Prezidento Trump diskonigas Esperanton

Donald Trump, la prezidento de Usono, dimanĉe nomis sian novan defendministron Mark Esperanto. La teksteto, kiun Trump skribis en Twitter, ricevis vastan atenton kaj eĉ aperis parodia, esperantlingva Twitter-uzanto kun tiu nomo. La esperantlingva konto tamen estis rapide blokita de Twitter.


Prezidento Trump. Fotoj: La Blanka Domo, Ziko.

Donald Trump, la prezidento de Usono, estas konata interalie pro sia neantaŭvidebla konduto en la socia retejo Twitter, kie li regule skoldas siajn kontraŭulojn, akuzas kritikajn ĵurnalistojn pri “falsaj novaĵoj” kaj abunde citas siajn apogantojn.

La prezidento evidente ofte publikigas siajn skribaĵojn spontanee kaj sen anticipa kontrolo, kio regule kondukas al diversaj misaĵoj, interalie pri la nomoj de la menciataj personoj. Dimanĉe la 20-an de oktobro Donald Trump publikigis mesaĝon, kiu fulmrapide kaptis la atenton de liaj 66 milionoj da sekvantoj en Twitter:

Mark Esperanto, defendministro: “La batalhalto estas tre bone observata. Estas kelkaj negravaj interpuŝiĝoj, kiuj rapide finiĝis. Novaj regionoj estas repopolataj per la kurdoj.” Usonaj soldatoj ne estas en batala aŭ batalhalta zonoj. Ni sekurigis la Nafton. Reportas la soldatojn hejmen!

Multaj certe trovos interesa la konfeson de la prezidento pri tio, ke por li la celo de la milito en Sirio estas “sekurigi la nafton”, kaj rimarkinda estas ankaŭ la eŭfemisma priskribo de la etna purigado okazanta ĉe la limo de Sirio kontraŭ Turkio. Sed plej neatendite tamen estis, ke la prezidento donis al sia defendministro la nomon “Esperanto”.

La vera nomo de la defendministro estas Mark Esper, kaj post kelkaj horoj la erara afiŝo de la prezidento estis diskrete forigita, dum aperis nova skribaĵo kun la ĝusta nomo sed cetere grandparte la sama enhavo. Mankis tamen la promeso reporti la soldatojn hejmen.

Intertempe multaj usonaj amaskomunikiloj havis tempon amuziĝi pri la nova nomo de la ministro kaj memorigi la publikon pri aliaj spektaklaj fuŝoj de la prezidento en Twitter. Newsweek skribis ”Esperanto furoras kiam Trump misliterumas la nomon de sia propra defendministro Mark Esper” kaj atentigas, ke la afiŝo de Trump estis repepita milojn da fojoj antaŭ ol ĝi estis forigita.

Ankaŭ New York Times publikigis ampleksan artikolon pri la mispepo, kaj kompreneble la novaĵo baldaŭ estis raportita ankaŭ de alilandaj amaskomunikiloj, ekzemple la germana Spiegel.

Krome rapide aperis en Twitter parodia versio de la Twitter-konto de la defendministro, kun la nomo “Mark Esperanto”. La konto estis klare markita “parodia“, kaj la nova “defendministro” afiŝis en iom usoneca Esperanto:

Mi dankus ĝin, se ĉiuj ĉesus sekvi la fraŭdan Sekratarion-Defendan konton @EsperDoD kaj sekvi min. Mi nun estas sekretario pri defendo.

Libera Folio tuj gratulis la novan, esperantlingvan ministron kaj petis lian komenton pri la nomumo. Tamen, antaŭ ol Mark Esperanto havis tempon respondi, lia konto ial estis blokita de Twitter. Poste aperis almenaŭ unu plia parodia konto, kiu ne tuj estis blokita, sed tiu ne estas en Esperanto.

La mismencio de Trump pri Esperanto tuj kaŭzis kreskon de la vizitoj al la paĝo pri Esperanto en la anglalingva Vikipedio. En sabato estis malpli ol 2.200 vizitoj, sed en dimanĉo pli ol 6.000.

IDO-RENKONTRO DI 2018 EN PROVINS

La Ido-renkontro esis komenconta dum la 26ma di septembro. Por povar aceptar la Idisti e mediacar por li se esus problemo, me rezolvabis adirar la Ibis-hotelo di Provins lor la mardio 25ma di septembro. Me arivis ibe senprobleme per treno departanta de la estala staciono (Gare de l’Est) ye 17 kloki, cirkume. Ma, pose, esis desfacila a me por trovar autobuso duktanta al hotelo, tante plu ke esas labori cirkum la staciono, qui igas desfacila trovar la justa autobusi. Unesme me eniris autobuso, numero 47, di qua la duktero asertabis a me ke ol vehigas til la turismo-agenteyo dil alta urbo. Ma il ridetis e trompis me. Pos ula tempo, me konstatis mea eroro e me mustis retrovenar a la fervoyala staciono per altra autobuso. La termino esis proxima al turismo-agenteyo dil basa urbo. Me drinkis teo e manjis kuko en bela e moderna kafeeyo. Questioninte la jerantino, el informas me ke la justa autobuso havas la numero 50. Me trovas lua plaso pos questionir yuna kolegiani. Cafoye, me sucesas arivar al turismo-agenteyo dil alta urbo. Desfortunoze, la turismo-agenteyo jus klozis lua pordo pro la fino di la labor-tempo e me ne trovis ulu por informar me pri la voyo surirenda. Pos erorir plurafoye, me fine e ne sen desfacileso arivis al hotelo, qua jacas en agreabla ma izolita loko cirkondata da bosketo. La tempo dil arivo esas aproxime 19 kloki, danke la somerala tempo e la bela vetero la jorno esas ankore lumoza. Me dineas  per saporoza repasto ne longatempe pose, ma me havas surprizo nam me kredis ke anke s-ro Pontnau ja esus arivinta pro ke me kredis ke il devis venar cadie, ma probable il havas tardeso pro la longa e fatiganta voyirado quan il efektigas automobile. Vespere, me iras frue a mea chambro e me spektas la televiziono.

Merkurdie, 26ma di septembro – Ico esas la maxim desfacila e penoza dio. Matine, me ne vidas s-ro Pontnau. Kad ulo mala eventis a lu ? Me questionas la persono qua okupas su pri la klienti, el savigas me ke s-ro Pontnau arivos erste dum ca dio, versimile dum la posdimezo. Quietigita, me departas por aceptar unesme Frank Kasper che la estala staciono. Desfortunoze, me eroras pri la direciono dil autobuso enirota e me mustas retrovenar ed enirar altra autobuso. Me disipas vane tempo. Kande me arivas al fervoyala staciono di Provins Frank Kasper informas me pertelefone ke il ja esas en la treno por Provins ! Il ya sucesis desintrikar su sen savar la Franca, me admiras ico. Do, me eniras la treno qua departas por Paris en la skopo donar la bonveno ad altra personi. Survoye s-ro Scholz telefonas a me por savigar ke lua treno havas neprevidita tardeso e ke il arivos erste ye 16 kloki vice 14 kloki
quale anuncita ! Me arivas en la staciono e kurtatempe pose me vidas du Germani arivar en Paris : s-ino Drogi e s-ro Heintze. Me propozas a li vartar la ceteri, ma li preferas departar quik a Provins ed opinionas ke li esas apta desintrikar su sen mea helpo. Ni, tamen, havos problemi por obtenar la treno-bilieti por Provins nam la gicheto por vendar la bilieti esas klozata pro misterioza motivi e ni mustas uzar automata aparato qua ne sucesas funcionar per Franca questioni, ma stranje, funcionas bone per la Germana. S-ino Drogi e s-ro Heintze eniras la sequanta treno e departas fidante lia kapableso desintrikar su. Pos ico, me dejunas en la staciono. Me volunte irabus aden la proxima quartero Indiana che la paseyo Brady, ma me timas ne havar suficanta tempo. Me nur kelkete promenas en la cirkumajo. Plu tarde me retroiras a la estala staciono e me vartas. Fine, pos sat longa vartado, s-ro Scholz arivas kun s-ino Riccarda Rieke (Berlinanino) e s-ino Rumi, Bulgariana habitanta en Germania. Pos la saluti, ni iras a la treno por Provins qua esas quik departonta. Ni ne vartis longatempe. Desfortunoze, la treno esas plenega e ni ne povas trovar plasi por sidar. Me plendas nia samideani qui entraprezis longa voyajo e pluse mustas stacar. Arivinta en Provins, s-ino Rieke mustas vartar yunulo qua duktos elu ad elua chambro. Elu lokacis ca chambro che afabla muliero de Afrikana origino po sat chipa preco. Pro ke me ne savas kande la yunulo venos querar elu, me konsilas ad elu vartar ilu proxim la staciono en videbla loko. Se esas ula problemo, el povos telefonar a me por obtenar helpo. Pose, s-ro Scholz, s-ino Rumi e me eniras la autobuso duktonta ni a la turismo-agenteyo dil alta urbo. Arivinta ibe, ni esas marchanta dum aproxime 10-15 minuti por arivar al Ibis-hotelo. S-ino Rumi pensas ke co es tre fatiganta pos vehado-jorno e me ne povas desaprobar elu. Fine, ni arivas che la hotelo e ni trovas caloke s-ro Pontnau e Frank Kasper qui esas ja ibe. S-ro Pontnau akompanas s-ino Rumi qua esas pasonta un nokto che la kampeyo « La Licorne » (La Unikorno) ube ja esas Marion Kasper. Dume, me telefonas a s-ino Drogi, kad el bone arivis ? Yes, ma el esas desquieta nam la klefo di lua lojeyo ne sucesas klozar la pordo. Pro ke esas vespero, me povas nule agar, ma me promisas ad elu ke se morge la problemo pluduros, ni probos trovar altra lojeyo por elu. Opozite, kande me telefonas ad elu, s-ino Rieke savigas ke el esas kontenta, omno funcionis glate, afabla yunulo (la filiulo di la lugantino) venis querar elu e trovis elu sen desfacilajo. La lojeyo esas mikra ma neta ed en bona ordino. Nula problemo. Pos la vesperala repasto, la personi prezenta en la hotelo babilas en spaco previdita por la konversado dil klienti ube on povas anke komendar drinkajo. Frank Kasper trovis mesajo da KonstantinYegupov, Rusa samideano habitanta en Anglia, che la forumo idolisto, qua questionis quale il povis kontaktar la cetera Idisti, nam il ne lokacis chambro en la Ibis-hotelo ma en altra gasteyo enurbe. Ni ne tro savas quale agar, kande me remarkas lua interretala adreso. Me sendas a lu mesajo informante il ke ni komencos kunsido en konfero-chambro dil Ibis-hotelo departante de dek kloki morge matine. La mesajo sucesas sendesar e ni esas plu quieta pri la fato di nia samideano. Ica dio esis tre fatiganta por me pro la vartado e la sucio pri la arivanta gasti. Fortunoze, nur ca dio koncernesis tale.
Jovdie, 27ma di septembro.

Lor la dejuneto Frank Kaspar naracas a ni, ke lu jus retrovenas de voyajo en
Skandinaviana landi. Diferante de Provins ube ni juas agreabla suno ankore someral, pluvis abundante ibe e la cielo esis tre desplezanta kun koldeta temperaturo. Il tamen juis ta voyajo e la homi quin lu renkontris ma il prizas la ritrovata somero en Provins. Plu tarde, ye 10 kloki komencas la kunveno en la konfero-chambro e kurtatempe pose arivas nia expektata samideano Konstantin Yegupov, qua bone parolas Ido kun bela achento quankam il asertas la kontreajo. Ni spektas unesme imaji pri la voyajo da s-ro Pontnau en Madeira. Ica vidaji esas interesanta e bone komentita. Fine, ni vidas videi ed audas kanti Idala da nia tre aktiva samideano Usana Brian Drake same kam expozo di lua verki.
Por dejunar ni iras al basa urbo ube trovesas mikra restorerii ‘ye bon merkato’ (chipa). Ni havas desfacilaji por garar la automobili e pro ke me esas l’unika qua konocas la urbo, me duktas mea samideani al quartero ube esas la aludita restorerii. La duktado ne esas facila, nam se la Idisti esas tre desintrikema, kompense li ne esas tre diciplinita e ne sequas bone. Fine, quankam me deziris irar altraloke, ni haltas avan restorerio Indiana ube ja esas Frank e Marion Kasper. Konseque la Idisti sideskas ibe e komendas simpla ma saporoza repasto. Pos la repasto, ni agas turismo e vizitas (precipue la siorini) la miniona mikra butiki dil basa urbo. Ni atingas la vicineso dil jolia kirko mezepokal Saint Ayoul e ni eniras ol, la internajo quankam bela, esas, regretinde, sat vakua. Ma kande ni ekiras, ni vidas grupi de turisti qui arivas por vizitar olu. Plu tarde, ni iras a kafeeyo di qua la muri esas ornita per desegnuri ulagrade erotika. Ibe ni drinkas sive teo, kafeo o biro. Ekirinte la kafeeyo, segun la konsili da Marion Kasper, ni  iras a kompreyo por komprar la necesa nutrivi en la skopo piknikar en libera aero nefore de la turismo-agenteyo dil alta urbo. Me prizas nur duime ica ideo, nam kande ni arivas al dicita loko, certe ankore jornesas, ma la nokto esas proxima e la aero, malgre la bela vetero, esas koldeta. Ma, multa samideani joyas pri ca pikniko e babilas plezure hike. Ni retrovenas al hotelo erste kande la nokto arivas. Ca jorno, klaramente, esis plu agreabla a me kam la tro tensiganta e fatiganta dio ante.
Venerdie, 28ma di septembro.

Pos la kunveno en la hotelo-chambro, rezolvesas irar al alta urbo anciena e vizitar ol. Unesme, ni iras a restorerio havante stilo mezepokal. Esas sat granda selektebleso por la dishi, ma la repasti esas evidente plu chera kam en la mikra restorerii dil basa urbo. La Idisti rezolvas manjar exter la restorerio sur tabli en libera aero. Esas mikra vento koldeta. Ico ne tre plezas a me, ma – fortunoze o desfortunoze – on demandas a me akompanar s-ino Rumi aden la internajo dil restorerio pro ke el kaptesis da katareto produktita per la koldeta aero vesperal lor la piknika repasto dil preirinta dio. Ni selektas plu chera e bona repasti kam ti qui restis extere e ni babilas. En ta sat obskura chambro esas bela mobli mezepokal. Lor la fino dil repasto, me komendas bona deser-disho. Tandem, ni rajuntas le cetera por vizitar ca parto dil urbo e lua charmiva butiketi anciena. La mulieri, precipue, regardas omno e Marion Kasper kompras bela espado ligna, nam el esas membro di kompanio teatral ed
intencas utiligar la espado por teatrajo (se me bone memoras parolesas pri ula rejo di Alzacia). Koram ni, el brandisas fiere ita espado. E ni departas por
spektar la vidindaji. Unesme la grupo de kelka personi quin me akompanas iras vers la impozanta turmo Caesar (nule relatante al imperiestro Romana, nam ol konstruktesis dum la XIIma yarcento). Kelke plu fore, stacas la kirko  Saint Pancrace (plu bela e plu vasta kam la kirko Saint Ayoul, ma anke sat vakua). Epigrafo sur stona plako insertita en la muro di la kirko informas ni ke la Franca heroino Jeanne d’Arc venis adhike en 1429. Kande ni livas ca loko, ni iras vers la splendida rempari. Ibe esas eskaleri por klimar sur la muri. Konstantin
La rempari di Provins
Yegupov qua esas yuna ed ajila iras sur la eskaleri e povas vidar la planajo rural qua cirkondas la rempari. Astonive s-ro Scholz qua ne plus esas tote yuna viro anke acensas sur la rempari por spektar la ruro. Personale, me agis lo plura yari ante nun, ma hodie me ne plus audacas agar lo pro ke me havas frajila maleoli e me povus danjeroze falar. Fine, guidata da Marion Kasper, ni iras a libro-vendeyo « mezepokal » quan on povas atingar per decensar prudente eskarpa eskalero (tala eskaleri esas frequa en ta ‘medieval’ (mezepokal) urbeto). Ibe on vendas inter altri danjeroza magio-libro e me questionas Marion kad el volas komprar ol, el respondas jokante a me, ke no, nam el ja habitas en Salem e ne prizus konsideresar kom « sorcistino ». La jeranto di la librerio tre interesesas pri la propagando por la L.I. e deklaras ke sen studiar nia komuna idiomo transnaciona, il povas komprenar preske omno de texto en Ido quan on prizentas a lu. Pos promenir ankore en la urbo, ni retrovenas al hotelo por ecelanta dineo e ni finas la vespero por irar al babilado-spaco dum ke la siori (ecepte me) komendas e buvas abundante biro.

Saturdie, 29ma di septembro.

Hodie esas la lasta dio ante la departo. Matine, malgre la suno, la temperaturo esas kolda. Ni mustas surhavar lanajo por ne sufrar pro la tro basa temperaturo. Unesme ni iras al turismo-oficeyo dil alta urbo jacante ne tre fore de nia hotelo. Ibe on povas komprar multa mikra objekti e karti kom memoraji pri Provins. Me prizus vidigar dal Idisti spektaklo medieval, ma ta spektakli eventas tro frue e ni ne havos suficanta tempo por dejunar. Altralatere, ni ne povas vartar li dum plura hori surloke. Me rezolvas promenigar la samideani en mikra treno qua vizitigas da ni la alta urbo anciena. Ni rividas la rempari, la turmo 

Caesar e la cirkumajo, ma me esas kelkete deceptita, nam ni ne vidas vere ulo nova interesanta. Pose esas la tempo dil dejuno. Plura Idisti e me iras a loko ube esas kelero qua dum la saturdio utiligesas kom restorerio por la « Banquet des Troubadours »  (Festino dil Trubaduri) dum la repasto di dimezo e dil vespero. Ibe, on manjas mezepokal dishi en kadro mezepokal kun homi vestizita folklorale quale mezepokani. Me propozas irar adibe. Kande ni questionas garsono, il savigas ni ke vespere forsan ne plus esos plasi, nam on devas komendar quik ca plasi kontre ke por la dimezo-repasto esas ankore multa libera plasi. La Idisti ne semblas tre entuziasmoza por irar a ca loko dimeze. Lore, Marion Kasper dicas nelaute : « Se ni ne iras adibe nun, forsan ni iros nulatempe ». Me asentas, ed el e me iras a la « Banquet des Troubadours » dum ke la cetera samideani preferas irar ad altra loko. Ni ne regretas nia rezolvo, nam la etoso esas extraordinara kun ecelanta nutrivi e legumi koquita quale dum la mezepoko. Marion prizas precipue la « hypocras » (cinamo-vino). La trubaduri kantas agreabla kanti mezepokal e pose esas spektakli kun jongladi e fairo-gluto. La homi divenas sempre plu entuziasmoza e joyoza e la etoso divenas simila ad olta dil famoza vakanco-klubo « Club Med » (me povas dicar lo, nam me olim frequentis la « Club Med »). Fine, omni invitesas dansar, me kelkete hezitas nam me esas mala dansero ma Marion Kasper susuras a me : « Me ne kredas ke ico esas tre importanta ». Konseque ni dansas amuziva danso mezepokal. Kande omno finesas, Marion e me esas ravisata irir a ca loko. Ni esperas ke la ceteri povos juar anke agreabla vespero en ta kelero. Desfortunoze, ni saveskos plu tarde ke ico ne esis posibla, nam vespere ne plus esis disponebla plasi. Nur Marion e me esis la fortunozi qui aginte sagace povis profitar la spektakli e la etoso unika di ca repasteyo ed amuzeyo.
La sequanta dio, 30ma di septembro, esis la dio dil retroveno adheme. Cafoye, esis nula problemo por la treni e la veho al estala staciono. Me nur regretis ke pro la kurtatempe duranta sejorno, ni ne povis vidar multo de ca urbo, ube esas plura muzei, merkato e spektakli  mezepokal –precipue dum la semano-fino -. Ni anke informesis ke la venonta Ido-renkontro eventos en Wuppertal, Germania.
JM :::-:::

LEGENDO : LA HOMETO DI LE TUILERIES

[Segun tradiciono anciena, ita mikra koboldo montris su singlafoye kande katastrofo minacis la suvereno regnanta en Francia : de Catherine de Médicis til Napoléon, omni timis la reda hometo.]
Catherine de Médicis 
Kande le Tuileries esabis parkonstruktigita da Catherine de Médicis, el venis adibe por habitar ca loko ; ma preske de la komenco, el hororis ica rezideyo e livis ol porsempre. El deklaris ke reda monstreto instalabis su en ca palaco, aparis e desaparis segunvole ; ke ne nur el vidabis lu, ma ke lu predicabis ad el ke el mortos proxim SaintGermain.
Pro ke le Tuileries esis tro proxima a Saint-Germain l’Auxerrois (kirko Parisana), elu livis la palaco por irar sejornar en la palaceto di Soissons ; el volis nulatempe irar a Saint-Germain-en-Laye, nek vizitar l’abadeyo di Saint-Germain-des-Prés. Tamen el ne povis evitar elua destino, nam demandinte al konfesiganto qua helpis elu an sua morto-lito, quo esis lua nomo, il respondis ke il nomesas Laurent de Saint-Germain, el krieskis e transpasis.
La reda hometo videsis dum la nokto dil 14ma di mayo 1610, kande Henrikus (Henri) IV frapesis mortigante per la kultelo di Ravaillac. Nova aparo di lu auguris la trubli di la „Fronde“ (intercivitana milito 1648-1653 NDLT) dum la minoreso di rejo Ludovikus XIV ; lor la matino qua sequis la departo da Ludovikus XVI por Varennes (1791), ube ica rejo arestesis, on vidis ita mikra koboldo misterioza jacanta en la lito dil suvereno ; on vidis lu ankore en 1793.
Dicesas ke soldato qua surveyis la kadavro di Marat en le Tuileries mortis pro pavoro dum videskar il. On kredis anke ke Napoléon I-a vizitesis da fantomo hemal, qua esis, on asertas lo, simila a la reda hometo. Il aparis unesmafoye, onu dicas, al kaporaleto (un de la surnomi di Napoléon NDLT), en Al Qahira (Kairo), kelka dii pos la batalio dil Piramidi, e predicis a la yuna generalo lua destineso futura. S-ro de Ségur, en lua Histoire de la campagne de Russie (Historio dil kampanio di Rusia), dicis ke l’imperiestro recevis ye noktomezo plura averti misterioza dum la vintro preirinta la kampanio di Rusia.
La Anecdotes de Napoléon et de sa cour (Anekdoti di Napoléon e di lua korto) raportas ke dum la monato januaro di ta yaro, la reda hometo aparis a sentinelo plasizita sur la eskalero dil kastelo e questionis lu kad il darfis parolar al imperiestro. La soldato respondinta a lu ke no, la koboldo pulsis il, e lasante ilu nekapabla movar, springis adsur la gradi, e nulu haltigante lu, arivis en la salono dil Paco e questionis chambelano kad il povas vidar l’imperiestro. S-ro de A… respondis ke nulu darfis enirar sen permiso. „Icon me ne havas, respondis la fantomo ; ma irez por dicar ad il ke viro rede vestizita, quan il konoceskis en Egiptia, deziras konversar kun ilu.“
Quik kande Napoléon videskis lu, il inkluzis su kun lu en sua skribochambro ; la konversado duris dum longa tempo ; on audis kelka vorti di ol : la imperiestro segun semblo demandis ula favoro quan on refuzis ad il. Tandem la pordo apertesis, la reda hometo ekiris e pasis rapidamente en la koridori e fine desaparis sur la granda eskalero, tra qua onu ne vidis lu decensar. Ita historio vera o ne, raportesis en la tota urbo Paris, e plura personi arestesis dal polico pro repetir ol.
Lor la Restaurado (1815-1830), la reda hometo montris su plura dii ante l’asasino di duko de Berry, ed il aparis a Ludovikus XVIII sur lua morto-lito (1824). Ni ne savas kad la kansono da Béranger inspiresis per rumoro populal, segun olqua la reda hometo esabis vidita ye aproxime la fino dil regno di Karolus (Charles) X. Lo esus anke interesiva saveskar ka en 1830,1852,1870,1871, la rumoro populal mencionis plusa apari.

Kande la famoza etnologiisto Bretona, Paul Sébillot, publikigis en 1885, en L’homme, skisuro dil Légendes de Paris, il sendis ica mikra laboruro a s-ro de Ronchaud, lore direktisto dil Muzei nacional, dum pregar ilu questionar l‘olda gardisti di Le Louvre e di le Tuileries, kad ula memorajo pri la reda hometo ankore posrestis, kad il chanjis sua lojeyo pos l’incendio di le Tuileries, e kad Le Louvre havis anke lua hemala demono. De Ronchaud respondis a Sébillot ke on povabis furnisar a lu nul informo.
Esas versimila ke altra palaci havas anke lia feulo hemal : forsan la reda hometo venis de la palaco di le Tournelles o dil palaceto SaintPaul, pos esir antee asociita a la palaco dil Cité ed al palaco di le Thermes. Lo ne esus neposibla trovar analoga mencioni che la historiisti anciena. La Palais-Royal, Le Louvre, la Luxembourg, l’Urbodomo di Paris, plus altra luxoza domegi Parisana destruktita od ankore stacanta, povabus anke havar fantomi hemal.


(Segun artiklo interretal extraktita de „ Revue des traditions populaires “ publikigita en 1889)

Stellas de amor e spero

Le universo es obscuritate
ma le stellas,
le micre punctos de luce
diffuse in spatio immense,
illumina le infinitate
e lo face belle, splendide

Non time le obscuritate
intra te mesme, intra alteres
tanto longe quanto scintilla
le stellas de amor e spero
in tu auguste spirito seren

La redaktoro de La Ondo: Ne troviĝis dezirantoj daŭrigi nian aferon

La geeldonantoj de la internacia magazino La Ondo de Esperanto anoncis ĉeson de la periodaĵo. Dum 28 jaroj Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov eldonis La Ondon, sed fakte ilia ĵurnalisma agado en Esperantujo aĝas jam preskaŭ 40 jarojn. Lige kun la anonco pri la ĉeso ni intervjuis la ĉefredaktoron de La Ondo. Kadre de la konversacio Korĵenkov skizis la historion de la nun fermata magazino, malkovris la abonstatistikon kaj rakontis pri siaj planoj.


Halina Gorecka kaj Aleksandr Korĵenkov. Foto: Aleksej Korĵenkov.

Libera Folio: La nuna Ondo komencis aperadi sub via gvido en 1991, kiam ankoraŭ ekzistis Sovetio. Kiaj konsideroj gvidis al via decido fondi la gazeton kaj kiaj estis la praktikaj kondiĉoj por eldonado de sendependaj periodaĵoj en Sovetio en 1991?

Aleksander Korĵenkov: – Ekde la komenco de la 1980aj jaroj ni (Halina kaj mi) okupiĝis pri redaktado kaj eldonado de Esperantaj periodaĵoj, inter kiuj konataj estas Ekzakte (1982-91, poste ĝi reaperis kiel okaza informilo) kaj Sezonoj (1984-90). Ili estis tajpataj en Uralo kaj multobligataj en Litovio danke al la perado de Paŭlo Jegorovas. Nature, ili estis “samizdataj” (laŭvorte “memeldonitaj”), do sencenzuraj kaj senimpostaj, kiaj estis multaj tajpaĵoj kaj multobligaĵoj en Sovetunio, inter ili en 1990-91 estis ankaŭ trideko da Esperanto-gazet(et)oj.

– En 1990 estis decidite, ke la kultura almanako Sezonoj ĉesos kaj ĝia stabo transiros al la pli vastatema La Ondo de Esperanto, kaj Ekzakte (monata informilo de Urala Esperantista Societo), transformiĝos al Ruslanda Esperantisto. Cetere, respondante mi uzas nian artikolon pri La Ondo, en kiu estas multaj detaloj pri la antaŭhistorio, fondo kaj evoluo de nia gazeto. Sojle de nia 300-numeriĝo, ni ĝisdatigis la tekston.

Kiel evoluis la enhavo kaj eldonkvanto de la gazeto dum la jaroj kiuj pasis? Kiel ŝanĝiĝis la eksteraj kondiĉoj de ĝia ekzisto, en kaj ekster Esperantujo?

– Kiel dirite, en la unuaj ses jaroj (1991-97) ni eldonis du gazetojn en Esperanto. Ruslanda Esperantisto rapide kreskis kaj iĝis la ĉefa movada gazeto en Ruslando. Krom la primovadaj sekcioj “Tra Ruslando” kaj “Tra la mondo” ĝi enhavis la rubrikojn “Tribuno”, “Librobreto”, “Lingvo” kaj “Legu kaj lernu”. En januaro 1994 ĝi estis oficiale registrita kun Halina Gorecka kiel ĝia fondinto, eldonanto kaj redaktoro. La eldonkvanto en 1997 estis 600 ekzempleroj, el kiuj pli ol cent estis senpage sendataj al pluraj adresoj, precipe en Ruslando kaj sendependiĝintaj ekssovetuniaj landoj, al organizantoj de esperantistaj renkontiĝoj k. a. Danke al la vasta diskutado en Ruslanda Esperantisto fine de la 1994a jaro okazis unuiĝa kongreso de Ruslanda Esperanto-Asocio kaj Rusia Esperantista Unio.

– Ruslandan Esperantiston presatan sur ok paĝoj A4 kaj malmultekoste dissendatan en ordinaraj leterkovertoj, abonis ĉirkaŭ 250-300 ruslandanoj kaj ĉirkaŭ 150 alilandanoj, sed komence de la 1990aj jaroj la averaĝa esperantisto en Ruslando apenaŭ povis pagi la pli ampleksan kaj varian Ondon. En 1991-97 ĝi havis malmultajn abonantojn en Ruslando, sed konservi tiujn legantojn kaj aŭtorojn ni opiniis tasko praviganta la malprofiton de la dumonata gazeto, kiu al la temaro de Sezonoj (beletro originala kaj traduka, recenzoj, kaj Esperanto kiel kultura, lingva kaj socia fenomeno) aldonis tekstojn pri la ĝenerala situacio en Ruslando, Sovetunio kaj Orienta Eŭropo.

– Sed iom post iom “la eksteraj kondiĉoj” (laŭ via formulo) pliboniĝis. Kiam la averaĝa salajro en Ruslando kreskis de ĉirkaŭ 30 usonaj dolaroj al ĉirkaŭ 150 usonaj dolaroj monate, ni komprenis, ke ankaŭ en nia lando oni povas eldoni dignan ĉiumonatan revuon kaj per tio kontribui al la riĉigo de la internacia esperantista vivo. Meze de la jaro 1997 La Ondo ensorbis ĉiujn rubrikojn de Ruslanda Esperantisto kaj transformiĝis al ĉiumonata revuo, oficiale registrita de Halina, kiu “dungis” min kiel la redaktoron. La samizdata periodo finiĝis, kaj La Ondo de Esperanto ĉiumonate aperis kiel presita magazino dum preskaŭ du jardekoj, ekde julio 1997 ĝis decembro 2016. Legu pli en la menciita artikolo.

Kia estis la eldonkvanto de La Ondo en la pintaj jaroj, kaj kiam tio estis? Kie en la mondo troviĝis la plej multaj abonantoj? Kia estis la preskvanto de la papera gazeto, kiam vi devis fini ĝian eldonadon? Kia estas la abonkvanto de la elektronika versio nun?

– Ni ja regule aperigis la abonstatistikon, kaj do facile spureblas, ke en 2008 ni havis la plej multajn abonojn – 573, inkluzive de 530 paperaj kaj 43 elektronikaj, la plej multaj paper-abonoj venis en nia lasta nurpapera jaro 2006 – 545 abonkotizoj. Temas pri individuaj abonoj, ja en 2000-02 La Ondon ricevis 450-500 membroj de la brita asocio, kaj nia eldonkvanto estis 1100 ekzempleroj. En 2004-05 ĉiu Ondo enhavis la suplementon Eŭropa Bulteno, kiun ricevis la membroj de Eŭropa Esperanto-Unio.

– Se ni konsideras nur la individuajn abonantojn, la landa distribuo ne estis la sama, precipe pro la daŭra falado en Ruslando, kiun primare celis Ruslanda Esperantisto, al kies abonantaro estis proponita la pli ampleksa kaj pli kosta Ondo. En 1998 pli ol duono de la abonantoj loĝis en Ruslando, sed en la lasta paper-jaro 2016, nur 13% de la abonantoj de La Ondo estis ruslandanoj, kaj en la unua senpapera jaro en Ruslando estis nur 9% de la abonantoj.

– Se ni analizas la lastan paper-epokan jaron 2016, ni vidas, ke tiam Pollando unuafoje iĝis la lando kun plej multaj (62) abonantoj, sekvis Ruslando 59, Germanio 42, Francio 32 kaj Usono 23. La loko de Pollando ne estas hazarda, ja danke al Marian Zdankowski La Ondo dum unu jardeko (2006-16) estis presata en Pollando, kaj la abonkotizo en Pollando estis malpli granda ol en la ceteraj landoj, ĉar la dissendo okazis laŭ la enlanda poŝta tarifo.

– En 2016 jam 30% de la abonantoj elektis la bitversion, kaj la eldonkvanto de la papera versio falis ĝis ĉirkaŭ 400 ekzempleroj.

– En la unua bitepoka jaro la abonantaro de La Ondo sumis je 271 abonantoj, sed multaj el ili, precipe en Pollando kaj Ruslando, laŭ iliaj vortoj, reabonis solidare, memore pri la papera gazeto. En 2018 kelkaj dekoj da solidaremuloj ne daŭrigis, kaj la abonantaro malkreskis ĝis 235. Probable ankaŭ ĉi-jare ni havus pli malpli saman kvanton, sed en junio ni fermis la abonkampanjon, kaj nun ni havas 223 abonojn.

– Atentu, ke la nunaj bitabonoj donas al ni proksimume tiom da mono, kiom donis duonmilo da abonantoj en la paper-epoko, ja tiam la abonoj por la ekssovetuniaj, orienteŭropaj, afrikaj, sudamerikaj kaj aziaj (krom Japanio) landoj estis praktike senprofitaj por ni, kaj ni vivis dum pluraj jaroj danke al la abonoj el la riĉaj landoj. Sed en la bitepoko ĉiuj pagas same: 15 eŭrojn por la tuta jaro (ĉirkaŭ 800 paĝoj).

Kia vi trovas la nunan staton de la Esperanto-gazetaro? Ĉu vi ne trovas, ke La Ondo plu havus rolon por plenumi en la Esperanto-movado? Se jes, ĉu ne ekzistas praktika eblo, ke ĝi povus daŭrigi sian ekziston kun alia redaktoro? Ĉu vi ricevis neniajn proponojn en tiu direkto post via anonco?

– Ne estus bele, se mi, aganta Esperanto-redaktoro (kun ĉirkaŭ 40-jara sperto), juĝus la laboron de miaj kolegoj, kaj do mi petas permeson malrespondi pri la stato de nia gazetaro kaj pri la rolo de nia Ondo en ĝi.

– Se temas pri dungo de alia redaktoro aŭ pri cedo de l’ gazeto al alia societo aŭ persono, ni sondis tiujn aferojn ankoraŭ antaŭ la Poznana anonco, sed la interesatoj malkonsentis, eksciinte, ke la redaktado postulas ĉiumonate ĉirkaŭ 130-140 laborhorojn, aŭ ĉirkaŭ 10 labortagojn (mia labortago por La Ondo enhavas 16-18 laborhorojn, de la 9a matene ĝis la 3a nokte, kun paŭzoj por manĝoj kaj promenetoj). La provlegado (trifoje por 70-80 paĝoj) forprenas pliajn 30 horojn monate (preskaŭ tri labortagojn de Halina); krome ankaŭ administrado, dissendado ktp postulas tempon. Neniu pretis dediĉi 160-180 horojn monate al la gazeto, kiu nun havigas la profiton de ĉirkaŭ tri mil eŭroj jare, aŭ 250 eŭrojn monate.

Kaj fine, kelkaj vortoj pri vi mem, se vi bonvolas? Rakontu, kiel vi alvenis al Esperanto kaj kial vi trovis inda dediĉi grandan parton de via vivo al eldonado kaj verkado en Esperanto? Kiel interplektiĝis via Esperanta vivo kaj via familia vivo? Kiel vi daŭrigos vian Esperantan agadon post la fermo de la Ondo?

– Mi bonvolas, sed miajn respondojn al la tri unuaj demandoj kaj multon alian vi trovos en la intervjuo, kiun pasintjare aranĝis Paŭlo Fischer-Kotowski. Ĉu kiel mi daŭrigos?.. Mi kaj Halina plu okupiĝos pri libroeldonado, interalie, pri la usona novelaro La donaco de la magoj. Daŭros ankaŭ niaj verkado, tradukado, recenzado, historiesplorado, bibliografiado, podkastado, prelegado, kvizado k. a. Nun ni pripensas ankaŭ la estontecon de nia novaĵretejo La Balta Ondo.

– Cetere, ĝis la jarfino aperos ankoraŭ du numeroj de La Ondo de Esperanto kaj ĉi-jara literatura suplemento Rusa antologio kun tradukoj de Valentin Melnikov el la klasika rusa poezio, antaŭe publikigitaj en La Ondo. Por tiuj, kiuj ankoraŭ ne abonas La Ondon, ni proponas specialan oferton: paginte unu fojon la abonkotizon por 2019 (15 eŭroj) vi ricevos donace ĉiujn numerojn por 2017 kaj 2018 inkluzive de la literaturaj suplementoj. La Ondo de Esperanto, eldonata laŭ la normoj “pdf” kaj “ePub”, estas abonebla plurmaniere en nia retejo.

LA "AYURVEDA" MEDICINO DIL EQUILIBRO

Durigante la artikli pri India, ni pritraktas la temo pri la «ayurveda »,olqua esas la tradicionala medicino Indiana. Ol difuzesas en Ocidento sub la efiko di certena modo. Ita tendenco ne darfas obliviigar ke la dicita medicino esas kompleta sistemo di saneso, qua vizas riestablisar l’equilibro inter la korpo e la mento.


La unesma kozo quan me propozas a persono qua venas vidar me, lo esas askoltar su ipsa, egardar sua digesto, sua sentiveso al koldeso, sua maniero eliminar, audar sua fatigo e sua ‘streso’. » Eveline Mathelet praktikas la « ayurveda » depos dek yari, en la regiono Savoya di Francia. El pasionizis su por ca tradiciono Indiana, evanta de 5.000 yari, qua « ne flegas la maladeso, ma la persono konsiderata en lua toteso. » Ye la fino di profesionala lernado durinta dum 4 yari, el obtenis la titulo konsilantino-konsultantino segun la « ayurveda ». Agnoskata dal OMS (Organizuro mondala por la saneso) e docata en la universitati Indiana, ita vivo-filozofio konsideras ke la maladeso eventas kande la equilibro di le dosha – quin on povas tradukar per « nia forci di vivo » – perturbesas. La principo dil flegado konsistas lore ek « facar omno quon on povas por retrovenar al equilibro energial e psikologial, dum egardar la singulareso dil persono », ca praktikistino explikas. La flegado-sistemo apogesas su sur la dietetiko, la terapio per la herbori, la masajo « ayurveda »-ala, la meditado, la yogo, la kanto, edc.

Invito por riproprigar onua saneso a su
« Atencez » avertas Eveline Mathelet, « l’’ayurveda’, ico ne signifikas absorbar Indiana pulvero, nek irar por masajesar ! lo esas multe plu profunda. » En Ocidento, fakte, on tendencas rezumar ca kompleta medicino a praktiki por obtenar stando di komforto e bone-esar personal. Rekursar al « ayurveda », lo esas unesme konsultar profesionano qua efektigos bilanco personaligita – stando di la loko – pri onu, en la skopo propozar riequilibrigo. « La unesma interparolado duras sovente (ofte) dum un horo e triadek minuti. Oportas egardar la singulareso di la koncernata persono, grantar importo al maxim mikra kozi. » La bilanco energial (stando di le dosha), apogante su sur la kin elementi – aquo, tero, fairo, aero, etero -, posibligas propozar voyi por la saneso qui apogos su sur modifiki dil nutrado e dil vivo-maniero. On dicos, exemple, pri ulu ke lu havas tro multa aero (Vata), tro multa fairo (Pitta) o tro multa aquo (Kapha) ed on riequilibrigos konseque di co.
« La ‘ayurveda’ esas invito regardar, por singla persono, quale lu povas riproprigar a su lua saneso », pluse dicas Eveline Mathelet. « Mea rolo konsistas ek akompanar lu por retrodonar a lu sua autonomeso. » Jean-Claude avancis sur ta voyirado qua posibligis a lu ne nur risaneskar, ma, mem plu importanta fakto, instalar pokope nova vivo-sistemo. « Me koncieskas plu multe pri mea korpo e me nutras me per egardar plu multe to quon me sentas. » Komence, Jean-Claude sufris pro tendino-inflameso che la brakio. Ol esis rekurenta e tre doloriganta. Infiltri medikala preskriptita per la medicino alopatiala, desaparigis la doloro ma, du semani pose, ol riaparabis, dekopligita. « Eveline propozis a me la ‘ayurveda’. Kom tipala Savoya-ano, me manjis multa fromajo Beaufort. Dum un monato, me absolute ne plus manjis fromajo, to quo havis kom konsequo konsiderinda diminuto dil dolori. Pose, per plu bona nutrado, ye plu oportuna kloki, on rezolvis la problemo dil tendino-inflameso ye 99% » Ma Jean-Claude ne oblivias memorigar ke to quo fitas por la uni ne havas koakte bona rezultaji por la ceteri. « Koncernante me, kande mea korpo refuzas nutrivo, ico eniras la mento, e me konsentas. »

Un « ayurveda » adaptita al vivomaniero
La medicino « ayurveda »-ala esas saneso-sistemo inter plur altri. « Koncernante omno quo esas akuta od esas urjanta, la medicino ocidental esas tre efikiva. Cakaze, to quo la « ayurveda » povas adportar, lo esas komplemento por sustenar la vivanta forci dil organismo », explikas la praktikistino. Kompense, la « ayurveda » havas sua tota plaso koncernante la prevento (chanjo di vivomaniero), la kronika morbi (serchado dil profunda kauzi), e kaze di granda kuracadi (komplementala akompano ad observado e konstanta kontrolo medikal). En Francia, existas cento de profesionani pri « ayurveda », de qui multa de li esas grupigita en la asociuro « Ayurveda » di Francia, kreita en 2003 e prezidita da Eveline Mathelet. Sempre plu multa homi, inter qui on trovas mediki e profesionani pri la saneso, deziras instruktesar profesionale tateme. « Certeni demandas a ni adresi en India, ma me judikas ke esas preferinda instruktesar en Francia, en onua matrala linguo. » Eveline Mathelet militas por ula « ayurveda »-ala medicino adaptita al kulturo dil persono e fitanta kun lua vivomaniero. “La« ‘ayurveda’, evanta 5.000 yari, konservesis en India, ico posibligis ad olu transmisesar til ni e nia epoko. Ma lu esas universala. »
(Segun artiklo da NICOLE GELLOT en la jurnalo « L’âge de faire »)
                                                                                               

Esperanto plu vivos en la familio de Zamenhof

La 9-an de oktobro, en sia 95-a vivojaro, forpasis en Parizo Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof, la nepo de la iniciatoro de Esperanto. Li estis vaste konata kaj ŝatata de la esperantistaro, precipe pro la rolo kiun li plenumis ekde 1987 kiel reprezentanto de la Zamenhofa familio. Spite lian morton Esperanto plu vivos en la familio Zamenhof.


Ludoviko Zaleski-Zamenhof dum la UK en Vilno 2005. Foto: Choe Taesok.

Louis Christophe Zaleski-Zamenhof naskiĝis en Varsovio en 1925 kun la nomo Ludwik Zamenhof, memore al sia avo. En la dua mondmilito li trafis en la varsovian geton, el kiu li sukcesis fuĝi post kelka tempo. Tiam li ricevis falsan identecon kaj kaŝiĝis sub la nomo Krzysztof Zaleski. Li decidis konservi ĝin ankaŭ poste, kiel Ludwik Krzysztof Zaleski-Zamenhof. Post la elmigro al Francio en 1959 li ekuzis francan varianton de la nomo.

Zaleski-Zamenhof ne daŭrigis la familian tradicion kaj ne iĝis kuracisto. Post la fino de la dua mondmilito li studis en la Fakultato pri Konstruado de la Varsovia Politekniko (1946–1949). Li eklaboris tie post la studoj kaj fine ankaŭ doktoriĝis per disertacio pri prembetono, kiu estis tiam teknologia novaĵo. Kune kun du kolegoj en 1953 li verkis la unuan libron en la pola lingvo pri tiu temo. Poste li verkis plurajn aliajn fakajn verkojn.

La prembetono iĝis la akso ĉirkaŭ kiu ruliĝis la tuta vivo de la nepo. Kiel inĝeniero li uzis tiun teknologion en siaj projektoj, el kiuj kelkaj estas vaste konataj, kiel la Olimpika Stadiono en Montrealo kaj la monumento memore al Charles de Gaulle – 44 metrojn alta Lorenokruco en ties hejmvilaĝo Colombey-les-Deux-Églises. Li okupiĝis ankaŭ pri konstruado de platformoj sur maro por ĉerpi petrolon de sub la marfundo. Pri la konstruarto li lekciis en teknikaj altlernejoj en Parizo kaj Milano.

Kiel infano li partoprenis en kelkaj Universalaj Kongresoj – en Stokholmo (1934), Romo (1935) kaj Vieno (1936). Ĝuste por ili li eklernis Esperanton, ĉar la kono de la lingvo estis la kondiĉo kiun donis al li la familio. Li ne venis al la Varsovia UK en 1959, sed partoprenis en la kongreso unu jaron pli frue kaj unu jaron poste. Sed plej aktiva li estis ekde la Jubilea Kongreso en 1987, kiu same okazis en lia naskiĝurbo kaj en kiu li iĝis honora membro de UEA. Li aperadis en la kongresoj, sendis salutmesaĝojn kaj diskonigis en la mondo la lingvon de la avo.

La vivon de Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof prezentas la libro de Roman Dobrzyński La Zamenhof-strato, kiu unue aperis en 2001 en la pola, sed du jarojn poste estis reverkita en Esperanto kaj sekve tradukita en dekkelkajn lingvojn.


Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof kun sia filino Margaret.

Zaleski-Zamenhof estis la plej proksima vivanta familiano de L. L. Zamenhof. Post lia morto la plej proksimaj parencoj en la rekta linio estas la du pranepinoj: Hanna Zamenhof-Zaruska, kiu vivas en Usono, kaj Margaret Zaleski-Zamenhof, kiu vivas en Francio. En 2015, okaze de la 100-a Universala Kongreso ambaŭ transprenis la taskon reprezenti la Zamenhof-familion en la Esperanto-kongresoj.

Tiam neniu el la du filinoj ankoraŭ bone sciis Esperanton, rakontas Katalin Kováts, kiu en la lastaj jaroj multe rilatis kun la familio.

– Ĵus antaŭ Lillo Margaret, kiu loĝas en Parizo, ekstudis Esperanton, ĉefe per Duolingo, sed manke de praktikado ne atingis bonan parolnivelon. Dum la kongreso en Lisbono ni renkontiĝis, kaj mi proponis al ŝi helpi en la lernado. Ni renkontiĝis plurfoje, vizitis unu la alian kaj sincere amikiĝis. Margaret nun regas Esperanton tre bone, kaj eĉ trapasis KER-ekzamenon ĉi-somere. Tio fakte tre ĝojigis la patron. Do, espereble dum multe da jaroj ni havos inter ni esperantistan membron de la Zamenhof-familio, kiu eĉ planas aktivi en la movado.

Pli frue Margaret Zaleski-Zamenhof ne konsciis, kiel gravan rolon Esperanto havis por ŝia patro, rakontas Katalin Kováts.

– Lastatempe, kiam li jam estis malsana kaj tre laca, Margaret uzis Esperanton kiel magian rimedon por aktivigi la patron, veki lian atenton, kaj plezurigi lin per konversacioj en Esperanto. Miaj lastaj personaj memoraĵoj datiĝas de unu monato, kiam en septembro ni kune vespermanĝis ĉe la nepo, kaj li plurfoje vigle levis sian glason duonkantante “Esperanto, Esperanto estas la lingvo por ni!” Ni plene konsentis kaj konservos en ni tiujn magiajn momentojn.

2019-W40 – Protestes in Ecuador

vFfm6m.jpgLi presidento ecuadorian Lenín Moreno ha declarat un statu de urgentie in venerdí quam un reaction pri protestes in li tot land contra un augmentation de precies de combustibiles. Li protestes hat eruptet, pos que li guvernament hat decidet, que subsidies por combustibiles mey esser eliminat por a(l)leviar li carga de debites del budgete statal. Li protestes ha paralysat li rete de transport in li land. Omni grand chossés e pontes es blocat in li cité capital Quito. (EC)

2019-W40 – Lucto national in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

vFAS7O.jpgKarel Gott, qui sin exaggeration era le cantator chec le plus famose de omne epochas, supernominate “le voce auree de Praga” e “Sinatra del est”, ha morte in martedi al causa de leucemia in le etate de 80 annos. Ille era popular tamben in le paises germanophone e Slovachia, ubi ille cantava fluentemente per le linguas local. Un lucto national ha essite declarate pro sabbato, quando su funere con honores statal evenira in le cathedral in le Castello de Praga. (CZ)

La Ondo de Esperanto foriras

La magazino “La Ondo de Esperanto” aperadis ĉiumonate ekde 1991. Nun venas tempo adiaŭi unu el la vere malmultaj profesiaj periodaĵoj en la Esperanto-movado. “Sen La Ondo ne nur la rusia Esperanto-movado, sed ankaŭ (aŭ eble eĉ unuavice) la internacia iĝos malpli riĉa”,  opinias ĵurnalisto Grigorij Arosev.


La lasta papera jarkolekto de La Ondo.

La redakcio de La Ondo de Esperanto anoncis pri la baldaŭa ĉeso de la magazino. Post la relative mallonga periodo de nur-elektronika ekzisto La Ondo, senĉese aperanta ekde 1991, entute malaperos. En la editorialo, subskribita de la eldonanto Halina Gorecka kaj redaktoro Aleksander Korĵenkov, kiel ĉefa kaŭzo de la ĉeso estis menciita problemo kun la malboniĝanta vidkapablo de Korĵenkov. Ni ne havas kialojn malkredi tion.

La titolo La Ondo de Esperanto ne estis elpensita de Gorecka kaj Korĵenkov. Magazino kun tiu titolo aperadis en Moskvo inter 1909 kaj 1917, tiam ĝin eldonis la financa oficisto Aleksandr Saĥarov. La aperon de La Ondo benis mem Zamenhof. En la samaj jaroj aperadis ankaŭ la movada ĵurnalo Ruslanda Esperantisto (fakte la sama titolo estis uzita eĉ dufoje: inter 1905 kaj 1908, kaj tre mallonge en 1909). Kurioze ke ambaŭ titolojn transprenis Korĵenkov kaj Gorecka en la jaro 1991, re- kaj ekeldoninte La Ondon kaj Ruslandan Esperantiston.

La eldonado startis en la malfrua printempo de 1991, kaj tio sufiĉe gravas por kompreni la procedon, kiun ekgvidis la geedzoj. Post nur kelkaj monatoj Sovetunio disfalis, kaj la sekvoj estis ne nur politikaj, sed ankaŭ ekonomiaj: oni povas nur imagi, kiom da fortoj kaj kompreneble mono kostis por Korĵenkov-Gorecka daŭra eldonado de la periodaĵoj en la epoko de hiperinflacio. En la unuaj jaroj Ruslanda Esperantisto estis nur primovada eldonaĵo, La Ondo estis nomata ”soci-kultura“ magazino.

Aleksander Korĵenkov
Aleksander Korĵenkov

Tiel do estis, sed en iu momento iĝis klare, ke estas malfacile redakti kaj eldoni du periodaĵojn. Rezulte Ruslanda Esperantisto ĉesis kaj migris en La Ondon, kiu por pluraj jaroj fariĝis grava rusia eldonaĵo. Antaŭ kelkaj jaroj Korĵenkov kaj Gorecka anoncis ĉesigon de la papera versio, argumentante tion per la daŭra plimalfaciliĝo de la produkta kaj ekspeda procedoj kaj samtempe atentiginte, ke la papera versio estus pli profita por ili. Kaj nun, post 28 jaroj, la ondo reiras malantaŭen.

Ĝi nek estis nek estas la sola Esperanto-periodaĵo en Rusio, kaj ĝi ne estis ideala. La Ondo eĉ ne estis objektiva, ja ĉiam prezentanta la mondovidon de ties redakcio – tamen ĉu povus esti alie? Sed sendube ĝi estis kaj estas profesia eldonaĵo, kiu ĉiam kreis solidan bildon pri la Esperanto-movado en Rusio, en lando kiu pro la historiaj cirkonstancoj ĉiam havas apartan (ne legu ”plej gravan“, legu laŭvorte ”apartan“) rolon en la historio de la Esperanto-movado. La ceteraj periodaĵoj en la sama lando vole-nevole ĉiam havis antaŭ la okuloj ĝuste La Ondon, kaj kreis konceptojn de siaj eldonaĵoj surbaze de la impresoj pri La Ondo – kio estis en ĝi bona, kio estis malbona.

Mi mem ekaŭdis pri Ruslanda Esperantisto kaj La Ondo meze de la 1990-aj jaroj, kiam mi profundiĝis en la movadon kaj ekaktivis tie. Tiam mi estis tre juna kaj opiniis ambaŭ eldonaĵojn tre enuigaj. Poste mi ekkonis riproĉojn je la adreso de ties eldonantoj. Poste ni kunlaboris. Poste ni konfliktis. Poste ni denove kunlaboris. Poste ni parte amikis kaj tio daŭras – nu, almenaŭ mi tiel esperas.

Halina Gorecka
Halina Gorecka

Sed intertempe la geredaktoroj daŭre ĉiumonate preparis novan numeron de La Ondo sur same profesia nivelo.

Mi (kaj ne nur mi) malŝategas la obstine uzatan en La Ondo vorton ”Ruslando“ kiel nomon por la lando, kie mi naskiĝis kaj vivis ĝis certa aĝo. Mi ne ŝatis, ke Korĵenkov kaj Gorecka ne atentis la fortegan junularan Esperanto-movadon en Rusio el la 1990-aj. Mi krome ne ŝatis tion kaj jenon, sed tio estas ja ilia privata vidpunkto, je kiu ili rajtis, kaj tio havas neniun rilaton al la kolosa laboro, kiun faris kaj ĝis nun faras la geeldonantoj.

Multo ŝanĝiĝis intertempe, Korĵenkov kaj Gorecka spertis translokiĝon el la urala Jekaterinburg en la baltmaran Kaliningradon, postvivis gravan malsanon de Halina Gorecka (kun feliĉa fino) kaj sendube multon alian, kion la ekstera publiko ne scias.

Sed… intertempe la geredaktoroj daŭre ĉiumonate preparis novan numeron de La Ondo sur same profesia nivelo.

Nur tiu, kiu mem redaktas aŭ eldonas ion povas vere kompreni la amplekson de tia laboro. Mi estas ĝuste tiu, kiu laŭ propra sperto tion komprenas. Kaj admiras.

Sen La Ondo ne nur la rusia Esperanto-movado, sed ankaŭ (aŭ eble eĉ unuavice) la internacia iĝos malpli riĉa. Periodaĵoj regule malaperas, ĉiam pro malsamaj kialoj, sed ĉiam kun la sama sekvo: anstataŭ ili venas nenio. Ni deziru al Korĵenkov kaj Gorecka fortan sanon por realigado de aliaj planoj – je la fino de artikolo tio sonas iom banale, sed des pli vere.

Grigorij Arosev

Utila trarigardo pri konataj esperantistoj

”Nia diligenta kolegaro” estas ne nur strofo el ”La Espero”, sed ankaŭ la titolo de diketa konsultlibro redaktita de Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov. Laŭ la pritakso de Ziko van Dijk, la libro estas utila ilo, kiu donas rapidan superrigardon pri ducent konataj esperantistoj, eĉ se multaj el la informoj nuntempe same facile troveblas en la reto.

Halina Gorecka, Aleksandr Korĵenkov: Nia diligenta kolegaro. Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj. Kaliningrado / Kaunas, 2018. 320 paĝoj. 30 eŭroj en la libroservo de UEA kaj en la retbutiko de FEL.

Aperis nova enciklopedio de Esperanto! Ne universala kiel la Enciklopedio de Esperanto el la 1930aj jaroj, kaj ne sistemeca kiel Esperanto en Perspektivo el la 1970aj jaroj, sed kolekto de 200 biografioj pri konataj esperantistoj. La titolo Nia diligenta kolegaro estas sprita referenco al la himno de Esperanto, sed eble ne tute konvena por neŭtrala verko, kiu ĝi tamen estas.

La libro havas du aŭtorojn, Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov. Al ili helpis grupo de Esperanto-esploristoj, inter ili la jam mortinta Detlev Blanke. La grupo konsilis rilate al la elekto de personoj biografiotaj kaj provlegis la tekstojn. Helpis per konsiloj kaj materialoj longa listo da pliaj nuntempaj kolegoj. Tio ŝajnas esti tre taŭga metodo por plifaciligi la laboron de la paro, kiu tamen zorgis komune pri unueca formato de la biografioj.

Artikolo en Nia diligenta kolegaro havas kutime ĉirkaŭ tri kolumnojn. Eble ne estis tute nepre komposti la paĝojn laŭ du kolumnoj, ĉar tio ŝajnas ne vere ŝpari multe da spaco. (Iom nekonsekvence, la numerigo baziĝas sur paĝoj, ne kolumnoj.) Artikolo komenciĝas per portretfoto kaj „personaĵoj“, kiel la prononco de la nomo. Sekvas la biografia teksto mem, kaj fine partoj kun la verkoj de la biografiito kaj kun la bibliografio, t.e. la verkoj pri la biografiito.

Oni rajtas demandi, ĉu en la nuna epoko de la interreto ankoraŭ necesas presi tian verkon. En reta eldono oni povus daŭre plilongigi kaj ĝisdatigi biografiojn. Sed kompreneble la decido presi kaj vendi libron havas financan flankon: la aŭtoroj laŭ antaŭparolo elspezis pli ol mil eŭrojn por akiri la bezonatajn materialojn. Kiel kutime en tiaj verkoj, la mallongaj tekstoj ne havas piednotojn por pli preciza fontindiko; tamen oni povas miri ke laŭ antaŭparolo la aŭtoroj utiligis interretajn fontojn kiuj estas “vaste konataj”, ekzemple Vikipedion.

Pri la enhavo la recenzanto ne volas multe juĝi. Ĝenerale la artikoloj donas bonan impreson. Tamen, pri kelkaj biografiitoj mi kredas ke mi povas iomete komenti, ĉar mi okupiĝis pri ili pro mia disertacio. Laŭ Nia diligenta kolegaro (p. 170), Ivo Lapenna estis atakita unue de “ekstreme dekstraj usonaj e-istoj“ kaj poste de ”orient-eŭropaj E-gvidantoj”. Sed fakte, la usonano Connor estis patriotisma kaj kontraŭ-komunisma, agis aŭtokrate kaj kun financaj interesoj, sed li ne estis dekstra ekstremisto kiu ekzemple propagandus la malegalecon de la homoj, rasismon aŭ antisemitismon.

En la jaro 1974 Lapenna estis kritikata de pluraj flankoj, tute kompreneble pro lia agadmaniero, sed fakte la orient-eŭropaj Esperanto-funkciuloj subtenis lin dum jardekoj. Bonas, ke la aŭtoroj mencias la por-sovetian propagandon de Lapenna en 1947, sed la mencio de la festparolado de Wells en 1995, kiam la UEA-prezidanto esprimis ”bedaŭron pro atakoj kaj kalumnioj“, kreas ian malekvilibron en la teksto.

Hans Jakob laŭ Nia diligenta kolegaro forlasis UEA en 1934 ”sed revenis en 1936, kiam UEA skismiĝis“ (p. 141). En la artikolo pri Eduard Stettler (p. 267) ni legas ke li tiam ”subtenis“ UEA denove. Sed Jakob ne simple ”revenis“, kaj Stettler ne simple ”subtenis“ – Jakob kaj Stettler estis tiuj kiuj aktive konspiris kontraŭ UEA kaj kaŭzis la skismon mem.

Tiuj ĉi rimarkoj ne volas forpreni ion de la grandioza laboro farita por Nia diligenta kolegaro. Sed ili montras la limitecon de tiaj verkoj. Ilia utilo estas la rapida superrigardo, kiel unua paŝo al plia lernado.

Ziko van Dijk

2019-W39 – Attacco cybernetic in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

vcp1Zs.jpgIn Chechia, le Agentia National pro Securitate Cybernetic e Informatic ha dicte in su reporto annual publicate in mercuridi, que il ha un probabilitate inter 55 e 70 pro cento, que un organisation connexe con le governamento del Republica Popular de China ha facte un grande attacco cybernetic contra un infrastructura governamental strategicamente importante in le anno 2018. Secundo criticos, le agentia deberea cercar terroristas musulman in loco de hackers chinese o russe. (CZ)

EU subtenas Esperanton en seslanda projekto

Ne indas strebi enkonduki Esperanton kiel devigan lernofakon, opinias Antonio Fabián Jiménez, en kies lernejo multaj lernantoj mem elektis studi Esperanton kadre de EU-financata projekto. ”Ĝi devas esti io elektebla, luda, amuza, moderna sed ankaŭ utila kaj plenvalora”, li diras.


Renkontiĝo kun italaj instruistoj.

Mezlernejoj en ses landoj de Eŭropa Unio ricevas subtenon de la EU-programo Erasmus+ por kunlabora projekto, kiu celas per instruado de Esperanto plibonigi lernadon de fremdaj lingvoj kaj diskonigi “eŭropajn valorojn. La lernejoj troviĝas en Francio, Grekio, Hispanio, Hungario, Italio kaj Litovio.

Ni petis Antonio Fabián Jiménez, instruiston de la gimnazio Almenara en Vélez-Málaga, suda Hispanio, la inciatinton de la projekto, kaj la kunordiganton de la projekta laborgrupo, rakonti pli.

Libera Folio: Kiam komenciĝis via projekto, kion ĝi celas kaj kiom da lernantoj partoprenas en ĝi, en kiuj aĝoj?

Antonio Fabián Jiménez – La projekto “EK-Esperanto Komuniko” komenciĝis en la studjaro 2018-19 laŭ la programo Erasmus+ KA1. Laŭ tiu projekto ni celas instrui Esperanton por plibonigi la lernadon de fremdaj lingvoj kaj ankaŭ labori pri valoroj kiel la pacismo, la kultura interkompreno, la neŭtrala demokratia komunikado, kaj tiel plu. Unue elektis libere la lernofakon “Esperanto kaj Eŭropaj Valoroj” 26 lernantoj sed finfine pro organizaj problemoj lernos oficiale la lingvon internacian nur 22.

– Mi iniciatis la projekton en mia mezlernejo en Hispanio. La aliaj lernocentroj apogas nin ekde la komenco, ili ricevas nian viziton por montri al ni kiamaniere ili instruas aŭ uzas Esperanton kaj kiel oni instruas fremdajn lingvojn.

Kion signifas en la praktiko, ke via projekto ricevas EU-subtenon laŭ la programo KA1? Ĉu vi kunlaboras kun rilataj programoj en aliaj landoj?

– Tio signifas ke la Eŭropa Unio per la programo Erasmus+ financas la tutan projekton –  vojaĝojn, loĝadon, manĝadon, kursojn, materialojn – kaj ebligas al ni vojaĝi al diversaj landoj kie oni instruas Esperanton por lerni kiamaniere oni instruas la lingvon, kia estas la situacio de Esperanto alilande, kaj ankaŭ sperti la plej avangardajn metodojn en la instruado de lingvoj kaj kiel miksi tion kun Esperanto por krei novan metodologion interesan kaj aplikeblan en aliaj lernocentroj. Ni ne volas esti insulo, ni celas ke aliaj lernejoj kaj mezlernejoj kaj en Hispanio kaj en Eŭropo volu fari same, kaj ekigu siajn Esperantajn projektojn profitante la eblojn kaj rimedojn de la programo Erasmus+.

Kion povus fari aktivuloj en aliaj EU-landoj por starigi similajn projektojn kaj ekkunlabori translime?

– La programo Erasmus+ estas por instruistoj de lernejoj, mezlernejoj, gimnazioj aŭ profesoroj de universitatoj kiuj deziras plibonigi siajn lernocentrojn iamaniere. Ekzistas du vojoj, la KA1 projektoj estas nur por geinstruistoj, tiuj projektoj ebligas al instruistoj vojaĝi kaj trejniĝi alilande per klerigaj kursoj, aŭ simpla laborobservado de la laboro kaj metodoj de alilandaj kolegoj. Poste ili devas apliki ĉion kion ili lernis en ilia lernocentro, kaj montri la ŝanĝojn akiritajn.

– Alia eblo estas la KA2 projektoj por partopreni kun lernantoj en ia laboro aŭ projekto internacia. Sendube la Erasmus+ projekto estas vera donaco por la Esperanto-movado, ĉar ĝi proponas multajn ekonomiajn rimedojn kaj ankaŭ donas seriozan publikan bildon al nia lingvo kaj movado. Oni simple devas prezenti interesan projekton en specifaj datoj, kaj plenumi la celojn de la Erasmus+ programo. Devas esti interesaj projektoj kiuj vere estu utilaj kaj plibonigu la lernadon, la instruadon aŭ la plibonigon de la lernocentro.


Vizito en lernejo en Litovio.

Via projekto celas unuavice kuraĝigi lingvolernadon ĝenerale, ne specife instrui al la lernantoj Esperanton. Ĉu vi tamen supozas, ke iuj el viaj lernantoj plu okupiĝos pri Esperanto?

– Se vi ne konas ion, tio ne ekzistas. La simpla fakto diskonigi la ekziston de Esperanto lerneje en tiuj tempoj ja vere estas novaĵo. Laŭ mia vidpunkto bedaŭrinde la movado forgesis pri la grava rolo de la instruado kaj edukado de kaj pri Esperanto. Multaj antaŭjuĝoj kaj misinformoj kiuj ekzistas pri Esperanto estas pro manko de edukado pri ĝi. Pensu ke ĉiujare instruisto havas almenaŭ 130 aŭ 150 lernantojn, kiuj ricevas ĝustajn informojn pri la lingvo, poste la lernantoj decidos lerni aŭ ne, sed almenaŭ ne kredos ke ĝi estas fuŝaĵo aŭ mortinta lingvo de sektuloj. La movado devus koncentrigi je edukistoj kaj instruistoj ĉar ili havas grandan povon por disvastigi Esperanton.

– En mia gimnazio lernantoj ekscias pri la ekzisto de Esperanto, tiuj kuj deziras povas lerni ĝin neoficiale dum sia libertempo duonhoron semajne, kelkaj geinstruistoj de la angla, la franca, la latina kaj malnova greka uzas ĝin por ekspliki gramatikaĵojn, similaĵojn inter lingvoj, kaj la plej grava estas ke ni proponas oficiale la lernofakon “Esperanto kaj Eŭropaj valoroj”, kie oni lernas Esperanton oficiale, kaj la poentoj de tiu lernofako por la universitata enirekzameno estas same valoraj kiel tiuj de matematiko, historio, la hispana, la angla aŭ filozofio. Tiamaniere Esperanto ege valoras, kaj ili ĝuas ĝin kiel novaĵon, amuzan kaj simple akireblan lernofakon.

Ne malmultaj esperantistoj opinias, ke la plej bona vojo al ia fina venko de Esperanto estus enkonduko de la lingvo kiel deviga studobjekto en lernejoj en multaj landoj. Kion vi opinias pri tio?

– Laŭ mia opinio edukado estas la vera ŝlosilo. Por vere kreski kaj progresi, devas ekzisti socia emo al Esperanto, kaj por atingi tion unue la homoj devas scii pri Esperanto, kaj havi ĝustan informadon. Instruistoj estas respektataj homoj kiuj ĉiujare edukas centoj, milojn kaj milionojn da homoj, iliaj ideoj estos la ideoj de la estontaj homoj, do instruistoj devas esti la celata publiko de la esperanta movado. Ni iru do al universitato, kaj proponu kursojn de Esperanto al studentoj de la fakultatoj de edukado.

– Sed oni devas tion fari inteligente, estus vere freneze proponi ĝin kiel la “fratecan lingvon de homaranismo” aŭ la “internacian lingvon”, ili respondos ke tio similas al religia sekto, kaj pri internacia lingvo antaŭ longe venkis la angla… Proponu ĝin kiel novan metodologion por instrui fremdajn lingvojn, kaj tiamaniere ili bonvenigos la ideon. Proponu poste fari interesan projekton per Esperanto, la mono estas tie, ĉe Erasmus+, la kontaktoj ĉe la reto, kaj ili vere interesiĝos, lernos kaj instruos Esperanton.

– Nuntempe oni povas nenie igi Esperanton deviga lernofako, jam la sola fakto instrui Esperanton povas havi kontraŭajn reagojn inter la ĝenerala publiko. Ĝi devas esti io elektebla, luda, amuza, moderna sed ankaŭ utila kaj plenvalora. Jen la plej grava batalo, ke la Esperantaj diplomoj estu plene valoraj kaj agnoskitaj ĉie. Kaj jen la dua kruro, Esperanto devas esti utila per siaj diplomoj, tiuj diplomoj devas esti laŭ universitataj kreditoj aŭ laŭ punktoj en publika laborkonkuro tiel valoraj kiel tiuj diplomoj de la angla, la hispana, la germana, aŭ la franca. Se tion oni atingas, multaj homoj interesiĝos pri Esperanto simple pro ĝia utileco por la profesia vivo, ĉar ĝi estas multe pli facile kaj rapide lernebla ol alia nacia lingvo. Anstataŭ celi devigi Esperanton al la socio, lasu al la socio libere peti Esperanton.

LETRO AMUZIVA

Liselotte von der Pfalz esis la bofratino dil Sunrejo Ludovikus XIV (1638-1715)

“Saint Cloud ye la 19ma di marto 1693
Me ne povas askoltar prediko sen dormar e prediko esas vera opiumo por me. Me havis hike forta tusado e durabis esar dum tri nokti sen klozar la okuli. Lore subite me penseskis, ke me dormas en la kirko quik kande me audas prediko o monakini kantar. Me iris nemediate a monakeyo ube on esis predikonta. Apene la monakini komencabis kantar ke me dormeskis e duris dormar dum la tri hori dil deala servo ; ed ico repozis me tote bone. De ca fakto vu povas konstatar, kar amikino, ke me ne havas min multe kam vu la fortunoza benediko dormar en la kirko quale anke mea pasinta honorinda patro havis.”

WILDE : ARTO E SUFRO

[Hike me prizentas interviuvo publikigita en royalista e bigota jurnalo. Malgre lua ideologiala orientizado, ica jurnalo transmisas tre simpatioza raporto pri Wilde e ne atakas lua homeosexualeso. La motivon onu saveskas dum lektar la fino di ca artiklo. La dicita texto omnakaze esas tre interesiva por lekteri havanta kurioza mento.]

La libreto publikigita dal Editerio Qui-suis-je ? WILDE esas mikra juvelo. Longatempe konsiderata kom espritozo neserioza havanta laxa mori sexual, Wilde hodie rideskovresas ; sub brileganta kuraso di estetikero e dandio, lu emocigas per lua humaneso kordiolaceranta, quan il revelas en De profundis e la Ballade di la geôle de Reading. L’autorino dil aludita verko, Danielle Guérin-Rose, esas vice-prezidanto dil societo Oscar Wilde e redaktistino di olua revuo Rue des Beaux-Arts. – C.R. – 

Questionanto Catherine Robinson – Per lua romano La portreto di Dorian Gray, Wilde produktas indigno-klamo de protesti pro ke il asertas privilejizar l’estetiko prefere kam l’etiko. Ka vu povas explikar a ni ilua koncepto pri arto ?

Autorino Danielle Guérin-Rose – Quik de la yari pasinta che la Trinity Collège di Dublin, Wilde komencas forjar lua koncepto artistal, sub l’influo da lua studio-direktanto, la veneracindo John Mahaffy, qua docas ad ilu prizar la civilizuro Greka. L’idealo Sokratal ibe instruktis ke la skopo dil vivo esas felicesar per la serchado di lo bona e di lo bela.

Lo esas en Oxford, tamen, ke Wilde kompletigos e rafinos lua edukado intelektal tra la docado da du de lua maestri, John Ruskin e Walter Pater. Amba esas laudanti di la beleso, ma segun maniero diferanta e preske opozata. Segun John Ruskin, quan Wilde adoptas kom konsilanto spiritala til lua renkontro kun Pater, l’estetiko ne povas esar sen l’etiko. Lua koncepto pri l’arto esas avan omno ligita a lo bona, t.e. ol esas tre etikala e sociala. Ruskin rekomendas filozofio luktanta kontre la maxim mala aspekti dil senfrene kreskanta industriigo e volas esar la championo dil plualtigo mentala di la laboranta klasi per l’edukado pri arto.
Lo esas dum la triesma lernoyaro, ke Wilde asistas la kursi da Walter Pater, ma ilu konocas e ja prizas lua libro Studies in the History of the Renaissance, quan il sempre nomizos lua „ora libro“. Pater esas, lu anke, erudito ed estetikero, ma ilua koncepto esas multe plu hedonista e sensuala. Segun il, la serchado por la sento e la juado, qui povas naskar per „ecito intelektal“ esas esencala. Kom adepto dil teorio „dil arto por la arto“, il rekomendas la personala realigo kom „la maxim importanta skopo di la vivo“. Lua docado esas revelo a Wilde, ilqua rikonocas en ol lua deziri maxim profunda. Lo esas la desklozo di su ipsa laudata da Pater, qua de nun esos lua credo. Sublimigar onua vivo til igar de ol artoverko esos la doktrino qua formacos la spino di Dorian Gray, olta quan Wilde ipsa esforcos praktikar, e malgre omno, til lua lasta vivosuflo.

Questionanto – Kande André Gide aludas „la frenezioza gusto dil vivo“ quan revelis a lu Oscar Wilde, quon signifikas ico ? Ka lia amikeso esis ulo altra kam nur intelektal ?

Autorino – Wilde renkontris Gide lor sejorno en Paris dum novembro 1891. Lo esas lua amiko Pierre Louÿs qua prizentis l’unu a l’altru en la kafeeyo di Harcourt, olqua jacis ye la Placo dil Sorbonne. Wilde ne atraktesas sensuale da Gide, ma ica yunulo evanta 22 yari (Wilde evas 36 yari) interesas ilu per lua inteligenteso e lua kulturo. Ed il presentas ke lu celas, sub lua severeso protestanta, sekreta febro, juado-deziro nekontentigita. Ilu esos ta qua revelos lu a su ipsa, per instigar lu asumar sua personaleso, vivar sua vivo intensamaniere, per transpozar ol a la feldo dil arto. Per ico Gide esos samatempe konquestata e perturbata pro ke Wilde splitigis lua omna certaji, pro ke il instigas lu existar plene, mem se ico esas danjeroza. Nefatigeble, il instigas lu rikonsiderar sua vivo ye la vidpunto di la libereso e di la fantazio, per koaktar lu senhalte konfrontar su kun su ipsa, transformar su e realigar su. Ico ne eventos senpene. Gide aturdita, facinita, e forsan amoroza („Wilde ! Wilde ! Wilde !“ tale lu skribis transverse en lua diario) ne plus savas ube lu esas mentale. „Depos Wilde, me existas nur tre poke“, lu skribas a lua amiko Paul Valéry, pos la departo da Oscar por retroirar a London. Wilde propozas a lu vivo exaltanta e terorigiva, di qua la extrema punto esos probable atingata lor l’aventuro sulfoza dil kafeeyo di Biskra, quar yari plu tarde, kande Gide devoras per la okuli la bela fluto-pleanto adolecanta sidanta proxim li, e ke Wilde susuras a lu ita parolo di proxeneto : „Dear, ka vu volas la yuna muzikisto ?“
Autorino – Oscar Wilde ne esis la subornero di Gide, ilqua ja travivabis aventuri homeosexual, ma il posturas kom inicianto e revelanto, quale esos lo, plu tarde, Ménalque, la persono kreita da Gide por la libro Les nourritures terrestres, ilqua esas la literatural sozio apene maskita di Oscar Wilde.

Questionanto – Oscar Wilde skribis a Gide ke la karcero „chanjis lu komplete“. Ka lore pro co il renegis lua vivo sexual e lua individualista etiko ?
Autorino – Lo ne esas ye la vidpunto dil mori sexual ke Oscar Wilde expresas su kande il deklaras ad André Gide ke la karcero chanjis lu komplete. Itadomene, il restis la sama e refuzas renegar su : „Poeto enkarcerigita pro amoro a la yunuli amoras la yunuli“, lu skribos a Robbie Ross. „Chanjir lua vivo-maniero esabus agnoskar ke la geyeso esas desnobla.“ Same il nule intencas renuncar lua individualista etiko. Wilde restas tiloste individualisto. Pro ke il esas fidela a la filozofio fundamental di lua existo, il reprochas a su ne lua konduto, ma trahizir lua individualismo per apelar a socio, quan il desestimas por agnoskar lu kom justa kontre markezo de Queensberry, patro di lua yun amorato, Bossie.“ La unika ago shaminda, nepardonebla e porsempre desestiminda di mea vivo esis renuncar mea principi til apelar a la helpo e protekto dil socio“, lu deklaras en De profundis, olqua esas la longa letro quan il skribas en la karcero.

La chanjo quan il aludas esas ye altra nivelo mental, nome olta di lua relato ad altri. Wilde, qua havis fola jenerozeso, nulatempe esis indiferenta a la altri. Ma, quale lu skribis en De profundis : „Me pleis esar flananto, dandio, viro segunmoda.“ Il plenigis lua vivo per plezuri. Enkarcere, il deskovras altra mondo, tote stranjera a lua vivosfero, ube il ne plus esas ulo. Por eskapar la desespero e la dementeso, lu mustas nur aceptar la sufro, submisar su ad ol kun humileso e trancendar ol por divenigar ol ulo nobla, e por ke ta sufro esez departo-punto a nova vivo.
Lo esas la kompato por la fato di lua kompanuli subisanta la sama desfortuno kam ilu, qua sustenos lu en ca espruvigo. En la fundo di lua celulo, il deskovros la sentimento di solidareso kun ti qui sufras. Lor lua liberigo, il skribos du longa letri a la jurnali por protestar kontre la nehumana traktado dil enkarcerigiti, e tote aparte olta dil yuna pueri. Il vidabis uli de li, teroranta ed hungranta, en Wandsworth ed en Reading, ed ico lacerabis a lu la kordio. Lo esas anke por atestar pri la harda
realeso dil enkarcerigo ke lu skribos lua splendida poemo, La Ballade de la Geôle de Reading. Camus asertos ke lo esis la deskovro di la sufro qua posibligis a Wilde „konoceskar la sekretaji dil arto“ e skribar „un de la maxim bela libri naskinta de la sufro di viro, De profundis.“

Questionanto – En lua indijanteso karceral, Wilde deskovris la Kristo. Ka vu povas dicar ulo konciza pri co ?
Autorino – Me ne savas kad on povas dicar ke Wilde deskovris la Kristo, o se il tote simple ritrovis lu. La relato di Wilde a la religio esas ya ambigua, ma il sempre atraktesis dal katolikismo, ed il aceptesis en la Eklezio Romana kurtatempe ante mortar. Lua religiala sucii ja trairas uli de lua poemi evanta de 1881. En Oxford, sub l’influo da un de lua amiki, Davis Hunter Blair, qua, cetere, divenos la superiora patro dil abadeyo di Dunfermline, Wilde esos preske konvertonta su (il esis de protestanta origino). En lua chambro tronsidis mikra statuo ek gipso reprezentanta la Virgino e portreto pri la papo. Ma lo esas fakte en la karcero ke Wilde turnos su vere a la Kristo. En la sufri dil Kristo, il trovas rifortigo kompense ad olti quin lu subisas. Lo esas la spiritala dimensiono marveloze homal di Jesu qua emocigas Wilde profunde. La Kristo esas fratulo en sufro, vexita, trahizita, qua subisis la kruela moko dal homi e la neflexebla hardeso di la lego, quale il ipsa subisis oli.

En la mentala okuli di Wilde, la Kristo esas poeto : la plaso dil Kristo, vere, esas inter la poeti, lu skribas. Lua tota vivo esas la maxim marveloza de omna poemi. Il esas la suprega artisto di qua la perfekteso e la personeso facinis la mondo dum la sucedo dil yarcenti, eceptala ento apta grantar a la pekanti ed a la desfavorati ita imaginiva simpatio, olqua, en la domeno dil arto, esas l’unika sekretajo dil kreado. Parpensante profunde pri ca temo, Wilde opinionas ke Jesu esas la suprega artisto, la unesma en la Historio qua lokizas tante alte l’anmo di la homo. La Kristo esas ta qua shokpulsas la reguli en totala libereso, olqua unionas la santo e la pekozo en lua amo senlimita. Lua etiko konsistas tote ek simpatio, juste to quo devus esar l’etiko, same kam lua yusteso esas tote poezial, juste to quo devus esar la yusteso. La nemezurebla mizerikordio dil Kristo purigas l’anmo di Wilde e pardonas ilua peki. Pro ke ta qua vivis inter la lepriki e mortis krucagita inter du furtisti ne povas esar a lu nepardonema judiciisto. Oportas irar a karcero por intelektar ico, Wilde skribas. Omnakaze, forsan lo valoras la peno irar a karcero.


(Interviuvo efektigita da CATHERINE ROBINSON e publikigita en la jurnalo PRESENT)

2019-W38 – Remotion de monumento in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

konev-statue-01Un citatano incatenava se al statua de marechal russe Ivan Konev in Chechia in le capital Praga in le placia Náměstí Interbrigády. Assi ille protestava in lunedi contra le decision del Consilio Municipal a relocar le monumento. Le burgomaestro liberal del quartiero Praga 6 Ondřej Kolář justificava le relocation del monumento, dicente que le Armea Rubie ducte per marechal Konev apportava terror, quando illo entrava Checoslovachia occupate per Germania Nazi in le anno 1945. (CZ)

MATRO SHIPTON

[Matro Shipton esas la maxim famoza sorcistino e profetino Angla di omna tempi.]

La granda sorcistino Angla Matro Shipton

Matro Shipton (1488-1561) esis grandega sorcistino en lando ube omnatempe la sorcarto esis prosperanta e la sorcistini grande egardata e respektata e kelkafoye politikale influoza (nur pokega homi savas lo, ma la pasinta chefa ministrino di Anglia – Margaret Thatcher (1925-2013) – esis sorcistino tre altaranga). Notinda anke, ke ne nur la sorcarto e la sorcisti esas tre estimata en Anglia, ma anke la okultismo – diferante de la kontinentala landi – e la patriota sorcistini ed okultisti (inter li la alte iniciita framasoni) pleis tre importanta rolo por divenigar Anglia la maxim povoza e richa lando dil mondo dum la XVIIIma e XIXma yarcenti e por ganigar da ol omna militi quin ol entraprezis til nun. Por retrovenar a nia temo, Matro Shipton predicis plura eventi qui esis fasononta la mondo moderna. Yen mikra rezumo pri la vivo di un de la maxim granda profeti dil mondohistorio, qua porsempre markizis la historio Angla.
Ico, forsan, ne esas koincido, nome la profeti e la vizioneri sempre aparis dum la maxim konfuza e desquieta epoki, kande granda chanji eventis. ‚Itaque‘ dum tala periodo, lor bela nokto someral di 1488, yunino parturis nelegitima bebeo, en Yorkshire.
Lor lua nasko, Ursula Sondheil esis infirma, ma on esis balde parolonta pri elu kom profetino sub la nomo di Matro Shipton. El esis misformacita ma el havis ajila mento. Tale, elu lernabis lektar e skribar multe plu rapide kam la plu multa pueri samevanta. Ye 24 yari, elu spozigis karpentisto ordinara di qua la nomo esis Toby Shipton, di Spipton, proxim York. Lua reputeso kom klarvidantino frue difuzesis a tota Anglia e mem ad Europa. Plura centi de kurioza homi amaseskis cirkum elu ed askoltis tre atencoze lua sibilatra paroli.
La legendo asertas ke el naskis en la kaverni proxim la kastelo di Knaresborough. Tamen omna detali koncernanta la nasko e la ‚kindeso‘ di elta qua divenos Matro Shipton transmisesis de boko ad orelo dum plu kam 150 yari, tale nulu konocas la cirkonstanci reala cirkondanta lua unesma vivoyari.
To quon ni tamen savas, lo esas ke depos 1641, plu kam 50 verki redaktesis pri elu e ke lua historio markizis la kolektiva imaginado dum plura yarcenti. La nombroza raporti, kelkafoye piktita o mem brodita vidigas da ni la forta impreso agita da Matro Shipton a lua cirkumanti.
La historio, exemple, raportas ke yuna nobelo esabus veninta konsultar ica profetino por saveskar kande finus la vivo di lua patro. Ica yunulo bezonis pekunio e ne plus povis vartar por recevar lua heredajo.
Matro Shipton dicis nulo a lu. Ita yuna viro maladeskis kurtatempe pose. Itaque la patro di ca laste dicita venis luafoye konsultar Ursula, esperante ke el povus helpar lu por salvar ilua filiulo. Elu respondis :
„Ti qui pacientesas dum esperar la morto dil altri,
Venigas lia propra transpaso,
La tero quan ilu tante serchis, balde il surhavos,
La tero di lua fieracheso, en lua tombo…“
Balde pos la morto di ca yunulo, la novajo pri la cirkonstanci di lua transpaso e pri la predico da Ursula Shipton kreskigis la timo cirkondanta ita misterioza muliero. Ica pavoro sempre existis mem longatempe ante elua mariajo. Onu ya rakontas ke el developabis doti pri sorcado por venjar su kontre ti qui persekutis elu, kontre ilti ed elti qui mokis lua ledeso. Nome, plura personi rakontis ke el esis la „filiino dil diablo“, t.e. sangodurstanta sorcistino qua reprezentis danjero por elua vilajo e precipue por la infanti e pueri.
La nasko e la kindeso di Ursula Sondheil
Segun rumori, la matro di Ursula nomesis Agatha ed esis orfanino neinteligenta ed ociera. Elu preferis okazionala prostituco kam laborar kom menajistino o koquistino. La legendo dicas ke viro seduktis elu e ke lu konsentabis grantar ad elu ula komforto, kambie di sexuala avantaji. El do gravideskis de ca viro. La homi raportis ke ta viro esis tam kolda kam glacio, e ke lu ne semblis prizar ica gravideso.
Cetere, kande elu gravideskis, lua vicini postulis ke el persequesez pro prostituco koram la lokala judiciisti. El mustis esar tre kurajoza, nam el evis nur 15 yari kande el ed elua enorma ventro prizentesis a la judiciisto. La persequo abandonesis nam lua amoranto igabis gravida du plusa mulieri di la sama vilajo.
La legendo rakontas, ke el naskis ulaloke en la cirkumajo dil fluvio Nidd, dum varma julio-nokto, lor ke la tondro grondis. Ico eventis tote proxim anciena jaceyo ube l’aquo posedas mistika povi. Mikra Ursula komencis vivar en desfortunoza kondicioni. La akushistino, qua naskigis elu, raportabus ke ca bebeo esis enorma e misformacita.
La yuna matro esis povra, ma elua amoranto duris helpar elu por mantenesar en vivo. Nulu savas quale el agis, ma elu mem sucesis konvinkar sacerdoto baptar elua infanteto, malgre l’opozo da la lokani. Nome, lo esis tre rara, itaepoke, ke infanto nelegitime naskinta baptesez, ultree elta havis anke la reputeso esar filiino dil diablo. Lo esas l’abado di Beverley, qua aceptis la demando da Agatha, mem se ita laste dicita habitis ye plu kam 60 milii de Knaresborough.
Segun la rakonteri, elua matro donabus Ursula ad adoptanta matro lor ke el evis du yari. Koncernante Agatha, elta trovos refujeyo en kuvento ube elu pasos lo cetera di elua vivo.
La legendi rakontas ke la yunineto qua esis matro Shipton esis inteligenta e malvolanta. Ulafoye dum ke el laboris extere, lua adoptanta matro audis ca infanto kriar tre forte. El probis enirar la domo, ma nevidebla forco impedis el agar lo. El demandis lore la sokurso da lua vicini, qui anke esis nekapabla penetrar aden l’internajo di lua domo. Sacerdoto qua preteriris vidis ica ceno. Il quietigis la homi e sucesis kombatar la nevidebla forco e fine iris en la domo. La bersilo esis vakua, nam la yuna Ursula, tote nuda, ridetanta, sidis avan la herdo. Posiblesas anke, ke la adoptanta matro inventis plura rakonti quale olta por celar elua ofte neglijanta konduto a ca infanto.
Ursula kreskis e la historii pri lua adoleco-tempo e la debuto di elua adulta vivo esas nur laudo a lua ledeso. Elu, probable, ardoroze revis, quale omna cetera yunini samevanta, pri charmanta princo. Nulu pensabus, ke, uladie, lu povus asistar elua mariajo, tamen karpentisto, nomata Toby Shipton, propozis spozigar elu. Pluri kredis, ke il esabis sorcata e ke elu versimile utiligabis ula amoro-pulvero od irga elixiro por ke il amoreskez pri elu. Lo esas en 1512, lor ke Ursula Sondheil evis 24 yari, kande el divenis Ursula Shipton.
Ita periodo esis importanta por Anglia, nome Henrikus (Henry) VIII kronizesis recente kom rejo e ja konquestabis la kordio di ilua populo. Inter lua konsilanti esis Thomas Wolsey, filiulo di buchisto di Ipswich, futura arkiepiskopo di York e kardinalo en Roma.

MATRO SHIPTON DIVENAS FAMOZA

La vivo esis probable multe plu facila por matro Shipton nun, pro ke el esis mariajita. Elu ed elua spozulo ne havis filii ed esis sat prosperanta. Lo esis un monato pos elua mariajo kande, unesmafoye, vicini venis ad elu por demandar konsilo. Kamizo e subjupo desaparabis ed ica furto esis astoniva misterio por la vicinaro, nam ica vari esis prefere kustoza itaepoke.
Matro Shipton dekaris nur ke el savis tre bone qua furtabis ca vestaji, e ke el agos lo necesa por ke ita havaji retrodonesez. El furnisis kelka indiki ad elua vicinino. Ita laste dicita, quale lo esis previdita, iris a la kruco dil merkato en Knaresborough. Lore ula muliero venis adibe kun la desaparinta vesti. Ica nekonocatino komencis dansar e kantar :
„Me furtis mea vicini, regardez me, me esas furtistino e me montras lo a vi.“
El retrodonis la vesti, reverencis e foriris.
Plura misterioza eventi simila grande kontributis ad establisar la reputeso di matro Shipton. Samepoke el predicis la falo dil kloshturmo di la lokala kirko e la transpaso di sinioro vizitanta ca regiono. Elua reputeso difuzeskis a tota Yorkshire.
Lo esas dum ita epoko, ke rejo Henrikus VIII, kurajigita da Thomas Wolsey departis a milito e rezolvis invadar Francia. Anglia, lore, ne havis stabila armeo e rekruto intensa komencis en ca tota lando. Lua trupi desvinkis plurafoye, ma la rejo esis obstinema ed en 1513, per la helpo da Austriana mercenarii sendita da imperiestro Maximilianus, il obtenis lua unesma vinko importanta, ica batalio surnomizesis „The battle of Spurs“ (La batalio dil Sporni).“ Matro Shipton previdabis ica evento.
Thomas Wolsey, qua konvinkabis rejo Henrikus departar a milito por trovar glorio, grande laudesis e konsideresis kom un de la precipua responsivi dil vinko Angla. Por dankar ilu pro lua saja konsili, il nominesis kom sinioro kancelero di Germania e kardinalo en Roma. Wolsey volis divenor papo, e dum vartar lua nomino a ca ofico, il vivis quaze princo kun nombroza servisti. Il konstruktigis por su mem plu granda domo kam olta di la rejo, hodie nomata la Korto di Hampton ed il fondis l’universitato di la Eklezio dil Kristo.
Matro Shipton surnomizis ilu „la taliita pavono“ :
„Kande la taliita pavono perdos lua unesma plumi,
lu ofros granda spektaklo a la tota Tero – dum ula tempo -, ma lu desaparos kurtatempe pose e lua tota glorio duktos a nulo.“
Kardinalo Wolsey esis tamen odiata en la tota lando. Anke niaepoke, la kancelero esas rare la persono maxim populara di la guvernerio, nam lu esas la persono qua jeras la imposti. Wolsey, dum la absenteso di rejo Henrikus, esis mastro di Anglia. Imposti sempre plu pezoza postulesis e la habitantaro di ca lando sufris pro co.
Lo esis tempo kande esis desfacila vivar, la novaji voyajis lente ed omni questionis su pri la rezolvi dal nova mastro di ca lando ed anke pri la milito entraprezita da rejo Henrikus kun multanombra filiuli, patri e fratuli di la homi di Anglia. La novaji difuzesis nur parole per voyajanti, migranta vendisti e per komercisti, e, tro ofte ica informi esis eroroza od inventita. Matro Shipton, mem se el habitis en izolita domo, esis plu bone informita kam omna ceteri.
Sempre plu multa homi venis por konsultar Ursula. Mem kelkafoye vizitanti su prizentis sub falsa nomi e la profetino savis tamen exakte qui li esis.
Un de ta vizitanti esis l’abado di Beverley, qua, nun oldeskinta, komencis timar la reformi impozita da Wolsey a la mikra kongregacioni. Lor lua vizito, matro Shipton ne havis tre bona novaji por lu. El explikis ad il quale Wolsey esis hungrigonta la rejio, aparte la kongregacioni maxim izolita, ke la povri e la maladi balde ne plus povos trovar refujeyo en ula kirki e monakerii, ke pluri inter li privacesos de edukado… e ke la rejo same kam lua parlamento renegos Wolsey dum la venonta yari e ke ita laste dicita mortos en deplorinda kondicioni.
Wolsey diveninta la viro maxim potenta e timata dil rejio, pluri de la profetumaji da matro Shipton parolis pri lua futura agi e pri lua falo.
Ita laste dicita informesis rapide pri la reputeso di ca profetino e ke el predicabis ilua falo. Il imperis do tri viri, duko de Suffolk, Charles Brandon, same kam la sinioro de Arcy di Yorkshire e la sinioro Percy, komto di Northumberland por irar renkontre a matro Shipton e vidar per lia okuli kad la rumoro havis fundamento, kad el esis vera sorcistino.
Kande li arivis avan la domo dil profetino, elta ja esis extere, ridetanta ed el invitis la tri viri sideskar en la internajo, avan bona fairo-herdo. Kande li esis sidanta komforte en la domo, un de la viri asertite dicabus : „Vu ne esus tante afabla se vu savus qui ni esas e por quo ni esas hike…! „
„Me kredas ke la anuncanti yurizesas bone aceptesar…“ el respondis milde dum ofrar biro a li.
„Vu savas por quo ni esas hike ? Vu dicis ke la kardinalo nulatempe povos vidar York, ed il tote ne prizis ico…“
„Me nulatempe asertis ke il ne povos vidar York, el dicis polite,me nur dicis ke il ne povos enirar ita urbo dum lua vivotempo…“
„Bone“ la duko parolis heziteme, „il dicis ke la venonta foyo kande il esos en York, vu brulesos sur granda rogo.“
„Ni vidos kad ico povos eventar“ lore dicis la profetino.
Pos ica vorti, elu jetis elua fulardo aden la herdo. La flami tushis ol, ma ne kombustis ol. Lore el riprenis olu e deklaris :
„No, me ne kredas ke me mortos kom brulita homo.“
El regardis duko de Suffolk. Ita homo e lua du akompananti sudorifis pro pavoro, la pavoro pri la sorcarto. Un de la viri audacis questionar elu kad elu savas to quon destinos ad ili lia futuro. El divenis subite tre trista e deklaris ke el vidis li kom mortinti sur la pavizita chosei di York.
Kande kardinalo Wolsey informesis pri la dicaji da matro Shipton, il rezolvis departar de London por irar a York. Ita voyajo esis longatempe duronta e danjeroza, tamen lua vera arivo-loko ne esis York, ma Cawood, urbo ye dek milii plu sude. Wolsey intencis acensar la turmo di Cawood, dum esperar vidar York de ta loko. Forsan ye la jorno-lumo, il sucesus reale vidar parto de ca teritorio.
„Elu dicis ke me nulatempe povos vidar York“ ridetachis la kardinalo.
„Respektoze, el ne dicis ke vu ne povos vidar York, el dicis ke vu nulatempe eniros ol.“ un de lua kompanuli korektigis.
„Nu, ni irez adibe e ni brulez elu !“ pluse dicis Wolsey dum regardar la bordumo dil foresti vicinesanta York e kelka domo-tekti apene videbla. Ma dum ke lu prontesis livar Cawood, la kardinalo videskis sinioro Percy, komto di Northumberland akompanita da kelka gardisti.
„Ka vi venis por me ?“ Wolsey questionis.
„Fakte yes ho sinioro, nome la rejo postulas ke vu retroirez a London por afrontar akuzi pri stato-trahizo.“
Lo esas sur la choseo, akompanata da severa gardisti, ke Wolsey komencis lua voyajo di retroveno, sen arivir en York. Dum la voyajo il divenis tre malada e l‘eskorto mustis haltar en monakerio di Leicester por ke il flegesez. Il divenos ibe dementa e transpasos ibe, en deplorinda kondicioni quale predicabis lo matro Shipton. Kom konsequo di ilua morto, la reputeso dil profetino haveskos nekredebla dimensioni, talgrade ke el divenis vivanta legendo.
La parlamento ultree judikis ke l’Eklezio prenabis tro multa povo e rezolvis facar severa aranjuri. Pluri de la fidel amiki di Wolsey pagis la preco pri co, inter li esis sinioro Percy e sinioro d’Arcy qui ocidesis sur la choseo di Yorkshire.
Henrikus VIII mortis ye la 28ma di januaro 1547, poslasante chanjita lando, tre diferanta de olta di qua il heredabis 40 yari ante lore. La anciena potenteso dil Eklezio mezepokal esabis ruptata, la parlamento esis nun la nova autoritato. La filiulo di Henrikus VIII, Edwardus VI evis nur 9 yari kande il heredis la rejio Anglia. La profetino anke parolabis pri ilu :
„Por pia e dolca princo, krear spaco
ed en singla kirko preparar balayilo,
nam ita princo qua nulatempe naskos divenigos la razita kapi desesperanta.“
La parturo por la yuna princo esabis brutal, e la cezarana operaco quan la akushistini mustabis efektigar mortigis ilua matro, Jane Seymour. La razita kapi – la monaki – havis serioza motivi por desquieteskar, nam la konflikto inter la protestanta e katolika eklezii plumaleskis sempre plu multe e la protestanti divenis dominacanta.
„Lore la populani armizos su,
E la maligneso di muliero produktos multa malaji.
Fiereso mortigiva di Oh ! deskonkordi odiinda di Oh !
Frati por regardar la vivo dil ceteri.
Ma l’ambicio esas tante mortigiva,
la grifono feroca perdos lua kapo.
Kurtatempe pos la transpaso di la leono,
per dolca kruelajo.“
El predicos anke :
„Damo vertuoza lore mortos,
por augmentesar vers la alteso tante alta,
Elua morto produktos altra joyo,
A persono qua multe nocos la rejio.“
Fakte, la populani, fatigata per la kaoso e l’anarkio qui regnis, armizis su. Obskura tempi anuncesis por Anglia, la preci plualteskis rapide e la populani esis sempre plu povra. Rejo Edwardus VI mortis kande il evis nur 16 yari pos apene plu kam kin yari di regno-tempo. Dum unesma periodo, lua onklulo, Edwardus Seymour, pose dum duesma periodo, Dudley, esas la forta viri di ca lando. Ita laste dicita esas ambicioza homulo, qua intrigas e profitas la deskonkordi por guvernar e pluricheskar. Il nominigas su kom duko di Northumberland. Il sucesas konvinkar Edwardus ke lua fratini (Maria (Mary) la katolika e seniora ed Elisabeth) esas danjeraji por la krono e ke lo esas plu bona deklarar eli kom bastarda, tale impedante por eli la tron-heredo. Vice eli, Jane Grey, sincera amikino dil rejo, selektesas oficale por heredar la trono. Ico esas avantajoza por la duko, nam lua propra filiulo mariajesis kun Jane.
Kande il mortas en 1553, Jane agnoskesas dal Konsilantaro di regenteso kom rejino. Elua familio instigas el aceptar ico. Ma, sen susteno, non dii plu tarde, el ekpulsesas de la trono, (pose subisas la morto-puniso ye la komenco dil sequinta yaro) segun impero da Maria (Mary) Tudor, fratino dil pasinta rejo. Lo esis harda epoko, la nova rejino esanta tilextreme katolika, la protestanti persekutesas en la stradi, la habitantaro esas desunionita e mem plura personi brulesas dum ke li esas ankore vivanta.
Matro Shipton surnomizos el Alecto, ed expresos ica profetumajo :
„Alecto pos asumir la krono ;
E la mitri erektesos, e la kapi falos,
En Smithfield la sango fluos.
Anglia asociesos ad Hispania.
Kelki probos nocar li, vane.
Alecto, lore, de la vivo foriros.
E la sacerdoto pontifikal mortos.“
La sango, fakte, fluis en Smithfield e kande Maria Tudor mortas dum matino di novembro 1558, lore kelka hori plu tarde, transpasas anke Polona kardinalo importanta. La transmondesko di Maria Tudor esas signo dil fino di ero e la komenco di altra ero. Anglia ne plus esos la sama lando. Ma, adminime, la violento cesis e la vivo semblas rikomencar quale ol esis olim. Nova rejino kontroleskas ca lando e lore komencas la longa regno di rejino Elisabeth I-ma. El evis 25 yari kande el prenis la povo e nulatempe esis mariajonta su. El regnos dum plu kam 45 yari e retrovenigos paco e fiereso aden elua lando.
Quale el predicabis lo, matro Shipton transpasos en 1561, ye la evaluita evo 73 yari. El poslasos tre multanombra profetumaji pri la venonta yari. El predicis la morto dil rejino e la kronizo di James VI en 1603, same kam militi, la granda pesto di 1665, l’incendio di London en 1666. Hodie, kelki de lua predici ne plus semblas esar tante obskura a ni. El predicabis, exemple :
„Esos veturi sen kavali e la mondo konocos la plago dil acidenti. „
El anuncis la veno di la interreto :
„ La pensi trairos la mondo en un instanto.“
Kande el predicabis :
„La homi marchos super la fluvii e sub la fluvii, la fero flotacos sur l’aquo.“
Lua samtempani probable questionis su quon el aludis. Nunepoke, la navi e la submara navi fera esas kustumala kozi, ma itaepoke…
Matro Shipton predicis plura eventi historial qui esis fasononta la mondo moderna. La desvinko dil Hispana armada, exemple :
„E la ligna kavali dil monarko di Westo destruktesos dal trupi di Drake.“
Per plu longa strofo, el profetumis ke Sir Walter Raleigh apertos la Nova Mondo a la Britaniana komercisti :
„Sur maro senbridigita e ventoza
Nobelulo navigos
Qua ne mankos trovar
Lando nova e marveloza
De-ube il adportos
Herbo e radiko…“
La dicita herbo esis evidente la tabako e la radiko esis la terpomo.

Esas tre probabla ke la dicaji da matro Shipton dum la sucedo dil tempo, esis exajerita ed interpretita… Ma to quon ni savas, lo esas ke el reale existis, ke el markizis la popul-imaginado e la historio di Anglia porsempre. El meritas, sen irga dubito, ke lua nomo esez en la rango dil maxim granda profeti di la mond-historio.

(Segun interretala texto da DAVID MAGNY)
(Ek Kuriero Internaciona n° 3/2014)

AKTUALAJO OCITANA

OCITANIA
“Multa gimnazii di sud-Francia supresis la kursi dil Ocitana linguo. E se ne ja esas preciza informi, on dicas ke multa kursi ne plus facesos. En la kazo di Muret, Pins et Justaret e Le Vernet multa gimnaziani ne plus recevos docado pri la Ocitana.” Personale, malgre ke me ne havas simpatio por la Ocitanisti me tre regretas lo, nam parolesis pri kursi libere selektita e la Ocitana esas linguo aborijena kontre ke on obtenas pekunio por docar la Araba e la Turka qui esas tote stranjera lingui.

2019-W37 – Debatto re Kosovo in Chechia

AUDI REGISTRATION DE SONO

In jovedi, un conferentia in Praga, le capital de Chechia, ha essite asstate per le prime ministros del Gruppo de Visegrád (Polonia, Chechia, Hungaria, Slovachia) con lor homologos del Balkanes del west (Serbia, Albania, Bosnia e Herzegovina, Macedonia del Nord, Montenegro). Un viceprime ministro kosovar ha annullate su participation, reagente al presidente chec Miloš Zeman, qui habeva dicte, que Kosovo era ducte per criminales e habeva necun loco inter nationes democratic. (CZ)

Sonata lunar

In luce lunar
digitos cerca lor via inter claves
Le diurne dolos
in nocte trova reposo
Molle melodias consola le compositor
Tonos diffuse
son necate in sibilante susurro
ma illos son belle e perfecte
in le mundo de ideas
Notas crea parve undas al papiro
Trioles luctante vade in alto
con fortias deperiente del spero
Le gaudiose dies ha finite
e l’obscuritate es inclemente
Jam le sol se ha ponite
e le luna fugi trans le firmamento
Ma le musica continua sonar
cantar e consolar
Tonos plena le nocturne vacuitate
con obras de un homine solitari
Illos crea vibrante sculpturas aeree
que plana via ad assetante cordes,
de homines distante,
in quales illos sonara
tanto longe quanto remane
spiritos compassionate
sub le lugubre
pallide, languide
luna