Jam 600 esperantistoj respondis al Unesko

Unesko unuafoje aperigis retan enketon en Esperanto, por kolekti vidpunktojn por baldaŭa raporto pri edukado. Ene de kelkaj tagoj jam 600 esperantistoj plenigis la enketilon, kaj nun Unesko esperas, ke estos miloj da respondoj en Esperanto.


La enketo de Unesko en Esperanto.

Unesko estas la eduka, scienca kaj kultura organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj, kaj havas specialajn konsultajn rilatojn kun UEA. Por kolekti vidpunktojn por raporto pri la estonteco de edukado, planata por novembro 2021, Unesko publikigis enketilon en kelkaj lingvoj.

Unuafoje, laŭ iniciato de Renato Corsetti, tia enketilo en la retejo de Unesko aperas ankaŭ en Esperanto. Dum la unuaj tri tagoj jam sescent homoj plenigis la esperantlingvan enketilon, rakontas Renato Corsetti. Unesko nun esperas, ke miloj da esperantistoj partoprenos.

Libera Folio: Vi havis gravan rolon en la realigo de la Unesko-enketo, nun aperanta en la retejo. Kiel tio sukcesis?


Renato Corsetti. Foto: Aleks Andre CC-BY-SA-4.0

Renato Corsetti: – Jes, mi havis gravan rolon, sed mi faris preskaŭ nenion. Mi estas en listo de ricevantoj de informoj pri la iniciatoj de Unesko, kaj do mi ricevis la informon pri ĉi tiu enketo. Kiam mi vidis, ke oni prezentas ĝin ankaŭ en aliaj lingvoj krom la oficialaj lingvoj de Unesko, mi simple skribis al ili, ĉu ili pretus aperigi la enketon en Esperanto, se mi tradukos ĝin, kaj je mia surprizo ili reagis entuziasme.

Kian rezulton vi esperas atingi?

– Unue doni al la esperantistoj eblecon partopreni kaj diri sian opinion pri grandaj problemoj de edukado kaj due doni al ili la eblecon informi, ke Unesko ne hontas uzi Esperanton, pri kio certe hontus la itala registaro aŭ EU.

Ĉu kaj kial gravas, ke multaj plenigu la esperantlingvan version?

–  Ĉar ili havas kalkulilon laŭ lingvoj kaj oni povos nombri kiom da homoj respondis en Esperanto, kaj certe, se nur dek tri respondos, niaj reklamoj pri 2 milionoj da esperantistoj tuj aperos iom troaj.

Bedaŭrindas kompreneble, ke la esperantlingvan variaĵon ŝajne eblas trovi nur, se oni konas ĝian precizan adreson. Tio grave malpliigas ĝian videblecon.

– Mi jam korespondis kun ili pri tio kaj laŭ promeso de hieraŭ ili atendas iomete, ĉar ili devas aldoni aliajn tri lingvojn al tiu paĝo kaj la zorganto pri la paĝo atendas por enmeti la kvar nomojn samtempe.


La kurso de Monda Organizaĵo pri Sano en Esperranto.

Krom Unesko, ankaŭ alia internacia organizaĵo en la sistemo de UN lastatempe akceptis enhavon en Esperanto en sia paĝaro. Temas pri Monda Organizaĵo pri Sano (angle World Health Organization, WHO), kiu aperigis ankaŭ esperantlingvan version de ampleksa kurso pri la kronviruso.

Tiu kurso estis tradukita de Herman Deceunink kaj Adam Eng, kiuj kunlaboris kun Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA). Laŭ Christoph Klawe, prezidanto de UMEA, preskaŭ la tutan laboron faris la du aktivuloj:


Christoph Klawe.

– Pro la grandega laboremo de la du ĉefaj aktivuloj grava kontribuo de UMEA entute ne estis necesa. UMEA-anoj provlegis kaj prikomentis la tekstojn kaj la ”klarigan vortliston:”. Laŭ ni, en la fina versio medicina terminologio estas sufiĉe bone uzita.

– Indas scii, ke la MOS-kursoj ofte ne estas ĉefe por medicinaj profesiuloj, sed ankaŭ por membroj kaj aktivuloj de aliaj grupoj, kiuj ŝatas bone orientiĝi pri specifa temo, aŭ simple por interesitaj unuopuloj sen grandaj antaŭkonoj pri la temo.

Laŭ Christoph Klawe la aperigo de la kurso en Esperanto samtempe estas perfekta maniero montri al eksteruloj, ke Esperanto efektive estas uzata kaj bone funkcias.

– Sukceso je la sama nivelo ekz. estis la fakto, ke World Medical Association pretis publikigi la Esperanto-tekston de la Deklaracio de Ĝenevo en sia retpaĝaro.

Ubi aere e aqua se incontra

 

 

Ubi aere e aqua se incontra

iste brumose die,

plana mi amorphe pensatas

Le lapides litoral deplora

le tempore immemorial

quando illos pertineva

al montania

Le fragile ramettos del arbores

se rigidi del frigor

e ignora le movimentos

del debile vento

Qual secretos es celate

al fundo del profunde laco?

Qual secretos es celate

supra le dense bruma?

Io vole remaner a iste litore

mesmo post mi partita

Mi exhalationes

crea ornamentos aleatori

in aere molliate

Le halitos de mi spirito

anque adorna le ambiente

Illos vade via

como undulationes aeree

imbraciante ramettos e lapides

e spectante in fundo e in alto

Io cognosce le responsa

ma non lo pote formular in verbos

Ille que tace ha dicte toto

Ille que ha claudite le oculos

ha vidite omne cosas

Quando io claude mi oculos

mi amorphe pensatas plana

ubi aere e aqua se incontra

 

Ne okazos la IJK en Ukrainio

TEJO decidis nuligi la Internacian Junularan Kongreson, kiu devis okazi en Ukrainio ekde la 26-a de julio 2021.

Dum sia lasta kunsido, la estraro de TEJO decidis ne gastigi ĉeestan IJK-n 2021. La evento devintus okazi de la 26-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto 2021 en la ĉefurbo de Ukrainio. Tion anoncis Carlos Pesquera Alonso, la vicprezidanto de TEJO.

En la Telegram-kanalo de TEJO li skribas:

Mi bedaŭras informi ke en nia lasta kunsido la estraro de TEJO decidis ne gastigi la fizikan IJK-n 2021.

Ni scias ke malfacilas antaŭvidi la situacion fine de julio, sed ĉio indikas ke daŭre sufiĉe malfacilos vojaĝi eksterlanden. Plej grave, ni taksas ke la eblo ke iu infektiĝu pro la partopreno estos tro alta. Ni ja volegas IJKumi fizike kune, sed la danĝero estas tro granda por riski vundigi niajn organizon kaj movadon pro tiu deziro.

La LKK proponis organizi ĝin en malgranda formato kaj ni helpos ilin se ili daŭre volas organizi renkontiĝon, sed ne kiel IJK-n. Por kiuj konsideras la situacion alimaniere, ili povus aliĝi kaj partopreni tiun eventon proprariske. Dume, ni komencos la laboron por ebligi la 2-an interretan IJK-n kaj tiel doni la oportunon Esperantumi al ĉiuj en la mondo sen sana malhelpo.

Informo pri la nuligo aperas ankaŭ en la retejo de TEJO. Anstataŭ la fizika IJK do okazos dua reta IJK, kiu ne estos ligita kun Ukrainio. Ĉu tamen okazos ia internacia junulara renkontiĝo en Ukrainio ankoraŭ ne klaras.

Estas pliparte fido, tamen

En 2020 aperis Ne estas fido nur, kolekto de paroladoj kaj aliaj tekstoj de Mark Fettes el lia tempo kiel prezidanto de UEA. Jens S. Larsen trastudis la verkon. Li trovas, ke la libro konfirmas la impre­son, kiun oni tiam povis ekhavi pri li: ĝenerale simpatia kaj kompetenta homo, sed de tempo al tempo kun katastrofaj misjuĝoj.

En ĉi tiu kolekto la plej katastrofa misjuĝo de Fettes sendube estas la dua ĉapitro ”Strategia vizio por UEA”, komisiona raporto de 2012. Eĉ se tiajn raportojn ku­time el­laboras esence la komi­sion­estro kaj la ceteraj nur aprobas, pri ĉi tiu respon­decas naŭ homoj krom la “kunordiganto” Fettes mem. Kiel multaj tiaj raportoj, ankaŭ ĉi tiu havas la karak­teron de interna labor­dokumento kaj tial estas sufiĉe neinteresa al la ĝenerala publiko. Sed eĉ al homoj apar­te inte­resitaj ĉi tiu teksto estas praktike nelegebla. Ĝi ne nur mal­aktualiĝis, sed jam en la momento de verkado vane luktis por akiri ian rilaton kun la realo. Mi dubas ke iu ĝojos revidi ĝin.

Nur unu konkretan ekzemplon: Sur p. 37 estas preterpase menciita ”modernigo kaj ampleksigo de la Delegita Reto”, kvazaŭ estus memkompreneble ke tio estas aspirinda kaj facile farebla. Sed oni neniam ion aŭdas de la Delegitoj! Kial la sola beletra esprimo de ilia ekzisto estas la satira ”Mi konis delegiton” de Jean Thierry? Kion ili finfine faras? Jam en 1939 oni rezignis statistiki iliajn servojn. Kiucele oni bezonas ilin hodiaŭ kiam ekzistas la Interreto? Ĉu oni abolu ilin aŭ radikale redifinu iliajn taskojn? Tiu diskuto estus multe pli interesa kaj facile povus esti la ĉefa temo de unu tuta mandato de UEA-prezidanto.

La artikoloj en la libro dividiĝas en kvar partojn. La du aliaj tekstoj de parto 1 (“Strate­gio”) estas malpli katastrofaj ol la strategia raporto, sed ne tre inspiraj. Oni ne bezonas manĝi tutan ovon por konstati ke ĝi estas putra, do sendube multaj legantoj baldaŭ laciĝos se ili legos la libron de­komence. Juĝi la libron nur laŭ la unua parto estus tamen nejuste. Multe pli le­geblaj estas la UK-festprelegoj kaj nov­jaraj salutoj kolektitaj en la dua parto (”Ses jaroj prezidaj”).

Aparte interesa estas la festprelego de Seulo 2017, en kiu Fettes longe parolas pri la korea natur­filozofo Choi Chiwon (laŭ Vikipedio pli ĝuste Choe Chiwon). Pli malforta, sed ankoraŭ leginda estas parto 3 (”Ne nur lingvo”), du prelegoj kaj unu antologi-kontribuo pri la kultura aspekto de Esperanto. Plej bonaj estas la tri IKU-prelegoj en parto 4 (”Edukaj defioj”), kie Fettes parolas kiel engaĝita fakulo. Per ili oni bone infor­miĝas pri modernaj pedagogiaj klopodoj por enlasi la naturon en la lernejon kaj malfermi la lernejon al la indiĝenaj popoloj de Kanado.

La titolo ”Ne estas fido nur” estas la komencaj vortoj de la 18-a ĉapitro de la fama ”La infana raso” de William Auld, kaj citaĵo el ĝi rolas kvazaŭ antaŭparolo por la libro. Kial ne pli simple kaj nature fari el la subtitolo ”Elektitaj artikoloj kaj paroladoj el la jaroj 2010–2019” ĉefan kaj solan titolon? Fettes mem klarigas en la enkonduko: ”Siatempe, Ivo Lapenna nomis iom similan kolekton simple Elektitaj paroladoj kaj prelegoj, tiel alproprigante al si la plej simplan kaj trafan solvon.”

Tio estas unuavide iom stranga vidpunkto, ĉar se oni vidas titolon kiel ”Verkoj” aŭ ”Poemoj” oni ĉiuokaze scias ke oni devas rigardi la aŭtornomon por scii kion atendi. Eble Fettes modeste opiniis ke lia nomo ne estas sufiĉe alloga per si mem. Ĉiuokaze la mencio de la kolekto de Lapenna invitas al literatura komparo.

Oni rimarkas multajn kontrastojn inter la verko de Lapenna (2-a eld. 2009) kaj tiu de Fettes. La­penna en sia en­konduko notas ke ”la paroladoj nun presitaj en ĉi tiu libro iusence signas la etapojn de evoluo de la Espe­ranto-Movado ĝenerale kaj de Universala Esperanto-Asocio aparte en la peri­odo 1950-1966” – dum Fettes en sia enkonduko konfesas ke li laboris ”ĉiam kun la konscio, ke la rezultaj tekstoj havas efemeran sig­nifon, aŭ signifon nur en difinita organiza kunteksto”, sed opiniis ke kvankam ”[n]e temas pri vere sistemeca analizo de la aktuala situacio de Esperanto”, kelkaj tekstoj povus esti kon­servindaj.

Ingemund-Bengtsson-former-speaker-S-politician-Vintage-photo-352359622918.jpg
Ingemund Bengtsson.

Lapenna do ĉiam sciis en kiu etapo aktuale troviĝas la laboro de UEA; Fettes tute rezignas koncepti ĝin laŭ etapoj! Laŭ Esperanto en Perspektivo ĉap. 22.4.5, pri tiu degenero oni tamen povas kulpigi Lapenna-n mem. En 1968 fiaskis la tiel nomata ”Skandinavia propono” al Unesko, kiu postulus buĝeteron por “objektive konsideri en kiuj sferoj ekzistas bezono por internacia lingvo kaj por esplori la eblecojn havigi rimedojn de komu­nikado por kontentigi tiujn bezonojn”.

Pro insista pledo de unu sveda politikisto-esperantisto (ŝajne Ingemund Bengtsson) UEA rezignis fari kampanjon surbaze de la propono. Ekde tiu tempo mankas al UEA sufiĉe konkreta laborcelo. Ne plu eblas mobilizi la membraron por etapo kiu povus konduki al sukceso same grava kiel la partneriĝo kun Unesko en 1954. ”La celoj ĉie dronis” (kiel Fettes citas Kalocsay sur p. 70), ĉar sen etapaj venkoj oni ne povas havi finan venkon. Tiel simple estas.

Kvankam nun estas tre malklare al kiu konkreta celo konduku la partnereco inter UEA kaj Unesko, la kontaktoj al la UN-sistemo restas tre diligente kaj sukcese flegataj de UEA. Bona ekzemplo de tio estas alia arti­kolaro de 2020, nome “Gvidilo al la 17 Celoj por Daŭripova Evoluigo de Unu­iĝintaj Nacioj”, eldonita de Esperanto por UN kunlabore kun UEA kaj redaktita de Humphrey Tonkin kaj Rakoen Maertens. En ĝi ĉiu el la 17 UN-Celoj estas pre­zentita kaj diskutita de fake interesita esperantisto: ”Forigi malriĉon” de Renato Corsetti, ”Forigi malsaton” de Heidi Goes ktp. La kvara estas de Mark Fettes pri ”Bon­kvalita edukado”.

Fettes en sia kontribuo ne sugestas ke Esperanto estu elemento de bonkvalita edukado, sed nur aludas la rajton ricevi bazan edukadon en sia gepatra lingvo. En grandaj partoj de la mondo tio ankoraŭ ne estas memevidenta afero, kaj en la UN-Celo mem ĝi eĉ ne estas eksplicite menciita. Mal­graŭ tiu manko, la ĉapitro de Fettes estas tre bone verkita – ĉi tie denove parolas la engaĝita fakulo.

En sia antaŭparolo Tonkin bedaŭras ke la ”manko de menciado de lingvoj inter la dek sep Celoj estas frape evidenta kaj en si mem bedaŭrinda kaj erara”, sed konsolas sin kaj nin per tio ke ”Espe­ranto havas rilaton kun ĉiuj el la Celoj”, ĉar ”[s]en efika lingva komunikado, neniuj el la Celoj real­iĝos” – jen la moderna superstiĉo pri lingvo kiel komunikilo, kiu nur povas konduki al idealigo de denaska unulingveco en la Angla. La foresto de prilingva UN-Celo tamen absolute ne estas hazarda. Siatempe Unesko fakte havis vastajn planojn koncerne dispelon de ”amaskomunikila imperiismo”, kiuj komplete fiaskis. La historio de tiu fiasko estas tre instrua.

Jam en la fruaj 1970‑aj jaroj komenciĝis debato pri la rolo de la amas­komuni­kiloj en la epoko de tutmondiĝo, kaj en 1980 post trijara laboro de Unesko-komisiono, gvidita de la fama Irlanda politikisto Seán MacBride, ĝi konkretiĝis en la raporto ”Multaj voĉoj, unu mondo”. (Sam­jare aperis ankaŭ la unua numero de Monato, inspirite de la sama debato.) La MacBride-raporto men­cias plur­loke ankaŭ la rolon de lingvo en la tut­monda informa mal­egaleco, tamen ne proponante solvojn.


MacBride transdonas sian raporton al M’Bow.

Ĝuste sub la prezidanteco de Humphrey Tonkin, UEA havis altajn esperojn pri la komisiono de MacBride. En 1977 oni eĉ sukcesis igi la Ĝeneralan Direktoron de Unesko Amadou-Mahtar M’Bow festparoli al la Universala Kongreso en Rejkjaviko. La Usona registaro de prezidento Jimmy Carter estis pli-malpli simpatia al la klopodoj de la komisiono, sed la sekva de Ronald Reagan (1981-1988) atakegis ĝin.

Surbaze de la raporto, landoj kiel Barato, Indo­nezio kaj Egiptio argumentis por reguligi la agadon de grandaj amas­komunikaj kompanioj en evolu­antaj landoj. Ne estis malfacile prezenti tion kiel atakon je la pres­libereco. Dum la periodo 1984-2003 Usono (kaj parte Britio) eĉ ne estis membro de Unesko, kaj remembriĝo okazis nur kiam Unesko distancigis sin al la raporto. La ĝeneralan rezulton de la Reagan-registara amaskomunikada politiko ni vidas hodiaŭ en la akrega socia debato pri ”falsaj novaĵoj”.

La disvastiĝo de interreta aliro komencis solvi kelkajn el la problemoj de amaskomunikila kaj ĝenerale kultura imperiismo, ebligante ekzemple en 2004 la portalon Global Voices, kiu havas ankaŭ Esperanto­version (Tutmondaj Voĉoj). Se oni imagas mondon en kiu la Fina Venko jam okazis, tia iniciato mem­kompreneble havus originalan nomon en Esperanto; sed malfacile estas imagi ĉiujn etapojn necesajn por atingi tian mondon. Notindas, tamen, ke la slogano de Unesko-Kuriero (kiun oni tamen ne presas sur la kovrilo) estas ĝuste … “Multaj voĉoj, unu mondo”. MacBride forpasis en 1988, sed lia spirito vivas plu. La daŭranta debato inspiris ankaŭ la lasta­tempan “Agadplanon por Eŭropa Demokratio” de la Eŭropa Unio.

Fettes en sia kolekto mencias nek lingvan nek amaskomunikilan imperi­ismon (nek ismojn entute). Lia sinteno pri lingva imperiismo videble estas tiu de la malfrua Lapenna, sed ĝi intertempe fariĝis tiel norma en la Esperantomovado ke oni ne plu bezonas uzi la malbelan vorton imperiismo ekspli­cite. Sed neeksplicita li volas esti ankaŭ pri lingvistiko. Li entute malrekomendas ”tro strikte kroĉi nin al niaj ideoj pri la lingvo”, ĉar jam ”troa fokusiĝo al la lingveco de Esperanto povas malhelpi nian komprenon” (p. 125). Oni eble povas kompreni se Fettes ne ŝatas daŭrigi la tre politikigitan retorikon de la 1970-aj jaroj, sed kiam li komencas skeptiki pri la valoro de scienca ekkono, li fariĝas iom tro moderna por mia gusto.

Ĉi-rilate Fettes kontrastas ankaŭ al Tonkin. Fettes (ĉu profesia malsano?) rigardas la lingvon unua­vice kiel edukilon; li eĉ bedaŭras ke “’[e]dukado’ kaj ’lingvoj’ delonge konceptiĝas dise” (p. 12). Sed li ankaŭ emas rigardi ĝin kiel naturan esprimilon: ”Lingvo estas ne nur homfarita afero, sed parto de [la] loka vivo, kaj la granda diver­seco de la tero kaj de la homaj kulturoj sur la tero postulas ankaŭ grandan diversecon de lingvaj rimedoj por priskribi kaj esprimi tiujn lokajn vivojn” (p. 108). Tio estas bona kaj malbona:

Bone estas ke Fettes intuicie komprenas ke la fonto de la ekologia krizo estas en la mezo: je la nacia nivelo, inter la loka kaj la internacia. La plej lokaj agantoj, la indiĝenoj, kaj la homaraj agantoj, repre­zentataj per la UN-sistemo, havas koincidajn legitimajn interesojn, kiuj kontrastas al nom­bro da ne­legi­timaj naciaj interesoj kiujn iuj regantaj fortoj ne deziras cedi. Tio ebligas koncepti ankaŭ Espe­ranton kiel naturan lingvon: ekzistas tutmonda vivo apud la lokaj, kiu bezonas esti priskribata kaj esprimata.

Malbone estas nur ke Fettes ne komprenis ke la lingvo estas individua afero, ne socia. La lingva diverseco pluekzistas ĉar homoj decidas ke ili bezonas ĝin, ne ĉar loka lingvo priskribas sian lokon pli adekvate ol aliloka lingvo. La lingvoj ne parolas, parolas la homoj – kaj ili uzas sian lingvon por krei vortojn kies senco konformas same al la homa naturo kiel al ilia konkreta vivo. La vortoj nek kreskas el la tero, nek konsistigas la lingvon, sed estas mem rezulto de lingva agado.

Do, kion fari por ke estontaj inteligentaj kaj diligentaj estraroj de UEA evitu katastrofajn mis­juĝojn? Mi vidas almenaŭ kvar farendaĵojn: unue, reformi aŭ aboli la Delegitan Reton; due, adopti science adekvatan lingvodoktrinon; trie, orientiĝi kaj engaĝiĝi pri amaskomunikada demokratio; kvare, informite de la aktualigitaj lingvodoktrino kaj ideoj pri amaskomunikada demokratio, formuli la aktualan etapon de la laboro.

Tion diri estas pli simple ol fari, sed necesas kompreni pli detale kio estas la problemo de la nuna, ne konsciata lingvodoktrino de UEA, se la asocio povu efike agadi. Skizon de pli adekvata doktrino mi verkis kaj publikigis ĉi tie.

Jens S. Larsen


Pli pri la temo

Forpasis trilingva aŭtoro

La 21-an de marto pro virusa infekto mortis en Pécs (Hungario) Oldřich Kníchal (1939-2021), verkisto en Esperanto, la ĉeĥa kaj la slovaka.


Oldřich Kníchal.

Li naskiĝis en Humenné (nun Slovakio), studis historion kaj lingvojn en Prago, kaj poste laboris en tiu urbo kiel ĵurnalisto.

Kiel ofte okazas ĉe elstaraj esperantistoj, li lernis la lingvon kiel adoleskulo, en 1955. Movade li aktivis kiel komitatano de Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj redaktoro-fondinto de ties gazeto “Starto”. Li publikigis ne malpli ol 300 artikolojn kaj studojn en nacilingvaj kaj movadaj gazetoj; verkis, tradukis kaj redaktis entute 38 volumojn kaj 5 periodaĵojn.

Kvardekjara, li translokiĝis al Budapeŝto, kaj fariĝis la vivkunulo de la verkistino Éva Tófalvy. En Hungario li redaktis slovaklingvan gazeton kaj eldonis ĉirkaŭ 25 librojn ĉeĥe kaj slovake, originale kaj ankaŭ traduke el la hungara.

Kun sia edzino li kunaŭtoris la romanon Kiuj semas plorante, gajnintan la Premion Raymond Schwartz en 1980. Liaj ceteraj verkoj inkluzivas la esearon Komenio kaj la internacia lingvo (1974), la romanon Adiaŭ, Kuzko! (1987), kaj la volumon Mediteme (originala kaj tradukita prozo 1980).​

2021-04-05 – Kritike ha bli kondamna in Arabia Saudi

Sadhan-detention-sister-AreejUn samfamiliane del laborero Abdulrahman al-Sadhan del Lune Kresent Red ha dikte, ke li Korte Krimal Spesialisat del Arabia Saudi had kondamna lo pro terorisme in un prosese sekret ye duanti yares in un prisone e aftru duanti yares de un interdiktione de voyajado. Grupes por jures homal alega, ke li punio es konektet a un pagine anonim in Twitter, vor al-Sadhan questionad pri positiones Saudi pri problemes de jures homal. Lon textes es lum sol, kelum pruva lon kulpe. (SA)

UEA kaŝis donacitajn membrecojn

Antaŭ kelkaj tagoj Libera Folio povis raporti, ke la membraro de UEA dum 2020 kreskis je iom pli ol 3 procentoj. UEA tamen provis kaŝi la fakton, ke tiu kresko estis kaŭzita de membrecoj donacitaj al la finintoj de reta kurso por hispanlingvanoj.


Individuaj membroj de TEJO laŭ kategorio, 1984-2020. La lasta ero montras la subitan, neklarigeblan kreskon de bazaj membroj en TEJO-aĝo.

La membrostatistiko de UEA, aperinta en la aprila numero de la revuo Esperanto, unuavide ŝajnas relative kontentiga. Momente haltis la daŭra ŝrumpado, kaj la kvanto de individuaj membroj eĉ iomete kreskis. Efektive tamen la ciferoj estas ŝveligitaj per kaŝa aldono de nepagantaj membroj. La pagoj okazis ekster la kutima fondaĵo Canuto.

Ekde 1961 la fondaĵo Canuto estas uzata por financi la membrokotizojn de nepagipovaj aktivuloj. La celo de la fondaĵo estas allogi donacojn de pli bonhavaj membroj por utila celo, kaj samtempe eviti sintrompon – kiam donacitaj membrecoj iras tra la fondaĵo, ĉiuj scias, kiom da membroj efektive mem pagas. Sed tiel ne plu estas.

Atenta studo de la pasintjaraj membrociferoj montras, ke la efektiva kresko en UEA okazis inter la TEJO-aĝaj bazaj membroj. Surprize forta kresko okazis precipe en Meksiko (107 novaj membroj), Kolombio (75) DR Kongo (23) kaj  Dominika Respubliko (14). Supozeblas, ke tio estas ĝuste la novaj TEJO-anoj.

La subita kresko de la individua TEJO-membraro de 593 en 2019 al 806 en 2020 estas senprecedenca kaj komparebla kun salto okazinta en 2018, kiam la aĝolimo de TEJO estis altigita de 29 al 35 jaroj. La estraro de TEJO tamen nun ne faris analizon pri la evoluo de la membraro – la temo fakte tute ne estas menciata en la malneto de la jara raporto 2020.

La prezidanto de TEJO, Charlotte Scherping Larsson, ne povas nomi unu kialon de la subita kresko de la membraro, sed ja ĝojas pro ĝi:


Charlotte Scherping Larsson

– Kresko de 213 junaj membroj estas tre bela novaĵo por la junulara movado. 2020 estis malfacila jaro por ni, inter alie por la organizantoj kaj aliĝintoj de renkontiĝoj, sed ĝi ankaŭ estis jaro de inovacio. La reta IJK estis sukceso, ni havis pli da filmetoj kun pli da sukceso ol iam ajn antaŭe, kaj ĉiuj niaj sociaj retoj kreskas. Kaj la statistiko ankoraŭ ne montras la efikon de Retoso, en kiu TEJO-membroj senpage partoprenas. Ni tamen ne certas pri la efiko de hejmrestado al aliaj membrotipoj, specife pri la lokaj kluboj.

Post la multaj diskutoj pri tio, kiom da membroj la asocio efektive havas, la komitato de TEJO en julio 2020 decidis, ke la asocio donu ”proksimuman informon” pri la efektiva membronombro. Tia informo tamen ankoraŭ ne haveblas.

– TEJO konsistas ne nur el individuaj membroj, sed ankaŭ el landaj kaj fakaj sekcioj. Nia nova estrarano pri Landa Agado nun laboras pri novstila KoDEJO (Kompleta Demandaro por Esperantaj Junularaj Organizoj), kaj ĝi helpos pli detale kaj ĝisdate koni membronombrojn de ĉiuj sekcioj. Albert nun estas en la organiza teamo de Retoso, do ni devos ankoraŭ iomete atendi. Ankaŭ funkcianta AKSO donos al ni pli facilan superrigardon pri membronombroj, diras Charlotte Scherping Larsson.

En la klarigoj al la statistiko la revuo Esperanto mencias, ke ”la Virtuala Kongreso kaj Esperanto-kurso por hispanparolantoj sukcese kompensis la nuligon de la UK”.

La plej multaj partoprenantoj de la pasintjara kurso por hispanlingvanoj troviĝis ĝuste en Meksiko kaj Kolombio, ke la nombro de individuaj membroj de UEA kreskis eksplode. Tio ŝajnas indiki, ke UEA aktive membrigis almenaŭ parton de la kursanoj, kiuj krome supozeble estis en TEJO-aĝo.


Martin Schäffer.

La ĝenerala direktoro de UEA, Martin Schäffer, tamen evitas respondi al demando pri tio, kiom el la novaj individuaj membroj en tiuj landoj estas TEJO-aĝaj, kaj kiom el ili efektive mem pagis siajn kotizojn:

– Ni ege ĝojas ke kolegoj el Latinameriko estas tiom aktivaj kaj tial venas novaj homoj al la movado. Ekzemple nuntempe okazas diversaj kursoj en Meksiko kun pluraj dekoj da lernantoj kaj denove en Kolombio baldaŭ komenciĝos kurso por komencantoj, certe granda parto de ili estas en TEJO-aĝo.

Laŭ Schäffer ne gravas, kiu pagas la kotizon:

– Agadrezultojn de niaj latinamerikaj kolegoj ni vidos en la estonteco, tio estas kio plej gravas kaj ne ĉu patro, patrino, instruisto, amiko, kolego, sponsoro aŭ kiu ajn pagis la membrokotizon al nacia aŭ internacia asocio, tion bonŝance ni ne demandas en aliĝilo.

Eĉ se la demando ne aperas en la aliĝilo, Schäffer kiel ĝenerala direktoro de UEA tamen devus scii, ke la kotizon de la novuloj pagis li mem. Fine de la kurso diplomiĝis 236 lernantoj, al kiuj UEA donacis bazan membriĝon por la jaro 2020, rakontas Doniben Jimenez, prezidanto de Kolombia Esperanto-Ligo.

Evidente estas tute en ordo kaj eĉ laŭdinde, ke UEA donacu unujaran bazan membrecon al finintoj de kurso parte financita de UEA. Tamen ne estas tute en ordo, ke UEA kaŝas la kvanton de donacitaj membrecoj, por povi ŝajnigi, ke la kvanto de pagantaj membroj ne malkreskis.

Ne klaras, el kiu konto de UEA la mono por la membrigo de la hispanlingvaj lernantoj estis prenita, sed ajnakaze ne temas pri grandaj sumoj – la kotizo de baza membro en la plej juna TEJO-kategorio en Meksiko kostas nur 4 eŭrojn. Sed klaras, ke oni elektis aktive kaŝi la fakton, ke oni donacis grandan kvanton de membrecoj. Ne eblas nun certe scii, ĉu temas pri 236 donacitaj kotizoj, ĉu malpli – aŭ pli.

La kutima maniero de UEA donaci membrecojn al aktivaj sed nepagipovaj esperantistoj estas uzi la monon en la tiucela fondaĵo Canuto. Dum 2020 la fondaĵo pagis la kotizojn de entute 492 membroj. Sed tiuj evidente ne inkluzivas la hispanlingvajn novulojn.

Laŭ la statistiko, fondaĵo Canuto en Ameriko pagis la kotizojn de entute 85 membroj, el kiuj 35 estis en TEJO-aĝo. En Kolombio fondaĵo Canuto pagis por 6 membroj (1 juna) kaj en Meksiko 12 membroj (2 junaj). La membrara kresko en Meksiko tamen estis 107 kaj en Kolombio 75 novaj membroj.

Do, la mono por la hispanlingvaj kursanoj devis veni el alia poŝo. Se supozi, ke ĉiuj 236 lernantoj efektive akceptis la donacon kaj iĝis membroj, UEA en 2020 havis sume 728 individuajn membrojn, kies kotizojn la asocio mem pagis. Tio estas 17 procentoj el la membraro.

Sen la aldonaj donacitaj membrecoj UEA evidente ne povus raporti kreskon en 2020.


Pli pri la temo

 

Nova kurso por hispanlingvanoj

Pasintjare 236 lernantoj finis realtempan retan kurson de Esperanto por hispanlingvanoj, aranĝitan kunlabore de Kolombia Esperanto-Ligo, UEA kaj TEJO. Nun oni kolektas kontribuojn por financi la ĉi-jaran kurson, por kiu oni bezonas dek hispanlingvajn instruistojn. 


La alvoko de la nova kurso por financa subteno.

En junio 2020 estis lanĉita novtipa, dumonata kurso de Esperanto por hispanlingvanoj en la reto. Temis ne pri lingvolerna retejo, sed tradicia kurso kun veraj instruistoj en rekta elsendo je difinitaj horoj, en grupoj kun ne pli ol dudek lernantoj.

Oni atendis ke aliĝos maksimume cento da lernantoj, sed fakte venis pli ol sescent, rakontas Doniben Jimenez, prezidanto de Kolombia Esperanto-Ligo.

– Ni lanĉis alvokon por instruistoj kaj venis 48, el kiuj 30 restis kun ni. Tiel ni havis la ŝancon krei grupojn kun ne pli ol 20 gelernantoj. Ni okazigis iom pli ol 320 klasojn. Fine de la kurso diplomiĝis 236 lernantoj, al kiuj UEA donacis bazan membriĝon por la jaro 2020.

Post la sukceso, KEL kaj UEA volas denove aranĝi la kurson, senpage por la lernantoj. Tamen estas multe da laboro, kaj kvankam UEA promesis subteni la ĉi-jaran kurson per 2 000 eŭroj, necesas plia financa subteno, unuavice por pagi honorarion al la instruistoj, diras Doniben Jimenez.


Doniben Jimenez kun la kato Balú.

– Por la ĉi-jara versio, ni lanĉis monkolekton. Krome, ni ricevis plurajn petojn el Hispanio, por denove okazigi la kurson. En la pasinta versio estis jam multaj eŭropanoj kiuj partoprenis. Ĉe ili estis la 1-a horo nokte kaj ili estis tie ĉi, sekvante la kurson. Pro tio, ni kreis grupon por Hispanianoj. Ni invitis HEF partopreni la projekton kaj nun ili donacos mil pliajn eŭrojn. Tiel ni povas dungi 15 instruistojn. Ĉiu instruisto havos maksimume 30 gelernantojn.

Oni jam havas sufiĉe da mono por 450 novaj lernantoj, sed se la kolekto sukcesos, eblos akcepti pliajn, diras Doniben Jimenez. Kaj jam multaj montris interesiĝon.

– Antaŭ unu semajno ni lanĉis la alvokon, nur per afiŝo en Facebook kaj Instagram, kaj jam aliĝis 185 kandidatoj. Mi diras ”kandidatoj”, ĉar por garantii bonan lernadon, ni elektos laŭ respondoj en la aliĝo tiujn, kiuj sincere emas kaj volas lerni.

Libera Folio: Ĉu la iniciato estas inspirita de tio, ke oni nun devas fari ĉion malĉeeste?

– Ni havis la ideon jam delonge, plurajn kursojn kun tiu sama metodologio ni okazigis ĉeeste. Ni havis preta la infrastrukturon por okazigi la sesiojn per Teams, por varbi gelernantojn, por aŭtomate taksi gramatikaĵojn. La pandemio estis kiel puŝanto de la iniciato.

Croquis

 

 

Nudemente io jace ante vos

Io ha frigido

Vostre reguardos me penetra

Vos mira mi indefense corpore,

evalutante su beltate e mancos

Vos pictura mi corpore,

e le schizzos es colorate de vostre desiros,

phantasias e capricios

Vos caressa mi formas

con pennas e pinceles

An vostre manos treme

o an illos se move stabilemente?

Io cambia de posa,

monstra vos lo que vos vole vider

Io studia vostre facies

e vostre reguardos

que pendula inter me e le telas

Vos vole capturar le secretos de mi corpore,

comprender su tentationes

e particularitates

Vos vole conciper proque lo belle es belle

e qual cosas evelia vostre desiro

ma tanto longe que vos essaya comprender,

le responsa continua fugir

Io claude mi oculos

Io oblida corpores, reguardos e formas

e in vice me rememora le amorphe musica del spirito

e tanto longe que vos me observa

vos sapera nihil de qual profunde pensatas

se cela detra iste longe, nigre capillos

Ma si vos anque claudera le oculos,

forsan in un nove modo nos videra le un le altere

An vos me osara monstrar vostre nude spiritos,

reprimite secretos,

dolores, dolos, luctos e traumas,

illusiones, ideas e instinctos?

Io face schizzos de vos in mi mente

le quales instantemente se dissolve

Io aperi le oculos

Le session es finite

Il es tempore de exir e vestir se

ma un parte de me remane

fixate a vostre telas

 

Arte per Suzi Holland

Esperantistoj same strangas kiel signolingvanoj

Esperantistoj ŝatas paroli pri lingvaj temoj. Eksteruloj dubas pri la esprimaj kapabloj de ilia lingvo kaj konsideras ilin marĝenuloj. La samo ofte validas pri parolantoj de signolingvoj. Renato Guedes Filho studis la etnobiologiajn aspektojn de la brazila signolingvo Libraso en sia finkursa disertaĵo kaj ĵus prelegis pri la similaĵoj de la komunumoj en reta renkontiĝo.


Renato Guedes Filho esploris similaĵojn inter la esperantistoj kaj signolingvaj komunumoj.

Ekde mia unua sperto en iu Esperanta renkontiĝo, mi jam sciis ke mi havas grandan afinecon kun la etoso de Esperantujo, kaj tre frue jam spertis la tiel nomatan Postkongresan Sindromon. Mi tiom nature ensorbis kelkajn valorojn asociitajn kun la Esperanta komunumo, kiel gastemo kaj konscio pri lingvaj baroj, ke hodiaŭ mi eĉ ne scias kiel mi povus esti alia aŭ ne konscias kiam ekzakte mi ilin ekhavis.

Post Esperanto mi daŭre studis multajn lingvojn, en kelkaj el ili mi atingis sufiĉan nivelon por teni konversacion, kaj kiam mi loĝis eksterlande, ĉefe en Azio, mi povis kontakti parolantojn de tiuj lingvoj kaj ĝui la eblon komunikiĝi kun eksterlandanoj je pli intimeca maniero en landoj en kies lingvoj mi ne kompetentis esprimiĝi.

Tamen, la etoso de Esperantujo, aŭ paroli en Esperanto, ŝajnis al mi sufiĉe unika kaj speciala, ĝis mi eklernis la Brazilan Signolingvon. Jes, la du komunumoj malsamas je pluraj aspektoj, sed mi ja povis rimarki kelkajn interesajn paralelojn inter la du lingvokomunumoj, kiujn mi ne trovis en aliaj pli grandaj etnaj lingvoj, kiel la portugala, franca, hispana aŭ la ĉina.

La unua granda simileco temas pri la konsisto de la parolantaro mem: samkiel Esperantujo, la signantaro de la Brazila Signolingvo (Libraso) estas disa tra la spaco. Tio signifas ke la solaj spacoj kie Esperanto-parolanto povas alparoli nekonaton en tiu lingvo estas en Esperanto-renkontiĝoj, dum kiuj la ŝanco esti komprenata estas pli certa.

Paralele, signantoj de Libraso povas rekte alparoli nekonatojn nur en surdulaj renkontiĝoj kaj ne havas tradician areon kie parolantoj estas troveblaj en alta denseco. En aliaj partoj de la mondo, estas minoritataj lingvoj kies parolantaro nombre malkreskas, tamen ĝenerale ili estas ligitaj al iu specifa areo aŭ regiono, kie almenaŭ en ne fora pasinteco eblis trovi densan koncentriĝon de uzantoj.

Sekve, la parolantoj de Libraso organizas renkontiĝojn, kongresojn kaj klubojn, pere de kiuj ili povas renkonti unu la alian kaj ĝui kion ni ĝuas kiam ni estas en ia Esperanta renkontiĝo. Ne surprize, fine de tiaj surdulaj renkontiĝoj, homoj same raportas sperti antaŭsopiron de siaj konatoj, iuspecan postkongresan sindromon.

En tiuj renkontiĝoj oftaj temoj de konversacioj estas lingva komprena problemo, io kion aliloke mi trovis nur inter esperantistoj. Tio estas, la temo de lingva baro estas ofte diskutata de nelingvistoj. Aŭskultante katalunajn radiostaciojn, mi havas la impreson ke lingvaj temoj tie estas pli ofte pridiskutataj ol en la hispana, sed ankoraŭ mi ne havas sperton en la kataluna ĉiutaga vivo por scii ĉu tio atingas la nivelon kiun mi vidas en tiuj du lingvokomunumoj.

Esperantistoj ofte ŝatas diskutadi pri alternativaj vortoj por la sama afero, ofte pasie defendante la lingvon kontraŭ nenecesaj neologismoj, apogante bonan uzon de la lingvo, kaj kelkfoje eĉ rekte korektante la gramatikajn aspektojn de alilulaj frazoj nome de la bonfarto de la lingvo. En la Librasa komunumo mi eksurprize spektis ordinarulojn debati pri la ĝusta vorto por iu koncepto kaj nelingvistojn defendi la lingvon kontraŭ influoj de la portugala.

Mi ne parolas alian minoritatan lingvon kaj tial ne scias, ĉu tiu fenomeno same troveblas en aliaj minoritataj (aŭ minoritatigitaj) lingvoj, sed laŭ mia malgranda sperto kun la kataluna, ŝajne tio estas la kazo, almenaŭ iugrade.  Tio trenas nin al la diskuto ĉu Esperanto estas minoritata lingvo, en kiun mi ne eniros, ĉar por ni sufiĉas rekoni ke Esperanto estas en situacio de kunesto kun alia pli potenca aŭ majoritata lingvo aŭ lingvoj kaj tiel povas subiĝi al ties influoj rilate la ĉiutagan uzon.

En Esperantujo, ofte oni diskutas pri kion signifas esti Esperantisto, ĉu sufiĉas koni la lingvon kaj uzi ĝin aŭ ĉu oni nepre enkorpigu ”Esperantajn valorojn” por meriti tian kvalifikon.

Nuntempe, en kelkaj surdulaj cirkloj, okazas la sama diskuto, en kiu oni nomas Surdulo (per majuskla S) tiun kiu kundividas la surdulan kulturon, diference de tiuj neaŭdantoj kiuj ĝenerale ne scipovas signolingvon. Ili ofte estas ”buŝumataj” (eduka procezo, tra kiu surduloj lernas liplegi kaj paroli voĉe), kaj kelkfoje ili eĉ ne identigas sin kiel parton de tiu komunumo.

En ambaŭ okazoj mi rimarkas centran rolon de la lingvo en la identiĝ-procezo de tiuj komunumoj de disaj parolantoj.

Alia similaĵo inter ili estas popola ideo pri tio, kio al ili mankas. Laikoj ofte opinias Esperanton lingvo sen kulturo aŭ sen kulturaj produktoj, kiel libroj, proverboj kaj poemoj. La samon oni ofte pensas pri signolingvoj. Mi mem dum iom da tempo havis tian ideon, antaŭ ol kontaktiĝi kun la riĉaj esprim-eblecoj unikaj al Libraso. En kelkaj medioj de Brazilo, surduloj travivas kapablismajn* subpremojn kaj multfoje estas vidataj de najbaroj kiel iaj ”stranguloj” pro sia malsimila esprimmaniero.

Tio tuj pensigas min pri ia stereotipo de Esperantisto kiel tiu stranga persono kiu lernas kuriozan lingvon kaj havas sufiĉe ofte grandajn utopiemajn idealojn. En ambaŭ komunumoj fakte troveblas ia diskurso de persekutado de la lingvoj. En Esperantujo oni eĉ eldonis la libron La Danĝera Lingvo kiel ateston de tiu historio.

La Milana Kongreso okazinta en 1880 fifamas en la surdulaj kulturoj kiel la konferenco en kiu tiel nomataj fakuloj pri surduloj decidis malpermesi al surduloj uzi signolingvojn dum sia edukprocezo, favorante la buŝuman edukadon en multaj landoj, inkluzive de Brazilo. Kiel atendite, la rezulto estis katastrofa kaj malhelpis milionojn da homoj facile komunikiĝi dum jarcento. Tio kaŭzis spurojn kaj traŭmatojn kiuj ĝis hodiaŭ estas spertataj en la surdulaj komunumoj tra la mondo.

Hodiaŭ, feliĉe, la cirkonstancoj estas pli favoraj, kaj al internacia komunikado pere de la verda lingvo, kaj al brazilaj surduloj uzadi sian signolingvon. La alveno de novaj teknologioj efikis favore al la disa Esperanta komunumo, tiel ke nun tie, kie interreto alireblas, oni povas tuj interŝanĝi tekstajn, voĉajn kaj videajn mesaĝojn el kaj al ie ajn en la mondo. Tio certe estas alia sperto, ol kiam eblis komuniki nur letere kaj telefonalvokoj estis preze neeblaj.

Siaflanke, la Librasa komunumo ne povis ĝui la faciligon de telefonoj kaj bedaŭrinde skribsistemoj apenaŭ estas konataj por skriba komunikado. Tiel la novaj informatikaj tujaj videaj komunikiloj revoluciis la sperton de la uzantoj, disaj tra la Brazila teritorio.

Espereble ambaŭ lingvoj estos pli sekure rekonitaj en institucia nivelo. Esperanto ĝuus grandan antaŭeniron, se ĝi sukcesus esti rekonita de iu superŝtata organo kiel Mercosul aŭ Eŭropa Unio. La efektiva realiĝo de tiu eblo tamen ŝajnas ankoraŭ iom reva.

En Brazilo, Libraso estis oficiale rekonita en 2002. Post tio leĝa vojo estis malfermita por ĝia antaŭenigo, kiel ekzemple plivastigo de universitataj filologiaj kursoj. La edzino de la nuna prezidanto de la lando, Michele Bolsonaro, Libras-parolanto,  iom vekis esperojn de plua antaŭeniro de surdulaj rajtoj ĉe kelkaj homoj pro tio ke ŝia diskurso kiel unua damo estis tute kondukita Librase. Temis nur pri simbola ago, malplena je konkreta signifo, kiel la ĵusa fermo de la televidkanalo TV INES (televidkanalo kiu elsendas nur Librase) atestis.

La disa distribuo de la parolantoj de Libraso kaj de Esperanto tra la spaco okazigas apartajn sociajn dinamikojn ne ofte vidatajn aliloke. Verŝajne aliaj signolingvaj komunumoj en urbaj centroj havas similan sperton ol Libras, kiel LSF (Franca Signolingvo) kaj LSE (Hispana Signolingvo). Iugrade, aliaj minoritataj buŝlingvoj povas havi iajn similajn punktojn – mi demandas min pri la kreskanta nombro de parolantoj de la irlanda en Dublino, ekzemple.

Alia lingvokomunumo, kiu verŝajne havas eĉ pli da similaĵoj kun la nia, estas la piĝina Internacia Signo, ankaŭ konata kiel Gestuno, kiu estas komuniksistemo disvolviĝinta en internaciaj renkontiĝoj de surduloj kaj ankoraŭ malhavas la sistemecon de Esperanto.

Ĝi estas ĉefe influita de la Usona Signolingvo (ASL) kaj de eŭropaj signolingvoj, kaj ĝia ankoraŭ limigita vortaro estas pli ŝablona ol ĝia gramatiko, kiu ankoraŭ estas tre influita de la unua lingvo de la signanto. Tio tamen ne starigas tiom grandan probemon kiel por uzantoj de buŝlingvoj pro diversaj kialoj, kiel ekzemple la nearbitreco de la vortprovizo kaj la komunaj gramatikaj strategioj uzataj en okcidentaj signolingvoj.

Organizaĵoj kiel Eŭropo Unio kaj la Monda Federacio de la Surduloj apogas la uzon de la Internacia Signo kiam la cel-publiko estas diverslingva pro ekonomiaj kialoj, sed ili ankaŭ atentigas ke estas ideale ĉiam kiam eblas traduki al la naciaj signolingvoj por certigo de kompreno.
Aliaj signolingvoj iam estis uzitaj por interetna komunikado, kiel la ebenaĵ-indiĝena signolingvo, parolita en Nordameriko kaj malaperinta post la alveno de eŭropanoj pro la koloniado.

Pro sia tutmondeco, probable Internacia Signo meritas pli da atento ol ĝi jam ricevas en Esperantujo. Estis por mi tre interese vidi ke la Esperanta sperto, eĉ se iom aparta de la plejmulto de la etnolingvoj, ja havas paralelojn kun aliaj, ne planitaj, lingvoj.

Renato Guedes Filho

* Kapablismo estas la ideo ke ekzistas iu perfekta aŭ dezirinda modelo de korpo, menso aŭ parolo. Samkiel en Brazilo aŭ Usono ekzistas historia struktur-nivela subpremo kontraŭ nigruloj kaj indiĝenoj (rasismo), aŭ virinoj en Okcidento historie spertis malavantaĝojn rilate al viroj (seksismo), kapablismo estas la ideo ke handikapuloj aŭ tiuj kies korpoj, mensoj kaj paroloj ne kongruas kun iu koncepto de normaleco, ne rajtas ekzisti aŭ ne ĝuas plenan alireblon al ĉiuj sferoj de la socia vivo. (Noto de la aŭtoro.)


 

2021-04-03 – Insidia in Jordania

2021-04-03-T193451-Z-1208110386-RC2-JOM9-I94-CB-RTRMADP-3-JORDAN-SECURITY-ARRESTS-JPGViginti homines es capto ab magistratus Jordanico. Membro de familia regale Hassan bin Zaid et præfecto anteriore de curia regale Bassem Awadallah es inter captos. Illos es accusato de insidia ad subversione de rege Abdulla II, qui es sustento ab Arabia Saudito. Cohortes de securitate dic etiam ad principe Husaino filio de Abdulla, herede de regno, quod ullo motus et operationes, que potes es uso ad destinare securitate et stabilitate de Jordania, debe es abstento ab illo. (JO)

2021-04-02 – Krimini milital en Afganistan

AP-21092588574333La guvernerio Usana, sub la prezidantulo Joe Biden, nuligis restrikti kontre kelka membri dil Korto Kriminal Internaciona, exemple la chef-persequistino Fatou Bensouda de Gambia ed advokatulo pri yuri homal Phakiso Mochochoko de Lesoto. Li restriktesis antee dal lora prezidantulo Donald Trump pro inquestar krimini milital en Afganistan e Palestina. La guvernerio di Biden tamen insistas, ke la Korto indijas resortiso judicial, pro ke nek Usa nek Israel esas stati membra. (AF)

2021-04-01 – Ira in Re publica Populari Sinarum

thediplomat-2021-03-31Res publica Popularis Sinarum Civitates Fœderatas Americæ irate monuit, ne lineam rubram transgrederentur, postquam legatus Civitatum Fœderatarum Americæ in Palau Rem publicam Sinarum (Taiwaniam) Jovis die publice viserat. Ita factus est primus legatorum Civitatum Fœderatarum Americæ, qui in officio Rem publicam Sinarum visit ab anno millesimo nongentesimo septuagesimo nono, quando Civitates Fœderatæ Americæ omnia fœdera cum Re publica Sinarum interruperant. (CN)

Sankta bovino kaj nia diligenta kolegaro

En intervjuo de la populara Moskva radiostacio Eĥo Moskvi, la konata verkisto Leonid Juzefoviĉ asertis ke Esperanto havas milionon da parolantoj. Post la elsendo esperantistoj krude atakis lin en komentoj, ĉar li ne sufiĉe laŭdis la lingvon. Grigorij Arosev pripensas, kion tio diras pri la esperantistoj.

Lastatempe esperantistoj almenaŭ dufoje montris sian karakteron al la ekstera publiko. Pri la japana anglalingva kultura magazino Esperanto oni jam povis legi interalie en Libera Folio.

La unua komento sub la artikolo pri la rezulto de la “interveno” de esperantistoj estis: “Ne la unuan fojon la plej fervoraj malhelpantoj de Esperanto estas la Esperantistoj mem” (skribis Kirilo Brosch). Mi plej sincere aliĝas al ĉi tiu penso.

La dua okazo estis rimarkita de neniu, sed tamen ĝi estas ankaŭ tre tipa. Laŭ la “invito” de la redaktoro de “Esperanto” Dima Ŝevĉenko kelkaj esperanstistoj, plejparte rusiaj, publike insultis tre popularan, sukcesan kaj sufiĉe maljunan verkiston Leonid Juzefoviĉ (nask. 1947).

Temis pri la longa intervjuo por la radia stacio “Eĥo Moskvi”, kadre de kiu la verkisto estis demandita pri Esperanto. Antaŭ multaj jaroj Juzefoviĉ verkis libron “Kazaroza”, kie gravan rolon havis esperantistoj kaj loka Esperanto-klubo, kaj tiu libro jam longan tempon ne lasas ruslingvajn E-aktivulojn trankvile vivi.

Jen estas laŭvorta traduko de la fragmento, kiu tiom furiozigis esperantistojn.

Ĵurnalisto: Kiu karaktero el kiu romano de Leonid Juzefoviĉ – reala historia persono – estas lia tre proksima parenco? Kompreneble, temas pri fratino de via avino, Ella Georgievna, kantisto, laŭ mia kompreno, ŝi havis artan kromnomon Kazaroza. Se ŝi ne estus via sufiĉe proksima parencino, ĉi tiu tuta historio kun Esperanto, kun ĉi tiu enigmo – ĉu ĝi interesus vin aŭ vi plej verŝajne preterpasus ĝin?

Juzefoviĉ:Esperanto ekinteresis min en la sovetia tempo. Ĝi komencis interesi min kiel ĝenerala simbolo de revolucio. Tiam mi ne povis skribi pri la revolucio, kion mi pensas — [ke ĝi estis] kiel civita milito, tio estis neebla. Sed se ni metu ĉi tiun ideon en iun simbolan nivelon kaj diri ”Esperanto” subkomprenante ”marksismon”, tiam pri io oni povus paroli. Nun ĉi tiu metafora lingvo ne bezonatas, sed tamen, esperantistoj ankoraŭ ekzistas, ilia nombro draste malpliiĝis en la mondo, sed ankoraŭ estas ĉirkaŭ miliono da ili, kaj ili sekvas kun granda intereso kaj ĉiam demandas min, ĉu mi planas ankoraŭ ion skribi pri ili.

Kial laŭ vi tia ŝajne natura ideo – krei unu lingvon por la homaro – subite montriĝis, almenaŭ ĉe la hodiaŭa nivelo, ĝenerale ne funkcianta? Esperantistoj estas simple entuziasmaj homoj, ĉi tio estas ŝatokupo, sed serioze, ŝajnas al mi, la homaro ne konsideras la ideon konstrui lingvon, pli kaj pli sukcesante kun la sufiĉe reala angla.

– Nu, same kiel estis la latino aŭ en orienta Eŭropo estis la eklezia slavona lingvo – la malnova bulgara. Ili estas lingvoj kun tradicioj, lingvoj, en kiuj vi povas legi multe, lingvoj, en kiuj historio kaj vivo spiras, kaj, kompreneble, ili ĉiam estos. Neniu artefarita lingvo iam povas esti tiel riĉa kiel natura lingvo. Ĉi tio ne estas nur komunikilo, ĝi estas tuta mondo, kaj la lingvo vekas intereson pri la kulturo kreita en ĉi tiu lingvo. Same kiel la franca estis ofta eŭropa lingvo en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, la hispana estis kaj estas en iu parto de la mondo, kaj la rusa estis internacia kaj tre signifa lingvo, kaj iagrade ĝi restas tia ĝis hodiaŭ.

Reage al tio esperantistoj en la YouTube-paĝo lasis ĉirkaŭ 20 komentojn, kie ili insultis ne nur la radiostacion kaj la ĵurnaliston, sed ankaŭ la verkiston. Evidente, la plej akran reagon vekis la frazo Neniu artefarita lingvo iam povas esti tiel riĉa kiel natura lingvo.

Oni povus diskuti pri la eldirita tezo, sed baze Juzefoviĉ pravas – kaj tio ial provokis lavangon da blasfemoj. Tiujn mi ne traduku pro abomeno al la krudaj vortprovizo kaj tono de la eldirintoj.

Simple kredu: estis neelteneble, mi nur esperas, ke tion simple ne vidis Leonid Juzefoviĉ: aŭtoro de dudeko da libroj, kvinfoje premiita, interalie dufoje pro la elstara historia libro ”La vintra vojo“.

Kion povus konkludi flankaj aŭskultantoj kaj legantoj de la menciita YouTube-diskuto: esperantistoj estas agresema kaj ofendiĝema grupeto, kiu rezulte de 3-minuta parto de la dialogo (dum la tuta intervjuo sume daŭris pli ol 45 minutojn) vulgare atakas la parolantojn, sen prezenti argumentojn.

Sed plej verŝajne flankaj aŭskultantoj, vidante areton da insultantoj, simple ne profundiĝos en la esencon de la priparolata temo kaj preterpasos ĝin. Kaj certe post tia publika ”akcepto:” flanke de esperantistoj apenaŭ iu volos konatiĝi kun la lingvo.

La japanan precedencon kaj la kazon de Juzefoviĉ kunigas jeno: la sankta bovino estas netuŝebla, ĝin rajtas melki kaj pridiskuti nur nia diligenta kolegaro.

Grigorij Arosev

2021-03-31 – Filipinaj plendoj kontraŭ Ĉinujo

safe-imageFilipinoj diris, ke ĉinuja mara ŝiparo “ekipita per milicoj” nun disvastiĝis al pli larĝaj areoj ene de la filipina ducentmejla ekskluziva ekonomia zono post okupado de la pridisputata Whitsun-rifo, kaj ke la ŝiparo spitis filipinajn postulojn, ke la ŝiparo estu retirita el la filipinaj akvoj. Filipinoj priskribis la ĉeeston de la ŝipoj kiel “svarmantan kaj minacan”. Ĉinujaj diplomatiistoj diris, ke la boatoj ŝirmiĝis kontraŭ onda maro, kaj neis la partoprenon de milicoj. (CN)

UEA lanĉis sian novan retejon

Post longa laborado UEA fine povas lanĉi sian novan retejon, kiu estis anoncita en 2013. Ne ĉio jam pretas, kaj la videblaj ŝanĝoj estas malpli grandaj ol multaj atendis, sed laŭ la estraro de UEA temas pri grava progreso. ”Cetere AKSO ne estas la nura reta projekto de UEA”, atentigas ĝenerala sekretario Aleks Kadar.


La nova retejo de UEA.

La reteja projekto de UEA estis lanĉita dum la Universala Kongreso en Rejkaviko en 2013, kiam la tiama nova estraro, gvidata de Mark Fettes, petis ke la komitato rezervu 100 000 eŭrojn por la projekto. La komitato post iom da grumblado konsentis, kaj nun oni povas vidi la rezulton.

En intervjuo de Libera Folio en novembro 2014 Mark Fettes klarigis, ke la starigo de nova retejo ne povas okazi senprokraste, ĉar ĝi estas dependa de aliaj reformoj en la laboro de UEA:

– La reteja demando tuŝas preskaŭ ĉiujn aspektojn de la funkciado de UEA, kaj do retejaj solvoj postulas ankaŭ ŝanĝojn en nia labormaniero… kio ne estas tuj solvebla demando. La demando restas prioritata, tamen, por nia mastruma triopo.

Pri la reteja renovigo dum la jaroj okupiĝis diversaj teamoj. La nuna estraro, kiu estis elektita en la Universala Kongreso de Lisbono en 2018, fine sukcesis realigi la bezonatajn ŝanĝojn en la labormaniero de la asocio.

La nuna prezidanto de UEA, Duncan Charters publike diris, ke la lanĉodato de la nova retejo estos la 15-a decembro 2020, sed dum la kunsido de la komitato de UEA en septembro li modifis la tempoplanon:

– Do la nuna perspektivo estas, ke ni havu la celon kompletigi la aferon en januaro, kaj plej malfrue en februaro, li tiam diris.


Aleks Kadar, la nova ĝenerala sekretario de UEA.

Ankaŭ tiu limdato pasis sen apero de nova retejo, sed nun fine okazis la lanĉo. Tamen ne ĉio jam pretas, atentigas ĝenerala sekretario Aleks Kadar:

– Gravas‌ ‌kompreni‌, ‌ke‌ ‌la‌ ‌”nova‌ ‌retejo‌ ‌de‌ ‌UEA”‌ (kiel iuj referencas al AKSO) ‌estas‌ ‌nur‌ ‌malgranda‌ ‌parto‌ ‌de‌ ‌la‌ ‌tuta‌ ‌projekto.

Granda parto de la reteja renovigo ne estas tuj rimarkebla por uzantoj, sed la nova retejo uzas la plej pintajn teknologiojn, kaj malantaŭ la fasado funkcias la nova administra sistemo, kiu grave faciligos la funkciadon de la Centra Oficejo.

– ‌‌Ĝuste‌ ‌tiuj‌ ‌du‌ ‌partoj‌ ‌estas‌ ‌multe‌ ‌malpli‌ ‌facile‌ ‌kompreneblaj‌ ‌al‌ nefakuloj, diras Aleks Kadar.

Li ne akceptas la oftajn kritikojn, laŭ kiuj UEA elspezas senlimajn kvantojn da mono al projekto kies rezultoj nenie videblas.

– Unue, mono ne “daŭre elspeziĝas”. La lasta parto estos pagita kiam ĉiuj partoj, kiuj devus esti liveritaj laŭ la nuna kontrakto, estos liveritaj. Ne temas pri promesoj, sed pri kontrakto inter UEA kaj TEJO. Nur kiam la kontrakto estos plenumita, UEA pagos. Cetere AKSO ne estas la nura reta projekto de UEA. Aparte indas substreki, ke ĝuste en 2020 la reta agado de UEA estis elstara.


La diversaj sekcioj ricevis fasonadojn aparte elektitajn por elstarigi la enhavon.

La nova retejo de UEA estas multmaniere avangarda. Oni decidis sekvi la plej modernan direktiĝon en reteja fasonado: anstataŭ teda, monotona aspekto oni elektis fasoni la diversajn sekciojn en karakteriza maniero, tiel ke ekzemple la facila sekcio havas laŭeble simplan kaj klaran aspekton, dum la forumo uzas la tradician verdan rekon-koloron.

En la sekcio por aktivuloj oni decidis uzi terglobon kiel simbolon de la tutmonda aktivado de UEA, dum la sekcio pri lingvaj rajtoj elstaras per bunteco, kiu reflektas la lingvan diversecon, subtenatan de UEA. La sekcio por gazetaro ricevis simplan kaj elegantan fasonon, kiu reflektu la aktualecon de la enhavo.

Dum la laboro oni konsideris ankaŭ la evoluon de la lingvo, kaj pluraj teamanoj argumentis por tute riisma retejo. Post la ĵusa nedecido de la Akademio de Esperanto pri seksneŭtralaj pronomoj, la estraro de UEA tamen decidis same atendi pri la ĝenerala enkonduko de la pronomo ”ri” almenaŭ ĝis la jaro 2031. Dezirantoj tamen povas en la retejo de UEA jam nun elekti riisman variaĵon de la plej multaj paĝoj.

Do, kvankam la videblaj ŝanĝoj en la retejo de UEA povus esti pli grandaj, la unua granda paŝo en la reteja renovigo estas nun farita. Baldaŭ la evoluigo de AKSO permesos tute aŭtomatan funkciadon de la Centra Oficejo.

Homa laborforto estos bezonata nur por purigi la necesejojn, sed por tiu tasko jam volontulis la Ĝenerala Direktoro Martin Schäffer:

– Kredu min, kvankam mi estas viro, mi scias purigi necesejon.

Ĉiuj citaĵoj en la artikolo estas aŭtentikaj.


Pli pri la temo:

2021-03-30 – Modifikasion de Leg Fundamentik in Hong Kong

Clip0062-MXF-00-24-15-21-Still001-CopyMembri de Komitet Permanant de Kongres Poplik Nasional Cinesian av voted favoru modifikasioni de Aneks I e II de Leg Fundamentik de Hong Kong a revisar sistem selektasionik. Votasion av esed unanim, inklusive Tam Yiu-chung, delegat sol de Hong Kong. Ist modifikasioni es vised per oposasion kuale akt a ulteriore minuar sie influens po protesti anti-guvernatorelik in temp anuik 2019 e viktoriasion kuasi absolut de oposasion in selektasioni lokik in el sem temp anuik. (CN) (HK)

2021-03-30 – Demisioni en Brazilia

safe-imageYe min kam un dio pos la desengajo dil antea ministrulo defensal, la nova ministrulo defensal Walter Souza Braga Netto en matino mardia renkontris la komandantuli di omna tri branchi dil Trupi Armizita Braziliana (mar-armeo, aer-armeo, sul-armeo), qui anuncis ilia intenco demisionar de ilia ofici tam balde kam nova sucedanti trovesos. L‘ anunco dil demisiono kolektiva alegite esas ago signalonta opozo dal Tupi Armizita kontre irga intervenado milital en politiko. (BR)

2021-03-27 – Manifestatione in Pakistania

safe-imageObstructiones de vigiles es perforato ab plure mille participes de manifestatione in provincia Khyber Pakhtunkhwa de Pakistania septentriooccidentale. Progressu ad Bannu et tandem attactu ad urbe capitale Islamabad es attemptato ab illos. Investigatione ab gubernaculo ad causa de mortes de quatuor juvenes juxta Janikhel in districto Bannu es postulato ab illos. Participes de manifestatione dic, quod juvenes supradicto jam es torto et occiso ab cohortes de securitate. (PK)

UEA kresketas kaj ŝrumpas

La kvanto de individuaj membroj de UEA pasintjare kreskis je iom pli ol 3 procentoj. La kresko tamen ĉefe okazis en la kategorio de ”baza membreco”, kiu donas malmultan enspezon al la asocio. La kvanto de ordinaraj membroj-abonantoj unuafoje falis sub mil. La kvanto de individuaj membroj de TEJO aliflanke klare kreskis.


La resuma tabelo en la aprila numero de la revuo Esperanto.

La suma kvanto de individuaj membroj de UEA fine de la jaro 2020 atingis 4 293, kio estas 131 pli ol en 2019. Tio egalas al kresko de 3,1 procentoj. Tiamaniere UEA superis la pasintjaran malrekordon de 4 162 individuaj membroj, sed tamen la membrokvanto estas malpli alta ol iam en la postmilita periodo, kun la escepto de 2019.

La ĉefa kresko okazis en la novaj, relative malmultekostaj kategorioj ”membro baza” kaj ĉefe ”juna membro baza”. Tiuj membroj ne ricevas la presitan revuon. La presitaj Jarlibro kaj Gvidlibro ne plu ekzistas, sed tamen plu restas ses membroj, kiuj iam antaŭ la reformo de la membrosistemo anticipe pagis kotizon laŭ la kategorio ”membro kun Gvidlibro” por kelkaj jaroj.

Plej rimarkinda estas la kresko en la kategorio ”juna membro baza”, kun pozitiva saldo de 193 membroj. La kvanto de nejunaj bazaj membroj kreskis je 32 kaj la kvanto de junaj membroj-abonantoj je 19. Aperis ankaŭ 8 dumvivaj bazaj membroj, kaj eĉ unu juna dumviva baza membro. La laste menciita kategorio tamen ne garantias eternan junecon.

Aliflanke malkreskis precipe la kvanto de ordinaraj membroj-abonantoj, kiu nun unuafoje estas sub mil. La falo de 1 033 membroj-abonantoj en 2019 al nur 933 membroj-abonantoj en 2020 egalas al malkresko de 9,7 procentoj. Aldone, forfalis 18 dumvivaj membroj-abonantoj.

La kvanto de simplaj abonoj al la revuo Esperanto same falis, de 59 al 49. Entute la kvanto pagitaj abonoj al la presita revuo Esperanto en ĉiuj kategorioj falis de 1 912 al 1 803.

La kvanto de individuaj membroj de TEJO klare kreskis kaj en la pasinta jaro atingis 806. En 2019 TEJO havis nur 593 individuajn membrojn. La kvanto de junaj aligitaj membroj iom malkreskis, tiel ke TEJO en 2020 sume havis 2 092 membrojn en tiuj du membrokategorioj.

Mankas informoj pri tio, kiom el la membrokotizoj en 2020 estis financitaj de fondaĵo Canuto. Ĝenerale eblas konkludi, ke la kotiza reformo apenaŭ rezultis en tia kresko de la membraro, kian la estraro kaj parto de la komitato atendis, kiam oni decidis pri la ŝanĝoj en Lisbono. Tiam la revuo Esperanto raportis jene:

La novaj kotizoj estas sig­ni­fa paŝo al pli justa kaj inkluziva membrosistemo. Ili espereble ankaŭ kon­tribuos al la reekvilibrigo de la finan­coj en UEA – precipe se la kate­gorio de baza membreco sukcesos al­lo­gi kaj teni retajn lernantojn de Es­pe­­ran­to. Ŝlosilan rolon en tio ludos la nova reta membrospaco de UEA, ki­un de­monstris en Lisbono ĝia ĉef­pro­gra­misto Ana Ribeiro. Pri ĝiaj lanĉo kaj planataj funkcioj ni rakontos en ve­nonta numero.

La decido pri la nova retejo de UEA estis farita en 2013, kiam la asocio decidis rezervi por ĝi 100 000 eŭrojn. La kongreso en Lisbono okazis en 2018. Pri la stato de la nova retejo estrarano Amri Wandel en marto 2021 raportis en la komitata diskutejo:

– Ni akceptas la kritikon ke ne estis menciita la stato de la nova retejo. Kvankam ja okazis kaj okazas signifa progreso, bedaŭrinde ĝi ankoraŭ ne troviĝas en stato facile raportebla.

Poste la ĝenerala sekretario de UEA, Aleks Kadar, sendis al la komitato ”eltiraĵon” el ankoraŭ ne aperinta progresraporto por klarigi, kial ne facile eblas raporti pri la progreso de la reteja projekto:

Gravas‌ ‌kompreni‌, ‌ke‌ ‌la‌ ‌”nova‌ ‌retejo‌ ‌de‌ ‌UEA”‌ (kiel iuj referencas al AKSO) ‌estas‌ ‌nur‌ ‌malgranda‌ ‌parto‌ ‌de‌ ‌la‌ ‌tuta‌ ‌projekto.‌(…) Kiam la Estraro respondis,‌ ke la projekto AKSO ne estas en facile raportebla stato, estis pro tio, ke‌ ‌‌ĝuste‌ ‌tiuj‌ ‌du‌ ‌partoj‌ ‌estas‌ ‌multe‌ ‌malpli‌ ‌facile‌ ‌kompreneblaj‌ ‌al‌ nefakuloj.

Tamen la laboro laŭ li progresis, kaj ”baldaŭ” aperos raporto pri la projekto.


Pli pri la temo: