Author Archives: admin

Miles de migrores traversa de Guatemala a Mexico

Miles de persones viajante de nasiones de America Sentral per atenta entra a la Statos Unida ia recomensa sua viaja de Mexico sude a la frontera SUA.

A la temprana de ier, la grupo grande ia comensa pasea en dirije a norde de Ciudad Hidalgo, un site fronteral.

La autoriosas mexican ia atenta para los a un ponte de frontera entre Mexico e Guatemala. Ma alga ia susede traversa nonlegal a Mexico par barco sur la rio Suchiate.

La caravan, ci veni xef de Onduras e inclui femes e enfantes, dise ce lo fuji de violentia e povria.

2000 migrores, votante par leva sua manos, ia deside continua sua viaja, disente: “Ta ce tota de nos pasea en junta!” e “Si, nos pote!” On no ia deteni los cuando los ia traversa la frontera.

Otra migrores resta trapida a la frontera en sua atenta de entra legal a Mexico.

La autoriosas mexican ia aseta grupos peti per trata refujal e ia dona lisensas per visitas de 45 dias a otras. Nonobligada, alga ia embarca veculos organizada par la autoriosas guatemalan a Tecún Umán, per revade a Onduras.

Presidente Trump de la SUA ia averti a multe veses ce la migrores debe reversa sua viaja, menasante clui la frontera e redui aida a paises cual permete ce la grupo pasa.

En tuitas ier, el ia dise ce on labora per “para la enflue de stranjeres nonlegal”. El ia sujesta ance ce la caravan ave un motiva political.

Ance un plu grupo separada de sirca mil migrores, xef de Onduras, ia comensa en dirije a la SUA, de Esquipulas en Guatemala.

Persones mori pos un disputa a un mercato nijerian

Violentia setal, provocada par un disputeta a un mercato, ia mata 55 persones en la stato Kaduna en la norde de Nijeria.

Jovenes muslim e cristian ia scaramuxa pos un disputa entre portores de careta en la vila Kasuwan Magani. La comisionor de polisia per la stato ia dise ce on ia aresta 22 persones pos la turba.

La autoriosas ia institui ance un proibi permanente de sorti en la vila.

Erutas de violentia setal aveni frecuente en Nijeria.

Un portavose ofisial per presidente Muhammadu Buhari ia tuita ce la presidente opina ce la usa comun de violentia en tal disputas es “preocupante”.

Sin armonia entre grupos diversa, “nosa comersias dial ta es nonrealable,” Buhari ia dise. El ia urje xefes de comunia a promove la tolera e a para tal desacorda ante cuando lo developa a violentia.

2018-W42 – Īnsúlto in Afghānia

ÁUDI PRÆLĒCTIŌNE SÓNITO (accéntu Finlándico)

45876651-303Ācto dē campānia prō candidāta Nazifa Yousefibek ánte ēlēctiōne parlāmentārio es īnsultāto per bómba in sábbato postmerīdiāno in Rustaq, Afghānia septentriōnāle. Ad mínimo décem hómines es occīso et ad mínimo trīgintā vulnerāto. Candidāta ípso es sálvo post explōsiōne. Ánteā in módo simile, bómba es addúcto ad explōsiōne ab suīcīda dē mīlítia terrorístico Cīvitāte Islāmico in offício dē candidāto in prōvíncia Nangarhar in Afghānia orientāle, occidénte quási vīgintī hómines. (AF)

Un tren barati colpa un fola selebrante

Plu ca 60 persones ia es matada e 100 ferida cuando un tren ia colide con un fola, prosima a Amritsra en la rejion Pandjab en la norde de Barat. On reporta ce la mores inclui enfantes.

La vitimes ia sta sur la ferovia per regarda selebras de Dasahara, un festa indu sur la vinse de bonia contra malia. Los no ia oia la prosimi de la tren, a media de la arde de un pupa plen de petardos, representante la re demonal Ravana.

Alga reportas sujesta ce organizores ia avisa la fola a move a via de la petardos. Otras dise ce persones ia core a la ferovia car los ia teme ce la pupo ardente va colasa.

Longo atestores, multe persones sur la ferovia ia es ocupada en filma la selebra par sua telefonetas, e no ia persepi la tren prosiminte con rapidia alta. La tren ia viaja de Jalandhar a Amritsar.

La feridas va reseta aida medical sin paia. On ia declara un state de lamenta, e ofisias e scolas en Pandjab es oji cluida.

La descovre de un pirania jurasica

Siensistes ia descovre la restas fosilida de un creada simil a un pirania, de la eda jurasica. Los dise ce lo es la esemplo la plu temprana cual on conose de un pex carnivor.

La creada ososa, trovada en la sude de Deutxland, ia vive a sirca 150 milion anios ante aora e ia ave la dentes agu cual distingui la piranias de oji. Lo ia usa estas per sutrae la carne e pinas de otra pexes, de cual on ia trova ance sua restas.

Un de la rexercores ia dise: “Nos ave otra pexes de la mesma loca con pesos mancante de sua pinas. Si on come un pex, lo es mor. Si on rode sua pinas, on ave comeda per la futur.”

La siensistes ia analise la mandibulas e ia trova dentes longa e puntida a la esterna de un oso cual ia formi la teto de la boca. Los ia trova ance dentes triangulo con bordas sierin sur osos longo la lado de la mandibula basa.

La ecipo internasional ia conclui ce la organiza e forma de la dentes e la strutur e funsiona de la mandibulas sujesta un boca bon preparada per talia carne o pinas.

La loca do la pexes ia es trovada es entre la plu bon en la mundo per descovre fosiles, ma lo continua ofre surprendes como esta.

eBay litiga contra la envia de epostas par Amazon

La mercato enlinia eBay va litiga contra Amazon, acusante Amazon de usa taticas nonlegal per atrae vendores. Lo dise ce representores de Amazon ia malusa la sistem interna de eposta de eBay per contata vendores, en un viole de sua politica.

Amazon ia refusa comenta sur la caso, cual segue un letera de eBay esijente un fini a la pratica. A ante, lo ia dise ce lo investiga la acusa.

eBay ia declara ce laborores de Amazon ia crea contas de eBay per solisita vendores, comun enviante mesajes a mera minutos pos prepara sua profiles. Lo dise ce esta ativia ia aveni ja en 2015 e ia envolve desuples de representores de Amazon, de ci cadun ia envia sentos de epostas.

Un vendor ia averti eBay sur la problem a alga semanas ante aora, e eBay ia demanda ce Amazon para lo.

La declara litigal dise ce la mesajes mostra ce Amazon ia sabe ce sua pratica viole la politica de usa de eBay. Lo cexa ce la pratica de Amazon “pare es un parte de un model plu grande de condui atacosa e nonmoral” par la compania vendente.

eBay, cual posese ance StubHub, un revenderia de biletas, xerca la ofre de compensa monal par un litiga con juria. La compania californian, cual ia inisia se en 1995, ia es un abrivia de vende enlinia, developante un plataforma per lia comprores a vendores.

Aora lo ave plu ca 175 milion comprores ativa, con vendes de cuasi $90 mil milion par sua plataforma en la anio pasada. Ma sua brilia ia pali entre competores, spesial car la domina de Amazon atrae plu mercatores a acel plataforma.

En la anio pasada, plu ca un dui de la cosas vendeda par Amazon ia veni de vendores esterna. Intera, on estima ce Amazon representa sirca un dui de la dolares enlinia paiada a vendores en la SUA.

Canada legali canaba recreal

Canada ia deveni la pais du en la mundo cual legali la posese e usa recreal de canaba.

La mercato nasional per canaba ia abri a medianote, an entre demandas restante sur sua efeto a la sania, la lege e la securia publica.

On ia envia informa a 15 milion casas sur la leges nova e la campanias de consensia. Ma on ave ancora consernas, incluinte sur esce la polisia es sufisinte preparada per trata motoristes drogosa.

Uruguai ia es la pais prima do canaba recreal ia es legalida, ma ance Portugal e Nederland ia descriminali la sustantia.

Provinses e munisipas canadian ia fa menses de prepara per la fini de la proibi. La provinses e teritorios es encargada per defini multe de la detalias sur la locas do on pote compra e consuma canaba en sua rejiones. Esta ia crea un misca de leges tra la pais, con ce rejiones eleje sistemes plu o min restrinjente per vende e usa la droga.

Botecas en la provinse Newfoundland, cual ave la zona de ora la plu este en Canada, ia abri a la momento de medianote per la vendes legal prima de canaba en la pais.

La legali reali un promete campaniante de 2016 par la ministro xef Justin Trudeau, la xef de la Partito Libraliste cual governa aora.

El ia razona ce la leges cual criminali canaba, e cual esiste ja tra cuasi un sentenio, ia es nonefetosa, car canadianes es ancora entre la usores la plu major de la droga en la mundo. El ia dise ce la lege nova es desiniada per teni drogas ultra la manos de minores e profitas ultra la manos de criminores.

La governa federal predise ce lo va recolie $400 milion per anio en revenu impostal sur la vende de canaba.

La Eglesa Ortodox Rusce separa de Constantinopoli

La Eglesa Ortodox Rusce dise ce lo rompe tota lias con la Patriarcia Nonramal de Constantinopoli, cual ave la autoria spirital supra la 300 milion cristianes ortodox de la mundo.

La Patriarcia, con base en Istanbul, ia reconose resente ce la Eglesa Ucrainsce es autonom de Moscva. Multe cristianes ucrainsce acusa la Eglesa Rusce de favore rebelores suportada par Rusia en Ucraina este.

Moscva refusa la autonomia de la Eglesa Ucrainsce. Un bispo major – Hilarion Alfeyev – ia dise ce la deside de reconose lo es “contra la veria istorial”. A ante, Constantinopoli ia rejeta la moves per autonomi de la Eglesa Ucrainsce, ma ia aseta aproba los en la semana pasada.

Petro Poroshenko, presidente de Ucraina, ia dise ce la autonomia de la Eglesa vade con mano en mano con la autonomia de Ucraina. El ia ajunta: “Lo es un tema de securia nasional ucrainsce. Lo es un tema de la nasionia ucrainsce.”

Ucraina ia deveni autonom en 1991, cuando la Uni Soviet ia disolve. Ma la propri de Crim par Rusia en 2014 e la batalias en Ucraina este ia veneni sua relatas con sua visina.

La ramo moscvan de la eglesa ia nega ce lo es un util de la Cremlin, e dise en loca ce lo ia atenta reali la pas en Ucraina este. Moscva dise ce lo espera ce Constantinopoli va cambia sua deside sur reconose la autonomia de la Eglesa Ucrainsce, per evita un separa formal entre la du eglesas.

Rusia regarda Ciiv como la cuna istorial de la Eglesa Ortodox Rusce. La Cremlin ia dise resente ce lo teme la aveni de scaramuxas en Ucraina sur locas ortodox do la Patriarcia de Moscva fa sua servis.

Un perde grande per un partito aliada con Merkel

En Deutxland, la resultas inisial de un eleje governal en Baiern sujesta ce un partito liada con lo de Angela Merkel ia sufri un perde grande. La Uni Sosial Cristian de Baiern, aliada con la Uni Democrata Cristian nasional cual canselor Merkel gida, va perde probable sua majoria asoluta en la parlamento nasional.

La Partito Verde va asende a la loca du, e la Alternativa per Deutxland, cual ia campania contra la aseta de migrores, va entra probable a la parlamento a la ves prima.

La Uni Sosial Cristian (USC) es cuasi la sola partito governante de Baiern de pos 1957. Ma sua suporta ia diminui con la polali de opinas sur tal temas como la migra.

La xef de la partito, Horst Seehofer, ia dise ce lo es “no un bon dia”, ma ia ajunta ce lo representa “sola un lado de la medalia” car la vota dona “un autoria clar” cual permete ce la USC formi un governa nova.

La resultas ofisial inisial ia mostra ce la USC ia gania sirca 37% de la votas, min par 10 persentos ca a cuatro anios ante aora. La Verdes, ci es sinistriste e favore la aseta de migrores, ia gania pico min ca 18%. La Alternativa per Deutxland ia fini en la loca cuatro con sirca 10% de la votas, pos un coletiva de aspirores nondependente, conoseda como la Votores Libre.

La aliadas nasional de Merkel, la Democratas Sosial sentriste-sinistriste, ia fini con min ca 10%, la dui de sua cuantia presedente. Un rumor sujesta ce lo va estrae se de la governa federal deutx per atenta survive como un partito. Sua xef, Andrea Nahles, ia culpa disputas interna per sua mal resulta en Baiern.

Rosas rubre como sanguine

Rosas rubre como sanguine
cade del dense celo agitate
Le agulias acre de lumine
me impedi vider serenitate
Ma io pote sentir los
con digitos tremulante
quando cade illos
al terra spumante
Io vide multe cosas
sibyllin es le firmamento
eventos jam passate,
memorias de tormento
Tracias transparente
de cosas immentionabile
attendente patientemente
analyses ultra-habile
Pensatas – pinceles saturate
plena le aer con formas succose
Toto deveni nigre, rosate
le rosas nasce del sete penose

2018-W41 – Manifestatio in Germania

safe-imageManifestationi sub sententia “Pro societate aperta et libera – Solidarietatem loco exclusionis” circiter ducenta milia participium Saturni die Berolini fuerunt. Manifestatio societatibus “Indivisibiliter”, fundata ab advocato Luca Theune, et “Libertatem loco timoris – Suspendite leges de vigilibus” dirigebatur. Vocationem harum societatum sustinuerunt multae consociationes, factiones, instututiones religiosae, musicus Herbertus Grönemeyer et ceteri homines clari. (DE)

La canoni de Arcibispo Oscar Romero

Sentos de persones relijiosa en America Sentral ia comensa selebras per onora la santi oji de Oscar Romero, un arcibispo salvadoran ci ia es omisideda a 38 anios ante aora.

En la gera interna de Salvador, Romero ia recomenda franca la pas, e ia es fusilida par soldatos destriste a media de un misa en marto 1980. Sua matores ia es nunca litigada, car un amnestia de 1992 proteje los.

Pape Fransisco va santi el en Roma oji.

La dona de santia a Romero es ja longa promoveda par catolicas en la rejion, ci regarda el como la santa de America Sentral. Per relijiosas, sua potia ia veni de lo ce el ia critica ambos lados de la gera salvadoran, e la sinistriste e la destriste, per cualce ata cual ia afeta persones nonmilitar.

El es ancora despetada par alga persones a la destra estrema, ci descrive el como “un gerilia en roba de prete”, car el ia urje soldatos a escuta sua cor e desobedi comandas.

Sua mori ia xoca la mundo e ia intensi la violentia en Salvador, cual ia dejenera rapida a un gera interna de 12 anios cual ia prende 75 mil vives.

Kial mi partoprenos UK-ojn?

Ĉu vi havas ŝatatan bildon? Tian, al kiu rigardante vi ĉiam sentas vin viva, kiu donas al vi sian humoron? Certe jes, ankaŭ mi havas tian bildon. Kaj mi havas ankaŭ unu Esperanto-renkontiĝon, kiu por ĉiam restos por mi unika, kiu ĉiam montris al mi ke mi estas viva kaj donis al mi sian neripeteblan etoson. Sed ĉu vi vizitas bildgaleriojn? Certe kelkaj fieruloj respondos al mi per frida “neniam”.

Sed kien vi, miaj fieruloj, venigos vian eksterlandan amikon por veki en li admiron pri la kulturo de via lando? Kien vi iros, kiam vi ekvolos propraokule vidi, kiel vivis kaj revis via popolo antaŭ cento da jaroj, kion pentris homoj, kiam ie militis via avo, kaj kiel, kiam via panjo unue, ruĝiĝante kisis amatan knabon? Kien vi iros por vidi, kiel homoj revas kaj pentras nun, almenaŭ por iomete miri pri tiu stranga moderna arto, kiu ĉiam paŝas pli rapide ol la reala vivo?

Bildgalerio estas ja tempmaŝino kaj teleportilo, kiu montras pasintecon kaj estontecon en plena riĉeco de ĝenroj, de bildoj realismaj ĝis la plej misteraj ludoj de menso kaj fantazio. Via amata bildo ĉi tie ne helpos al vi, vi bezonas galerion. Tia galerio ĉiam estis por mi Universala Kongreso – tro solene maljuna parte, mezepokece patosa kaj simboloplena parte, parte moderneca, same malfacile komprenebla, kiel moderna arto.

Mi foje renkontas homojn, kiuj subite ekstarante en koridoro de bildgalerio patose mansvingas, kaj postulas, ke oni forprenu el la haloj ĉion malplaĉan, ke oni lasu nur la bonajn bildojn, kiuj kongruas unu kun la alia, ke oni faru lumon kaj muzikon, ke estu etoso anstataŭ bunta bruo! Mi ne komprenas ilin. Mi ŝatas la klerigan buntecon de galerioj. Mi ŝatas la klerigan buntecon de la UK-oj.

UK estis mia unua Esperanto-renkontiĝo. Tiu estis la UK en Roterdamo en la jaro 2008. Mi tiam estis komencanto, la unuan fojon vidanta esperantistojn, kaj mi estis 20-jaraĝa impresiĝema knabineto. Kaj tiam, dum miaj unuaj tagoj en Esperantujo, mi komprenis unu gravan aferon, kiu ĉiam subtenis mian kredon je Esperantujo – Esperantujo estas diversa. Tiam min plene kaptis tute neordinara por mi sento, ke mi kvazaŭ samtempe partoprenas plurajn renkontiĝojn, ke mi samtempe troviĝas en diversaj mondoj.

La scienca parto similis al tio, kion mi spertis dum mia studado en universitato, forme kaj enhave. La kultura parto estis duone kvazaŭ mi vizitas teatron, duone kvazaŭ mi dancas kun amikoj kun akompano de kare konata muzikisto. La solena parto estis tio, kion mi antaŭe ne spertis, sed ege ekŝatis sperti, io, kio kvazaŭ rekreas ligon inter nuntempo kaj pasinteco, kaj la fluado de la tempo iĝas videbla, kaj la historio iĝas vivanta estaĵo, kies nova paĝo kreiĝas nun. Sed mi ja estis 20-jaraĝa, kun facile ŝanĝiĝanta humoro, mi facile ŝanĝis la rolon de studento dum scienca prelego al la rolo de spektanto, dancanto, kunludanto; la rolon de komunumano, kiun la historio enplektas en sian sinon dum patosa himnokantado, al la rolo de junulo, kiu sidas kun junuloj el diversaj landoj sur la planko, koketeme babilante.

Mi amikiĝis kun japanino, kaj ni kune faris origamiojn. Kaj ĉiutage min atendis iu novaĵeto: evidentiĝis, ke Esperantujo havas bildkartojn kaj monerojn, renkontiĝojn de biciklistoj kaj fervojistoj, “Rondon Kato” kaj IKU-prelegojn kun ekzamenoj kaj diplomoj, eĉ futbalan teamon. Ĝuste pro tio daŭre mi ŝategas la Movadan Foiron; vizitante ĝin dum pluraj kongresoj, mi ĉiam ekscias pri io nova, funkcianta por aŭ en Esperanto.

Oni diras, ke UK ne havas etoson. Jes, ne etoson, sed etosojn. Etoson de scienca konferenco kaj etoson de futbala matĉo, etoson de solena historieca kaj simboleca malfermo kaj etoson de vigla ekskursumado, etoson de koridora amika babilado kaj etoson de klasika koncerto aŭ teatro, etoson de vojaĝo tra la landoj kaj etoson de vojaĝo tra la tempoj… Mi ŝatas renkontiĝojn kun forta, profunda etoso, kiu kvazaŭ kolorigas la vivon per sia koloro. Sed uzante la saman alegorion de kolorigado, mi diru, ke UK estas kvazaŭ vitralo, fenestro farita el centoj da koloraj vitropecoj, kiu farbas la lumon diverskolore. Laŭ mi, diri, ke UK ne havas etoson, estas same kiel diri, ke ĉielarko ne havas koloron. Jes ja, ĝi havas ne koloron, sed kolorojn.

Mi ŝatas la Kongresan Universitaton. Opiniu min infano. Mi mem opinias min infano, kiu subite eniris mondon de tute realaj sciencistoj, kiuj konstruas, kuracas, kalkulas, kaj mi estas inter ili, kiel aŭskultanto ofte, foj-foje kiel preleganto, kvazaŭ mi jam estas plenkreska. Jen por vi unu trajto de ajna juna homo: li ankoraŭ ne kredas, ke li vere faras tion, kion li faras, eĉ se tio estas tre serioza, li opinias sin dume parte ludanta. Aparte mi ŝatas la sciencan kafejon, kie tiuj seriozaj homoj tenere ŝatantaj siajn teoriojn kaj sciencojn devas transdoni ilin al aŭskultantoj en 15 minutoj. Ankaŭ tion mi traktas kiel sciencan ludon. Mi, jam dumlonga universitata instruisto en mia lando, neniam estis tiel fiera pri scienco, kiel ĉi-scienckafeje en Lisbono, kiam en la salono funkciis nek klimatizilo nek mikrofono. Ni voĉdonis, ĉu malfermi la pordon kaj nenion aŭdi, aŭ fermi la pordon, aŭdi ĉion kaj perei pro sufoko. Certe ni unuanime voĉdonis por perei.

Mi foj-foje aŭdas ke la prelegoj dum UK estas enuaj laŭforme. Ke prelegantoj ne ofte ridetas, ne saltas, ne svingas per la manoj kaj ne penas trovi kontakton kun ajna vizitanto. Sed, damne, se vi volas aŭdi pri astronomio, pri veraj steloj, pri veraj planedoj, de homo kiu fordonas al ili sian vivon, evidentas ja, ke rakontante li pensas pri steloj, ne pri vi. Kaj se li pensas pri vi, do ne atendu de li stelojn.

Same mi miras, kiam mi aŭdas plendojn pri amatoreco de tiuj programeroj, kiuj tradicie kaj regule estas amatoraj, ekzemple de la Internacia Vespero, kie kuraĝaj, strebemaj, ofte amuzaj kaj ĝislarme kortuŝaj homoj uzas sian okazon – povas esti la unuan kaj la lastan – montri sin antaŭ kelkcent okulparoj. Tio ĉiam similis por mi al tradicio preskaŭ ne ekzistanta plu en la moderna mondo, tiu de familiaj artaj vesperoj, tiom feste, tenere parencaj. Kaj poste venas plendoj pri malspertaj nespertuloj. Sed ĉu ne ŝajnas al vi, ke spertaj malspertuloj estas iom oksimorono?

La plendo pri malafabla libroservisto pikis min persone. Mi estas literaturisto, la libroservo estas mia sankta katedralo. Ĉu ne tro patose? Pardonu min, estas profesia malsano. Same kiel vi ĉiuj, mi ŝategas rigardi en la libroservo braceletojn, t-ĉemizojn, librojn kun la plej belaj kovrilpaĝoj; librojn, kiuj estas popularaj, librojn, kiujn mi legis propralingve… Kaj la libroservisto ja legis plejparton de tiuj libroj, persone konas ilin, zorgas pri ili, polvon de ili forviŝas, ĉu povas li esti afabla kun mi, apoganta min al tablo kun klasikaĵoj por pli bone vidi novan ĉemizeton?

Denove tro patose, ĉu? Mi estas fabelisto. Mi bone scias, ke arda astronomo, kiu kapablis proklami unuafoje, ke la Tero estas ronda, facile povus eĉ faligi min en la strato, tute ne rimarkante tion. Mi scias, ke sensperta sorĉisto faras amuze stultajn, neforgeseblajn miraklojn ĝuste ĉar li estas vere sensperta. Mi scias ke ĉiuj gardantoj de la ejoj, kie kaŝas sin scioj kaj enigmoj de la homaro, estas kverelemaj, ĉar, damne, kun ili pereos ilia scio, ĉar ni ĉiuj senescepte estas stultuloj. Ili ĉiuj, kaj la neatentema astronomo, kaj la sensperta sorĉisto, kaj la kverelema gardanto de scioj donos al mi informon, sperton, kolorojn kaj dimensiojn. Kaj se subite ili ĉiuj faros belan rektan vicon, ekridetos, vestiĝos rozkolore kaj profesie ekdancos antaŭ mi amuzan kvadrilon – tio ja estos agrable por mi, sed kion ja mi ricevos? Du-dimensian falsaĵon. Ne forprenu de mi mian tri-dimensian Esperantujon!

Junuloj ŝatas drinki, danci kaj flirti. Bone, mi eĉ konsentu. Sed estas, laŭ mi, egala ebleco trovi ĝojan drinkemulon, dancemulon kaj flirtemulon inter homoj de ajna aĝo, same kiel homon kun samaj literaturaj, muzikaj gustoj, vivfilozofio ktp. La malsameco inter junulo kaj homo aĝa, la diferenco kiu laŭ ies opinio malfaciligas komunikadon dum UK-oj, estas ne tio. La problemo de junulo ne estas tio, ke plenkreskuloj ne subtenas liajn gustojn, sed tio ke, vundebla kaj flamanta, li plenkore ardas esti akceptita. Tiu stato ja bedaŭrinde malaperas kun la paso de la jaroj, sed ne malaperas la kapablo akcepti.

Oni tro multe parolas en Esperantujo pri “obstinaj baroj”. Interkompreniĝemo, kunpuŝanta homojn el diversaj mondopartoj, kulturoj kaj religioj, estas la bazo de Esperanto, tio estas tro evidenta, mi ne reparolu pri tio. Ankaŭ komprenemo seksa kaj genra estas vaste diskutata kaj prilumata en Esperantujo nun. “Homoj kun homoj”, ĉu? Sed iu el la baroj tamen restas – aĝo. Ĉu vere ni devas havi renkontiĝojn por junuloj kaj por maljunuloj? Kial ne por viroj kaj virinoj aparte? Sed ja “homoj kun homoj”… Mi estas homo el lando multpopola kaj multreligia, el lando kun relative sufiĉa genra egaleco, sed el lando kie la Problemo De Patroj kaj Filoj estas aksiomo, neniu eĉ imagas, ke ĉi tie eblas trovi interkomprenon. Do miaj “obstinaj baroj” estas tiaj. Kaj ili falis en Esperantujo por mi.

Mia dua Esperanto-renkontiĝo kaj por ĉiam la plej kara por mia koro, estis Internacia Festivalo, novjara aranĝo, kie krom du-tri homoj ĉiuj estis pli-malpli trioble pli aĝaj ol mi. Kaj, interalie kompare kun IJK, ili dancis kaj drinkis multe pli sperte kaj, do, sufiĉe pli multe ”</p

2018-W41 – Reedukado en Ĉinujo

AŬSKULTU SONAN REGISTRAĴON

45042188-303En la batalo kontraŭ la ujgura movado por sendependo de Ŝjinĝjiango, okcidenta Ĉinujo, plejmulto de kies loĝantoj estas islamanoj, la ĉinuja centra registaro ordonis en ĵaŭdo la laŭleĝigon de reedukaj tendaroj, kie ĉirkaŭ unu miliono el dek unu milionoj da ĉinujaj ujguroj estas tenataj kaj doktrinizataj. La severigita leĝo estas parto de la kampanjo fare de la Ĉinuja Komunista Partio kontraŭ la tjurka popolo ujguroj, kiuj estas aparte gardataj en la urboj. (CN)

Un lisca de tera en Uganda

Un lisca de tera ia mata plu ca 40 persones pos pluve forte en la rejion Bududa, prosima a Monte Elgon en la este de Uganda. On teme ce la cuantia de mores va crese.

Un rio ia supraflue e un deluvia de fango e acua ia puxa viletas a via. Imajes mostra persones ci retrae corpos de la fango.

Un aveni simil en la mesma rejion ia mata plu ca 300 persones en 2010. Lo es un loca montaniosa con un solo volcanal cual es rica per cultiva. Ma la rejion es ance multe poplada, donce la tera cultivable es forte desirada.

Pos desastres presedente, on ia recomenda ce persones move a via de la rejion. An tal, multe reveni par causa de la fertilia de la tera e sua lias a sua orijina familial.

La Crus Roja de Uganda dise ce lo ia regania 36 corpos, ma un ofisior local, sitada en la Monitor Dial, un jornal ugandan, ia dise ce on ia trova 40 corpos.

Un portavose per la Crus Roja ia dise: “Cuando la acua ia flue a su, lo ia trae con se alga petras grande cual ia destrui la casas de persones.”

La ofisia de la ministro xef ia envia un ecipo per aida con la labora de xerca e salva, cual continua en la tereno ru e colinosa.

Le nove turre

Un turre illes voleva construer
que al fin le celo poterea attinger
ma le un le altere non comprendeva
communication impossibile esseva
De cata habitation
le mesme question:
-Can you imagine Babel’s splendor?
-No!
-Можешь представить себе великолепие Вавилона?
-Нет!
-Peux-tu t’imaginer la splendeur de la tour de Babel ?
-Non!
-El tudod képzelni Bábel ragyogását?
-Nem!
-Riesci ad immaginarti lo splendore di Babele?
-No!
-Babel’in ihtişamını hayal edebiliyor musun?
-Hayır!
-¿Puedes imaginar el esplendor de Babel?
-¡No!
In deos dissimilar illes credeva
a partitas disparate illes votava
Differente tweets illes legeva
Varie colores illes amava
Nunquam le turre complite sera
fisse le terra remanera
Le homines remane confuse, distracte
ma forsan le deos es satisfacte 

Un roceto Soiuz malfunsiona dramosa

En Rusia, on investiga la causa de un problem en un roceto aidante cual ia obliga un capsula Soiuz a fa un atera urjente direta pos sua lansa.

La du astronautas, Alexey Ovchinin de Rusia e Nick Hague de la SUA, ave bon sania. Los ia vade a un mision de ses menses en la Stasion Spasial Internasional cuando sua vola ia es abortada. Sua capsula ia separa, aterante a 400 cilometres de la loca de lansa.

La lansa ia pare vade bon, ma a sirca 90 secondos pos la comensa de la vola, NASA, la ajenteria spasial de la SUA, ia reporta un problem con la roceto aidante entre la sesiones prima e du.

En video direta difusada de la astronautas, los ia secute violente con la vibras causada par la malfunsiona. Pos sirca 114 secondos, la sistem de crise ia inisia se, separante de la roceto la capsula portante la ecipores.

La capsula ia comensa alora lo cual NASA ia nomi “un desende balistical”, esposante la ecipores a un forte aseleral plu intensa ca en un atera normal. Usante paracades, la capsula ia atera sur la stepe cazac pos 34 minutos, a sentos de cilometres a norde-este de la lanseria a Baikonur.

On ia lansa direta un mision de salva. Ecipos en veculos multiterenal e paracadores en elicotores ia rapidi per trova la capsula, cual ia ariva prosima a la site Dzhezkazgan en Cazacstan.

Corta a pos, ambos ajenterias spasial ia reporta ce la astronautas es en bon sania. Fotos ia mostra la du omes sentante con suries sur un sofa, liada a monitores de rapidia de cor e presa sangual.

La ministro visxef de Rusia, Yuri Borisov, ia dise ce no plu misiones abitada va aveni “asta cuando nos crede ce la situa intera garantia la securia”. El ia rejeta sujestas ce la fali de esta mision va dana la relata entre Rusia e la SUA, disente ce on reconose ce rocetos es “un industria de tecnolojia alta, liada a risca”, ma el ia ajunta: “Nos serta no va asconde la razonas – tal situas es noncomun.”

La colabora spasial es un campo cual ia survive la relatas jeneral tensada entre la du paises. NASA paia ja per sejas en rocetos Soiuz per transporta sua astronautas a la Stasion Spasial Internasional (SSI) de pos la fini de la programa de la Naveta Spasial en 2011.

La ecipores ja en la SSI no va es afetada par la mision abortada, car los ave furnis sufisinte. Ma la tre persones – un deutx, un rusce e un esuan – va debe cisa resta en la stasion asta la anio veninte.

Roscosmos, la departe spasial de Rusia, ia comanda la institui de un comision governal per investiga la aveni, e on espeta ance un investiga criminal.

Similaritate Interlingua / latino classic


Isto es le octave parte in mi serie de comparationes inter Interlingua e altere linguas. In le previe comparationes io ha comparate iste linguas:

Italiano ((Similaritate: 80 punctos/percentos)
Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)
Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)
Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)
Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)
Germano (Similaritate: 24,5 punctos/percentos)
Russo: (Similaritate: 17,5 punctos/percentos)

Pro anglese e espaniol io primo usava differente vocabularios del cento parolas plus commun. Ma il esseva difficile trovar un tal lista pro portugese. In vice io trovava un lista con cento parolas interessante e representative, e decideva usar lo pro tote le comparationes. Dunque io usava iste lista pro facer nove comparationes pro anglese e espaniol.
Le lista veni de iste adresse:
https://www.portuguesepod101.com/portuguese-word-lists/?page=1

Grande similaritate da 1 puncto, similaritate partial 0,5 punctos e nulle similaritate 0 punctos. Usante le lista de 100 parolas on obtene un correspondentia inter le punctos e le percentos.

Evalutar similaritate e comprensibilitate inter parolas plus o minus similar es difficile. Si vos discoperi evalutationes erronee, per favor commenta e io va corriger le errores.
Quando io es insecur del pronunciation de un parola io usa forvo.com pro controlar lo.

Iste comparationes non es scientific, ma da un resultato approximative.

In iste octave parte io compara Interlingua con latino:

1. septimana – septimana, hebdomas 1
2. anno – annus 1
3. hodie – hodie 1
4. deman – cras 0
5. heri – heri 1
6. calendario – calendarium 1
7. secunda – temporis punctum 0
8. hora – hora 1
9. minuta – temporis momentum, minuta 1
10. horologio – horologium 1
11. poter – potere (latino vulgar), possum 1
12. usar – utor 0,5
13. facer – facere 1
14. ir – vadere (=vader) 1
15. venir – venire 1
16. rider – ridere 1
17. vider – videre 1
18. longe – longus 1
19. parve – parvus 1
20. bon – bonus 1
21. belle – pulcher 0
22. fede – fœdus [foidus], fedus 1
23. difficile – difficilis 1
24. facile – facilis 1
25. mal – malus 1
26. proxime – prope, iuxta 0,5
27. placer – voluptas 0
28. salute – salve, ave 0
29. die – dies 0,5
30. tarde – tardus 1
31. nocte – nox 0
32. toto – totum, omnia 1
33. gratias – gratia 1
34. no – non 1
35. deliciose – suavis, delicatus 0,5
36. io – ego 1
37. (io) es – (ego) sum 0
38. adeo – vale 0
39. si – ita (vero est) 0
40. lunedi – dies Lunae, feria secunda 0,5
41. martedi – dies Martis, feria tertia 0,5
42. mercuridi – dies Mercurii, feria quarta 0,5
43. jovedi – dies Iovis 0,5
44. venerdi – dies Veneris 0,5
45. sabbato – dies Saturni 0
46. dominica – dies Dominicus 1
47. maio – Maius 1
48. januario – Ianuarius 1
49. februario – Februarius 1
50. martio – Martius 0,5
51. april – Aprilis 1
52. junio – Iunius 1
53. julio – Iulius 1
54. augusto – Augustus 1
55. septembre – September 1
56. octobre – October 1
57. novembre – November 1
58. decembre – December 1
59. zero – nihil, nil 1
60. un – unus 0,5
61. duo – duo 1
62. tres – tres 1
63. quatro – quattuor 0,5
64. cinque – quinque 1
65. sex – sex 1
66. septe – septem 1
67. octo – octo 1
68. novem – novem 1
69. dece – decem 1
70. caffe – coffeum 0,5
71. bira – cervesia 0
72. the – thea 1
73. vino – vinum 1
74. aqua – aqua 1
75. carne – caro, carnis 0,5
76. porco – porcina 0,5
77. pullo – pullus 1
78. agno – agnus 1
79. pisce – piscis 1
80. pede – pes 0
81. gamba – crus 0
82. capite – caput 0,5
83. bracio – bracchium 1
84. mano – manus 0,5
85. digito – digitus 1
86. corpore – corpus 1
87. stomacho – stomachus 1
88. dorso – dorsum 1
89. pectore – pectus 0,5
90. infirmera – nutrix 0
91. empleato – operarius, laborator 0,5
92. policiero – vigil publicus 0
93. cocinero – coquus 0
94. ingeniero – machinator 0,5
95. medico – medicus 1
96. gerente – procurator 0
97. professor – professor 1
98. programmator – programmator 1
99. venditor – venditor 1
100. scriptor – scriptor 1

Similaritate Interlingua/latino: 73 punctos/percentos.

Le latino es un lingua ric, que esseva usate del antiquitate usque le tempore moderne. Publicationes scientific e legal principalmente esseva in latino usque le 19ne seculo, e postea gradualmente esseva reimplaciate per altere linguas. In le campo del religion illo ancora es activemente usate per le Ecclesia Catholic. Durante longe tempore le lingua se ha disveloppate e transformate, creante un multitude de synonymos.

Il ha un plus grande similaritate inter Interlingua e le latino vulgar o plus moderne. Seligente iste parolas, io ha trovate un grande similaritate, comparante con le latino usate in le antiquitate. Per exemplo “potere” es un forma del parola que solo appareva in le latino vulgar.
Io ha seligite le parolas plus moderne, proque comparante le previe linguas, io anque (naturalmente) usava le formas moderne.

Multe parolas ha un similar radice, ma differente terminationes. Illos tamen es facilemente recognoscibile:
parvus, longus, facilis, bonus, malus.

In certe casos como
26. proxime – prope, iuxta
36. io – ego
io ha date punctos proque un forma latin corresponde con un parola de Interlingua ben cognoscite.
“Prope” es difficile a recognoscer, ma “iuxta” es bon Interlingua, scribite como “juxta”. “Ego” es usate per certe interlinguistas in vice de “io”.

On vide que multe parolas de Interlingua veni directemente del latino, in le caso quando le linguas national ha disveloppate formas diverse, per exemplo:
(ia, lat) hodie, (esp) hoy, (por) hoje, (fr) aujourd’hui, (it) oggi.

Quanto similar es latino a Interlingua, comparante con le altere linguas investigate usque nunc?

Italiano (Similaritate: 80 punctos/percentos)
Latino (Similaritate: 73 punctos/percentos)
Espaniol (Similaritate: 65,5 punctos/percentos)
Portugese (Similaritate: 64 punctos/percentos)
Francese (Similaritate: 49,5 punctos/percentos)
Anglese (Similaritate: 31 punctos/percentos)
Germano (Similaritate: 24,5 punctos/percentos)
Russo (Similaritate: 17,5 punctos/percentos)

Comparante latino con tote le linguas de fonte e controlo nos vide que illo es le plus similar a Interlingua, post italiano. Isto monstra que latino es le ver fonte de Interlingua! Nostre lingua ha un minimal grammatica, ma quando al vocabulario, illo es multo conservative, retenente multe antique parolas. Illo non ha simplificate le orthographia, pro ameliorar le comprensibilitate e tracias etymologic, ma complicante le orthographar. Qual fortuna que il ha le corrector orthographic de Sr. Soreto!

Un persona qui parla latino comprende Interlingua multo ben, ma non perfectemente, proque le formas del verbos es modellate secundo le linguas moderne. Un parve exemplo:
veni – venit
veniva – veniēbat
venira – veniet
habeva venite – vēnerat

Un persona qui parla Interlingua non comprende latino tanto ben. Si, multe parolas es recognoscite, ma le senso es obscur, proque latino ha un complicate grammatica que modifica le terminationes del parolas in multissime manieras e le verbos es conjugate secundo persona e numero. Il anque ha formas del verbo incognite in Interlingua, como un ben disveloppate systema de subjunctivos e cosas como “imperativo futur” o “infinitivo perfecte”.

Essente un lingua international, Interlingua tamen ha un vocabulario quasi purmente latino/grec. Isto crea un grande similaritate con latino e le linguas romance. Io lo ha comparate con le majoritate del grande linguas romance, ma non omne. Que nos non oblida romaniano, un lingua romance con circa 26 milliones parlatores. Iste lingua ha habite un grande influentia slave, et es difficile a comprender per parlatores de altere linguas romance. Ma quanto grande similaritate ha illo con Interlingua? Nos videra in novembre!

Florida es bateda par un tempesta estrema

En la SUA, un siclon estrema potiosa ia colpa la norde-ueste de Florida, inondante vilas costal, sumerjinte casas e rompente arbores. Siclon Michael ia ateni la costa en la posmedia de ier como un tempesta de categoria tre, con ventas de 200 cilometres per ora.

La tempesta ia lasa cuasi un dui de milion persones sin eletrica en Florida, Alabama e Georgia. Un person ia es matada par un arbor cadente.

Lo ia es tan forte ce lo ia es ancora un siclon cuando lo ia move a plu interna. Sua intensi rapida ia surprende multe persones, an si lo ia debili plu tarda.

Acua nonusual calda en la Golfo Mexico ia aumenta esta tempesta de mera un depresa tropical a soldi. Lo ia deveni ja un siclon de categoria du a martedi, e ia ateni cuasi la categoria sinco a la matina de mercurdi.

Lo ia mata a la min des-tre persones en America Sentral: ses en Onduras, cuatro en Nicaragua e tre en El Salvador. On ia comanda ce plu ca 370 mil persones en Florida evacua, ma ofisiores crede ce multe ia iniora la averti.

Michael es la tempesta tre de la plu potiosas cual ia ateni la tera xef de la SUA en istoria, pos Camille en Mississippi en 1969 e la siclon de la Dia de Labora en Florida en 1935.

La site costal Apalachicola ia reporta un leva de mar par cuasi 2,5 metres. Meteorolojistes ia sujesta ce partes de Florida va esperia levas de mar par asta 4 metres, e deluvias subita par asta 30 sentimetres de pluve.

Scolas e ofisias governal en la rejion va resta cluida en esta semana.