaux-de-Fonds, Suisia, eventis Ido-seminaro organizita da Tazio Carlevaro, kun la helpo da SULI (Suisa Uniono por la Linguo Internaciona).
Bol komencas sua raporto per la sequanta espritajo: «Quankam ni idisti, lor l’arivo, sentabas ni kelke quale Mormoni kunvenanta en Vatikano (segun la dico di nia docero), ni devas konfesar ke ni aceptesis tre jentile, tre varme mem, dal jeranto dil Albergo».
La seminaron partoprenis dek-e-un personi dum la tota semano e «kin altri epizodale». La plu ampla temi esis linguistiko general ed interlinguistiko («temo pasable ardua e desfacila»), literaturo Idala e, precipue, Ido-poezio. La docero esis nulu altra kam Andreas Juste, «ecelanta diskursero», qua «mantenis intereso por ta temi dum la tota semano, inter omna audanti, qui nultempe perceptis ula sento di enoyo o tedo».
Yen, vortope segun la raporto da Bol, la partikulara temi e rezumo di singla leciono di ca historiala Ido-evento in partibus infidelium:
«Lundie 24 agosto:
»Unesma parto: Pri naturaleso
Bona linguo internaciona ne devas imitar l’existanta lingui nacionala, quin erore on nomizas naturala: singla linguo esas ya samtempe plu o min natural e plu o min artifical; singla linguo esas mixuro de ta du elementi segun diversa gradi.
L’ideo di naturaleso es nur mito naskinta pro socio-psikologiala kauzi.
»Duesma parto: Kontroversi pri literaturo
La diskursero studias pose la longa kontroversi pri l’utileso di literaturo en la domeno di la Linguo Internaciona.
Il explikas ke multa poeti ed autori respondis a la rezoni ne per argumenti ma per bela verki.
»Mardie 25 agosto:
Unesma parto: Pri la longa marcho di Couturatdum sep yari
Couturat rideskovris l’ideali da Cartesius e Leibnitz e volis konstruktar linguo ne nur por bona komuniko ma anke por klara penso e to esas, segun la docero, la maxim originala karaktero di Ido.
Pro to, Couturat esis la vera maestro ne nur di nia linguo ma, por irga serioza interlinguisto, la kreinto di la komparanta interlinguistiko.
»Duesma parto: Periodo di simpleso
La diskursero penetras sur la tereno di la kritiko literaturala e studias to quon il nomizas «la periodo di simpleso» ante l’unesma mondmilito, ed inter altra, la verki poezial da Devannes, Guignon, Liljedahl, de Beaufront e Hermann.
»Merkurdie 26 agosto:
Unesma parto: Renkontro dil tezi da Wilhelm Ostwald e Ferdinand de Saussure
La docero studias punto qua nultempe studiesis anke en l’Idistaro nek en linguistiko: to es, ke Wilhelm Ostwald deskovris la vera naturo di linguo, mem kelka yari ante Ferdinand de Saussure, qua generale, til nun, konsideresas kom l’inventero di ta nova teorio, segun olqua lingui ne esas misterioza afero ma sistemi de signi.
»Duesma parto: Periodo di florifo
To esas la periodo inter la du mondmiliti. La docero studias unesme la verki da quar magni: Gilbert Richardson, Tom Sweetlove, Jules Houillon, Sigvard Quarfood; koncerne ta periodo e ta autori, Henry Jacob, qua konocis plura inter li, helpis ni, per emocigiva personal rimemori, komprenar plu bone lia vivmaniero e karaktero.
»Jovdie 27 agosto:
Unesma parto: Adportajo de Jespersen
La diskursero duris studiante l’adportajo de Jespersen pri l’efikiveso e la tendenco vers simpleso en multa lingui.
»Duesma parto: Periodo di florifo (sequo)
Multa altra poeti studiesas, exemple: Gilbertus Vallaeys, Octave Legrand, Schiffman, Marcilla, Csatkai, ed cetera.
»Venerdie 28 agosto:
Principi, metodi e perspektivi
Ensemble, ni konstruktis la general sintezo, t.e.:
Ostwald — linguo kom sistemo de signi,
Jespersen — sempre ameliorebla,
Couturat — per raciono e logiko.
Tale, guidata da nia docero, ni sucesis distingar:
l’esencal principi di nia linguo,
la metodi,
la formi.»
Nu, nuna Idisti, lektinte la supera extreme atraktiva programo, povas nur regretar ke li ne asistis e ke, segun semblo, nulu filmagis od adminime enrejistris lo dicata en La Chaux-de-Fonds dum ta unika e certe neobliviebla semano. Tamen restis la skribita noti da Juste. E fakte, ye la fino dil seminaro, segun Bol, «omna partoprenanti expresis la deziro ke ta kurso imprimesez, exemple segun la formo di broshuro; ta deziro semblas rapide exaucesor».
Advere, en la sama numero di Progreso, ma en altra rubriko (Libri, p. 14), on povas lektar yena noto, nesignatita, ma supozeble anke da Bol:
«Idologio. La kurso da Andreas Juste eventinta en La Chaux-de-Fonds interesis multe omna partoprenanti. Esus tre regretinda ke ta granda laboro ne povus esar utiligata anke da altra Idisti. Segun informi recenta, editerio Hans Dubois konsentus editar la manuskripto. Tale tante granda savo ne perdesos, ol esos atingebla da omna Idisto, omna interlinguisto, omna dokta homo. La libro da Andreas Juste brilos en la biblioteki interlinguistikala, e formacos la bazo por cienco nova: “Ido-logio”, la cienco pri la linguo Ido e pri la kulturo, qua kreesis pri ta linguo, en ta linguo, por ta linguo.»
2. Sporadika florifo di Ido
Parenteze, quik pos la seminaro (del 29-ma di agosto til la 3-ma di septembro) eventis en altra Suisa urbo (Jongny) la tradicionala singla-yara Ido-konfero, pri qua aparis detaloza raporto da Bol en la sama numero di Progreso (p. 1–6). Per olta on povas konstatar ke lore eventis ul-sorta riflorifo di Ido. Exemple, sundie, ye la 30-ma di agosto, ye 10 kloki, «Samideano Juigner, sacerdoto katolika, agas Eukaristio (katolika kulto): plura samideani lektas, en Ido, texti de la Biblo, pri la turmo di Babel, e pri l’apostoli parolanta multa lingui; Sro Juigner predikas en Ido (Emocigant instanto: to rimemorigas l’olima tempo, kande Kanoniko Houillon predikis en Ido en Zürich dum la kongreso di 1928».
Pri la sama sacerdoto, Bol komunikis anke lo sequanta: «Sioro Robert Juigner, franca sacerdoto qua vivas en Japonia, raportas pri sua labori (qui esas imensa). Yuna japoniani korespondas per Ido kun amiki en diversa landi, mem en Kirgizia. Ultre lo, il montras exemplero di la lexiko Ido-Japona, quan il redaktis: ja 281 pagini kontenanta plu multe kam 9000 vorti».
3. Anunco pos longa pauzo
Ni retrovenez al projeto editar la materiaro dil tre sucesoza kurso da Andreas Juste…
Nu, quankam la seminaro eventis en 1981, me ne trovis irga eko, dum la sequanta sep yari, pri la editala projeto. Tamen, en Progreso 285 (januaro-aprilo di 1989, p. 15), aparis yena anunco (o plu juste, “preanunco”) nesignatita (ma tre probable anke da Jacques Bol):
«Nova verko
»Idala foliumi
»Sub ta modesta titulo, nia studioza amiko e samideano Andreas Juste esas skribanta nova importanta verko qua esas la rezulturo de tre longa studiuri e mediti pri la formaco di nia linguo e qua es fakte traktato di Idologio.
»Per adportar lumo pri eventi ed opinioni olima, ta esayo esos anke e precipue utila por adaptar ed ameliorar l’Ido-linguo.
»Ta verko qua kontenos aproxime 100 pagini esos plu explicita danke a multa noti, komenti e citaji de diversa texti anciena, to quo demonstras lua serioza karaktero. La Belga grupo, dum sua yarala konfero en Novembro, decidis *publisar ye sua spensi, ta verko, per fotokopiuri.
»Ta esayo, kun la recenta “Kontributaji a la studio di la historio di nia linguo” da Henry Jacob, konstitucos certe moderna e tre valoranta kontributo a la studio dil Interlinguistiko.
»Por sugestar kelke en qua spirito ta nova verko esis skribita, yen la prefaco di “Idala foliumi”; ni intencas, en la *nexta edituro di Progreso, esbosar la precipua elementi de ta importanta traktato.»
Sequas la prefaco da Juste (p. 15–16), olquan me sube senhezite riproduktas integre, ne nur pro lua nedubitebla interesiveso, ma anke *quoniam ol, pro misterioza motivo, ne aparis en la posa sam-titula verko, kande ol editesis en 1998, nek lor la riedito en 2019. Yen ol:
»Idala foliumi
»La titulo dil yena esayo esas nul fantazio: l’ideo naskis ya dum foliumar kun plumo en manuo mult Idala revui, del epoko, quan ni povas nomizar “heroala”.
»E lo genitis sentimento di prodund admiro.
»Tre skarse tal fenomeno eventis en la historio dil idiomi: dum tri o quar generacioni homi esforcis kun pasiono por konstruktar linguo maxim perfekta posible.
»Tala persevero, tal idealismo semblas preske unika. Ta pioniri ne vidis la suceso, e li vere aplikis la devizo dil glorioza Tacemo: “nek on bezonas esperar por entraprezar, nek sucesar por perseverar”.
»E lo divenis sempre plu evidenta per la pasar dil tempo. Dum l’unesma periodo ya l’ideo di linguo universal esis segun la modo, “en la vento” segun l’aktual expreso. Ma pokope ta susteno desaparis. La pretendo dil adepti di mediokra linguo prizentar ol kom l’unika solvuro ne varieturadmisenda malgre lua defekti, ed altraparte la rinasko dil idiomal shovinismi, baris la voyo per solid obstakli. E malgre lo l’Idisti duris transmisar sua Idealo.
»La duesma sentimento esis ta di certena responsiveso. Ja nun multa revui desaparis, egarit o destruktit, o nekonsultebla. E ta, qua deziras studiar la historio dil Ido-movemento es presle simil ad arkeologo probanta restaurar antiqua mozaiko; multa peceti mankas, ma per asemblar paciente le restanta lu pokope sucesas ritrovar la generala traiti e do l’intenci dil artisto di olima tempo.
»Tale per kolektar citaji e frazi, per ordinar e komparar li on vidas lente ma sekure aparar l’evoluciono dil opinioni, kelkafoye kontrastanta, ma plurfoye konverganta malgre sua diverseso.
E de tal ensemblo naskas historio, ne di la fakti, ma dil idei dil Idistaro tra ok yardeki, quaze bazo dil Idologio.
Pro la magna rolo, quan l’Idisti pleis en Interlinguistiko, lo esas nia tasko salveguardar lia penso. Ultre lo ni povas esperar, ke to posibligos nova developi per harmoniar oportun ameliori e necesa kontinueso.»
Parenteze me adjuntez ke nek ica prefaco nek la antee citita (pre)anunco irge mencionas la seminaro de 1981, quale se la verko havus nula relato a ta historiala evento…
4. La verko tandem aparas!
En Progreso 313 (mayo-agosto di 1998, p. 1), aparis yena anunco, per la plumo di Jacques Bol:
«IDALA FOLIUMI.
Unesma edituro di
Idala foliumi (1998),
en A5-formato.

»Tala esas la titulo di nova, valoroza ed importoza verko (80 pagini) da nia studioza samideano Andreas Juste; ol esas la rezulturo di mediti dum nombroza yari pri Ido-origino, -historio, -kulturo ed -evoluciono: ol specale adportas respondi a questioni pozita pri la strukturo dil Ido-linguo.

»Ta verko jus editesis (januaro 98) da “Editerio Hans Dubois” qua apartenas a nia samideano Dro Tazio Carlevaro, medicin-doktoro, specalista en psikiatrio e psikoterapio, samatempe  experta interlinguisto en Bellinzona (Suisia); en ica domeno, il esas prezidero dil Konsultiva Komitato di CDELI (Centro por Studio e Dokumentizado pri la Linguo Internaciona) en La Chaux-de-Fonds (Suisia).»
Carlevaro, cetere, ne nur editis la verko, ma anke adjuntis prefaco, en qua il revuas la komplikita elaboreso dil verko e, pluse, informas la lekteri pri ulo quon Bol unplusafoye tacis en sua anunco en Progreso, nome, ke la ideo pri la verko konsequis del mencionita seminaro eventinta en 1981 en KCE, dum qua «Andreas Juste parolis pri la origino di Ido, pri la idei di Couturat, Jespersen, Ostwald, pri la kulturala e linguala rolo di de Beaufront, pri la linguo ipsa, e pri la literaturo, qua aparis en Ido-linguo, sive tradukit sive originala. Il savis developar sua argumenti impresive ed interesive: yen homo kun idei, kun konoci, kun kapableso docar pri desfacila temo, pri qua on ne tre ofte recevas kompetent informi». (p. 3)
Konfirmesas do la ne-eskartebla relato inter Idala foliumi — verko qua quaze cimentizas e maturigas nova cienco, nomizebla kom Idologio — e la historiala seminaro de 1981. Tamen me konjektas ke la verko preanuncita da Bol en 1989 ne esas precize la sama kam olta qua pose publikigesis da Carlevaro en 1998. Kredeble, ol esis mem plu ampla, e do inter 1989 e 1998 Juste kelke modifikis sua projeto. Kad, exemple, la verko-klado de 1989 kontenis la studiuri pri la diversa poeti, olqui konstitucis importanta elemento di la kurso da Juste en 1981 ma pose omisesis en la edituro de 1998? Me ne savas lo. Tamen, en 1994 — do inter la preanunco da Bol e la editeso dil verko — aparis specala numero di Progreso(300, do jubileala!), konsultebla hike, en qua Juste insertis pasable konciza studiuri pri yena poeti: Löfvenark, Liljedhal, Beaufront, Devannes, Hermann, Quarfood, Houillon, Richardson, Sweetlove, Dimitriev, Pascau, Bouts, Porzenheim e H. Neussner.
Esas do probabla ke, insertinte tala materiaro en Progreso en 1994, Juste pose judikis kom preferinda ne repetar ol en la verko Idala foliumi, qua ya havis skopo kelke diferanta de olta dil seminaro quan il konceptis, prizentis ed animis en 1981.
Yen do la historio, ya nekompleta, ma pasable detaloza, ne nur pri tre valoroza verko, jus rieditita (e hike trovebla), ma anke pri la fundamenti, armaturo e pilastri di nova cienco, qua de nun darfas pazar, se ne prezuntoza o superba, adminime fiera pri sua unikeso e pri sua yuro existar e montrar su al mondo.
Malgre l’importo di ca verko da Juste, me opinionas ke ol ne inauguris idologio. Ja en la pionirala tempo di Ido on povas remarkar e mem juar la premici di ca nova cienco. Exemple, la ankore nun lektinda e primeditinda artiklo Pri nia metodo, da Couturat — aparinta en Progreso (II, decembro 1909, p. 579–582), faksimile lektebla hike, kun lora ortografio ed imprimal aranjo, o hike, riskribita da James Chandler, anke kun lora ortografio, ma kun interkrampona “traduko” dil arkaikismi, o mem askoltebla hike, voce lektata da Steve Walesch per bela pronunco ed agreabla modulaco — esas forsan la maxim grava reprezentanto dil premici dil nova cienco, a qua Juste pose donis nova impulso e moderna tono.
Tamen, fortunoze, okupeso pri idologio, e nova idei e fresha perspektivi pri lua temaro, ne interruptesis nek cesis pos la transpaso di Juste. Anke recente aparis lektinda studiuri ed esayi pri ca feldo ankore explorinda e fruktoza. La maxim importanta kontributajo recenta, mea-opinione, esas l’artiklo Pri la ciencala principi, da Tiberio Madonna, publikigita en lua revuo La plumo Idala (2013, n-ro 1, p. 54–61), qua esas deskargebla hike. Ica studiuro, judikebla kom ulsorta “konstitucala charto” di Ido, esas bela komplemento di Idala foliumi e helpas ni plu bone intelektar la plaso di Ido en la panoramo interlingual ed en la cenaro interlinguistikal e, precipue, plu profunde komprenar la motivo di lua nasko, di lua developeso e di lua rezistiveso, malgre la lora e nuna desfavoroza cirkonstanci e kondicioni.

Espereble ica nova cienco ne cesos florifar e fruktifar anke future!

Le celo senti pace

Le domos del homines
es circumferite
de arbores glacial
In frigor, an il ha pace?
In lectos de gente
e ultra le nubes
on trova calor
sed etiam anxietate
Lente, tepide
rhythmic passos
a pena son audite
presso le casa
Nocte e die
se ha fundite
Credentia e dubitas
ha parturite
sagessa quotidian
An odio e amor
se ha neutralisate
creante indifferentia?
Iste question non preoccupa
le lente camminator
qui jam ha vidite
tante arbores,
qui jam ha passate
tante domos,
sudate durante le dies,
de nocte habite frigido,
sed sempre continuate
camminar, camminar
Le celo senti pace

Laco paludose

 Trans le foreste io vagava
quando veniva le alba
A plen die villages passava,
pratos postmeridie

De plus in plus mi pedes doleva
con cata passo pesante
Quando veniva crepusculo
io videva aqua distante

Verso le aqua io marchava
preter umbras tenebrose,
ante me tosto se disvelava
un parve laco paludose

Lento le aqua io approchava
me inclinava, al fundo spectava
In le ultime luce del die
mi reflexion io mirava 

Mi facie: estranie, alien
metamorphosate
Nihil io recognosce,
toto se ha cambiate

Pois veniva le nocte
frigor prendeva mi corpore
Io errava in alte herba,
perdeva le via, le tempore

Sin un fonte, sin un fin
a nihil le via duce
Cata loco es mal o bon
radiose o sin luce

Al fin me somno trovava
sub un magne ulmo
Le dur frigor evadente
in sopor io cadeva

2019-W12 – Cyclon in Mozambic

AUDI REGISTRATION DE SON (accentu hispan)

55783854-2276924969246051-3639790423204954112-nCircum lunedí, un cyclon tropic ha mortat adminim settcent victimes (fórsan plu quam un mill) e it ha per manieres diversi a(f)fectet plu quam du milliones de habitantes in Mozambic, Zimbabwe, Malawi e Madagascar. Li maxim grand cité portuari de central Mozambic e su circumité ha devenit li region maxim a(f)fectet per li cyclon, con vias ímpassabil e co(n)nexion telephonic interruptet. Decimillenes de villageanes ha esset desco(n)nexet fro li céteri munde. (MZ)

<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈt͡sirkum luneˈdi”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”un t͡syˈklon ˈtropik ha morˈtat adˈminim settˈt͡sent vikˈtimes”/> (<phoneme alphabet=”ipa” ph=”ˈforzan plu kwam un mill”/>) <phoneme alphabet=”ipa” ph=”e it ha per maˈnjeres diˈverzi affekˈtet plu kwam du milˈljones de habiˈtantes in moˈd͡zambik”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”d͡zimˈbabwe”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”maˈlawi e madagasˈkar”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”li ˈmagzim ˈgrand t͡siˈte porˈtwari de t͡senˈtral moˈd͡zambik e su t͡sirkumiˈte ha deveˈnit li reˈʒjon ˈmagzim affekˈtet per li t͡syˈklon”/>, <phoneme alphabet=”ipa” ph=”kon ˈvias ˌimpasˈsabil e konneˈgzjon teleˈfonik interrupˈtet”/>. <phoneme alphabet=”ipa” ph=”det͡similˈlenes de villaʒeˈanes ha esˈset deskonneˈgzet fro li ˈt͡seteri ˈmunde”/>.

Tubaro: nova retejo por trovi esperantlingvajn videojn

Aperis nova esperanta retpaĝo: Tubaro. Ĝi mem ne proponas novan enhavon, sed per ĝi pli facilas trovi esperantlingvajn filmetojn en YouTube. Rogier Huurman intervjuas por Libera Folio la kreinton, Pablo Busto. Li jam estas konata pro siaj kantoj por infanoj, el kiuj Dek Bovinoj estas la plej fama. Tubaro aperis en la komenco de februaro de tiu ĉi jaro. Je la momento kiam ni verkas tiun ĉi artikolon, estas pli ol 800 filmetoj en la retpaĝo, el kiuj 550 estas markitaj kiel esperantlingvaj.


Emblebo de “Tubaro”

Libera Folio: Kio estas la celo de Tubaro?

Pablo Busto: – Ĉefe, konkeri la mondon, sed unue, ni celas montri filmojn en Esperanto en koncentrita loko. Estas ege malfacile trovi filmojn en Esperanto, la nunaj serĉiloj montras rezultojn laŭ via historio, kaj, kompreneble, ni ĉiuj retumas pli ofte en nia lingvo ol en Esperanto. Do, se iu faras la kutiman serĉon “esperanto”, plej eble vi trovos filmojn en via lingvo pri Esperanto, ne esperantajn filmojn.

Kiuj homoj estas malantaŭ Tubaro?

– Estas kelkaj, sed la plej videbla estas mi, la aliaj preferas ne esti publike konataj. Sed honeste, mi pensas ke ĉiu, kiu faras filmon en esperanto estas parto de Tubaro, platformo sen enhavo estas nenio.

Kiel filmetoj aperas en Tubaro?

– Ni celas fari ĉion laŭeble aŭtomate. Ni havas programojn, kiuj serĉas en YouTube per kelkaj ŝlosilvortoj, kaj montras ĉiujn novajn filmojn. Krome ni sekvas kelkajn kanalojn (evildea, muzikumejo, scivolemo…), pri kiuj ni certas, ke 90% el ilia enhavo estas en Esperanto, kaj, eĉ se la serĉilo ne trovas, ajna nova filmo aperos. Kaj por iomete pli certi ni havas ankaŭ liston de blokitaj kanaloj, kiuj estas kutime trovataj, sed ilia enhavo ne rilatas al Esperanto (futbala teamo, muzika grupo el Kostariko, Dancejo el Bonaero…). Pro tio, ke tiu serĉmaniero ne perfektas, ni ebligis ke homoj proponu anonime novajn aŭ malnovajn filmojn, sed tiuokaze, por eviti spamatakon, administranto kontrolas antaŭ publika alŝuto.

Kiom da laboro estis krei la retpaĝon?

– Multe pli ol pensite! Ni komencis antaŭ 1 jaro, pli malpli. Sed ni ne diskonigis ĝin ĝis havi sufiĉe da certeco ke estas ne tre gravaj eraroj en ĝi. Multaj esperantaj retejoj fiaskis pro tro frua publikigo.


Pablo Busto

Ĉu tiu ĉi tuta projekto estas farita por plipopularigi Dek Bovinojn?

– (Ridas.) “Dek Bovinoj” montris al mi, ke ekzistas homoj interesitaj pri esperanto, sed ekzistas ankaŭ grava problemo: mankas interligo inter multaj interesaj aferoj. Ekzemple, alia projekto kiun mi partoprenas, “Muzikumejo”, ricevas tre malmultajn vizitojn de aliaj esperantaj filmoj, kaj tio simple ne sencas. Tial la decido fari Tubaron. Montri tion kio ekzistas aliloke, sed malfacile troveblas. Estus maleble konvinki kreantojn translokiĝi al nova servo.

Ĉu vi havis problemojn pro maltaŭga enhavo?

– Kompreneble jes, tio estis antaŭvidebla. Ĉirkaŭ 20% de la aŭtomataj trovaĵoj estis maltaŭgaj (komprenu “maltaŭga” kiel “neesperanta” kaj “nerilata” enhavo). Momente ni solvas tion permane, sed ni planas fari aŭtomatan administrilon, kiu faros tion laŭ la raportoj de la uzantoj.

Kiel la montrataj filmetoj estas ordigitaj?

– Kelkmaniere: defaŭlte laŭ ordo de apero en Tubaro. Sed ni ebligas kelkajn aliajn ordigojn: “laŭ la aĝo de la filmo en sia platformo”, laŭ la kvanto de komentoj, ŝatoj, kaj la plej interesa, miaopinie, laŭ la lasta komento. Tio ebligas, ke homoj pli facile trovu respondojn kaj reagojn al iliaj komentoj.

Ĉu eblas spekti sinsekvon da filmetoj de la sama kreinto aŭ pri sama temo?

– Ankoraŭ ne. Ni ŝatus ebligi tion, kaj teknike estas sufiĉe facile, sed tio estas iomete tikla temo. Laŭ la kondiĉoj de YouTube, se ni farus tion, la spektaĵoj tra Tubaro ne estus enkalkulitaj de YouTube, kaj ni ne ŝatus “forŝteli” spektojn de kreinto. Ni volas pli esplori la temon por ebligi tion.

Kiujn aliajn funkciojn vi pripensas aldoni?

– Multegajn! La plej grava: ni laboras pri algoritmo pri populareco. Nuntempe Tubaro povas aspekti iomete ĥaosa (malnovaj kaj novaj filmoj miksitaj), kaj ni celas uzi la ĉefan paĝon de aperu.net kiel pli trankvilan kaj malpli ĥaosan paĝon, por ke iom post iom aperu filmoj, sed certigante ian minimumon de kvalito aŭ aktiveco. La unuaj provoj de tiuj algoritmoj komenciĝos post 1 aŭ 2 semajnoj. Ni planas ankaŭ enkategoriigon de filmoj, por helpi la rekomendilon trovi similajn filmojn.

Ĉu videblas iu efiko de Tubaro al la esperantlingva filmetaro?

– Dankon pro tia demando, la prej grava afero estas, ke Tubaro estu utila: iomete, jes. De tiam, kiam ni lanĉis Tubaron, neniu el la kanaloj, kiujn mi kunestras, alŝutis novan filmon, do mi ne havas certan mezuron. Por grandaj kanaloj kiel Evildea aŭ Esperanto Variety Show mi pensas, ke Tubaro estas momente sensignifa, sed por malgrandaj aŭ novaj kanaloj Tubaro estas inter 10% kaj 50% de la vizitoj. Sed ni jam rimarkis, ke preskaŭ 50% de la homoj, kiuj spektas unu filmon en Tubaro, spektas alian el niaj rekomendoj. Tio estas multe pli ol la rekomenda proporcio de YouTube ekzemple. En Youtube nur 10% de homoj, kiuj spektas filmon en la kanalo, spektas alian filmon de la kanalo, ili foriras al aliaj rekomenditaj filmoj, kiuj kutime ne estas en Esperanto. Sed ankoraŭ la kvanto da la datumoj estas ne sufiĉe granda por konsideri ilin statistike signifaj.

Intervjuis Rogier Huurman

2019-W11 – Ēlēctiō in Slovāciā

ÁUDĪ PRÆLĒCTIŌNEM SÓNITAM (accéntū Bohēmico)

106054214-reuEst intermíssiō quattuórdecim diērum ínter concúrsum prīmum et concúrsum álterum ēlēctiōnis prǽsidis Slovāciæ. Ad concúrsum álterum ascendērunt prōgréssūs susténtrīx Susánna Čaputová et susténtor distribūtiōnis proprietātis æquāliōris Mártinus Šefčovič. Nātiōnis cōnservātōrēs Stéphanus Harabin et Mariānus Kotleba nōn successērunt. Prōgréssūs susténtor Ándreās Kiska prǽses sōlum quīnque ánnōs ádhūc érat et íterum ēligī pósset, sed famíliæ súæ sē dēdere vult. (SK)