Hymno de pace

 

Con cordes plenate de dolo

nos specta in alto e dice:

Dona nos pace e felicitate

Que infantes jocara con joia

sin audir le ruito del guerra

Que lor genitores ben laborara

re-edificante le terra

Que le campos morte sera fertile

e satiara le gente affamate

Que le ruinas cadera e domos renascera,

grande e bellemente decorate

Con cordes plenate de dolo

nos specta in alto e dice:

Dona nos pace e felicitate

Que le cannonadas sera supplite

de canto de aves

e le lamento e critos

de riso excitate

Que le odio e le ira e le spirito vindicative

sera substituite de amor e amicitate

Que omne le homines laborara

pro salvar le mares, le terra e aer

Que illes quitara le apparatos de morte

Tote le armas debe cader

Con cordes plenate de dolo

nos specta in alto e dice:

Dona nos pace e felicitate

Que es le pardono?

 

Que es le pardono?

Non plus parlar del culpa?

Oblidar del passato e spectar al futuro?

Rememorar se le passato e acceptar le dolor?

Creder que ille qui noceva se repentiva

e non nocera plus?

Si on pardona alcuno, esque on debe creder

que le persona se ha corrigite?

Esque il existe pardono sin fide?

Quante vices on pote pardonar

post que on ha incontrate perfidia tante vices?

Ille qui pete pardono e promitte melioration,

quanto credibile es un tal persona?

Esque bon intentiones pote vincer

le character e habitudes establite?

Nos nos noceva

Io peteva pardono ma non lo recipeva

Tu non ha petite pardono

pro le cosas que tu faceva:

assi, como progreder?

A vices le pardono require tempore

assi io me vesti in le habitos de patientia

e spera que io los longemente tolerara,

los conservara in un stato munde,

non los lacerara,

non habera frigido e non sudara

Al fin io me disvestira,

stara nude ante te

assi que tu me spectara

e videra qui io vermente es

Le quatro viages

 

Io viagiava al west

nam io cercava amor

Io non trovava amor

ma in vice, libertate



Io viagiava al sud

nam io cercava un domo

Io non trovava un domo

ma in vice un amico



Io viagiava al oriente

nam io cercava le veritate

Io non trovava le veritate

ma in vice, pace



Io viagiava al nord

nam io cercava ricchessa

Io non trovava ricchessa

ma in vice un domo



TEJO perdis subvencion de 85 000 eŭroj

TEJO ne ricevis la buĝetitan administran subencion de 85 000 eŭroj. Tiu subvencio estas la ĉefa enspezo de TEJO, kaj ĝi devis kovri 58 procentojn el la kostoj de la asocio en la nuna jaro. La tuta buĝeto nun devas esti refarita kaj TEJO verŝajne devos maldungi oficistojn.

La 8-an de majo la TEJO-prezidanto Léon Kamenický skribis al la komitato de la asocio por informi ĉiujn, ke TEJO ne sukcesis ricevi la administran subvencion por 2022.

– Tiu subvencio estas la individue plej granda enspezo en nia buĝeto ĉiujare, kaj ĉi-jare ili tute ŝanĝis la proceduron pri kiel kandidatiĝi kaj kiel ili taksas ĝin. Ni ne estis tiom malproksime de la limo, sed bedaŭrinde ni (kiel pluraj aliaj eŭropaj neregistaraj junularaj organizoj kiuj antaŭe ricevis la subvencion) ne estis sukcesaj.

Li substrekis kiel grava la subvencio estas al la buĝeto de TEJO:

– En pasintaj jaroj ni ricevis 50 mil eŭrojn pro tiu subvencio, kaj ĉi-jare ni kandidatiĝis por 100 mil, kaj pro la nesukceso, tio signifas ke la Estraro de TEJO nun devas revizii la budĝeton kaj veni kun Plano B.

Laŭ la prezidanto la estraro jam decidis pri kelkaj agoj por savi monon, ekzemple la kvaronigo de la buĝeto por ĉeestaj estraraj kunsidoj. La estraro serĉos aliajn financeblojn – oni esperas ricevi monon per donackampanjo kaj aliaj subvencioj. Krome oni pledos al FOJE (Forumo Junulara Eŭropa) por pli bonaj kondiĉoj.

La estraro planas prepari novan buĝeton dum ĉeesta estrarkunsido en Prago kaj poste prezenti ĝin al la komitato ĝis la 25-a de majo.

La buĝeto de TEJO preskaŭ tute dependas de subvencioj de la Eŭropa Unio. Laŭ la buĝeto por 2022, el la tuta enspezo de 146 782 eŭroj sume 125 662 eŭroj (85 procentoj) venas de subvencioj, kaj nur 6 500 eŭroj de la membrokotizoj.

TEJO efektive petis administran subvencion de 125 000 eŭroj, sed pro la malcerteco pri tio, ĉu la peto estos akceptita, la buĝeto kompromise kalkulis nur pri enspezo de 85 000 eŭroj. Aldone oni buĝetis enspezon de iom pli ol 40 000 eŭroj de volontula subvencio, kiun oni plu ricevadas.

La buĝeto en sia teksto agnoskis la malfacilecon ricevi la administran subvencion: ”La kondiĉoj de la administra subvencio ŝanĝiĝis signife kompare al la lasta jaro, de unu flanko plialtiĝis la petebla sumo, aliflanke la buĝeto de la programo restis pli-malpli sama, kio signifas ke malpli da organizoj ricevos la subvencion.”

La buĝeto estis akceptita de la komitato senkontraŭe je la 14-a de januaro. Sed Michael Boris Mandirola, komitatano B, rimarkis la malcertecon pri la administra subvencio kaj diris ke la buĝeto “estas tre for de nia financa realo” ĉar la vera enspezo estos multe pli alta aŭ malalta.

Pro tio, la komitato jam tiam voĉdonis por ke la estraro devu prezenti novan buĝeton 21 tagoj post ekscio de la rezulto de la peto.

Responde al la malakcepto, Patricio Iglesias, komitatano B, diris ke en Argentino se organizo ne ricevas subvencion, la kutimo estas tuj organizi busojn plenaj de aktivuloj protesti antaŭ la agentejo. Li sugestis ke TEJO krei dokumenton kiu diru ion similan al:

”Pro ĉi tiu decido povas perdi siajn enspezojn 400 laboristoj de niaj organizoj kaj ties familioj, ĉirkaŭ 5 000 eŭropaj junuloj ne povos ĉeesti eventojn, pli ol 500 junuloj el Afriko, Azio kaj Latinameriko ne vizitos nian kontinenton por kulturaj interŝanĝoj, eventualaj laboraj procesoj povas signifi la malfondon de niaj NRO-j”, kaj tiel plu.

Li asertis ke neniu politikisto ŝatus ricevi tiun kritikon. Li tamen ne klarigis, kie troveblas la suferontaj 400 laboristoj de la Esperanto-organizaĵoj, la 5 000 eŭropaj kaj 500 ekstereŭropaj junuloj.

Michael Boris Mandirola diris ke ĉar TEJO ricevis la subvencion dum sep sinsekvaj jaroj, ĝi kerne rolas en la planoj de la organizo. Pro tio, li skribis: “mi dubas ke la dungosituacio povus resti senŝanĝa”. Tamen TEJO verŝajne ne devos maldungi 400 oficistojn.

Robert Nielsen

Interlingua retornava a Praga (Durante le conferentia 2019)

 

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2019

Le anno es 1995. Le communitate de Interlingua se incontra in Praga. UMI celebra 40 annos durante le 12nde Conferentia international de Interlingua. Le stratas del belle citate plen de historia e cultura es plenate del lingua que conserva le historia e le cultura occidental pro le futuro.

Interessante discursos se misce con grande planos de como introducer Interlingua in scholas Europee. 

Amicitates nasce. Ideas es excambiate.

24 annos passa. On non audi Interlingua al stratas de Praga. Ha le lingua disparite?

No!

Le anno es 2019. Interlingua retorna a Praga pro le 23e conferentia international, gratias a un enthusiastic e active gruppo local. Le lingua vive e se disveloppa.

Desde le ultime vice illo ha entrate internet. Il ha plure sitos, foros e blogs.

Nove podcasts, nove videos.

Il ha nove libros, nove poemas e nove cantos. Il ha nove dictionarios, nove traductiones, nove enthusiastas, e multe del vetere enthusiastas remane. 

Interlingua sempre cresce, proque cresce su historia, su tradition e hereditage. Illo lassa tracias, cata anno in nove citates. 

Nos vive in le epocha de information sin frontieras. Cata homine in le mundo que ha un connexion al internet e se interessa pro linguas neutral pro communication democratic, ha un bon chance de trovar Interlingua, sovente proque illo es mentionate in le mesme contextos que linguas constructe e lingua francas. 

Plus que un medie milliardo homines comprende Interlingua ben sin studiar lo. Ma pro usar le lingua correctemente, on lo debe apprender. Isto require un fragmento del labor que on besonia pro maestrar per exemplo espaniol o italiano, ma totevia on debe dedicar un poco de su tempore a isto. Alora il ha un assatis modeste gruppo de personas que usa Interlingua activemente, ma un multo plus grande gruppo que se interessa del lingua, sin usar lo. On discute, lege textos, compara con altere linguas etc.

Alora Interlingua attinge multe personas e le mission del active usatores es a inspirar e activar le passive usatores.

Si le lingua crescera in un tempo bastante veloce, nos attingera le si nominate effecto del bolla de nive. Al comencio illo es parve, ma durante que illo rola a basso del monte coperite de nive, illo accumula iste nive e deveni de plus in plus grande, se augmentante exponentialmente.

Nos es le bollas de nive!

Interlingua retornava a Praga. E illo retornara ancora plure vices. Nostre movimento non es grande, ma illo es forte e persistente. E le lingua in se mesme es le plus bon argumento del movimento: Comprensibile ma neutral. Naturalistic ma facile. Logic ma non schematic. 

Isto es le lingua del futuro. Quando le mundo lo discoperira?

Carnap – filozofo forgesita de esperantistoj

Rudolf Carnap (1891–1970) estis tre konata germana filozofo kaj logikisto, kiu forlasis Germanion pro la naziismo. Li lernis Esperanton kiel 14-jarulo kaj diversmaniere uzis ĝin dum sia tuta vivo. Tamen ĝis lastatempe malmulto estis konata pri lia esperantisteco. Nun aperis ampleksa artikolo de Ulrich Lins pri la temo. Libera Folio intervjuis la aŭtoron.

La germanlingva artikolo Sprache transnational: Rudolf Carnap und
die Esperantobewegung (Transnacia lingvo: Rudolf Carnap kaj la Esperanto-movado) aperis en la kolekto Logischer Empirismus, Lebensreform und die deutsche Jugendbewegung kiu estas libere elŝutebla ĉe la eldonejo.

Libera Folio: Via artikolo pri Rudolf Carnap aperis en pli vasta kolekto de artikoloj. Pri kio temas tiu kolekto kaj kiel vi fariĝis unu el ĝiaj aŭtoroj?

Ulrich Lins: – La kolekto traktas logikan empiriismon, vivreformon kaj la germanan ”Junularmovadon“, kiuj estas temaroj, kiuj ebligas kompreni la fruan intelektan evoluon de Carnap, nun rekonata kiel unu el la plej gravaj filozofoj de la dudeka jarcento. Mia kontakto kun ”karnapologoj“ komenciĝis en 2012, kiam mi scivolis pri la eblo konsulti arkivaĵojn de Carnap. Tiuj troviĝas en Pittsburgh, sed mikrofilme ankaŭ en Konstanz. Montriĝis, ke la homoj, kiujn mi kontaktis en Konstanz kaj poste Vieno, estis jam forte okupitaj per esploro de la ampleksa skriba postlasaĵo de Carnap. Ili volonte akceptis mian interesiĝon, ĉar pri lia rilato al Esperanto ĉiuj bone sciis, tamen ne konante detalojn pri lia esperantisteco.

– Tiutempe en Usono kaj alilande oni komencis malkovri la kulturhistoriajn radikojn de Carnap. Tio harmoniis kun mia scivolo. La kontakto evoluis, kaj en junio 2016 mi estis invitita de la Viena Universitato al internacia, plurfaka konferenco. Tie, en la Instituto ”Viena Cirklo“, mi prelegis pri tio, kion mi ĝis tiam sciis pri Carnap kaj Esperanto. Poste oni petis min disponigi por libro mian (reviziitan) tekston. Tiu libro ĵus aperis. En Lahti (2019) kadre de la Universala Kongreso (UK) mi prezentis la tiaman staton de mia scio pri Carnap. Mi aldonu, ke pasintjare kaj komence de la nuna jaro aperis duvolume la delonge atendata eldono de la taglibroj de Carnap, en kies estiĝoprocezo mi povis jen kaj jen helpeti pri Esperantaj temoj.

Kiel vi eksciis pri la esperantisteco de Carnap?

– Kiam Victor Sadler en 1967-68 planis la eldonon de la revuo La monda lingvo-problemo (LMLP), la nuna LPLP, respondeculoj de la eldonejo Mouton, ĉe kiu la revuo estis aperonta, alparolis lin pri la esperantisteco de Carnap. Ili referencis al la aŭtobiografio de Carnap, kies angla originalo aperis en 1963. Sadler rakontis al mi, ke li estis surprizita, ne konsciante ke Carnap delonge estis membro de UEA kaj ke unu verko lia (Abriss der Logistik, 1929) troviĝas en Biblioteko Hodler. Verŝajne Carnap iam donace sendis tiun ekzempleron al UEA.

– En 1993 aperis germana traduko de la aŭtobiografio, en la serio de Reclam-libretoj. Fascinis min, ke Carnap mallonge, sed imprese rakontis pri sia vojo al Esperanto kaj siaj junaĝaj spertoj per Esperanto. Tion multaj citis, esperantistoj kompreneble, sed ankaŭ ekzemple Umberto Eco. La inviton de Sadler iĝi membro de la redakcia konsilantaro de LMLP Carnap kun bedaŭro malakceptis pro sia progresinta aĝo.

Kiam kaj kiel Carnap lernis la lingvon? Kio motivis lin fari tion aŭ ĉu temis nur pri scivolemo?


Rudolf Carnap en 1935. Foto: Francis Schmidt

– Li aŭtodidakte lernis Esperanton en 1905 aŭ 1906 kiel gimnaziano en Barmen, kiu nun estas parto de la urbo Wuppertal. La 14-an de februaro 1908 li komencis skribi taglibron, en kiu la 19-an de februaro ni povas legi lian konfeson: ”Mi denove ĉiutage entuziasmas pri Esperanto.“ En la organo de UEA (1908-10-01) li aperigis sian deziron korespondi – ”kun negermanoj“, kiel li precizigis. Baldaŭ sekvis artikolo lia, ”Kiel oni faras enigmojn en Esperanto?“ En la menciita taglibraro ĝi unuafoje aperis en listo de liaj verkoj; ĝi estas lia plej frua publikigita teksto. Post sia ekstudo en Jena (1910) Carnap tie iĝis delegito de UEA.

Ĉu Esperanto estis nur unu ĉapitro en lia vivo aŭ tutviva afero?

– En aŭgusto 1908 li vojaĝis al la Kvara UK en Dresdeno. Tie li aŭskultis la festparoladon de Zamenhof kaj vidis la prezenton de Ifigenio en Taŭrido. Ambaŭ eventoj profunde impresis lin. Ankoraŭ en 1963 li memoris la kongreson ”kvazaŭ miraklo“. Li skribis, ke Zamenhof kuraĝigis lin dediĉi sin dumvive al la ideo, ke ”nia laboro servu ne nur al nia propra nacio, sed al la tuta homaro“. Carnap ĉiam sentis sin ligita al ”scienca humanismo“.

– Ses jarojn post la Dresdena UK eksplodis la mondmilito, en kiu Carnap soldatservis. En 1922, do antaŭ precize cent jaroj, li denove povis vojaĝi – al la UK en Helsinki. Sur la ŝipo ekirinta en Lübeck li konatiĝis kun bulgara studento de agronomio, Atanas D. Atanasov (1897-1957), kun kiu li amikiĝis. Ili restis kune dum kvar semajnoj kaj daŭre parolis Esperante, ne nur en Helsinki, sed ankaŭ en postkongresa ekskurso per petveturado tra la baltaj landoj. En Tallinn ilin invitis al tagmanĝo la fratinoj Agnes, Helmi kaj Hilda Dresen, kun kiuj ili antaŭe konatiĝis en Helsinki.

Oni ne trafas la nomon de Rudolf Carnap en verkoj pri la historio de la movado. Ĉu li tamen partoprenis ĝin kiel simpla movadano?

– Li ne multe aktivis ”por la movado“ post 1925, sed ĝismorte konservis fidelecon al Esperanto. Dank‘ al la taglibro ni scias, ke komence de la dudekaj jaroj li vigle partoprenis movad-aktivadojn. Li tre laŭdis la kongresajn paroladojn de Edmond Privat kaj renkontis aliajn esperantistojn, ekzemple la strangetan hispanon Julio Mangada. Flanke li kritikis gravulojn kiel Johannes Dietterle (”malbona, germana prononco“), Petro Stojan kaj Charles Baudouin (kiu parolis “iom tro edife”); sendube li ne imagis kompreneble, ke tiuj liaj rimarkoj telegramstile notitaj en taglibro estos post cent jaroj legeblaj libroforme.

– Al unu korespondanto li konsilis, ke la ĉefverkon de Immanuel Kant (Kritik der reinen Vernunft) oni prefere nomu en Esperanto ”Kritiko al la pura racio“ – ne ”de la pura racio“. En Vieno en 1924, okaze de la UK, sed eksterkongrese, li ligis kontaktojn, kiuj markis la komenciĝon de lia scienca kariero: en 1926 li eklaboris kiel docento en la Viena Universitato. Li estis unu el la kernaj membroj de la famiĝonta Viena Cirklo de filozofoj kaj sciencistoj, kiuj pionire antaŭenigis la t.n. analizan filozofion.

Carnap fariĝis fama filozofo. Ĉu estis iu interrilato inter lia okupiĝo pri Esperanto kaj lia akademia vivo aŭ ĉu li tenis la du aferojn apartaj?

– Ĉe li eble ĉio interrilatis. Filozofio estis por Carnap ne metafiziko aŭ simile, sed afero, kiu celis al socia praktiko kaj al reformo de la ĉiutaga vivo. Ĉar politikon li konsideris branĉo de praktika filozofio, li ne tre ŝatis la nepolitikemon de germanoj. Fine de la Unua Mondmilito li aliĝis al la homamasoj, kiuj en Berlino manifestaciis “por paco kaj pano”. Li preskaŭ membriĝis en la Komunista Partio de Germanio, sed fine sub la impreso de la bolŝevika teroro preferis moderan, nedoktrinecan formon de socialismo. Pli malfrue en Usono li estis suspektata kiel maldekstrulo; portempe li eĉ troviĝis sur nigra listo de FBI.

– Kiel montras la aŭtobiografio kaj liaj taglibroj, Carnap ofte parolis al homoj pri Esperanto, ekzemple kun la pola filozofo Tadeusz Kotarbiński aŭ kun aŭstria advokat-vidvino, kiu esprimis sin “tre kontraŭ Esperanto”, sed estis “prilaborita” de Carnap, tiel ke fine ŝi kapitulacis: “(…) ŝi diras, ke do tamen mi devas ĝin lerni.” Ni scias, ke kun la viena kolego Ludwig Wittgenstein, kiu malŝatis la lingvon, li kunpuŝiĝis. En 1923 li vojaĝis al Meksikio, kien liaj bogepatroj elmigris. Tie li interalie vizitis la klason de lernejo, en kiu Esperanto estis instruata.

– En 1923 kaj 1935 Carnap vizitis en Harvard la matematikiston Edward V. Huntington, kun kiu li konversaciis en Esperanto. En 1946 li respondis demandaron de International Auxiliary Language Association (IALA) pri la dezirinda karaktero de novkreota internacia planlingvo. El tio rezultis en 1951 la projekto Interlingua, kiu pro la antaŭenmarŝo de la angla dekomence estis senŝanca. Carnap ĉiam pledis por la kunagado de adeptoj de malsamaj planlingvoj (li lernis plurajn) kaj kritikis, ke kelkaj tendencas al sekteco. Inviton de C.K. Ogden, ke li donu apogon al Basic English, li rifuzis.

– En la nepublikigita korespondaĵaro de Carnap mi trovis atentinda lian leter-interŝanĝon kun Albert Léon Guérard, francdevena profesoro de literaturo en Stanford, kiu verkis A Short History of the International Language Movement (Novjorko 1922). Carnap delonge sciis pri tiu libro, sed akiris ĝin nur post la milito. Korespondante kun Guérard en 1939 kaj denove ekde 1945, li rimarkis fortan akordiĝon kun ties ideoj. Guérard ne estis esperantisto, sed admiranto de Zamenhof. La du viroj tute ne diskutis pri lingvaj detaletoj. Ili samopiniis pri tio, ke la ĉefa malamiko de Esperanto estas militema naciismo kaj ke Esperanto tial meritas subtenon jam pro sia ”interna ideo“. Evidente la du viroj revis simile pri socialismo kuniĝanta kun libereco kaj demokratio. Ĉar oni ofte mencias, ke Carnap estis adepto de mondfederalismo, min ne surprizis trovi en lia postlasaĵo indikon, ke li abonis la revuon La Praktiko, la organon de Universala Ligo.

Oni povus supozi, ke la movado klopodus profiti de la esperantisteco de tia famulo kaj inviti lin ekzemple al honoraj komitatoj de kongresoj. Ĉu okazis tiaj provoj?


Rudolf Carnap dum la usona periodo.

– Antaŭ la Dua Mondmilito kelkaj movadaj gravuloj eble konis lin pro kongresa partopreno, sed baldaŭ li estis kvazaŭ forgesita en Esperantujo. Parte tio ŝuldiĝis al lia malapero el Eŭropo: de la fino de 1935 li vivis en Usono kaj tie produktis la plej grandan parton de sia verkaro. En Kalifornio, kie li vivis laste, kelkaj esperantistoj eksciis pri li. Sed Bill Harmon, la multjara usona ĉefdelegito de UEA, kiun mi demandis iom antaŭ lia morto fine de 2019, respondis, ke li neniam aŭdis la nomon Carnap.

– Alia kalifornia esperantisto, R.C. Marble, en julio 1970 klopodis logi la proksime loĝantan Carnap al renkonto okaze de la partopreno de William Auld en somera kurso de Esperanto en Sanfrancisko, sed tre verŝajne tiu provo ne estis sukcesa. Meze de aŭgusto 1970 Carnap skribis longan leteron al Valter Tauli, estondevena lingvisto en Uppsala, kies libron pri la teorio de lingvoplanado li aprezis. La respondon de Tauli, se ĝi estis sendita, Carnap eble ne plu legis: li mortis la 14an de septembro 1970.

– Kiel montras la plurvoluma verkaro kaj la ĵus aperigitaj taglibroj, Carnap havis imponan sciencan rikolton. Kio frapis min en ligo kun tio, estas ĉarma ero en tiu postlasaĵo, nome du poŝtkartoj, kiujn oni akiris post la forpaso de la filo Johannes Carnap en 2012. Kiam tiu filo naskiĝis, la fiera patro, do Rudolf Carnap, metis anoncon en Esperanto Triumfonta (29-10-1922). Johannes iĝis pastro en centra Germanio. La poŝtkartoj, kiujn li konservis, estas el 1908. Ilin al Rudi skribis Otto Flügel, amiko de la familio Carnap, post la Dresdena UK.

– Por komplezi la junulon Flügel komencis lerni Esperanton; la poŝtkartoj estas en ankoraŭ iom stumbla lingvaĵo. Li direktis al Rudi afablajn vortojn, sed ligis ilin kun admono, nome la deziro, ke li atentu prioritatojn, zorgante ke liaj “studoj esperantistaj estu sen perdo por la aliaj studoj multe pli necesaj. La Esperanto por vi estu ĉiam nur la dua.“ Carnap sekvis la bonintencan admonon, certe por la kontentiĝo de ĉiuj aprezantoj de lia verkaro.

Kia homo li estis, ekster la filozofia verkaro?

– Dank‘ al la taglibroj oni havas nun pli ampleksan bildon pri Carnap. Li estis homo ne nur interesa por filozofoj. Li ne fumis nek trinkis alkoholon. Li havis akran intelekton kaj samtempe estis tre mildkaraktera. Lia (dua) edzino fojfoje moketis, ke li havas la vizaĝon de anĝelo. (Mi enŝovu ĉi tie, ke li devenas el tre religiema familio.) Al li mankis ĉia fanatikeco, kaj onidire li neniam parolis al homoj malĝentile aŭ neestime.

TEJO ricevas 25 000 eŭrojn por muzikalo

TEJO ricevas subvencion de 25 000 eŭroj por fari muzikalon en Esperanto. Ĝi estos prezentita dum la Internacia Junulara Kongreso en Nederlando en aŭgusto. La muzikalo temos pri iu fikcia IJK, kaj TEJO serĉas kandidatojn por la roloj.

La preciza sumo de la subvencio estas 24 975 eŭroj, kaj ĝi venas de Erasmus+ kadre de la programo KA152. Laŭ la retejo de Erasmus+, la programo celas “subteni organizojn kaj grupojn de junuloj por fari junularajn interŝanĝojn, por kunigi junulojn el malsamaj landoj por interŝanĝi kaj lerni ekster la formala edukada sistemo.”

La subvencio pagos la programkostojn, loĝadon kaj manĝojn de partoprenantoj dum la kongreso. La subvencio ankaŭ pagos la vojaĝkostojn, sed nur se oni vojaĝas de aŭ tra Hispanio, Francio, Germanio, Pollando aŭ Slovakio.

Kvin aliaj asocioj helpos realigi la projekton. Ili estas Kataluna Esperanto-Junularo, Germana Esperanto-Junularo, Itala Esperanto-Federacio, EUROKKA kaj Pola Esperanto-Asocio.

TEJO anoncis ke la subvencion eblos pagi al 34 kontribuantoj, kiel aktoroj, dancantoj, scenejkonstruantoj kaj tiel plu. Ĝi ankaŭ pagos por necesaj materialoj kiel kostumoj. La muzikalo okazos dum la IJK en Westelbeers, Nederlando, inter la 20-a kaj 27-a de aŭgusto. Laŭ la anonco:

÷ Ni bonvenigas kandidatojn en aĝo de 13 ĝis 30 jaroj (je la 20-a de aŭgusto), el ĉiuj mondopartoj kaj de ĉiuj genroj, kun ĉiaj korpaj kapabloj. Talento aŭ sperto pri aktorado, kantado, dancado aŭ alia kapablo estas bonvena, sed ne necesa. Plej gravas manko de honto.

La ĝenerala sekretario de TEJO, Rogier “Roĉjo” Huurman, priskribis la muzikalon al Libera Folio:

– La muzikalo temas pri iu fikcia IJK, dum kiu okazas diversaj rakontoj kaj problemoj. Ne estas unu ĉefrolulo, ĉefrolas la kongreso mem. Laŭ nia takso la skripto nun estas por muzikalo de 1,5 horoj, ĉiuj dezirataj scenoj jam estas, sed kelkaj ankoraŭ ricevas poluradon.

La muzikalo estas verkita de Huurman, Carlos Pesquera Alonso, Benjamín Álvarez kaj Lauris Lepoix. Ĝi enhavas 16 kantojn kaj 15 scenojn, du scenojn por ĉiu tago de la kongreso (kaj unu por la forirtago).

Estas 11 nomitaj roloj, bone rekoneblaj por tiuj kiuj jam partoprenis IJK, kiel Komencanto, Flirtemulo, Timemulo, Festulo, Vaganto kaj TEJO-Prezidanto.

TEJO bonvenigas kandidatojn ĝis la 22-a de majo.

Robert Nielsen

Le guitarra harpa

Un vespere vernal

a un festa orchestral

duo instrumentos,

un guitarra e un harpa,

in un breve momento

se inamorava

e in le acto amorose

illes creava

un infante curiose:

Le guitarra harpa

TEJO denove rifuzis geografian kvoton

Jam duan fojon la komitato de TEJO voĉdonis kontraŭ propono por geografia kvoto por ĉiuj kandidatoj al postenoj en la organizo. Laŭ kritikantoj la balotilo estis malneŭtrala kaj celis puŝi pli da komitatanoj subteni la proponon.

La 24-an de novembro 2021, la komitato de TEJO voĉdonis la unuan fojon pri la propono por kvotoj laŭ genro kaj loĝkontinento. Tiam la propono estis rifuzita per 14 voĉoj kontraŭ kaj 5 por (6 sin detenis).

Je refoja voĉdonado oni prijuĝis la du proponojn aparte. La 16-an de aprilo la komitato la duan fojon malaprobis la proponon por genraj kvotoj, per 8 voĉoj kontraŭ 12 (3 sin detenis).

La komisiono de egaleco decidis reproponi la amendon, laŭ kiu oni remalfermu la alvokon pri kandidatiĝo, se tro da kandidatoj loĝas en la sama kontinento. Oni ŝanĝis la postulon ke ne pli ol 50% de kandidatoj loĝu en la sama kontinento, al 51%.

Komitatano B, Michael Boris Mandirola, diris ke la ŝanĝo de 50% al 51%, “kvankam tio povas ŝajni detalo, multe ŝanĝus la aplikadon de la propono.”

Sed kiam voĉdonado komenciĝis pri la geografiaj kvotoj, ne evidentis kiel kontraŭi la proponon. Per la balotilo, komitatanoj povis listigi kvar opciojn laŭ prefero. La balotilo demandis ĉu oni remalfermu la alvokojn por kandidatoj se almenaŭ:

  • 50% loĝas en la sama kontinento
  • 51% loĝas en la sama kontinento
  • 50% havas ŝtatanecon de la sama kontinento
  • 51% havas ŝtatanecon de la sama kontinento

Kiel Tyron Surmon, la nova estrarano, demandis en la komitat-retlisto, kion oni faru se oni entute ne volas kvoton?


Diagramo kiel la proceduro funkcius, kreita de Michael Boris Mandirola.

La balotilo klarigis ke malplena balotilo estus konsiderata kiel “blanka”, sed multaj landoj ne havas kutimon pri “blanka voĉdono”, do ĝi ne signifas ion al ili. La Ĝenerala Sekretario, Rogier “Roĉjo” Huurman klarigis ke malplena balotilo estas konsiderata kiel voĉdono kontraŭ la propono.

Sed venis plendoj ke tio estas malneŭtrala kaj povus influi pli da homoj voĉdoni por la propono, eĉ se ili ne vere subtenas ĝin. La komitatano A por Francio, Lucas Teyssier, kaj komitatano B Patricio Iglesias, esprimis sian malkontenton pri la balotilo kaj preferis se estus opcio rekte voĉdoni por neniu kvoto. Iglesias diris:

– Homoj kiuj deziras la status quo estas maljuste puŝitaj elekti opcion kiun ili ne ŝatas taksante la riskon de la venko de siaj malplej preferataj opcioj. Tio sen konsideri, ke verŝajne grava ero de la Komitato ne konas tiun detalon, kaj do probabloj sukcesi por ŝanĝproponoj plialtiĝas.

Tamen, ĉar la voĉdono jam komenciĝis, Huurman diris ke li ne rajtas aŭ povas ŝanĝi la balotilon.

Oficisto de TEJO, Mia Nordentoft, klarigis ke oni uzas la parorangan sistemon por la voĉdono, sed tiu sistemo estas planita por elekti kandidatojn aŭ la plej bonan manieron por atingi jam konsentitan celon. Ĝi estas ideala por decidi kio okazu, ne ĉu io okazu.

– Mia opinio tial estas, ke PM [Paroranga Metodo] ne estas justa – aŭ pli precize la ĝusta – voĉdonsistemo por tia voĉdono.

En la neoficala TEJO-babilejo ĉe Telegramo, Mandirola defendis la balotilon kaj diris ke ĝi estas la sama sistemo kiun TEJO uzas de jaroj.

– Estus absolute maldemokratie subite ŝanĝi la manieron voĉdoni, simple ĉar vi ne ŝatas la temon.

Oni rimarkigis dum la debato ke la propono ne difinis la limojn de la kontinentoj aŭ kiom da kontinentoj ekzistas. Ĉu Mez-Oriento estas kontinento? Ĉu Meksiko estas en Norda aŭ Suda Ameriko? Ĉu Egiptio estas en Afriko aŭ Mez-Oriento? Ĉu Siberio estas en Eŭropo aŭ Azio? Ĉu Turkio estas en Eŭropo? Mandirola diris ke la difino de la kontinentoj estas la respondeco de la Ĝenerala Sekretario, sed oni kreu laborgrupon por fari la difinojn (post la voĉdonado).

Estis demandoj pri tio, kial la propono juĝas kandidatojn laŭ la kontinento kie ili loĝas anstataŭ laŭ civitaneco. Kelkfoje la estraro enhavis eŭropanojn kiuj loĝis en aliaj kontinentoj kaj ne-eŭropanojn kiuj loĝas en Eŭropo.

Mandirola klarigis ke oni elektis loĝlokon anstataŭ ŝtataneco, ĉar oni ofte havas duoblan ŝtatanecon, sed kutime loĝas en nur unu loko. Loĝloko pli gravas ol ŝtataneco, ĉar la rilato kun la movado baziĝas ĉefe sur loĝloko, oni aktivas en asocioj kaj partoprenas renkontiĝojn en la lando kie oni loĝas, eĉ se oni ne naskiĝis tie.

Je la 27-a de aprilo la voĉdonado finiĝis kaj la propono estis malaprobita. Entute 17 komitatanoj lasis la balotilon malplena kaj 11 elektis iun kvoton (ne eblis sin deteni).

El la subtenantoj 7 el 11 estas neeŭropanoj, kaj el la kontraŭantoj, 12 el 17 estas eŭropanoj. 6 estraranoj voĉdonis kontraŭ la propono – nur Albert Stalin Garrido kaj Tobiasz Kubisiowski subtenis ĝin.

La komitato krome voĉdonis pri propono laŭ kiu oni rajtu elekti homojn kiuj ne kandidatiĝis, se ne estas sufiĉe da kandidatoj post remalfermo de kandidatiĝo. Oni diris, ke iam necesas rapide trovi iun por la rolo kaj iu estas pli bona ol neniu. Jonathan Loïc Schneider, komitatano B, diris ke tio “povas instigi nepotismon”. La propono tamen estis aprobita.

Oni ankoraŭ ne scias ĉu la komisiono pri egaleco proponos kvotojn por la tria fojo.

Robert Nielsen

Hispanaj esperantistoj – fortaj pro diverseco

Kiom diversaj estis la  fruaj esperantistoj en Hispanio? Ĉu ili plej ofte kunlaboris aŭ kverelis? Kiel tio influis la postajn rilatojn dum malfacilaj historiaj periodoj? Jen demandoj interesaj el scienca vidpunkto, kiujn respondas nova studo pri historia sociologio. Roberto Garvía verkis la plej kompletan libron pri la hispana Esperanto-movado ĝis 1936.

Ĵus aperis ĉe la eldonejo de Universitato de Granado ampleksa studo pri la hispana Esperanto-movado kun la titolo Lengua y utopía. El movimiento esperantista en España, (1890-1936) (“Lingvo kaj utopio. La esperantista movado en Hispanio (1890-1936)”. En sia hispanlingva recenzo, lia kolego Javier Alcalde skribas:

Ni estas antaŭ solida verko, kun grava empiria bazo, kiu utilas kiel kompaso por orientiĝi en la labirinto de identecoj, naciismo, laborista internaciismo aŭ la malsamaj manieroj kompreni la internan ideon de Esperanto. (…) ’Lengua y utopía’ estas, ĝis nun, la plej bona libro verkita en la hispana pri la Esperanto-movado. 

Libera Folio petis la aŭtoron mem rakonti pri lia nova verko, respondante demandojn starigitajn de Alcalde:

Kiam kaj kiel komenciĝis via intereso pri Esperanto?

– En la jaroj de la transiro al demokratio en Hispanio mi estis membro de CNT, anarkiisma sindikato kun forta esperanta tradicio. Tie mi eklernis pri Esperanto. Mi memoras, ke iun tagon ni havis renkontiĝon kun delegacio de la sveda SAC, alia anarkiisma sindikato. Mi antaŭĝojis tiun renkontiĝon, konvinkita, ke mi finfine povos aŭskulti Esperanton. Sed la kunveno okazis en la angla. Tie mi komprenis, ke la plej bonaj tagoj de Esperanto en la laborista movado okazis pasintece. Jarojn poste mi lernis bazan Esperanton, sed mi ne profundiĝis prie.

Kiel aperis la ideo verki ĉi tiun libron? 

– En mi antaŭa libro Esperanto and Its Rivals mi komparis la volapukan, esperantan kaj idistan movadojn por provi klarigi, kial Esperanto triumfis super siaj rivaloj. Dum la esplorado mi renkontis kelkajn kuriozajn faktojn pri la hispana esperantismo, kiel ekzemple la streĉiĝojn inter la katalunismaj esperantistoj kaj tiuj, kiuj ne havis simpation por regionaj naciismoj, la relative grandan partoprenon de la militistoj en la movado, aŭ la forton de Esperanto inter la instruistoj kaj en la laborista movado. 

– Sed la ideo esplori la hispanan esperantismon antaŭ la interna milito fakte havis alian celon. Kion mi volis, estis ekkoni la fonon de la movado en Hispanio por pli bone kompreni la esperantismon dum la diktaturo de Franco. Mia celo estis kompari esperantismon en la Hispanio de Franco kaj en Germana Demokratia Respubliko. En politika scienco estas multe da intereso por studi kiel civilaj socioj funkcias en aŭtoritataj reĝimoj, do la komparo de la sama movado en du aŭtoritataj reĝimoj sub malsamaj signoj ŝajnis al mi tre promesplena esplorkampo. Eble estonte mi eklaboros pri ĉi tiu kompara esploro.  

Kiuj estis la ĉefaj defioj, kiujn vi alfrontis dum via esplorado? 

 – Feliĉe, granda parto de la tiamaj revuoj estas ciferecigitaj, kaj mi ricevis valoregan helpon ankaŭ de privataj kaj publikaj bibliotekoj. La ĉefa defio ne estis la manko de datumoj, sed trovi rakonton, kiu donus al ĝi koheron. Tio ne estis facila, pro la grandega diverseco de la movado, kiu kunigis homojn, kiuj krom Esperanto estis politikaj kontraŭuloj. 

Kiuj estas la ĉefaj konkludoj, kiujn vi atingis?  


Roberto Garvía.

– Baldaŭ post la fino de la dua mondmilito, Hispana Federacio de Esperanto estis leĝigita. Tio estis io tre unika. Unue, ĉar la Federacio estis organizaĵo sendependa de la Ŝtato kaj la Eklezio, cetere, en epoko kiam la civila socio preskaŭ ne ekzistis. Due, la Federacio akceptis, ekde sia estiĝo, esperantistojn kiuj partoprenis en ambaŭ flankoj en la interna milito. Tie, esperantistoj ĵus elirintaj el la koncentrejoj renkontis katolikajn esperantistojn, kiuj subtenis la Franco-reĝimon. La Federacio fariĝis loko de repaciĝo en tempo kiam neniu, eĉ la katolika eklezio, parolis pri ĝi.

– Por kompreni tion, necesis enprofundiĝi en la movadon antaŭ la milito: kiel la esperantistoj, malgraŭ siaj grandegaj diferencoj, strebis konservi spiriton de kunlaboro kaj konkordo. La plej grava konkludo estas, ke la forto de Esperantismo klariĝas pro ĝia interna diverseco. 

Kiel vi taksas la nunan staton de la esplorado pri la esperantista movado?  

– Feliĉe en la lastaj jaroj publikiĝis tre valoraj verkoj pri esperantismo. Eble antaŭ kelkaj jaroj ne estis facile publikigi ion rilatan al la movado en scienca revuo, pro antaŭjuĝo kontraŭ esperantistoj – kiujn oni vidis kiel unutemajn estaĵojn malproksimajn de la realo –, aŭ pro lingvaj baroj – ĉar por esplori Esperanton oni devas lerni la lingvon. Hodiaŭ tio ne plu estas tiel, kaj oni komprenas, ke por klarigi la spiriton de epoko necesas atenti ĝian diversecon kaj studi ne nur tiujn politikajn kaj sociajn agantojn, kiuj nuntempe, kvankam ne al la tiutempuloj, ŝajnas pli gravaj.

– Konsiderante la transversan karakteron de la esperantismo, la movado estas bonega elirpunkto por pli bone kompreni la sociajn kaj politikajn konfliktojn, kiuj markis epokon. Estas vere, ke esperantismo meritas sciencan traktadon pro si mem, sed ankaŭ por pli bone klarigi aliajn fenomenojn, kiel la evoluo de formala logiko, la debatoj pri historia memoro, la invento de novaj pedagogioj, la apero de naciismaj movadoj, la internaciigo de la laborista movado ktp., en kiuj la esperantistoj lasis gravan spuron. 

Kiel fakulo pri sociologio de organizaĵoj, kion vi opinias pri la rolo de la esperantistaj asocioj en ĉi tiu epoko de pandemioj kaj militoj? 

– Male al la deklaroj de SAT kaj TEJO pri la milito en Ukrainio, la deklaro de UEA estas plene seniluziiga. Ŝajnas al mi, ke UEA spertas tion, kion sociologoj nomas “transiro de celoj”. Tio okazas kiam movado flankenlasas siajn celojn, kiuj fariĝas pura retoriko, por koncentri siajn energiojn por resti flose. La celo de la esperantismo, kiel mi vidas ĝin, ne estas la disvastigo de Esperanto. La celo estas reciproka respekto, kaj la instrumento estas Esperanto. Sub la ombrelo de neŭtraleco, UEA renversis la rilaton inter rimedoj kaj celoj. Fronte al la timo krei internajn dividojn, kiuj povus endanĝerigi ĝian ekzistadon mem, UEA preferis rigardi alidirekten. 

– Oni povus argumenti, ke UEA faris la samon en antaŭaj okazoj, kaj ke preni klaran pozicion nun, kiam la viktimoj estas eŭropanoj kaj blankuloj, estas hipokriteco. Ĉi tiu kritiko estas tute ĝusta. Tial mi kredas, ke nun estas la momento por reĝustigi ĝian agadon kaj rekoni la erarojn de la nuntempo kaj de la pasinteco. Se ne nun, kiam? 

Intervjuo: Javier Alcalde

 

Amikumu 5-jariĝas kaj renoviĝas

La retservo Amikumu lanĉas renovigitan, kvaran version de sia poŝtelefona apo por sia 5-jara naskiĝtago, la 22-a de aprilo. Ni parolis kun Chuck Smith por ekscii, kio okazis pri la servo dum la lastaj kvin jaroj kaj kiajn perspektivojn ĝi havas nun. Dum la lasta monato milo da homoj uzis la apon, kaj 60 procentoj el la Amikumu-membroj almenaŭ iom scias Esperanton.

Libera Folio: Kiam vi lanĉas novan apon?

 Chuck Smith: – Ni lanĉis Amikumu 4.0 la 18-an de aprilo, unue la version por iPhone, ĉar Guglo ankoraŭ ne aprobis la apon dum 3 tagoj da atendado, sed poste samtage ili aprobis, do la Android-versio aperis kelkajn horojn poste.

Kiel ĝi pli bonas ol la antaŭa?

– Ni reprogramis la tutan apon! Interne, ni nun uzas alian sistemon (por teknikuloj nomiĝas Xamarin.Forms), tiel ke ni povas programi nur unu fojon kaj ĝi konstruiĝas por Android kaj iOS per la sama kodaro. Tio ja necesas, ĉar ni volas baldaŭ “liberigi” la kodon de la kliento por pli engaĝi la komunumon kaj esti pli travideblaj pri tio kiel ni uzas la datumojn de niaj membroj.

– Por averaĝa membro, plej grave estas, ke la mesaĝilo en la nova versio simple ne plu funkcias. Antaŭ du semajnoj, nia mesaĝila provizanto, Applozic, informis nin, ke ĝi ne plu funkcios ekde la 19-a de aprilo. Judith Meyer do rapidege programis novan babilejan sistemon por ni kaj migrigis ĉiujn mesaĝojn de la malnova mesaĝilo al la nova. Tanja Orme kaj mi laboris pri la apa flanko. Pro tio ke ni havis tiom malmultege da tempo, kompreneble daŭre estas cimoj kaj ĝi ne estas kompleta, sed ni faris kiel eble plej bone kaj plu laboras por malerarigi ĉion kaj kompletigi ĝin.

– Krom tio, ni ankoraŭ aldonis iujn novajn funkciojn. Nun eblas forigi mesaĝojn en la babilejo. Krome eblas aldoni kialon kiam oni raportas alian uzanton, flueron aŭ mesaĝon. Se iu uzas la malhelan reĝimon de sia poŝtelefona aspekto, ni nun subtenas ankaŭ tion.

Kiom da homoj nun aktive uzas Amikumu?

– Pli ol mil homoj uzis la apon dum la pasinta monato, kaj ni imagas, ke tio pligrandiĝos post ĉi tiu nova versio. Ni kredas ankaŭ, ke ĉar la pandemio nun pli kaj pli foriras, pli da homoj vojaĝos kaj revenos al Amikumu. Bedaŭrinde la kronviruso estis terura bato al nia servo.

Kiom el la uzantoj estas esperantistoj?

– Ne eblas vidi precize kiom el la aktivaj uzantoj estas esperantistoj, sed laŭ la tuta kvanto de membroj ni povas vidi, ke 60% el niaj membroj parolas Esperanton (almenaŭ baznivele). El tiuj:

60,7% baznivelaj
25,4% meznivelaj
12,2% altnivelaj
1,4% denaskaj

Kiuj nun estas la plej parolataj lingvoj?

– Surprizos neniun, ke la plej parolata lingvo estas la angla. Verŝajne neniu alia socia reto havas Esperanton kiel la duan lingvon. La 3-a ĝis 5-a estas la hispana, franca kaj germana. Estas tamen kelkaj aliaj surprizoj se oni rigardas iom pli. La 14-a ĝis 16-a plej parolataj lingvoj estas la kimra, Tokipono kaj eĉ Latino! Oni povas vidi la plenan statistikon publike ĉe Amikumu.

Kiajn atendojn vi havis antaŭ kvin jaroj?

– Mi atendis povi vojaĝi al ajna urbo kaj trovi esperantistojn, kaj kutime tio ja funkcias! Mi tamen devas diri, ke mi plej ofte uzas ĝin por rerenkonti malnovajn amikojn dum vojaĝado, sed ja ankaŭ tio estas grava.

Kiuj estis la plej grandaj atingoj dum tiuj jaroj?

– Estas vere bele aŭdi rakontojn de homoj, kiuj renkontiĝis per Amikumu aŭ kredis, ke neniu esperantisto loĝas proksime, sed per Amikumu ili sukcesis trovi unu la alian. Ni krome ĝojas, ke esperantistoj nun havas bonegan respondon kiam oni diras, ke “neniu parolas Esperanton”. Oni povas simple montri esperantistojn proksime!

Kiajn perspektivojn por evoluo vi vidas?

– Ni tiom longe koncentriĝis pri ĉi tiu nova versio, ke ni vere devas diskuti ene de la teamo kion ni volas ŝanĝi. Grava celo por ni ja estas havi liberan kodon de la apo. Ni ankaŭ ŝatus oferti versiojn de nia apo por minoritataj lingvoj. Ni krome ŝatus aldoni funkciojn por konekti homojn de la sama intereso kaj homojn, kiuj ĉeestas la saman eventon. Ni havas multajn ideojn kaj ĝojas kiom da homoj daŭre uzas Amikumu malgraŭ la pandemio.

– Krome, ni hodiaŭ komencas kampanjon por ekhavi novajn orajn membrojn kaj malfermas novan vendejon ĉe RedBubble, kiu estas multe pli bonpreza ol nia antaŭa solvo… ĉefe por neaŭstralianoj.

Le mundo del sonios

Quando tu sonia,

tu vaga trans

tu proprie cerebro

Tu es transformate a un pensata

que oscilla celeremente

al lianas del neurones

in le dense jungla del subconscientia

Le anima se evelia quando tu dormi

e comencia le camminata interior

transformante le complexitate

del subtil impulsos electric

a un mundo esoteric in fluxo constante

Tu crea un mundo interior

que tu pois pote explorar

Tu te perde in tu proprie jungla

ma al fin incontra un figura familiar:

- Doctor Livingstone, io presume?

- No, io es tu ego del sonios

Tu ego del sonios te monstra

ben celate villages

populate de gente que tu incontrava

tante tempore retro

que tu los quasi habeva oblidate

Tu prende lor manos,

plora e ride,

suspira al seculo passate

Incubos theatralmente jecta a te

dramatic advertimentos de periculos futur

Illos salta in basso del arbores, ululante como simias

Illos te batte usque sanguine assi que tu te evelia

Post un tempore tu te de novo addormi

Tu jace in un chalupa, cunate del tenere mar

Quando tu specta in alto, le constellationes balla

e le luna canta un barcarola

Le nocturne camminatas cerebral

pote ducer a multe placias,

certe cognoscite, altere incognite

Tu ha un vita parallel

quando tu oculos es claudite

e quando tu te evelia,

le majoritate es oblidate

Gutta o nube?

                  

Cata matino io nasce

e cata vespere io mori

Assi io cambia un poco cata die:

micre partes veni e micre partes parti

Esque io es le mesme persona

que vinti annos retro?

Mi ego del passato es estranie ante me

Io vive con altere personas

Io ha altere interesses

Esque le ego es un illusion?

Solmente un parve nube

que sempre se move

e sempre cambia de forma?

O existe in iste nube

un gutta eterne

que nunquam se misce con altere guttas,

que vive in le fluctuation

ma es permanente in se mesme?

Tosto le agulias del horologio

sera al summitate,

io stara in le medio del vita,

non essente ille qui nasceva,

non essente ille qui morira,

solmente un gutta, un nube, un sufflo

Io es ille qui tu pensa, quando tu me vide

Io te brevemente passa, caressa tu gena,

e tosto dispare de novo

Forsan nos nos nunquam incontrara plus

Forsan…

Esperantistoj helpas defendi Odeson

Viktor Vilĥa en Odeso kolektas subtenon por la defendo de sia hejmurbo, kaj li jam ricevis kontribuojn de esperantistoj el pluraj landoj. Sed mirigas lin, ke ekzistas ankaŭ esperantistoj, kiuj subtenas la invadon de aliaj landoj. ”Tio estas por mi tute nekomprenebla afero”, li diras.

Viktor Vilĥa
Viktor Vilĥa kun ĵus liveritaj turniketoj por la defendantoj de Odeso. Turniketo estas ilo por premi arterion kaj interrompi grandan sangadon de korpoparto vundita aŭ eĉ perdita.

Viktor Vilĥa estas ukrainia esperantisto, kiu laboras distance pri librotenado kaj tial povas libere elekti sian loĝlokon. Li alterne loĝas en Lvivo kaj Odeso, printempe kutime en Lvivo por labori en la ĝardeno de sia patrino. Sed pro la milito li decidis resti en Odeso, kie li nun aktive partoprenas la volontulan movadon por helpi en la defendo de la urbo.

Libera Folio: Kiel nun rimarkeblas la milito en Odeso?

– Ĝis nun Odeso suferis nur kelkajn atakojn. Ekzemple, ĉar la rusa armeo havas evidente taktikon detrui naftobazejojn en la tuta lando, ankaŭ la Odesa naftobazejo estas laŭ mia scio jam tute detruita post misilfrapo. Estis kelkaj pafoj al nia bordo el rusaj militŝipoj… kaj estas po kelkaj alarmoj tage kaj nokte, tio malpermesas dormi normale, ĉar kelkfoje nokte ni devas leviĝi kaj kaŝi nin.

– Tamen ĝenerale Odeso estas relative netuŝita – se kompari kun Kijivo aŭ nia najbara urbo Mikolajiv. Al Mariupol eĉ ne eblas kompari… Al Mikolajiv fakte nuntempe estas tuta nia rigardo, ĉar tiu urbo-heroo nun estas tiu kiu staras inter ni kaj la malamiko.

– Nutraĵaj vendejoj (ekz. superbazaroj) en la urbo estis kaj estas malfermitaj la tutan tempon, do tio ne estas problemo. Iuj specialaj butikoj en la unuaj semajnoj estis fermitaj, sed nun poiomete la vivo revigliĝas. Tamen homoj en la stratoj tre malmultas, la trafiko estas malpli densa ol ĝi estis antaŭe. Ŝajnas ke multaj vere forveturis. Tamen ankaŭ multaj restas kaj asertas ke ili restos ĝis la fino.

Oni intertempe iom repuŝis la rusian armeon, ĉu vi esperas, ke ne estos granda atako kontraŭ Odeso?

– Estas ĉiam la danĝero de mara atako. Ni ne timas ĝin tiom, kiom timis dekomence, ĉar evidente la rusoj tamen tre dependas de la surtera progreso. Certe, se ilia ĉefaro ordonus, ili provus surteriĝi, tamen tio espereble estus suicida afero. Se temas pri la surtera movado, do inter Mikolajiv kaj Ĥerson estas tuttempe bataloj. Certe ili ne progresas plu. Foje estas nia venko, foje ilia venko, kaj ĝenerale en tiu “fronto” eĉ ne estas vera frontlinio: estas vilaĝoj kiuj estas “niaj”, aliaj kiuj estas “iliaj”, kaj bataloj kaj bataletoj ĉie, do la formato de mapo ne estas tute taŭga por montri la situacion en la Suda milit-direkto – malsame al la situacio en Donbaso, kie ekzistas vera frontlinio.

Kiel funkcias via projekto por helpi la defendon?

– Dum la unuaj tagoj de la milito ĉiuj estis tre okupataj pri transvivo. Ankaŭ mi faris ĉiujn aferojn, kiujn mi pensis necesaj: gluis la fenestrojn, aĉetadis nutraĵojn… Dum tiu tempo ĉiuj donadis monon al nia armeo tra la ĝenerala bankokonto. Post kelkaj tagoj homoj komencis pensi: jen ni pli-malpli solvis la aferojn pri la transvivo, do kion ni tamen faru por nia venko? Ukrainoj estas ĝenerale fortaj pri horizonta kunlaboro. Ne ĉiam la centra planado kaj organizado estas perfektaj, sed se io mankas, ni organiziĝas surloke. Do, multaj homoj komencis serĉi tiujn eblojn, kaj persone mi aliĝis al organizaĵo, kiu nomiĝas Volontula movado de Odeso.

– Ni koncentriĝas pri helpo al la armeo. Vi devus kompreni: ĉiuj nuntempe parolas pri Teritoria defendo, lokaj militunuoj formitaj de volontuloj – ŝajne ĝi fariĝis certa “marko” pri la ukraina rezisto. Sed la ĉefa celo de Teritoria defendo estas simple defendi sian urbon surloke, do en Odeso nun, kiam ne estas surtera atako, ĝi ne tiom gravas por la nuna defendo. Certe, tio dependas de la unuo: kelkaj unuoj de la Teritoria defendo jam estas sendataj al la frontlinio, do fakte ili nun iĝis parto de la armeo. Do pli gravas nun la profesia armeo: ties unuoj el Odeso, kiuj nun batalas apud Mikolajiv. Ni ĝuste nun helpas fokuse al ili.

Odeso
La operejo en Odeso. Foto: Oficiala Telegram-kanalo de Odeso.

Ĉu vi bone scias, kian helpon ili bezonas?

– Ni scias precize, ĉar multaj el niaj volontuloj havas personajn rilatojn en la armeo. Estas nun tre kutima ukrainia situacio, ke edzo batalas en la armeo kaj lia edzino (aŭ koramikino) do ekokupiĝis pri tiа helpado. Ankaŭ en nia organizaĵo la edzo de unu kolegino estas en la armeo, kaj aliaj havas tie amikojn, parencojn… Krome, ni havas medicinan fakon, niaj medicinistoj laboras ankaŭ en la hospitalo, do de tie same ili havas “unuamanan” informon.

– Ĉiu volontulo provas fari kion povas. Do estas multaj diversaj projektoj kaj direktoj. Unu granda temas ekzemple pri kolektado por aĉeti terenaŭtojn. Alia sufiĉe granda, mon-postulanta projekto nun estas pripago de tajlorado de taktikaj veŝtoj, tiuj kun multaj poŝoj. Krome, ni aĉetas droneojn, radiotelefonojn…

Kion vi mem faras?

– Kiam mi venis, mi pensis: kiel mi povas kontribui? Mi havas multe da amikoj eksterlande, precipe en Pollando, do mi decidis ke mi ĉefe serĉu monon eksterlande, kaj eksterlande aĉetu aĵojn necesajn por la armeo: taktikaj medicinaĵoj – turniketoj, israelaj kaj aliaj bandaĝoj, hemostazaĵoj – kaj taktikaj vestaĵoj.

Кiel eblas helpi al via laboro?

– Eblas donaci al mi per PayPal: uzu mian retadreson viktor.alder@gmail.com. Homoj en Pollando povas donaci rekte ĉe zrzutka.pl. Aŭ eblas uzi iun ajn pageblon, indikitan en la paĝaro de nia organizaĵo.

Кiajn reagojn vi ricevis al via kampanjo en Esperanto?

– Nu, ĉefe reagis miaj amikoj: el Pollando, Litovio, Ĉeĥio, Rumanio, kaj ankaŭ ukrainaj esperantistoj – kaj hejme kaj eksterlande. Amikoj en Ĉeĥio kaj Pollando informiĝis pri aĵoj kiujn ni bezonas, serĉis la vendejojn kaj do ebligis al mi kompari prezojn. Ukrainaj, polaj, litovaj kaj ĉeĥaj esperantistoj faris mondonacojn persone, kaj Vilna Esperanto-Klubo Juneco kolektive.

Kia estas via ĝenerala impreso pri la reago de diverslandaj esperantistoj al la milito en Ukrainio?

– Kiel mi ĵus diris, amikoj, alivorte esperantistoj kiujn mi konas persone, fidas kaj estimas – ĉefe esprimas sian subtenon. Klare evidentas ke por ili ne tutegalas.

– Sed se temas pri la esperantistaro ĝenerale, do… tio malagrable min surprizis jam en la jaro 2014, kiam evidentiĝis ke estas esperantistoj (kaj ne nur en Rusio!) kiuj subtenas teritoriajn pretendojn de certaj landoj al aliaj, rajtigas tiujn per iuj konsideroj. Kaj nun – jam post tio, kio okazis kaj kiel ĝi okazis – mi vidas, ke tiuj homoj ne ŝanĝis sian opinion. Ili daŭre apogas Putin, kaj nenio povas malkonvinki ilin. Tio por mi estis kaj estas tute ŝoka afero: tiaj homoj en Esperantujo, kiuj aprobas militan invadon en aliajn landojn.

– Foje mi imagas, ke Zamenhofo mortas nun por la dua fojo: samkiel li mortis en Varsovio en 1917, dum liaj iamaj sekvantoj mortigadis unu la alian sur la kampoj de la Unua Mondmilito…

TEJO ree malaprobis genran kvoton

Jam la duan fojon dum ses monatoj la komitato de TEJO voĉdonis kontraŭ propono laŭ kiu almenaŭ triono de la kandidatoj por ĉiuj postenoj estu de malsamaj genroj. La komitato krome elektis du novajn estraranojn por anstataŭigi eksigitojn.

La 24-an de novembro 2021, la komitato voĉdonis kontraŭ la propono por kvotoj laŭ genro kaj loĝkontinento. 5 voĉdonis jese, 14 nee kaj 6 sindetene. La komisiono de egaleco poste reproponis la amendon kun kelkaj malgrandaj ŝanĝoj, sed ne klarigis kial oni atendis, ke la rezulto estos malsama la duan fojon. La plej granda ŝanĝo estis ke nun la komitato voĉdonis pri ĉiu el la 14 punktoj unuope anstataŭ kune.

La propono ne postulis kvotojn por la estraro kaj aliaj postenoj, nur por la kandidatoj. Oni juĝus la diversecon de kandidataro entute, ne por ĉiu unuopa posteno, ĉar por iuj postenoj, kiel tiuj de prezidanto kaj kasisto, kutime estas nur unu kandidato. Krome ne estus senlima remalfermado de la alvokoj – oni farus nur unu novan alvokon pri kandidatoj, se la unuan fojon la kvoto ne estus atingita.


Diagramo pri kiel la proceduro funkcius, kreita de Michael Boris Mandirola.

La komitato aprobis kelkajn malgrandajn ŝanĝojn por ke alvokoj enhavu instigojn kandidatiĝi por handikapuloj, por homoj el ĉiuj genroj kaj por adoleskantoj.

Tamen la du plej gravaj ŝanĝoj ne estis aprobitaj. La propono ke ĉiu “malferma alvoko estu kunverkita aŭ provlegita de homoj de malsamaj genroj kaj loĝkontinentoj” ricevis 8 voĉojn por, 12 kontraŭ kaj 3 sindetenojn. La propono ke oni remalfermu alvokon se almenaŭ 67% de la kandidatoj havas la saman genron ricevis 7 voĉojn por, 11 kontraŭ kaj 5 sindetenojn.

Interese, la komisiito pri genra egaleco, David López Rueda, ne voĉdonis. El la estraro, nur Albert Stalin Garrido kaj Valentin Ceretto-Bergerat voĉdonis jese, kaj la prezidanto Léon Kamenický ne voĉdonis.

Ne estas konsento en TEJO pri la valoro de malfermaj alvokoj. Kiam Matheus Pacheco estis eksigita en februaro, ne estis malferma alvoko por trovi novan estraranon. Anstataŭe, la estraro proponis nur unu kandidaton, Tyron Surmon, al la komitato. La Prezidanto diris ke fari malferman alvokon estus nur “ŝajnludado je malfermeco” ĉar ĉiuj jam sciis la rezulton.

Estrarano Valentin Ceretto-Bergerat skribis ke “ofta fermo/malfermo de alvoko estas sufiĉe temporaba burokrataĵo – kaj de komunika vidpunkto verŝajne konfuza al la sekvantoj de nia informado kiuj ne plene konas la internan funkciadon de TEJO.” Li diris ke diskutado pri la reguloj iom maltrafas la pli gravan aferon, nome instigadon de neaktivaj esperantistoj por ke ili kandidatiĝu.

Samtempe kiam pri malfermaj alvokoj, okazis voĉdonado por elekti du novajn estraranojn por anstataŭigi Uriel Gurdián kaj Alexandre “Alekĉjo” Raymond. Estis nur du kandidatoj, Tobiasz Kubisiowski, komitatano A por Pollando kaj Nicolas Kasolene, komitatano B el la Demokratia Respubliko Kongo. Ambaŭ estis elektitaj.

Patricio Iglesias, komitatano B, diris ke oni donu pli da atento al allogado de novaj homoj anstataŭ al novaj kvotoj:

– Malgraŭ laŭdinda intenco, disvolvi kompleksan, polemikan kvotsistemon en organizo kies alvokoj kutime finiĝas sen taŭga nombro de kandidatoj, ne estas, mi kredas, efika vojo por atingi tiun celon.

Michel Boris Mandirola, komitatano B, diris ke pli longa periodo por elekti novan homon ne nepre estas problemo, ĉar pli da homoj vidos la anoncojn kaj tio povus venigi pli da kandidatoj.

Jonathan Loïc Schneider, komitatano B, demandis kiu estas la kerna celo de malfermaj alvokoj:

– Ĉu ni serĉas pli da homoj por trovi eblojn disvolvi fakajn bezonojn aŭ por plenumi egalecan celon?

La eks-prezidanto de TEJO kaj nuna komitatano A por Vjetnamio, Trần Thị Hoan (Ĝojo), maltrafis tri sinsekvajn voĉdonojn kaj estis nun eksigita el la komitato. Jam la 28-an de marto du komitatanoj perdis sian postenon pro la sama kialo: Querino Neto, komitatano Ĉ, kaj Aranza Pascual, komitatano A por Hispanio.

Baldaŭ la komitato debatos kaj voĉdonos pri propono, laŭ kiu oni faru novan alvokon pri kandidatiĝo, se 51% el la kandidatoj kiuj sin anoncis loĝas en la sama kontinento.

Robert Nielsen

Le constellation del columba

Le columba del pace extendeva su alas,

colligeva tote su fortia,

e volava in alto passante le nubes,

lassante los in le fundo distante

Isto occurreva in le sombre nocte

Tosto le ave le stellas trovava

Con certitude illo volava al sud 

cercante su proprie constellation

Le columba fugi proque illo non tolera

le ruito de armas e cannones 

Illo fugi in alto al spatio distante

e nunquam vole revenir

Illo reposa in silentio e tenebras

e su lacrimas deveni

micre guttas spheric

que testifica al cosmo

super su lucto

Le gravitation terrestre

essaya retraher le columba

e homines de multe paises

dice con voces unite:

 

”Reveni, heraldo de pace!

Nos es multes que ama tu message

e solmente pauc que vole guerra

Reveni e adjuta nos

calmar battalias strepitante,

sanar lo que deveniva demolite,

curar le vulneres sanguinante,

reconstruer le domos ruinate”

Nos attendera le columba del pace,

nunquam nos perdera le spero

Nos sape que illo nos non oblidava

Illo nos specta del celo nocturne:

le constellation del columba

KELKE PRI FRIEDRICH NIETZSCHE

 


INTRODUKTO : La Germana filozofo-autoro Friedrich Nietzsche naskis en l’urbo Luetzen, Saxonia, dum 1844. Lu docis filozofio de 1869 til 1879 che l’universitato di Basel, Suisia. Pose, lu konsakris su, dum dek yari, a sua personala autoro-laboro. En 1889, il maladeskis pro mentala morbo quan onu ne savis kuracar tatempe. Il mortis pro ca morbo en 1900. Nietzsche predikis la volo di potenteso, la hardeso kontre su ipsa e la altri, la milito kontre la febli, lo esis por tale dicar « aristokratal etiko ». Lua idei generale miskomprenesis dal tot-Germani e dal nazisti, qui misuzis oli por lia skopi. Tamen, mea-opinione, Nietzsche ipsa esis tre kulpoza, nam lu povis facile miskomprenesar e lu preparis, per lua texti, la menti a to quon lu ipsa nomizis : « La klasika epoko dil milito ». Me opinionas ke il havas granda responsiveso etikala koncerne la tragediatra eventi qui devastis Europa e Germania dum la unesma duimo dil 20ma yarcento e pri qui me aludis en preirinta artiklo. Yen texto ekvokante la superhomo di qua lu anuncas la adveno e di qua lu esas la profeto. Lua prozo en la Germana, quankam austera, esas extreme poeziala ed expresiva en ita linguo.

PRI LA SUPERHOMO Kande Zarathustra venis en la maxim proxima urbo, qua jacis an foresti, il trovis multa homi asemblita che la merkato : nam on promisabis ke devos videsar kordodansero. E Zarathustra parolis tale a la homi : Me docas a vi la superhomo. La homo esas ulo qua devas superiresar. Quon vi agis por superirar lu ? Omna enti til nun kreis ulo qua superiris li : e vi volas esar la refluxo di ca granda mareo e prefere retroirar a l’animalo, kam superirar la homo? Quo esas la simio por la homo ? Rido o doloroza shamo. E juste la homo devas esar ico por la superhomo : rido o doloroza shamo.Vi iris sur la voyo de la vermo til la homo, e multo en vi esas ankore vermo. Olim vi esis simii ed ankore nun la homo esas plu simio kam irga simio. Ta qua esas la maxim saja inter vi, lu esas ankore nur interna konflikto ed hermafrodito di planto e di fantomo. Ma kad me advokas vi divenor fantomi o planti? Videz, me docas a vi la superhomo ! La superhomo esas la sinso di la Tero, ke via volo dicez : ke la superhomo esez la sinso di la Tero !…

PRI MILITO E MILITO-POPULO Se vi ne povas esar santi dil savo, lore esez adminime por me lua milit homi. Iti esas la prekursori di tala santeso… Vi devas esar por me iti di qui l’okuli sempre serchas enemiko. Via enemiko. E che kelka ek vi esas odio quik de la unesma regardo. Via enemikon vi devas serchar, via militon vi devas efektigar, anke per via pensi ! Vi devas prizar la paco kom moyeno por preparar plusa militi. E vi devas preferar kurta paco kam longa paco. A vi me ne konsilas dedikar su a la laboro, ma a la kombato. A vi me ne konsilas dedikar su a la paco, ma a la vinko. Via laboro esez kombato, via paco esez vinko !… Vi dicas : bona skopo esas olta qua santigas mem la milito, kad ? Me dicas a vi : bona milito esas olta qua santigas singla skopo. Milito e kurajo facis plu multa kozi granda, kam la hom-amo… Revolto – ico esas la distingiteso che la sklavo. Via distingiteso esez obediemeso ! Via imperi ipsa esez obedio ! A bona milit-homo « tu devas » esas plu agreabla sono kam «me volas». E omno, qua esas kara a vi, devas esar ankore ed ankore la imperi quin vi recevas. Via amo al vivo esez amo a via maxim alta espero : e via maxim alta espero esez la maxim alta penso dil vivo ! Ma via maxim alta penso devas imperesar a vi da me – ed ol esas tale: la homo esas ulo qua devas superiresar. Konseque vivez via vivo di obedio e di milito ! Longa vivo ne esas importanta!…Quala vera militisto povus volar indulgesar ! Vin me ne indulgas, vin me amas per mea tota anmo, mea fratuli en la milito ! Tale parolis Zarathustra – 1ma parto (1883). (Artiklo publikigita en la n°2/2003 di Kuriero Internaciona)

– 

Likvido de Ukrainio ne bonvenas en Pollando

Universitato Adam Mickiewicz nuligis la studrajton de la prezidanto de Rusia Esperanto-Unio pro liaj deklaroj subtenantaj la invadon de Rusujo kontraŭ Ukrainujo. La decido okazis post du leteroj al la universitato: unu sendita de la prezidanto de Bjalistoka Esperanto-Societo, kaj dua de instruistoj, kunstudantoj kaj diplomitoj de la programo Interlingvistikaj Studoj.


La studenta grupo en pli feliĉa momento. 1: Tim Owen; 2: Milan Kolka; 3: Miĥaelo Ryszard Balicki; 4: François Lo Jacomo, 5: Katalin Kováts; 6: Małgorzata Zięba-Szmaglińska; 7: Rafał Darasz; 8: Rico Giacometto; 9: Aleksandr Lebedev; 10: Nicolau Dols i Salas; 11: Marc Giraud; 12: Harry Barron. Inter Balicki kaj Kováts staras Ilona Koutny.

La blogo de la Interlingvistikaj Studoj de Universitato Adam Mickiewicz raportas, ke Aleksandr Lebedev estas forigita el la listo de studentoj de UAM la 8-an de aprilo. La blogaĵo, publikigita de profesoro Ilona Koutny, gvidanto de la programo, aludas al letero sendita al la rektoro de UAM. Ne estas menciita alia letero, kiu jam iom pli frue atingis la universitaton.

Sekve de vidpunktoj de Aleksandr Lebedev, prezidanto de Rusia Esperanto-Unio, publikigitaj en Libera Folio la 5-an de aprilo, ke la milito lanĉita de Rusujo finiĝu ne per paca interkonsento, sed ”[i]deale … per la kompleta likvido de la nuna ukrainia ŝtato”, kelkaj liaj kunstudantoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz rapidis aranĝi kunvenon por urĝe interkonsenti pri reago.

Partoprenis la samtagan retan kunsidon dek kunstudantoj de Aleksandr Lebedev, plus Ilona Koutny, fondinto-gvidanto de la postdiplomaj Interlingvistikaj Studoj en Poznano, kaj Katalin Kováts, kiu instruas en la programo.

La kunvenintoj senescepte agnoskis la komentojn de Aleksandr Lebedev ”abomenindaj”, kaj unuanime konsentis, ke la rektoro de la universitato kiel eble plej rapide estu informita pri ili kaj antaŭa ”skandala” konduto de Aleksandr Lebedev, kiu jam publike deklaris, ke li ”plene kaj senkondiĉe subtenas” la rusan invadon al Ukrainujo.

Estis decidite, ke Miĥaelo Rikardo Balicki urĝe finpretigu leteron al la universitata rektoro, kiun kunstudantoj, diplomitoj kaj instruistoj, laŭ sia bontrovo, subskribos. Proprainiciate esplorinte kaj skizinte tian leteron sekve de pli fruaj deklaroj de Aleksandr Lebedev, Balicki jam la sekvan tagon proponis malneton al la kunvenintoj, kiuj, post iometa polurado, akceptis kaj subskribis ĝin.

La hasto pretigi, poluri kaj poste subskribi kondukis al tio, ke efektive nur kunvenintoj havis eblon subskribi la leteron en tiu unua tago. Estis do decidite atendi duan tagon por ebligi al ankaŭ nekuvenintoj ekscii pri la letero kaj decidi, ĉu subskribi. Tagfine, troviĝis 27 subskribintoj: 19 kunstudantoj, 4 instruistoj, kaj 4 diplomitoj.

Sendite la 7-an de aprilo al profesoro Bogumiła Kaniewska en versioj pola kaj Esperanta kun suplementaj aldonaĵoj, la letero atentigas pri la ”skandala, hontinda kaj puninda” konduto de Aleksandr Lebedev, kiu ”difektas la bonan nomon de nia Universitato”.

La subskribintaj instruistoj, diplomitoj kaj studantoj substrekas, ke ili ”firme distanciĝas de liaj vortoj” kaj proponas, ke li estu forigita de la universitato, laŭ apartaj artikoloj de la Leĝo pri la supera edukado kaj scienco kaj propra Regularo de studoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz en Poznano.

La vidpunktoj de Lebedev raportitaj en Libera Folio reagigis ne nur liajn kunstudantojn. La 5-an de aprilo, antaŭ ol kunvenis vespere la kunstudantoj, Przemysław Wierzbowski, prezidanto de Bjalistoka Esperanto-Societo, sendis leteron al profesoro Joanna Wójcik, vicrektoro pri studentaj aferoj.

En la letero, li same resumas la konduton de Lebedev, klarigante, ke li estas unu el la ĉefaj laŭtparoliloj de Kremla propagando, kies videbla subteno de la rusa agreso jam flagrigis skandalon en Esperantujo.

Tiu ĉi letero, atinginte la Universitaton du tagojn pli frue ol la alia, efektive atentigis la universitaton pri la afero, kaj kondukis al la fulm-rapida reago de la disciplina instanco, kun la rezulto, ke la studrajto de Lebedev estis nuligita.

Profesoro Koutny sciigis al Aleksandr Lebedev, ke okazis universitata decido pri lia forigo, en retpoŝtaĵo kun klariga dokumento en Esperanto kaj la pola. En lia reago al ŝi mankis ajna bedaŭr-esprimo:

”Ho, nun mi povas iomete senti min subsankcia persono kiel dirigento V. Gergijev, damludistino T. Tansikkuĵina kaj aliaj. Mi eĉ ne esperis iam eniri en tiom eminentan kaj noblan vicon.”

Post la sendo de la dua letero venis respondoj de aliaj kun rilatoj al la Interlingvistikaj Studoj, ke ankaŭ ili volas subskribi ĝin. Iliaj nomoj aperas en ĝisdatigata letero publike legebla en la reto.

Tim Owen

La prezidanto de REU volas likvidi Ukrainion

Rusio nepre ne intertraktu pri paco kun Ukrainio, sed likvidu la nunan ŝtaton kaj komplete ”rastu” ĝian tutan teritorion. Tion opinias la prezidanto de Rusia Esperanto-Unio, kiu argumentas ke Rusio, male ol Ukrainio, strebas ”minimume damaĝi al normalaj homoj”. Grigorij Arosev en sia vidpunkta artikolo demandas, ĉu vere tiuj opinioj kombineblas kun la posteno.

buĉa
Dispafitaj civilaj aŭtoj ĉe la elveturo el la nun tutmonde konata, apudkijiva urbeto Buĉa. ”Bona kirurgo estas akurata kaj ne verŝas sangon pli ol tio necesas por la operacio”, skribas Aleksandr Lebedev. Foto: Prezidenta oficejo de Ukrainio.

La gvidanto de Rusia Esperantista Unio, Aleksandr Lebedev, forte kontraŭas pacan traktadon inter Ukrainio kaj Rusio, opiniante, ke la rusia armeo devas ”rasti“ (”purigi“) la tutan teritorion de la najbara lando. La gvidanto de REU ne la unuan fojon publike anoncas sian vidpunkton pri la milito. En la esperantista mondo plej diskoniĝis lia deklaro, en kiu li kiel ”privata persono“ plene subtenis la militon kontraŭ Ukrainio.

La 29-an de marto 2022 Lebedev skribis la menciitan tezon en sia persona paĝo en la rusia socia reto VK – origine privata entrepreno, kiu tamen jam delonge proksime kunlaboras kun la ŝtataj sekurecaj servoj. La ruslingva enskribo de Lebedev titoliĝas ”Ne al la [paca] traktado!“. Jen estas ĝia kompleta traduko (kun iom da notoj).

La plej malbona afero, kiu povas okazi nun, estas ĉesigi la bataladon kaj subskribi iun ajn interkonsenton kun la klaŭno1. Ĉi tion ni jam spertis.

La speciala operaco2 devas daŭri ĝis la kompleta rastado de la tuta teritorio de Ukrainio, dum tiom da monatoj kiom necesas.

Ideale ĝi finiĝu per la kompleta likvido de la nuna ukrainia ŝtato kaj la starigo de novaj administracioj en ĉiu regiono aparte sub nia kontrolo kaj en la ĉeesto de nia armeo. Poste la novaj administracioj okazigu sennaziigon3 kaj restarigon de la paca vivo dum kelkaj jaroj, kaj ankaŭ aparte decidu la pluan sorton de ĉiu regiono. Fine la sudoriento fariĝas parto de Rusio, kaj ie pli proksime al Karpatoj, el tiuj [regionoj], kiuj ne volas aliĝi [al Rusio], formiĝas malgranda nova neŭtrala Ukrainio sen armitaj fortoj.

(Ĉi tiun afiŝon ”ŝatis“ 7 personoj, inter kiuj estas la akademiano Valentin Melnikov.)

Jam en la unuaj tagoj de la milito Lebedev esprimis sin similmaniere. Respondante al certaj komentoj la prezidanto de REU skribis en Esperanto interalie jenon:

La ŝtatrenverso de 2013 [en Ukrainio] estis faŝisma, kaj ĉio, kion faris ukro-nazioj en sia kvazaŭŝtato ekde tiu momento estas faŝismo. Tio, kio okazas nun, estas minimume adekvata respondo. Kiun mi kaj multaj aliaj senpacience atendis dum 8 jaroj. La ukrainia teritorio devas esti skrupule purigita de la infekto, same kiel tio okazis al Germanio post la 1945-a jaro.

Responde al la demando: ”Ĉu deziri militon estas pacisme?“

Kie mi diris, ke mi estas pacisma? Tia mi feliĉe ne estas kaj neniam estis. Pacismo estas plena deliraĵo, kiu starigas pacon kiel superan valoron. Sed ”paco” neniuokaze estas supera valoro per si mem. Superaj valoroj estas, ekzemple, justeco, kulturo, idealoj, sekureco de Patrujo… <…> Sed kiam kelkmiloj da saltanta sur placo feĉo okazigas ŝtatrenverson kaj poste dum jaroj faras maljustaĵojn al la milionoj da aliaj civitanoj, kiuj estas frataj al ni spirite, kulture kaj idee; kiam la konstruita de tiu feĉo krimŝtato pretas akcepti sur sia teritorio eksterlandajn armilojn kaj tiamaniere rompas ruĝliniojn de sekureco de nia Patrujo <…> tiam ni militu senhezite kaj decideme. Ĉar neniigi ĉion tion estas nekompareble pli grava /grave – red./ ol konservi tiom juvelan por iuj “pacon”.

Homaj vivoj valoras, sed ne la plej. Estas aferoj pli gravaj. <…> Estas granda feliĉo, ke Rusio povas ne nur paroli, sed havas ankaŭ fortojn por subteni sian pravecon tiam, kiam diplomatiaj rimedoj elĉerpiĝas. La Kieva reĝimo havis 7 jarojn por plenumi la kontrakton, kiun ĝi subskribis post sia pasinta malvenko apud Debalcevo en 2014. Ni faris diplomatie ĉion eblan por igi ĝin plenumi tiun kontrakton. Ĝi ne plenumis, kaj aldone al tio transiras “ruĝajn liniojn” de nia sekureco. Do bone – responde ni transiras al pli kirurgiaj metodoj. Kaj diference de la ukronazioj, kiuj dum jaroj pripafadis loĝkvartalojn, Rusio strebas minimume damaĝi al normalaj homoj: atakas nur trupojn, dezirantajn rezisti (tiuj, kiuj ne deziras, povas libere diskuri), nur armeajn objektojn. Bona kirurgo estas akurata kaj ne verŝas sangon pli ol tio necesas por la operacio.

Sciendas, ke la tri supraj komentoj estis skribitaj la 24-an kaj 25-an de februaro, do tuj post la komenco de la milito.

Lebedev ankaŭ ĵonglas per propagandaj kliŝoj, menciante la militan konflikton en la oriento de Ukrainio kaj ŝajnigante ĝin kulpo de la ukrainia registaro, dum estis ĝuste Kremlo, kiu post la anekso de Krimeo inspiris kaj plene subtenis la separisman movadon tie, kaj Ukrainio volis defendi sian teritorion.


Komento de Aleksandr Lebedev en Facebook pri la masakro en Buĉa.

Krome la prezidanto de REU mencias la tragedion en Odeso, kie maje de 2014 en intence provokita incendio pereis 42 homoj. La okazintaĵo efektive ĝis nun ne estis esplorita, kaj tio estas unu el la realaj eraroj de la ukrainiaj ŝtatorganoj. Nun la aferon pristudas la Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj.

Por reveni al la deklaroj de la prezidanto de REU: certe, la aktivulo faras ilin private, tamen eĉ privataj deklaroj de persono, havanta postenon de prezidanto de landa asocio, ne plu estas pure privataj, kiam ektemas pri politiko.

Memkompreneble oni rajtas havi iun ajn vidpunkton, oni rajtas ankaŭ subteni la militon (mi interesiĝas, ĉu Aleksandr Lebedev pretas veturi kiel volontula soldato en Ukrainion kaj helpi ”purigi la teritorion“, aŭ ĉu li estas nur tradicia surdivana batalanto) kaj ŝati la ekstermon de civilaj homoj. Ve, oni ne povas malpermesi esti sangavida.

Alia demando estas, ĉu homo kun tiuj opinioj rajtas (r)esti prezidanto de landa asocio. Laŭ mi, ne, minimume ĉar, kiel mi skribis en pli frua artikolo en Libera Folio, tio vere kontraŭas la statuton de la organizo prezidata de Aleksandr Lebedev.

Unu el la celoj de REU estas plifirmigo de la paco, kaj la prezidanto de la asocio opinias, ke ”Pacismo estas plena deliraĵo“ kaj ”paco neniuokaze estas supera valoro per si mem“. Se unu el la ĉefaj principoj de REU estas tiom abomena por Aleksandr Lebedev, li devus aŭ demisii aŭ iniciati ŝanĝon de la statuto. Intertempe okazas nenio el tio, kaj mi certe estas realisma: kompreneble Lebedev ne demisios mem kaj neniu iniciatos lian demision.

Krome, ŝajne, en REU simple ne ekzistas la eblo eksigi estrarano(j)n de sube, ekzemple, se tia peto venus de iu el la membroj. Priskribo de la eksiga proceduro mankas en du ĉefaj dokumentoj: la Statuto kaj la Ĝenerala Regularo. Tion povas fari nur la estraro mem inter si, kaj se estrarano aktivas kaj ne estas malsana, oni apenaŭ atendu ties eksigon aŭ eksiĝon.

La lasta kortuŝa nuanco estas ke Aleksandr Lebedev ne estas membro de la prezidata asocio en 2022. En la pli fruaj jaroj li estis kolektiva membro pere de Moskva E-Asocio (MASI), sed ĉi-jare ankoraŭ ne. El ses estraranoj kvar estas jen individuaj, jen dumvivaj memboj, kaj unu plia sekvas la ekzemplon de Lebedev.

Grigorij Arosev

1    Ukrainia prezidento Volodymyr Zelenskij, aktoro laŭ la antaŭa profesio.
2    En Rusio estis akceptita reprezalia leĝo, sub la minaco de malliberejo malpermesanta nomi la militon milito; anstataŭe oni estas devigataj uzi la hipokritan vortkombinon ”speciala operaco“, kiun subtenantoj de la milito aktive kaj bonvole uzas.
3    ”Sennaziigo“ kaj ”malarmado“ de Ukrainio estas du celoj de la milito, oficiale anoncitaj de la rusia prezidento Vladimir Putin. La senco kaj esenco de tiuj celoj restas malklaraj.

ETERNA SORCISTINI

 Kelki de eli esas facinanta ed atraktivanta, altri esas danjeroza e malefikanta… La sorcistini esas parto de lo imaginita populal. Kom la temo di multanombra legendi, ica kreuri profitas nun nova yuneso populara.



 Kande arivas la tempo di « Halloween », eli divenas tre famoza. Pintoza chapelo e granda mantelo, kaldrono rubandizita per araneo-teli e palia balayilo : la emblemi dil sorcistino videsas evidente en la vetrini  por pavorigar (ed atraktar) yuneti e genitori per mixar ecito e pavoro.

Depos tre fora tempi, ita mulieri havante okulta povi sempre ocilis inter admiro e repulso. Ma lia historio konocis tragediala epoko kun la teroriganta chasado kontre la sorcistini, qua produktis hororinda nombro de viktimi inter la XVma e XVIIma yarcenti, en granda parto di Europa. Pos lia rehabilito dum la XIXma yarcento, eli, hodie, itere interesas la homi, danke precipue la televiziono e la cinemo, til la grado divenar nova simboli dil feminismo.

 LA ORIGINI DIL MITO

Se on volas trovar l’ancestro dil alegorio di la sorcistino esas ulo simila al deziro dechifrar la nesondebla misterio koncernante l’origino dil deaji feminala. Ambi existas depos ke la homaro luktas kontre la morbi e la naturala plagi.

Dum plura yarmili, la deino di la kreado perceptesis kom suprega potento dominacante la sakra energii dil vivo e dil morto per lua povo stimular la fertileso e nutrar la tero (Inanna en Mezopotamia Antiqua, Isis en la civilizuro Egiptiana, Astarté en la lando Kanaan, Diana por la tribui latina, edc.). En Mez-Oriento, lo esis tre ofte homini qui praktikis la rituaro dil kulti. Ka povas esar ke ta sacerdotini dominacante la sakra arti esez la maxim anciena ancestrini di la sorcistini ?

En la granda decendantaro di savoza mulieri qui trairas la yarcenti e la civilizuri, Kirke esas una del unesma sorcistini mencionita en texto. Ca bela magiistino dil Odiseo da Homeros sorcas la homuli dil akompanant esquado di Odissevs per drinkigar da li magiala drinkajo qua transformas li a porki.

La vorto « sorcistino » ne existis dum la Antiqua Epoko Greka e Romana. Lu aparas dum la Mezepoko kom veninta de la Latina vorto sortorius « dicanto di sorci ». Itaepoke, la balayilo (sexuala simbolo maskula ? Imajo di la hemo ?) divenas emblemo di ca matroni qui konocas la sekretajo dil planti e savas preparar sorgoze pocioni. Ja citita en la medikala texti Greka e Latina, « Abrakadabra ! » esas formulo de origino Hebrea, qua signifikas « La Omnopovanto dominacez la quar elementi », pronuncata lor protekto-ritui kontre morbi. Plebeyi same kam siniori konsultas ca depozarii di farmakopeo e di ancestrala savaji, qui oficias necelite kom akushistini e risanigantini. Nulu ja havas la mal ideo bruligar eli.

La komenci dil persekutado

Omno divenas plu komplikita kande Europa frapesas per serio de kalamitati : nigra pesto, famini, militi pro teritorii e religii, edc. Ka la sorcarto esus la kauzo di ta plagi ? Komence, la Eklezio havas altra sucii plu importanta koncernante la katarista e vaudana herezii qui minacas olu. Ma la situaciono divenas diferanta quik de 1326 kun papo Ioannes XXII qua, persuadita  esir viktimo pro probo di sorcado, permisas per  bulletro persekutar la sorcisti.

Cent yari plu tarde, ca fenomeno atingas sua tota ampleso. La nova papo Innocentius VIII, akuzas ti qui praktikas la sorcarto « destruktar la genituro dil mulieri, la mikra animali, la rekoltaji di la tero, la vitberi dil viteyi e la frukti dil arbori ». Por helpar la judiciisti dil inquiziciono lor lia trako kontre la partisani di Satano e konfesigar lia krimini, verko publikigesas en 1486 : la Malleus Maleficarum (Martelo dil sorcistini). Kunredaktita da du inquizitori dominikana, nome l’Alzaciano Henri Institoris (Heinrich Kramer) e la Baselano Jakob Sprenger, lu kontas la pseudo-certaji koncernante la magio e la sorcisti, o prefere la sorcistini. Quale sempre la habitantaro, bezonante trovar pekokapro, atakas lua membri maxim vundebla : la mulieri. Kredema, impresema, ecesiva, babilema, febla mentale e korpale…lia naturo irigas eli aden la brakii dil diablo, segun ca manulibro. La violenti rekomendata por obtenar lia konfesi esas neimagineble kruela.

La chasado al sorcistini

La Eklezio interdiktas ca texto quar yari pos lua publikigo, ma ol tamen difuzesas ye 30.000 exempleri dum nur kinadek yari. Malgre lua interdikto, la malajo efektigesas. Surbaze di simpla suspekti o di kalumnioza denunci, homini sovente vidva, sen filii od evoza povas akuzesar pri sorcarto e mustas lore justifikar su koram la judiciisti.  « Respondar a vicino, parolar laute, havar forta karaktero o sexualeso kelke tro libera, esar jenantino irgamaniere suficiis por endanjerigar onu. […] Esis suspektinda tro ofte ne asistar la meso, ma anke esis suspektinda sempre asistar ol, suspektinda la fakto asemblar su konstante kun amikini, ma anke vivar tro sola », explikas Mona Cholet en elua verko Sorcières, la puissance invaincue des femmes (Sorcistini, la nevinkebla povo dil mulieri) (2018). Inter la XIVma e XVIIma yarcenti, Europa subisis plu kam 110.000 procesi pri sorcado ed onu evaluas ye nombro situata inter 60.000 e 100.000 la kondamniti a morto-puniso pro ta fakti, inter li esas 85% de mulieri. Un de le unesma e maxim famoza esas certe Jeanne d’Arc, bruligita dum 1431 en Rouen.

La rifavoro

Necesesos vartar til 1682 por ke (en Francia) edikto da rejo Ludovikus (Louis) XIV finigez ica kolektiva foleso per deklarar ke la sorcarto esas « nereala ed inventita ». Se l’imajo pri la homino esas durive febligita, la sorcistino koncerne elu duras populizar la rakonti por infanti, ube el rivalesas kun la bona feino. Dum la XIXma yarcento, la historiisto Jules Michelet, en lua libro La Sorcière (La Sorcistino), rehabilitas el kun « himno a la muliero, bonfacanta e viktima ».

Dum la XXma yarcento, segun quante el populareskas, elu livas lo imaginata mital e religial por invitesar sur la skreni, ube el povas adoptar un de la du aspekti fixigita lor la Renesanco : olta di olda muliero rugizita, leda e pavoriganta, havante falanta mami ed herisita hari, od olta di yuna sedukterino sensuala havante longa hararo, sovente rufa e loklizita. Elua alta chapelo nigra e pintoza esas heredajo dil kapvesto infamiganta quan koaktesis surhavar la Judei dil mezepokal Europa e dil islamala mondo. Komence malefikanta en la unesma longa filmo desegnita Blanche-Neige et les Sept Nains (Blanka-Nivuro e la sep Nanuli) (1937), el divenas devota hemo-muliero en la Usana serio Ma sorcière bien-aimée (Mea amata sorcistino) (1964-1972).

Kom eterna mixuro ek pavoro ed admiro, la sorcistino duras esar persono tre romanala. Mary Poppins (1964), Kiki la mikra sorcistino di la samnoma longa filmo desegnita Japoniana (1989), la fratini Halliwell di la serio Charmed (1998-2006) od Hermione en la « saga » Harry Potter, ita fiktiva heroini ridonis lua digneso al alegorio dil sorcistino, revendikata hodie da kelka feministini. « Ni esas la nepotini dil sorcistini quin onu ne sucesis bruligar », klamas elti qui rekomendas l’emancipo de la patriarkeso e la proximigo al naturo.

( Artiklo publikigita en la revuo Les veillées des chaumières)